៤. ចូឡពោធិចរិយាវណ្ណនា

២៦. ចតុត្ថេ ចូឡពោធីតិ មហាពោធិបរិព្ពាជកត្តភាវំ ឧបាទាយ ឥធ ‘‘ចូឡពោធី’’តិ សមញ្ញា អារោបិតា, ន បន ឥមស្មិំ ឯវ ជាតកេ (ជា. ១.១០.៤៩ អាទយោ) អត្តនោ ជេដ្ឋភាតិកាទិនោ មហាពោធិស្ស សម្ភវតោតិ ទដ្ឋព្ពំ. សុសីលវាតិ សុដ្ឋុ សីលវា, សម្បន្នសីលោតិ អត្ថោ. ភវំ ទិស្វាន ភយតោតិ កាមាទិភវំ ភាយិតព្ពភាវេន បស្សិត្វា. នេក្ខម្មន្តិ ឯត្ថ ច-សទ្ទស្ស លោបោ ទដ្ឋព្ពោ, តេន ‘‘ទិស្វានា’’តិ បទំ អាកឌ្ឍីយតិ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – ជាតិជរាព្យាធិមរណំ អបាយទុក្ខំ អតីតេ វដ្ដមូលកំ ទុក្ខំ, អនាគតេ វដ្ដមូលកំ ទុក្ខំ, បច្ចុប្បន្នេ អាហារបរិយេដ្ឋិមូលកំ ទុក្ខន្តិ ឥមេសំ អដ្ឋន្នំ សំវេគវត្ថូនំ បច្ចវេក្ខណេន សព្ពម្បិ កាមាទិភេទំ ភវំ សំសារភយតោ ឧបដ្ឋហមានំ ទិស្វា និព្ពានំ តស្ស ឧបាយភូតា សមថវិបស្សនា តទុបាយភូតា ច បព្ពជ្ជាតិ ឥទំ តិវិធម្បិ នេក្ខម្មំ អនុស្សវាទិសិទ្ធេន ញាណចក្ខុនា តប្បដិបក្ខតោ ទិស្វា តាបសបព្ពជ្ជូបគមនេន អនេកាទីនវាកុលា គហដ្ឋភាវា អភិនិក្ខមិត្វា គតោតិ.

២៧. ទុតិយិកាតិ បោរាណទុតិយិកា, គិហិកាលេ បជាបតិភូតា. កនកសន្និភាតិ កញ្ចនសន្និភត្តចា. វដ្ដេ អនបេក្ខាតិ សំសារេ និរាលយា. នេក្ខម្មំ អភិនិក្ខមីតិ នេក្ខម្មត្ថាយ គេហតោ និក្ខមិ, បព្ពជីតិ អត្ថោ.

២៨. អាលយន្តិ សត្តា ឯតេនាតិ អាលយោ, តណ្ហា, តទភាវេន និរាលយា. តតោ ឯវ ញាតីសុ តណ្ហាពន្ធនស្ស ឆិន្នត្តា ឆិន្នពន្ធុ. ឯវំ គិហិពន្ធនាភាវំ ទស្សេត្វា ឥទានិ បព្ពជិតានម្បិ កេសញ្ចិ យំ ហោតិ ពន្ធនំ, តស្សាបិ អភាវំ ទស្សេតុំ ‘‘អនបេក្ខា កុលេ គណេ’’តិ វុត្តំ. តត្ថ កុលេតិ ឧបដ្ឋាកកុលេ. គណេតិ តាបសគណេ, សេសា ព្រហ្មចារិនោតិ វុច្ចន្តិ. ឧបាគមុន្តិ ឧភោបិ មយំ ឧបាគមិម្ហា.

២៩. តត្ថាតិ ពារាណសិសាមន្តេ. និបកាតិ បញ្ញវន្តោ. និរាកុលេតិ ជនសញ្ចាររហិតត្តា ជនេហិ អនាកុលេ, អប្បសទ្ទេតិ មិគបក្ខីនំ ឧដ្ឋាបនតោ តេសំ វស្សិតសទ្ទេនាបិ វិរហិតត្តា អប្បសទ្ទេ. រាជុយ្យានេ វសាមុភោតិ ពារាណសិរញ្ញោ ឧយ្យានេ មយំ ឧភោ ជនា តទា វសាម.

