១៤. ទ្វេសហាយកភិក្ខុវត្ថុ

ពហុម្បិ ចេតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ ទ្វេ សហាយកេ អារព្ភ កថេសិ.

សាវត្ថិវាសិនោ ហិ ទ្វេ កុលបុត្តា សហាយកា វិហារំ គន្ត្វា សត្ថុ ធម្មទេសនំ សុត្វា កាមេ បហាយ សាសនេ ឧរំ ទត្វា បព្ពជិត្វា បញ្ច វស្សានិ អាចរិយុបជ្ឈាយានំ សន្តិកេ វសិត្វា សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា សាសនេ ធុរំ បុច្ឆិត្វា វិបស្សនាធុរញ្ច គន្ថធុរញ្ច វិត្ថារតោ សុត្វា ឯកោ តាវ ‘‘អហំ, ភន្តេ, មហល្លកកាលេ បព្ពជិតោ ន សក្ខិស្សាមិ គន្ថធុរំ បូរេតុំ, វិបស្សនាធុរំ បន បូរេស្សាមី’’តិ យាវ អរហត្តា វិបស្សនាធុរំ កថាបេត្វា ឃដេន្តោ វាយមន្តោ សហ បដិសម្ភិទាហិ អរហត្តំ បាបុណិ. ឥតរោ បន ‘‘អហំ គន្ថធុរំ បូរេស្សាមី’’តិ អនុក្កមេន តេបិដកំ ពុទ្ធវចនំ ឧគ្គណ្ហិត្វា គតគតដ្ឋានេ ធម្មំ កថេតិ, សរភញ្ញំ ភណតិ, បញ្ចន្នំ ភិក្ខុសតានំ ធម្មំ វាចេន្តោ វិចរតិ. អដ្ឋារសន្នំ មហាគណានំ អាចរិយោ អហោសិ. ភិក្ខូ សត្ថុ សន្តិកេ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា ឥតរស្ស ថេរស្ស វសនដ្ឋានំ គន្ត្វា តស្ស ឱវាទេ ឋត្វា អរហត្តំ បត្វា ថេរំ វន្ទិត្វា, ‘‘សត្ថារំ ទដ្ឋុកាមម្ហា’’តិ វទន្តិ. ថេរោ ‘‘គច្ឆថ, អាវុសោ, មម វចនេន សត្ថារំ វន្ទិត្វា អសីតិ មហាថេរេ វន្ទថ, សហាយកត្ថេរម្បិ មេ ‘អម្ហាកំ អាចរិយោ តុម្ហេ វន្ទតី’តិ វទថា’’តិ បេសេតិ. តេ ភិក្ខូ វិហារំ គន្ត្វា សត្ថារញ្ចេវ អសីតិ មហាថេរេ ច វន្ទិត្វា គន្ថិកត្ថេរស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា, ‘‘ភន្តេ, អម្ហាកំ អាចរិយោ តុម្ហេ វន្ទតី’’តិ វទន្តិ. ឥតរេន ច ‘‘កោ នាម សោ’’តិ វុត្តេ, ‘‘តុម្ហាកំ សហាយកភិក្ខុ, ភន្តេ’’តិ វទន្តិ. ឯវំ ថេរេ បុនប្បុនំ សាសនំ បហិណន្តេ សោ ភិក្ខុ ថោកំ កាលំ សហិត្វា អបរភាគេ សហិតុំ អសក្កោន្តោ ‘‘អម្ហាកំ អាចរិយោ តុម្ហេ វន្ទតី’’តិ វុត្តេ, ‘‘កោ ឯសោ’’តិ វត្វា ‘‘តុម្ហាកំ សហាយកភិក្ខូ’’តិ វុត្តេ, ‘‘កិំ បន តុម្ហេហិ តស្ស សន្តិកេ ឧគ្គហិតំ, កិំ ទីឃនិកាយាទីសុ អញ្ញតរោ និកាយោ, កិំ តីសុ បិដកេសុ ឯកំ បិដក’’ន្តិ វត្វា ‘‘ចតុប្បទិកម្បិ គាថំ ន ជានាតិ, បំសុកូលំ គហេត្វា បព្ពជិតកាលេយេវ អរញ្ញំ បវិដ្ឋោ, ពហូ វត អន្តេវាសិកេ លភិ, តស្ស អាគតកាលេ មយា បញ្ហំ បុច្ឆិតុំ វដ្ដតី’’តិ ចិន្តេសិ.

