១១. អនាថបិណ្ឌកបុត្តកាលវត្ថុ

បថព្យា ឯករជ្ជេនាតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ កាលំ នាម អនាថបិណ្ឌិកស្ស បុត្តំ អារព្ភ កថេសិ.

សោ កិរ តថាវិធស្ស សទ្ធាសម្បន្នស្ស សេដ្ឋិនោ បុត្តោ ហុត្វា នេវ សត្ថុ សន្តិកំ គន្តុំ, ន គេហំ អាគតកាលេ ទដ្ឋុំ, ន ធម្មំ សោតុំ, ន សង្ឃស្ស វេយ្យាវច្ចំ កាតុំ ឥច្ឆតិ. បិតរា ‘‘មា ឯវំ, តាត, ករី’’តិ វុត្តោបិ តស្ស វចនំ ន សុណាតិ. អថស្ស បិតា ចិន្តេសិ – ‘‘អយំ ឯវរូបំ ទិដ្ឋិំ គហេត្វា វិចរន្តោ អវីចិបរាយណោ ភវិស្សតិ, ន ខោ បនេតំ បតិរូបំ, យំ មយិ បស្សន្តេ មម បុត្តោ និរយំ គច្ឆេយ្យ. ឥមស្មិំ ខោ បន លោកេ ធនទានេន អភិជ្ជនកសត្តោ នាម នត្ថិ, ធនេន នំ ភិន្ទិស្សាមី’’តិ. អថ នំ អាហ – ‘‘តាត, ឧបោសថិកោ ហុត្វា វិហារំ គន្ត្វា ធម្មំ សុត្វា ឯហិ, កហាបណសតំ តេ ទស្សាមី’’តិ. ទស្សថ, តាតាតិ. ទស្សាមិ, បុត្តាតិ. សោ យាវតតិយំ បដិញ្ញំ គហេត្វា ឧបោសថិកោ ហុត្វា វិហារំ អគមាសិ. ធម្មស្សវនេន បនស្ស កិច្ចំ នត្ថិ, យថាផាសុកដ្ឋានេ សយិត្វា បាតោវ គេហំ អគមាសិ. អថស្ស បិតា ‘‘បុត្តោ មេ ឧបោសថិកោ អហោសិ, សីឃមស្ស យាគុអាទីនិ អាហរថា’’តិ វត្វា ទាបេសិ. សោ ‘‘កហាបណេ អគ្គហេត្វា ន ភុញ្ជិស្សាមី’’តិ អាហដាហដំ បដិក្ខិបិ. អថស្ស បិតា បីឡំ អសហន្តោ កហាបណភណ្ឌំ ទាបេសិ. សោ តំ ហត្ថេន គហេត្វាវ អាហារំ បរិភុញ្ជិ.

អថ នំ បុនទិវសេ សេដ្ឋិ, ‘‘តាត, កហាបណសហស្សំ តេ ទស្សាមិ, សត្ថុ បុរតោ ឋត្វា ឯកំ ធម្មបទំ ឧគ្គណ្ហិត្វា អាគច្ឆេយ្យាសី’’តិ បេសេសិ. សោបិ វិហារំ គន្ត្វា សត្ថុ បុរតោ ឋត្វាវ ឯកមេវ បទំ ឧគ្គណ្ហិត្វា បលាយិតុកាមោ អហោសិ. អថស្ស សត្ថា អសល្លក្ខណាការំ អកាសិ. សោ តំ បទំ អសល្លក្ខេត្វា ឧបរិបទំ ឧគ្គណ្ហិស្សាមីតិ ឋត្វា អស្សោសិយេវ. ឧគ្គណ្ហិស្សាមីតិ សុណន្តោវ កិរ សក្កច្ចំ សុណាតិ នាម. ឯវញ្ច កិរ សុណន្តានំ ធម្មោ សោតាបត្តិមគ្គាទយោ ទេតិ. សោបិ ឧគ្គណ្ហិស្សាមីតិ សុណាតិ, សត្ថាបិស្ស អសល្លក្ខណាការំ ករោតិ. សោ ‘‘ឧបរិបទំ ឧគ្គណ្ហិស្សាមី’’តិ ឋត្វា សុណន្តោវ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋាសិ.