តត្រាយំ អនុបុព្ពិកថា – អតីតេ ឥមស្មិំ ឯវ ភទ្ទកប្បេ ពោធិសត្តោ ព្រហ្មលោកតោ ចវិត្វា អញ្ញតរស្មិំ កាសិគាមេ ឯកស្ស មហាវិភវស្ស ព្រាហ្មណស្ស បុត្តោ ហុត្វា និព្ពត្តិ. តស្ស នាមគ្គហណសមយេ ‘‘ពោធិកុមារោ’’តិ នាមំ ករិំសុ. វយប្បត្តកាលេ បនស្ស តក្កសិលំ គន្ត្វា សព្ពសិប្បានិ ឧគ្គណ្ហិត្វា បច្ចាគតស្ស អនិច្ឆមានកស្សេវ មាតាបិតរោ សមជាតិកំ កុលកុមារិកំ អានេសុំ. សាបិ ព្រហ្មលោកចុតាវ ឧត្តមរូបធរា ទេវច្ឆរាបដិភាគា. តេសំ អនិច្ឆមានានំ ឯវ អញ្ញមញ្ញំ អាវាហវិវាហំ ករិំសុ. ឧភិន្នម្បិ បន នេសំ កិលេសមុទាចារោ ន ភូតបុព្ពោ, សារាគវសេន អញ្ញមញ្ញំ ឱលោកនម្បិ នាហោសិ, កា បន កថា ឥតរសំសគ្គេ. ឯវំ បរិសុទ្ធសីលា អហេសុំ.

អបរភាគេ មហាសត្តោ មាតាបិតូសុ កាលំកតេសុ តេសំ សរីរកិច្ចំ កត្វា តំ បក្កោសាបេត្វា ‘‘ភទ្ទេ, ត្វំ ឥមំ អសីតិកោដិធនំ គហេត្វា សុខេន ជីវាហី’’តិ អាហ. ‘‘ត្វំ បន អយ្យបុត្តា’’តិ? ‘‘មយ្ហំ ធនេន កិច្ចំ នត្ថិ, បព្ពជិស្សាមី’’តិ. ‘‘កិំ បន បព្ពជ្ជា ឥត្ថីនម្បិ ន វដ្ដតី’’តិ? ‘‘វដ្ដតិ, ភទ្ទេ’’តិ. ‘‘តេន ហិ មយ្ហម្បិ ធនេន កិច្ចំ នត្ថិ, អហម្បិ បព្ពជិស្សាមី’’តិ. តេ ឧភោបិ សព្ពំ វិភវំ បរិច្ចជិត្វា មហាទានំ ទត្វា និក្ខមិត្វា អរញ្ញំ បវិសិត្វា បព្ពជិត្វា ឧញ្ឆាចរិយាយ ផលាផលេហិ យាបេន្តា បព្ពជ្ជាសុខេនេវ ទស សំវច្ឆរានិ វសិត្វា លោណម្ពិលសេវនត្ថាយ ជនបទចារិកំ ចរន្តា អនុបុព្ពេន ពារាណសិំ បត្វា រាជុយ្យានេ វសិំសុ. តេន វុត្តំ ‘‘រាជុយ្យានេ វសាមុភោ’’តិ.