អថ អបរភាគេ ថេរោ សត្ថារំ ទដ្ឋុំ អាគតោ. សហាយកស្ស ថេរស្ស សន្តិកេ បត្តចីវរំ ឋបេត្វា គន្ត្វា សត្ថារញ្ចេវ អសីតិ មហាថេរេ ច វន្ទិត្វា សហាយកស្ស វសនដ្ឋានំ បច្ចាគមិ. អថស្ស សោ វត្តំ ការេត្វា សមប្បមាណំ អាសនំ គហេត្វា, ‘‘បញ្ហំ បុច្ឆិស្សាមី’’តិ និសីទិ. តស្មិំ ខណេ សត្ថា ‘‘ឯស ឯវរូបំ មម បុត្តំ វិហេឋេត្វា និរយេ និព្ពត្តេយ្យា’’តិ តស្មិំ អនុកម្បាយ វិហារចារិកំ ចរន្តោ វិយ តេសំ និសិន្នដ្ឋានំ គន្ត្វា បញ្ញត្តវរពុទ្ធាសនេ និសីទិ. តត្ថ តត្ថ និសីទន្តា ហិ ភិក្ខូ ពុទ្ធាសនំ បញ្ញាបេត្វាវ និសីទន្តិ. តេន សត្ថា បកតិបញ្ញត្តេយេវ អាសនេ និសីទិ. និសជ្ជ ខោ បន គន្ថិកភិក្ខុំ បឋមជ្ឈានេ បញ្ហំ បុច្ឆិត្វា តស្មិំ អកថិតេ ទុតិយជ្ឈានំ អាទិំ កត្វា អដ្ឋសុបិ សមាបត្តីសុ រូបារូបេសុ ច បញ្ហំ បុច្ឆិ. គន្ថិកត្ថេរោ ឯកម្បិ កថេតុំ នាសក្ខិ. ឥតរោ តំ សព្ពំ កថេសិ. អថ នំ សោតាបត្តិមគ្គេ បញ្ហំ បុច្ឆិ. គន្ថិកត្ថេរោ កថេតុំ នាសក្ខិ. តតោ ខីណាសវត្ថេរំ បុច្ឆិ. ថេរោ កថេសិ. សត្ថា ‘‘សាធុ សាធុ, ភិក្ខូ’’តិ អភិនន្ទិត្វា សេសមគ្គេសុបិ បដិបាដិយា បញ្ហំ បុច្ឆិ. គន្ថិកោ ឯកម្បិ កថេតុំ នាសក្ខិ, ខីណាសវោ បុច្ឆិតំ បុច្ឆិតំ កថេសិ. សត្ថា ចតូសុបិ ឋានេសុ តស្ស សាធុការំ អទាសិ. តំ សុត្វា ភុម្មទេវេ អាទិំ កត្វា យាវ ព្រហ្មលោកា សព្ពា ទេវតា ចេវ នាគសុបណ្ណា ច សាធុការំ អទំសុ. តំ សាធុការំ សុត្វា តស្ស អន្តេវាសិកា ចេវ សទ្ធិវិហារិនោ ច សត្ថារំ ឧជ្ឈាយិំសុ – ‘‘កិំ នាមេតំ សត្ថារា កតំ, កិញ្ចិ អជានន្តស្ស មហល្លកត្ថេរស្ស ចតូសុ ឋានេសុ សាធុការំ អទាសិ, អម្ហាកំ បនាចរិយស្ស សព្ពបរិយត្តិធរស្ស បញ្ចន្នំ ភិក្ខុសតានំ បាមោក្ខស្ស បសំសាមត្តម្បិ ន ករី’’តិ. អថ នេ សត្ថា ‘‘កិំ នាមេតំ, ភិក្ខវេ, កថេថា’’តិ បុច្ឆិត្វា តស្មិំ អត្ថេ អារោចិតេ, ‘‘ភិក្ខវេ, តុម្ហាកំ អាចរិយោ មម សាសនេ ភតិយា គាវោ រក្ខណសទិសោ, មយ្ហំ បន បុត្តោ យថារុចិយា បញ្ច គោរសេ បរិភុញ្ជនកសាមិសទិសោ’’តិ វត្វា ឥមា គាថា អភាសិ –

១៩. ‘‘ពហុម្បិ ចេ សំហិត ភាសមានោ,

ន តក្ករោ ហោតិ នរោ បមត្តោ;

គោបោវ គាវោ គណយំ បរេសំ,

ន ភាគវា សាមញ្ញស្ស ហោតិ.

២០. ‘‘អប្បម្បិ ចេ សំហិត ភាសមានោ,

ធម្មស្ស ហោតិ អនុធម្មចារី;

រាគញ្ច ទោសញ្ច បហាយ មោហំ,

សម្មប្បជានោ សុវិមុត្តចិត្តោ.

‘‘អនុបាទិយានោ ឥធ វា ហុរំ វា,

ស ភាគវា សាមញ្ញស្ស ហោតី’’តិ.