សោ បុនទិវសេ ពុទ្ធប្បមុខេន ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំយេវ សាវត្ថិំ បាវិសិ. មហាសេដ្ឋិ តំ ទិស្វា ‘‘អជ្ជ មម បុត្តស្ស អាការោ រុច្ចតី’’តិ ចិន្តេសិ. តស្សបិ ឯតទហោសិ – ‘‘អហោ វត មេ បិតា អជ្ជ សត្ថុ សន្តិកេ កហាបណេ ន ទទេយ្យ, កហាបណការណា មយ្ហំ ឧបោសថិកភាវំ បដិច្ឆាទេយ្យា’’តិ. សត្ថា បនស្ស ហិយ្យោវ កហាបណស្ស ការណា ឧបោសថិកភាវំ អញ្ញាសិ. មហាសេដ្ឋិ, ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស យាគុំ ទាបេត្វា បុត្តស្សបិ ទាបេសិ. សោ និសីទិត្វា តុណ្ហីភូតោវ យាគុំ បិវិ, ខាទនីយំ ខាទិ, ភត្តំ ភុញ្ជិ. មហាសេដ្ឋិ សត្ថុ ភត្តកិច្ចាវសានេ បុត្តស្ស បុរតោ សហស្សភណ្ឌិកំ ឋបាបេត្វា, ‘‘តាត, មយា តេ ‘សហស្សំ ទស្សាមី’តិ វត្វា ឧបោសថំ សមាទាបេត្វា វិហារំ បហិតោ. ឥទំ តេ សហស្ស’’ន្តិ អាហ. សោ សត្ថុ បុរតោ កហាបណេ ទិយ្យមានេ ទិស្វា លជ្ជន្តោ ‘‘អលំ មេ កហាបណេហី’’តិ វត្វា, ‘‘គណ្ហ, តាតា’’តិ វុច្ចមានោបិ ន គណ្ហិ. អថស្ស បិតា សត្ថារំ វន្ទិត្វា, ‘‘ភន្តេ, អជ្ជ មេ បុត្តស្ស អាការោ រុច្ចតី’’តិ វត្វា ‘‘កិំ, មហាសេដ្ឋី’’តិ វុត្តេ ‘‘មយា ឯស បុរិមទិវសេ ‘កហាបណសតំ តេ ទស្សាមី’តិ វត្វា វិហារំ បេសិតោ. បុនទិវសេ កហាបណេ អគ្គហេត្វា ភុញ្ជិតុំ ន ឥច្ឆិ, អជ្ជ បន ទិយ្យមានេបិ កហាបណេ ន ឥច្ឆតី’’តិ អាហ. សត្ថា ‘‘អាម, មហាសេដ្ឋិ, អជ្ជ តវ បុត្តស្ស ចក្កវត្តិសម្បត្តិតោបិ ទេវលោកព្រហ្មលោកសម្បត្តីហិបិ សោតាបត្តិផលមេវ វរ’’ន្តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

១៧៨. ‘‘បថព្យា ឯករជ្ជេន, សគ្គស្ស គមនេន វា;

សព្ពលោកាធិបច្ចេន, សោតាបត្តិផលំ វរ’’ន្តិ.

តត្ថ បថព្យា ឯករជ្ជេនាតិ ចក្កវត្តិរជ្ជេន. សគ្គស្ស គមនេន វាតិ ឆព្ពីសតិវិធស្ស សគ្គស្ស អធិគមនេន. សព្ពលោកាធិបច្ចេនាតិ ន ឯកស្មិំ ឯត្តកេ លោកេ នាគសុបណ្ណវេមានិកបេតេហិ សទ្ធិំ, សព្ពស្មិំ លោកេ អាធិបច្ចេន. សោតាបត្តិផលំ វរន្តិ យស្មា ឯត្តកេ ឋានេ រជ្ជំ ការេត្វាបិ និរយាទីហិ អមុត្តោវ ហោតិ, សោតាបន្នោ បន បិហិតាបាយទ្វារោ ហុត្វា សព្ពទុព្ពលោបិ អដ្ឋមេ ភវេ ន និព្ពត្តតិ, តស្មា សោតាបត្តិផលមេវ វរំ ឧត្តមន្តិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

អនាថបិណ្ឌកបុត្តកាលវត្ថុ ឯកាទសមំ.

លោកវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

តេរសមោ វគ្គោ.