៣០. អថេកទិវសំ រាជា ឧយ្យានកីឡំ គតោ. ឧយ្យានស្ស ឯកបស្សេ បព្ពជ្ជាសុខេន វីតិនាមេន្តានំ តេសំ សមីបដ្ឋានំ គន្ត្វា បរមបាសាទិកំ ឧត្តមរូបធរំ បរិព្ពាជិកំ ឱលោកេន្តោ កិលេសវសេន បដិពទ្ធចិត្តោ ហុត្វា ពោធិសត្តំ ‘‘អយំ តេ បរិព្ពាជិកា កិំ ហោតី’’តិ បុច្ឆិ. តេន ‘‘ន ច កិញ្ចិ ហោតិ, កេវលំ ឯកបព្ពជ្ជាយ បព្ពជិតា, អបិ ច ខោ បន គិហិកាលេ បាទបរិចារិកា អហោសី’’តិ វុត្តេ រាជា ‘‘អយំ កិរេតស្ស ន កិញ្ចិ ហោតិ, អបិ ច ខោ បនស្ស គិហិកាលេ បាទបរិចារិកា អហោសិ, យំនូនាហំ ឥមំ អន្តេបុរំ បវេសេយ្យំ, តេនេវស្ស ឥមិស្សា បដិបត្តិំ ជានិស្សាមី’’តិ អន្ធពាលោ តត្ថ អត្តនោ បដិពទ្ធចិត្តំ និវារេតុំ អសក្កោន្តោ អញ្ញតរំ បុរិសំ អាណាបេសិ ‘‘ឥមំ បរិព្ពាជិកំ រាជនិវេសនំ នេហី’’តិ.

សោ តស្ស បដិស្សុណិត្វា ‘‘អធម្មោ លោកេ វត្តតី’’តិអាទីនិ វត្វា បរិទេវមានំ ឯវ តំ អាទាយ បាយាសិ. ពោធិសត្តោ តស្សា បរិទេវនសទ្ទំ សុត្វា ឯកវារំ ឱលោកេត្វា បុន ន ឱលោកេសិ. ‘‘សចេ បនាហំ វារេស្សាមិ, តេសុ ចិត្តំ បទោសេត្វា មយ្ហំ សីលស្ស អន្តរាយោ ភវិស្សតី’’តិ សីលបារមិំយេវ អាវជ្ជេន្តោ និសីទិ. តេន វុត្តំ ‘‘ឧយ្យានទស្សនំ គន្ត្វា, រាជា អទ្ទស ព្រាហ្មណិ’’ន្តិអាទិ.

តត្ថ តុយ្ហេសា កា កស្ស ភរិយាតិ តុយ្ហំ តវ ឯសា កា, កិំ ភរិយា, ឧទាហុ ភគិនី វា សមានា កស្ស អញ្ញស្ស ភរិយា.

៣១. ន មយ្ហំ ភរិយា ឯសាតិ កាមញ្ចេសា មយ្ហំ គិហិកាលេ ភរិយា អហោសិ, បព្ពជិតកាលតោ បដ្ឋាយ ន មយ្ហំ ភរិយា ឯសា, នាបិ អហំ ឯតិស្សា សាមិកោ, កេវលំ បន សហធម្មា ឯកសាសនី, អហម្បិ បរិព្ពាជកោ អយម្បិ បរិព្ពាជិកាតិ សមានធម្មា បរិព្ពាជកសាសនេន ឯកសាសនី, សព្រហ្មចារិនីតិ អត្ថោ.

៣២. តិស្សា សារត្តគធិតោតិ កាមរាគេន សារត្តោ ហុត្វា បដិពទ្ធោ. គាហាបេត្វាន ចេដកេតិ ចេដកេហិ គណ្ហាបេត្វា ចេដកេ វា អត្តនោ រាជបុរិសេ អាណាបេត្វា តំ បរិព្ពាជិកំ គណ្ហាបេត្វា. និប្បីឡយន្តោ ពលសាតិ តំ អនិច្ឆមានំ ឯវ អាកឌ្ឍនបរិកឌ្ឍនាទិនា និប្បីឡយន្តោ ពាធេន្តោ, តថាបិ អគច្ឆន្តិំ ពលសា ពលក្ការេន រាជបុរិសេហិ គណ្ហាបេត្វា អត្តនោ អន្តេបុរំ បវេសេសិ.

