១១. ធម្មិកឧបាសកវត្ថុ

ឥធ មោទតីតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ ធម្មិកឧបាសកំ អារព្ភ កថេសិ.

សាវត្ថិយំ កិរ បញ្ចសតា ធម្មិកឧបាសកា នាម អហេសុំ. តេសុ ឯកេកស្ស បញ្ច បញ្ច ឧបាសកសតានិ បរិវារា. យោ តេសំ ជេដ្ឋកោ, តស្ស សត្ត បុត្តា សត្ត ធីតរោ. តេសុ ឯកេកស្ស ឯកេកា សលាកយាគុ សលាកភត្តំ បក្ខិកភត្តំ និមន្តនភត្តំ ឧបោសថិកភត្តំ អាគន្តុកភត្តំ សង្ឃភត្តំ វស្សាវាសិកំ អហោសិ. តេបិ សព្ពេវ អនុជាតបុត្តា នាម អហេសុំ. ឥតិ ចុទ្ទសន្នំ បុត្តានំ ភរិយាយ ឧបាសកស្សាតិ សោឡស សលាកយាគុអាទីនិ បវត្តន្តិ. ឥតិ សោ សបុត្តទារោ សីលវា កល្យាណធម្មោ ទានសំវិភាគរតោ អហោសិ. អថស្ស អបរភាគេ រោគោ ឧប្បជ្ជិ, អាយុសង្ខារោ បរិហាយិ. សោ ធម្មំ សោតុកាមោ ‘‘អដ្ឋ វា មេ សោឡស វា ភិក្ខូ បេសេថា’’តិ សត្ថុ សន្តិកំ បហិណិ. សត្ថា បេសេសិ. តេ គន្ត្វា តស្ស មញ្ចំ បរិវារេត្វា បញ្ញត្តេសុ អាសនេសុ និសិន្នា. ‘‘ភន្តេ, អយ្យានំ មេ ទស្សនំ ទុល្លភំ ភវិស្សតិ, ទុព្ពលោម្ហិ, ឯកំ មេ សុត្តំ សជ្ឈាយថា’’តិ វុត្តេ ‘‘កតរំ សុត្តំ សោតុកាមោ ឧបាសកា’’តិ? ‘‘សព្ពពុទ្ធានំ អវិជហិតំ សតិបដ្ឋានសុត្ត’’ន្តិ វុត្តេ – ‘‘ឯកាយនោ អយំ, ភិក្ខវេ, មគ្គោ សត្តានំ វិសុទ្ធិយា’’តិ (ទី. និ. ២.៣៧៣; ម. និ. ១.១០៦) សុត្តន្តំ បដ្ឋបេសុំ. តស្មិំ ខណេ ឆហិ ទេវលោកេហិ សព្ពាលង្ការបដិមណ្ឌិតា សហស្សសិន្ធវយុត្តា ទិយឌ្ឍយោជនសតិកា ឆ រថា អាគមិំសុ. តេសុ ឋិតា ទេវតា ‘‘អម្ហាកំ ទេវលោកំ នេស្សាម, អម្ហាកំ ទេវលោកំ នេស្សាម, អម្ភោ មត្តិកភាជនំ ភិន្ទិត្វា សុវណ្ណភាជនំ គណ្ហន្តោ វិយ អម្ហាកំ ទេវលោកេ អភិរមិតុំ ឥធ និព្ពត្តាហិ, អម្ហាកំ ទេវលោកេ អភិរមិតុំ ឥធ និព្ពត្តាហី’’តិ វទិំសុ. ឧបាសកោ ធម្មស្សវនន្តរាយំ អនិច្ឆន្តោ – ‘‘អាគមេថ អាគមេថា’’តិ អាហ. ភិក្ខូ ‘‘អម្ហេ វារេតី’’តិ សញ្ញាយ តុណ្ហី អហេសុំ.