តត្ថ សំហិតន្តិ តេបិដកស្ស ពុទ្ធវចនស្សេតំ នាមំ. តំ អាចរិយេ ឧបសង្កមិត្វា ឧគ្គណ្ហិត្វា ពហុម្បិ បរេសំ ភាសមានោ វាចេន្តោ តំ ធម្មំ សុត្វា យំ ការកេន បុគ្គលេន កត្តព្ពំ, តក្ករោ ន ហោតិ. កុក្កុដស្ស បក្ខបហរណមត្តម្បិ អនិច្ចាទិវសេន យោនិសោមនសិការំ នប្បវត្តេតិ. ឯសោ យថា នាម ទិវសំ ភតិយា គាវោ រក្ខន្តោ គោបោ បាតោវ និរវសេសំ សម្បដិច្ឆិត្វា សាយំ គហេត្វា សាមិកានំ និយ្យាទេត្វា ទិវសភតិមត្តំ គណ្ហាតិ, យថារុចិយា បន បញ្ច គោរសេ បរិភុញ្ជិតុំ ន លភតិ, ឯវមេវ កេវលំ អន្តេវាសិកានំ សន្តិកា វត្តបដិវត្តករណមត្តស្ស ភាគី ហោតិ, សាមញ្ញស្ស បន ភាគី ន ហោតិ. យថា បន គោបាលកេន និយ្យាទិតានំ គុន្នំ គោរសំ សាមិកាវ បរិភុញ្ជន្តិ, តថា តេន កថិតំ ធម្មំ សុត្វា ការកបុគ្គលា យថានុសិដ្ឋំ បដិបជ្ជិត្វា កេចិ បឋមជ្ឈានាទីនិ បាបុណន្តិ, កេចិ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា មគ្គផលានិ បាបុណន្តិ, គោណសាមិកា គោរសស្សេវ សាមញ្ញស្ស ភាគិនោ ហោន្តិ.

ឥតិ សត្ថា សីលសម្បន្នស្ស ពហុស្សុតស្ស បមាទវិហារិនោ អនិច្ចាទិវសេន យោនិសោមនសិការេ បមត្តស្ស ភិក្ខុនោ វសេន បឋមំ គាថំ កថេសិ, ន ទុស្សីលស្ស. ទុតិយគាថា បន អប្បស្សុតស្សបិ យោនិសោមនសិការេ កម្មំ ករោន្តស្ស ការកបុគ្គលស្ស វសេន កថិតា.

តត្ថ អប្បម្បី ចេតិ ថោកំ ឯកវគ្គទ្វិវគ្គមត្តម្បិ. ធម្មស្ស ហោតិ អនុធម្មចារីតិ អត្ថមញ្ញាយ ធម្មមញ្ញាយ នវលោកុត្តរធម្មស្ស អនុរូបំ ធម្មំ បុព្ពភាគបដិបទាសង្ខាតំ ចតុបារិសុទ្ធិសីលធុតង្គអសុភកម្មដ្ឋានាទិភេទំ ចរន្តោ អនុធម្មចារី ហោតិ. សោ ‘‘អជ្ជ អជ្ជេវា’’តិ បដិវេធំ អាកង្ខន្តោ វិចរតិ. សោ ឥមាយ សម្មាបដិបត្តិយា រាគញ្ច ទោសញ្ច បហាយ មោហំ សម្មា ហេតុនា នយេន បរិជានិតព្ពេ ធម្មេ បរិជានន្តោ តទង្គវិក្ខម្ភនសមុច្ឆេទបដិប្បស្សទ្ធិនិស្សរណវិមុត្តីនំ វសេន សុវិមុត្តចិត្តោ, អនុបាទិយានោ ឥធ វា ហុរំ វាតិ ឥធលោកបរលោកបរិយាបន្នា វា អជ្ឈត្តិកពាហិរា វា ខន្ធាយតនធាតុយោ ចតូហិ ឧបាទានេហិ អនុបាទិយន្តោ មហាខីណាសវោ មគ្គសង្ខាតស្ស សាមញ្ញស្ស វសេន អាគតស្ស ផលសាមញ្ញស្ស ចេវ បញ្ចអសេក្ខធម្មក្ខន្ធស្ស ច ភាគវា ហោតីតិ រតនកូដេន វិយ អគារស្ស អរហត្តេន ទេសនាយ កូដំ គណ្ហីតិ.

គាថាបរិយោសានេ ពហូ សោតាបន្នាទយោ អហេសុំ. ទេសនា មហាជនស្ស សាត្ថិកា ជាតាតិ.

ទ្វេសហាយកភិក្ខុវត្ថុ ចុទ្ទសមំ.

យមកវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

បឋមោ វគ្គោ.