៣៣. ឱទបត្តកិយាតិ ឧទកបត្តំ អាមសិត្វា គហិតភរិយា ឱទបត្តិកា នាម, ឥទំ វចនំ បុរាណទុតិយិកាភាវេន ឧបលក្ខណមត្តំ ទដ្ឋព្ពំ, សា បនស្ស ព្រាហ្មណវិវាហវសេន មាតាបិតូហិ សម្បដិបាទិតា, ‘‘ឱទបត្តកិយា’’តិ ច ភាវេនភាវលក្ខណេ ភុម្មំ. សហជាតិ បព្ពជ្ជាជាតិវសេន សហជាតា, តេនេវាហ ‘‘ឯកសាសនី’’តិ. ‘‘ឯកសាសនី’’តិ ច ឥទំ ភុម្មត្ថេ បច្ចត្តំ, ឯកសាសនិយាតិ អត្ថោ. នយន្តិយាតិ នីយន្តិយា. កោបោ មេ ឧបបជ្ជថាតិ អយំ តេ គិហិកាលេ ភរិយា ព្រាហ្មណី សីលវតី, បព្ពជិតកាលេ ច សព្រហ្មចារិនីភាវតោ សហជាតា ភគិនី, សា តុយ្ហំ បុរតោ ពលក្ការេន អាកឌ្ឍិត្វា នីយតិ. ‘‘ពោធិព្រាហ្មណ, កិំ តេ បុរិសភាវ’’ន្តិ បុរិសមានេន ឧស្សាហិតោ ចិរកាលសយិតោ វម្មិកពិលតោ កេនចិ បុរិសេន ឃដ្ដិតោ ‘‘សុសូ’’តិ ផណំ ករោន្តោ អាសិវិសោ វិយ មេ ចិត្តតោ កោបោ សហសា វុដ្ឋាសិ.

៣៤-៥. សហកោបេ សមុប្បន្នេតិ កោបុប្បត្តិយា សហ, តស្ស ឧប្បត្តិសមនន្តរមេវាតិ អត្ថោ. សីលព្ពតមនុស្សរិន្តិ អត្តនោ សីលបារមិំ អាវជ្ជេសិំ. តត្ថេវ កោបំ និគ្គណ្ហិន្តិ តស្មិំ ឯវ អាសនេ យថានិសិន្នោវ តំ កោបំ និវារេសិំ. នាទាសិំ វឌ្ឍិតូបរីតិ តតោ ឯកវារុប្បត្តិតោ ឧបរិ ឧទ្ធំ វឌ្ឍិតុំ ន អទាសិំ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – កោបេ ឧប្បន្នមត្តេ ឯវ ‘‘ននុ ត្វំ, ពោធិបរិព្ពាជក, សព្ពបារមិយោ បូរេត្វា សព្ពញ្ញុតញ្ញាណំ បដិវិជ្ឈិតុកាមោ, តស្ស តេ កិមិទំ សីលមត្តេបិ ឧបក្ខលនំ, តយិទំ គុន្នំ ខុរមត្តោទកេ ឱសីទន្តស្ស មហាសមុទ្ទស្ស បរតីរំ គណ្ហិតុកាមតា វិយ ហោតី’’តិ អត្តានំ បរិភាសិត្វា បដិសង្ខានពលេន តស្មិំ ឯវ ខណេ កោបំ និគ្គហេត្វា បុន ឧប្បជ្ជនវសេនស្ស វឌ្ឍិតុំ ន អទាសិន្តិ. តេនេវាហ ‘‘យទិ នំ ព្រាហ្មណិ’’ន្តិអាទិ.

តស្សត្ថោ – តំ បរិព្ពាជិកំ ព្រាហ្មណិំ សោ រាជា វា អញ្ញោ វា កោចិ តិណ្ហាយបិ និសិតាយ សត្តិយា កោដ្ដេយ្យ, ខណ្ឌាខណ្ឌិកំ យទិ ឆិន្ទេយ្យ, ឯវំ សន្តេបិ សីលំ អត្តនោ សីលបារមិំ នេវ ភិន្ទេយ្យំ. កស្មា? ពោធិយា ឯវ ការណា, សព្ពត្ថ អខណ្ឌិតសីលេនេវ សក្កា សម្មាសម្ពោធិំ បាបុណិតុំ, ន ឥតរេនាតិ.