អថស្ស បុត្តធីតរោ ‘‘អម្ហាកំ បិតា បុព្ពេ ធម្មស្សវនេន អតិត្តោ អហោសិ, ឥទានិ បន ភិក្ខូ បក្កោសាបេត្វា សជ្ឈាយំ ការេត្វា សយមេវ វារេតិ, មរណស្ស អភាយនកសត្តោ នាម នត្ថី’’តិ វិរវិំសុ. ភិក្ខូ ‘‘ឥទានិ អនោកាសោ’’តិ ឧដ្ឋាយាសនា បក្កមិំសុ. ឧបាសកោ ថោកំ វីតិនាមេត្វា សតិំ បដិលភិត្វា បុត្តេ បុច្ឆិ – ‘‘កស្មា កន្ទថា’’តិ? ‘‘តាត, តុម្ហេ ភិក្ខូ បក្កោសាបេត្វា ធម្មំ សុណន្តា សយមេវ វារយិត្ថ, អថ មយំ ‘មរណស្ស អភាយនកសត្តោ នាម នត្ថី’តិ កន្ទិម្ហា’’តិ. ‘‘អយ្យា បន កុហិ’’ន្តិ? ‘‘‘អនោកាសោ’តិ ឧដ្ឋាយាសនា បក្កន្តា, តាតា’’តិ. ‘‘នាហំ, អយ្យេហិ សទ្ធិំ កថេមី’’តិ វុត្តេ ‘‘អថ កេន សទ្ធិំ កថេថា’’តិ. ‘‘ឆហិ ទេវលោកេហិ ទេវតា ឆ រថេ អលង្ករិត្វា អាទាយ អាកាសេ ឋត្វា ‘អម្ហាហិ ទេវលោកេ អភិរម, អម្ហាកំ ទេវលោកេ អភិរមា’តិ សទ្ទំ ករោន្តិ, តាហិ សទ្ធិំ កថេមី’’តិ. ‘‘កុហិំ, តាត, រថា, ន មយំ បស្សាមា’’តិ? ‘‘អត្ថិ បន មយ្ហំ គន្ថិតានិ បុប្ផានី’’តិ? ‘‘អត្ថិ, តាតា’’តិ. ‘‘កតរោ ទេវលោកោ រមណីយោ’’តិ? ‘‘សព្ពពោធិសត្តានំ ពុទ្ធមាតាបិតូនញ្ច វសិតដ្ឋានំ តុសិតភវនំ រមណីយំ, តាតា’’តិ. ‘‘តេន ហិ ‘តុសិតភវនតោ អាគតរថេ លគ្គតូ’តិ បុប្ផទាមំ ខិបថា’’តិ. តេ ខិបិំសុ. តំ រថធុរេ លគ្គិត្វា អាកាសេ ឱលម្ពិ. មហាជនោ តទេវ បស្សតិ, រថំ ន បស្សតិ. ឧបាសកោ ‘‘បស្សថេតំ បុប្ផទាម’’ន្តិ វត្វា, ‘‘អាម, បស្សាមា’’តិ វុត្តេ – ‘‘ឯតំ តុសិតភវនតោ អាគតរថេ ឱលម្ពតិ, អហំ តុសិតភវនំ គច្ឆាមិ, តុម្ហេ មា ចិន្តយិត្ថ, មម សន្តិកេ និព្ពត្តិតុកាមា ហុត្វា មយា កតនិយាមេនេវ បុញ្ញានិ ករោថា’’តិ វត្វា កាលំ កត្វា រថេ បតិដ្ឋាសិ.

តាវទេវស្ស តិគាវុតប្បមាណោ សដ្ឋិសកដភារាលង្ការបដិមណ្ឌិតោ អត្តភាវោ និព្ពត្តិ, អច្ឆរាសហស្សំ បរិវារេសិ, បញ្ចវីសតិយោជនិកំ កនកវិមានំ បាតុរហោសិ. តេបិ ភិក្ខូ វិហារំ អនុប្បត្តេ សត្ថា បុច្ឆិ – ‘‘សុតា, ភិក្ខវេ, ឧបាសកេន ធម្មទេសនា’’តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ, អន្តរាយេវ បន ‘អាគមេថា’តិ វារេសិ. អថស្ស បុត្តធីតរោ កន្ទិំសុ. មយំ ‘ឥទានិ អនោកាសោ’តិ ឧដ្ឋាយាសនា និក្ខន្តា’’តិ. ‘‘ន សោ, ភិក្ខវេ, តុម្ហេហិ សទ្ធិំ កថេសិ, ឆហិ ទេវលោកេហិ ទេវតា ឆ រថេ អលង្ករិត្វា អាហរិត្វា តំ ឧបាសកំ បក្កោសិំសុ. សោ ធម្មទេសនាយ អន្តរាយំ អនិច្ឆន្តោ តាហិ សទ្ធិំ កថេសី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘ឯវំ, ភិក្ខវេ’’តិ. ‘‘ឥទានិ កុហិំ និព្ពត្តោ’’តិ? ‘‘តុសិតភវនេ, ភិក្ខវេ’’តិ. ‘‘ភន្តេ, ឥទានិ ឥធ ញាតិមជ្ឈេ មោទមានោ វិចរិត្វា ឥទានេវ គន្ត្វា បុន មោទនដ្ឋានេយេវ និព្ពត្តោ’’តិ. ‘‘អាម, ភិក្ខវេ, អប្បមត្តា ហិ គហដ្ឋា វា បព្ពជិតា វា សព្ពត្ថ មោទន្តិយេវា’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

១៦. ‘‘ឥធ មោទតិ បេច្ច មោទតិ,

កតបុញ្ញោ ឧភយត្ថ មោទតិ;

សោ មោទតិ សោ បមោទតិ,

ទិស្វា កម្មវិសុទ្ធិមត្តនោ’’តិ.

តត្ថ កតបុញ្ញោតិ នានប្បការស្ស កុសលស្ស ការកោ បុគ្គលោ ‘‘អកតំ វត មេ បាបំ, កតំ មេ កល្យាណ’’ន្តិ ឥធ កម្មមោទនេន, បេច្ច វិបាកមោទនេន មោទតិ. ឯវំ ឧភយត្ថ មោទតិ នាម. កម្មវិសុទ្ធិន្តិ ធម្មិកឧបាសកោបិ អត្តនោ កម្មវិសុទ្ធិំ បុញ្ញកម្មសម្បត្តិំ ទិស្វា កាលកិរិយតោ បុព្ពេ ឥធលោកេបិ មោទតិ, កាលំ កត្វា ឥទានិ បរលោកេបិ អតិមោទតិយេវាតិ.

គាថាបរិយោសានេ ពហូ សោតាបន្នាទយោ អហេសុំ មហាជនស្ស សាត្ថិកា ធម្មទេសនា ជាតាតិ.

ធម្មិកឧបាសកវត្ថុ ឯកាទសមំ.