១៣. សុមនាទេវីវត្ថុ

ឥធ នន្ទតីតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ សុមនាទេវិំ អារព្ភ កថេសិ.

សាវត្ថិយញ្ហិ ទេវសិកំ អនាថបិណ្ឌិកស្ស គេហេ ទ្វេ ភិក្ខូសហស្សានិ ភុញ្ជន្តិ, តថា វិសាខាយ មហាឧបាសិកាយ. សាវត្ថិយំ យោ យោ ទានំ ទាតុកាមោ ហោតិ, សោ សោ តេសំ ឧភិន្នំ ឱកាសំ លភិត្វាវ ករោតិ. កិំ ការណា? ‘‘តុម្ហាកំ ទានគ្គំ អនាថបិណ្ឌិកោ វា វិសាខា វា អាគតា’’តិ បុច្ឆិត្វា, ‘‘នាគតា’’តិ វុត្តេ សតសហស្សំ វិស្សជ្ជេត្វា កតទានម្បិ ‘‘កិំ ទានំ នាមេត’’ន្តិ គរហន្តិ. ឧភោបិ ហិ តេ ភិក្ខុសង្ឃស្ស រុចិញ្ច អនុច្ឆវិកកិច្ចានិ ច អតិវិយ ជានន្តិ, តេសុ វិចារេន្តេសុ ភិក្ខូ ចិត្តរូបំ ភុញ្ជន្តិ. តស្មា សព្ពេ ទានំ ទាតុកាមា តេ គហេត្វាវ គច្ឆន្តិ. ឥតិ តេ អត្តនោ អត្តនោ ឃរេ ភិក្ខូ បរិវិសិតុំ ន លភន្តិ. តតោ វិសាខា, ‘‘កោ នុ ខោ មម ឋានេ ឋត្វា ភិក្ខុសង្ឃំ បរិវិសិស្សតី’’តិ ឧបធារេន្តី បុត្តស្ស ធីតរំ ទិស្វា តំ អត្តនោ ឋានេ ឋបេសិ. សា តស្សា និវេសនេ ភិក្ខុសង្ឃំ បរិវិសតិ. អនាថបិណ្ឌិកោបិ មហាសុភទ្ទំ នាម ជេដ្ឋធីតរំ ឋបេសិ. សា ភិក្ខូនំ វេយ្យាវច្ចំ ករោន្តី ធម្មំ សុណន្តី សោតាបន្នា ហុត្វា បតិកុលំ អគមាសិ. តតោ ចូឡសុភទ្ទំ ឋបេសិ. សាបិ តថេវ ករោន្តី សោតាបន្នា ហុត្វា បតិកុលំ គតា. អថ សុមនទេវិំ នាម កនិដ្ឋធីតរំ ឋបេសិ. សា បន ធម្មំ សុត្វា សកទាគាមិផលំ បត្វា កុមារិកាវ ហុត្វា តថារូបេន អផាសុកេន អាតុរា អាហារុបច្ឆេទំ កត្វា បិតរំ ទដ្ឋុកាមា ហុត្វា បក្កោសាបេសិ. សោ ឯកស្មិំ ទានគ្គេ តស្សា សាសនំ សុត្វាវ អាគន្ត្វា, ‘‘កិំ, អម្ម សុមនេ’’តិ អាហ. សាបិ នំ អាហ – ‘‘កិំ, តាត កនិដ្ឋភាតិកា’’តិ? ‘‘វិលបសិ អម្មា’’តិ? ‘‘ន វិលបាមិ, កនិដ្ឋភាតិកា’’តិ. ‘‘ភាយសិ, អម្មា’’តិ? ‘‘ន ភាយាមិ, កនិដ្ឋភាតិកា’’តិ. ឯត្តកំ វត្វាយេវ បន សា កាលមកាសិ. សោ សោតាបន្នោបិ សមានោ សេដ្ឋិធីតរិ ឧប្បន្នសោកំ អធិវាសេតុំ អសក្កោន្តោ ធីតុ សរីរកិច្ចំ ការេត្វា រោទន្តោ សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា, ‘‘កិំ, គហបតិ, ទុក្ខី ទុម្មនោ អស្សុមុខោ រោទមានោ អាគតោសី’’តិ វុត្តេ, ‘‘ធីតា មេ, ភន្តេ, សុមនទេវី កាលកតា’’តិ អាហ. ‘‘អថ កស្មា សោចសិ, ននុ សព្ពេសំ ឯកំសិកំ មរណ’’ន្តិ? ‘‘ជានាមេតំ, ភន្តេ, ឯវរូបា នាម មេ ហិរិឱត្តប្បសម្បន្នា ធីតា, សា មរណកាលេ សតិំ បច្ចុបដ្ឋាបេតុំ អសក្កោន្តី វិលបមានា មតា, តេន មេ អនប្បកំ ទោមនស្សំ ឧប្បជ្ជតី’’តិ. ‘‘កិំ បន តាយ កថិតំ មហាសេដ្ឋី’’តិ? ‘‘អហំ តំ, ភន្តេ, ‘អម្ម, សុមនេ’តិ អាមន្តេសិំ. អថ មំ អាហ – ‘កិំ, តាត, កនិដ្ឋភាតិកា’តិ? ‘វិលបសិ, អម្មា’តិ? ‘ន វិលបាមិ, កនិដ្ឋភាតិកា’តិ. ‘ភាយសិ, អម្មា’តិ? ‘ន ភាយាមិ កនិដ្ឋភាតិកា’តិ. ឯត្តកំ វត្វា កាលមកាសី’’តិ. អថ នំ ភគវា អាហ – ‘‘ន តេ មហាសេដ្ឋិ ធីតា វិលបតី’’តិ. ‘‘អថ កស្មា ភន្តេ ឯវមាហា’’តិ? ‘‘កនិដ្ឋត្តាយេវ. ធីតា ហិ តេ, គហបតិ, មគ្គផលេហិ តយា មហល្លិកា. ត្វញ្ហិ សោតាបន្នោ, ធីតា បន តេ សកទាគាមិនី. សា មគ្គផលេហិ តយា មហល្លិកត្តា តំ ឯវមាហា’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ? ‘‘ឯវំ, គហបតី’’តិ. ‘‘ឥទានិ កុហិំ និព្ពត្តា, ភន្តេ’’តិ? ‘‘តុសិតភវនេ, គហបតី’’តិ. ‘‘ភន្តេ, មម ធីតា ឥធ ញាតកានំ អន្តរេ នន្ទមានា វិចរិត្វា ឥតោ គន្ត្វាបិ នន្ទនដ្ឋានេយេវ និព្ពត្តា’’តិ. អថ នំ សត្ថា ‘‘អាម, គហបតិ, អប្បមត្តា នាម គហដ្ឋា វា បព្ពជិតា វា ឥធ លោកេ ច បរលោកេ ច នន្ទន្តិយេវា’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

