៣. អញ្ញតរឧក្កណ្ឋិតភិក្ខុវត្ថុ

សុទុទ្ទសន្តិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា សាវត្ថិយំ វិហរន្តោ អញ្ញតរំ ឧក្កណ្ឋិតភិក្ខុំ អារព្ភ កថេសិ.

សត្ថរិ កិរ សាវត្ថិយំ វិហរន្តេ ឯកោ សេដ្ឋិបុត្តោ អត្តនោ កុលូបគត្ថេរំ ឧបសង្កមិត្វា, ‘‘ភន្តេ, អហំ ទុក្ខា មុច្ចិតុកាមោ, ឯកំ មេ ទុក្ខតោ មុច្ចនការណំ កថេថា’’តិ អាហ. ‘‘សាធាវុសោ, សចេសិ ទុក្ខា មុច្ចិតុកាមោ, សលាកភត្តំ ទេហិ, បក្ខិកភត្តំ ទេហិ, វស្សាវាសិកំ ទេហិ, ចីវរាទយោ បច្ចយេ ទេហិ, អត្តនោ សាបតេយ្យំ តយោ កោដ្ឋាសេ កត្វា ឯកេន កម្មន្តំ បយោជេហិ, ឯកេន បុត្តទារំ បោសេហិ, ឯកំ ពុទ្ធសាសនេ ទេហី’’តិ អាហ. សោ ‘‘សាធុ, ភន្តេ’’តិ វុត្តបដិបាដិយា សព្ពំ កត្វា បុន ថេរំ បុច្ឆិ – ‘‘តតោ ឧត្តរិំ អញ្ញំ កិំ ករោមិ, ភន្តេ’’តិ? ‘‘អាវុសោ, តីណិ សរណានិ គណ្ហ, បញ្ច សីលានិ គណ្ហាហី’’តិ. តានិបិ បដិគ្គហេត្វា តតោ ឧត្តរិំ បុច្ឆិ. ‘‘តេន ហិ ទស សីលានិ គណ្ហាហី’’តិ. ‘‘សាធុ, ភន្តេ’’តិ គណ្ហិ. សោ ឯវំ អនុបុព្ពេន បុញ្ញកម្មស្ស កតត្តា អនុបុព្ពសេដ្ឋិបុត្តោ នាម ជាតោ. តតោ ‘‘ឧត្តរិម្បិ កត្តព្ពំ អត្ថិ, ភន្តេ’’តិ បុន បុច្ឆិត្វា, ‘‘តេន ហិ បព្ពជាហី’’តិ វុត្តោ និក្ខមិត្វា បព្ពជិ. តស្សេកោ អាភិធម្មិកភិក្ខុ អាចរិយោ អហោសិ. ឯកោ វិនយធរោ ឧបជ្ឈាយោ. តស្ស លទ្ធូបសម្បទស្ស អាចរិយោ អត្តនោ សន្តិកំ អាគតកាលេ អភិធម្មេ បញ្ហំ កថេសិ – ‘‘ពុទ្ធសាសនេ នាម ឥទំ កាតុំ វដ្ដតិ, ឥទំ ន វដ្ដតី’’តិ. ឧបជ្ឈាយោបិស្ស អត្តនោ សន្តិកំ អាគតកាលេ វិនយេ បញ្ហំ កថេសិ – ‘‘ពុទ្ធសាសនេ នាម ឥទំ កាតុំ វដ្ដតិ, ឥទំ ន វដ្ដតិ, ឥទំ កប្បតិ, ឥទំ ន កប្បតី’’តិ. សោ ចិន្តេសិ – ‘‘អហោ ភារិយំ ឥទំ កម្មំ, អហំ ទុក្ខា មុច្ចិតុកាមោ បព្ពជិតោ, ឥធ ច មម ហត្ថបសារណដ្ឋានម្បិ ន បញ្ញាយតិ, គេហេ ឋត្វាវ ទុក្ខា មុច្ចិតុំ សក្កា, មយា គិហិនា ភវិតុំ វដ្ដតី’’តិ. សោ តតោ បដ្ឋាយ ឧក្កណ្ឋិតោ អនភិរតោ ទ្វត្តិំសាការេ សជ្ឈាយំ ន ករោតិ, ឧទ្ទេសំ ន គណ្ហាតិ, កិសោ លូខោ ធមនិសន្ថតគត្តោ អាលស្សិយាភិភូតោ កច្ឆុបរិកិណ្ណោ អហោសិ.

