៤. អនត្ថបុច្ឆកព្រាហ្មណវត្ថុ

អត្តា ហវេតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ អនត្ថបុច្ឆកំ ព្រាហ្មណំ អារព្ភ កថេសិ.

សោ កិរ ព្រាហ្មណោ ‘‘កិំ នុ ខោ សម្មាសម្ពុទ្ធោ អត្ថមេវ ជានាតិ, ឧទាហុ អនត្ថម្បិ, បុច្ឆិស្សាមិ ន’’ន្តិ សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា បុច្ឆិ – ‘‘ភន្តេ, តុម្ហេ អត្ថមេវ ជានាថ មញ្ញេ, នោ អនត្ថ’’ន្តិ? ‘‘អត្ថញ្ចាហំ, ព្រាហ្មណ, ជានាមិ អនត្ថញ្ចា’’តិ. ‘‘តេន ហិ មេ អនត្ថំ កថេថា’’តិ. អថស្ស សត្ថា ឥមំ គាថមាហ –

‘‘ឧស្សូរសេយ្យំ អាលស្យំ, ចណ្ឌិក្កំ ទីឃសោណ្ឌិយំ;

ឯកស្សទ្ធានគមនំ បរទារូបសេវនំ;

ឯតំ ព្រាហ្មណ សេវស្សុ, អនត្ថំ តេ ភវិស្សតី’’តិ.

តំ សុត្វា ព្រាហ្មណោ សាធុការមទាសិ ‘‘សាធុ សាធុ, គណាចរិយ, គណជេដ្ឋក, តុម្ហេ អត្ថញ្ច ជានាថ អនត្ថញ្ចា’’តិ. ‘‘ឯវំ ខោ, ព្រាហ្មណ, អត្ថានត្ថជាននកោ នាម មយា សទិសោ នត្ថី’’តិ. អថស្ស សត្ថា អជ្ឈាសយំ ឧបធារេត្វា, ‘‘ព្រាហ្មណ, កេន កម្មេន ជីវសី’’តិ បុច្ឆិ. ‘‘ជូតកម្មេន, ភោ គោតមា’’តិ. ‘‘កិំ បន តេ ជយោ ហោតិ បរាជយោ’’តិ. ‘‘ជយោបិ ហោតិ បរាជយោបី’’តិ វុត្តេ, ‘‘ព្រាហ្មណ, អប្បមត្តកោ ឯស, បរំ ជិនន្តស្ស ជយោ នាម ន សេយ្យោ. យោ បន កិលេសជយេន អត្តានំ ជិនាតិ, តស្ស ជយោ សេយ្យោ. ន ហិ តំ ជយំ កោចិ អបជយំ កាតុំ សក្កោតី’’តិ វត្វា អនុសន្ធិំ ឃដេត្វា ធម្មំ ទេសេន្តោ ឥមា គាថា អភាសិ –

១០៤. ‘‘អត្តា ហវេ ជិតំ សេយ្យោ, យា ចាយំ ឥតរា បជា;

អត្តទន្តស្ស បោសស្ស, និច្ចំ សញ្ញតចារិនោ.

១០៥. ‘‘នេវ ទេវោ ន គន្ធព្ពោ, ន មារោ សហ ព្រហ្មុនា;

ជិតំ អបជិតំ កយិរា, តថារូបស្ស ជន្តុនោ’’តិ.

តត្ថ ហវេតិ និបាតោ. ជិតន្តិ លិង្គវិបល្លាសោ, អត្តនោ កិលេសជយេន អត្តា ជិតោ សេយ្យោតិ អត្ថោ. យា ចាយំ ឥតរា បជាតិ យា បនាយំ អវសេសា បជា ជូតេន វា ធនហរណេន វា សង្គាមេន វា ពលាភិភវេន វា ជិតា ភវេយ្យ, តំ ជិនន្តេន យំ ជិតំ, ន តំ សេយ្យោតិ អត្ថោ. កស្មា បន តទេវ ជិតំ សេយ្យោ, ឥទំ ន សេយ្យោតិ? យស្មា អត្តទន្តស្ស…បេ… តថារូបស្ស ជន្តុនោតិ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – យស្មា ហិ យ្វាយំ និក្កិលេសតាយ អត្តទន្តោ បោសោ, តស្ស អត្តទន្តស្ស កាយាទីហិ និច្ចំ សញ្ញតចារិនោ ឯវរូបស្ស ឥមេហិ កាយសញ្ញមាទីហិ សញ្ញតស្ស ជន្តុនោ ទេវោ វា គន្ធព្ពោ វា មារោ វា ព្រហ្មុនា សហ ឧដ្ឋហិត្វា ‘‘អហមស្ស ជិតំ អបជិតំ ករិស្សាមិ, មគ្គភាវនាយ បហីនេ កិលេសេ បុន ឧប្បាទេស្សាមី’’តិ ឃដេន្តោបិ វាយមន្តោបិ យថា ធនាទីហិ បរាជិតោ បក្ខន្តរោ ហុត្វា ឥតរេន ជិតំ បុន ជិនន្តោ អបជិតំ ករេយ្យ, ‘‘ឯវំ អបជិតំ កាតុំ នេវ សក្កុណេយ្យា’’តិ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

អនត្ថបុច្ឆកព្រាហ្មណវត្ថុ ចតុត្ថំ.