១៨. ‘‘ឥធ នន្ទតិ បេច្ច នន្ទតិ, កតបុញ្ញោ ឧភយត្ថ នន្ទតិ;

បុញ្ញំ មេ កតន្តិ នន្ទតិ, ភិយ្យោ នន្ទតិ សុគ្គតិំ គតោ’’តិ.

តត្ថ ឥធាតិ ឥធ លោកេ កម្មនន្ទនេន នន្ទតិ. បេច្ចាតិ បរលោកេ វិបាកនន្ទនេន នន្ទតិ. កតបុញ្ញោតិ នានប្បការស្ស បុញ្ញស្ស កត្តា. ឧភយត្ថាតិ ឥធ ‘‘កតំ មេ កុសលំ, អកតំ មេ បាប’’ន្តិ នន្ទតិ, បរត្ថ វិបាកំ អនុភវន្តោ នន្ទតិ. បុញ្ញំ មេតិ ឥធ នន្ទន្តោ បន ‘‘បុញ្ញំ មេ កត’’ន្តិ សោមនស្សមត្តេនេវ កម្មនន្ទនំ ឧបាទាយ នន្ទតិ. ភិយ្យោតិ វិបាកនន្ទនេន បន សុគតិំ គតោ សត្តបញ្ញាសវស្សកោដិយោ សដ្ឋិវស្សសតសហស្សានិ ទិព្ពសម្បត្តិំ អនុភវន្តោ តុសិតបុរេ អតិវិយ នន្ទតីតិ.

គាថាបរិយោសានេ ពហូ សោតាបន្នាទយោ អហេសុំ. មហាជនស្ស សាត្ថិកា ធម្មទេសនា ជាតាតិ.

សុមនាទេវីវត្ថុ តេរសមំ.