អថ នំ ទហរសាមណេរា, ‘‘អាវុសោ, កិំ ត្វំ ឋិតដ្ឋានេ ឋិតោវ និសិន្នដ្ឋានេ និសិន្នោវ អហោសិ, បណ្ឌុរោគាភិភូតោ កិសោ លូខោ ធមនិសន្ថតគត្តោ អាលស្សិយាភិភូតោ កច្ឆុបរិកិណ្ណោ, កិំ តេ កត’’ន្តិ បុច្ឆិំសុ. ‘‘ឧក្កណ្ឋិតោម្ហិ, អាវុសោ’’តិ. ‘‘កិំ ការណា’’តិ? សោ តំ បវត្តិំ អារោចេសិ. តេ តស្ស អាចរិយុបជ្ឈាយានំ អាចិក្ខិំសុ. អាចរិយុបជ្ឈាយា តំ អាទាយ សត្ថុ សន្តិកំ អគមំសុ. សត្ថា ‘‘កិំ, ភិក្ខវេ, អាគតត្ថា’’តិ អាហ. ‘‘ភន្តេ, អយំ ភិក្ខុ តុម្ហាកំ សាសនេ ឧក្កណ្ឋិតោ’’តិ. ‘‘ឯវំ កិរ ភិក្ខូ’’តិ. ‘‘អាម, ភន្តេ’’តិ. ‘‘កិំ ការណា’’តិ? ‘‘អហំ, ភន្តេ, ទុក្ខា មុច្ចិតុកាមោវ បព្ពជិតោ, តស្ស មេ អាចរិយោ អភិធម្មកថំ កថេសិ, ឧបជ្ឈាយោ វិនយកថំ កថេសិ, ស្វាហំ ‘ឥធ មេ ហត្ថបសារណដ្ឋានម្បិ នត្ថិ, គិហិនា ហុត្វា សក្កា ទុក្ខា មុច្ចិតុំ, គិហិ ភវិស្សាមី’តិ សន្និដ្ឋានមកាសិំ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘សចេ ត្វំ, ភិក្ខុ, ឯកមេវ រក្ខិតុំ សក្ខិស្សសិ, អវសេសានំ រក្ខនកិច្ចំ នត្ថី’’តិ. ‘‘កិំ, ភន្តេ’’តិ? ‘‘តវ ចិត្តមេវ រក្ខិតុំ សក្ខិស្សសី’’តិ. ‘‘សក្ខិស្សាមិ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘តេន ហិ អត្តនោ ចិត្តមេវ រក្ខាហិ, សក្កា ទុក្ខា មុច្ចិតុ’’ន្តិ ឥមំ ឱវាទំ ទត្វា ឥមំ គាថមាហ –

៣៦. ‘‘សុទុទ្ទសំ សុនិបុណំ, យត្ថកាមនិបាតិនំ;

ចិត្តំ រក្ខេថ មេធាវី, ចិត្តំ គុត្តំ សុខាវហ’’ន្តិ.

តត្ថ សុទុទ្ទសន្តិ សុដ្ឋុ ទុទ្ទសំ. សុនិបុណន្តិ សុដ្ឋុ និបុណំ បរមសណ្ហំ. យត្ថកាមនិបាតិនន្តិ ជាតិអាទីនិ អនោលោកេត្វា លភិតព្ពាលភិតព្ពយុត្តាយុត្តដ្ឋានេសុ យត្ថ កត្ថចិ និបតនសីលំ. ចិត្តំ រក្ខេថ មេធាវីតិ អន្ធពាលោ ទុម្មេធោ អត្តនោ ចិត្តំ រក្ខិតុំ សមត្ថោ នាម នត្ថិ, ចិត្តវសិកោ ហុត្វា អនយព្យសនំ បាបុណាតិ. មេធាវី បន បណ្ឌិតោវ ចិត្តំ រក្ខិតុំ សក្កោតិ, តស្មា ត្វម្បិ ចិត្តមេវ គោបេហិ. ឥទញ្ហិ ចិត្តំ គុត្តំ សុខាវហំ មគ្គផលនិព្ពានសុខានិ អាវហតីតិ.

ទេសនាបរិយោសានេ សោ ភិក្ខុ សោតាបត្តិផលំ បាបុណិ, អញ្ញេបិ ពហូ សោតាបន្នាទយោ អហេសុំ, ទេសនា មហាជនស្ស សាត្ថិកា អហោសីតិ.

អញ្ញតរឧក្កណ្ឋិតភិក្ខុវត្ថុ តតិយំ.