៣៦. ន មេ សា ព្រាហ្មណី ទេស្សាតិ សា ព្រាហ្មណី ជាតិយា គោត្តេន កុលប្បទេសេន អាចារសម្បត្តិយា ចិរបរិចយេន បព្ពជ្ជាទិគុណសម្បត្តិយា ចាតិ សព្ពប្បការេន ន មេ ទេស្សា ន អប្បិយា, ឯតិស្សា មម អប្បិយភាវោ កោចិ នត្ថិ. នបិ មេ ពលំ ន វិជ្ជតីតិ មយ្ហម្បិ ពលំ ន ន វិជ្ជតិ, អត្ថិ ឯវ. អហំ នាគពលោ ថាមសម្បន្នោ, ឥច្ឆមានោ សហសា វុដ្ឋហិត្វា តំ អាកឌ្ឍន្តេ បុរិសេ និប្បោថេត្វា តំ គហេត្វា យថិច្ឆិតដ្ឋានំ គន្តុំ សមត្ថោតិ ទស្សេតិ. សព្ពញ្ញុតំ បិយំ មយ្ហន្តិ តតោ បរិព្ពាជិកតោ សតគុណេន សហស្សគុណេន សតសហស្សគុណេន សព្ពញ្ញុតញ្ញាណមេវ មយ្ហំ បិយំ. តស្មា សីលានុរក្ខិស្សន្តិ តេន ការណេន សីលមេវ អនុរក្ខិស្សំ.

អថ សោ រាជា ឧយ្យានេ បបញ្ចំ អកត្វាវ សីឃតរំ គន្ត្វា តំ បរិព្ពាជិកំ បក្កោសាបេត្វា មហន្តេន យសេន និមន្តេសិ. សា យសស្ស អគុណំ បព្ពជ្ជាយ គុណំ អត្តនោ ពោធិសត្តស្ស ច មហន្តំ ភោគក្ខន្ធំ បហាយ សំវេគេន បព្ពជិតភាវញ្ច កថេសិ. រាជា កេនចិ បរិយាយេន តស្សា មនំ អលភន្តោ ចិន្តេសិ – ‘‘អយំ បរិព្ពាជិកា សីលវតី កល្យាណធម្មា, សោបិ បរិព្ពាជកោ ឥមាយ អាកឌ្ឍិត្វា នីយមានាយ ន កិញ្ចិ វិប្បការំ ទស្សេសិ, សព្ពត្ថ និរបេក្ខចិត្តោ, ន ខោ បន មេតំ បតិរូបំ, យំ ឯវរូបេសុ គុណវន្តេសុ វិប្បការោ, យំនូនាហំ ឥមំ បរិព្ពាជិកំ គហេត្វា ឧយ្យានំ គន្ត្វា ឥមំ, តញ្ច បរិព្ពាជកំ ខមាបេយ្យ’’ន្តិ? ឯវំ បន ចិន្តេត្វា ‘‘បរិព្ពាជិកំ ឧយ្យានំ អានេថា’’តិ បុរិសេ អាណាបេត្វា សយំ បឋមតរំ គន្ត្វា ពោធិសត្តំ ឧបសង្កមិត្វា បុច្ឆិ – ‘‘ភោ បព្ពជិត, កិំ មយា តាយ បរិព្ពាជិកាយ នីយមានាយ កោបោ តេ ឧប្បជ្ជិត្ថា’’តិ. មហាសត្តោ អាហ –

‘‘ឧប្បជ្ជិ មេ ន មុច្ចិត្ថ, ន មេ មុច្ចិត្ថ ជីវតោ;

រជំវ វិបុលា វុដ្ឋិ, ខិប្បមេវ និវារយិ’’ន្តិ. (ជា. ១.១០.៥២);

តំ សុត្វា រាជា ‘‘កិំ នុ ខោ ឯស កោបមេវ សន្ធាយ វទតិ, ឧទាហុ អញ្ញំ កិញ្ចិ សិប្បាទិក’’ន្តិ ចិន្តេត្វា បុន បុច្ឆិ –

‘‘កិំ តេ ឧប្បជ្ជិ នោ មុច្ចិ, កិំ តេ នោ មុច្ចិ ជីវតោ;

រជំវ វិបុលា វុដ្ឋិ, កតមំ តំ និវារយី’’តិ. (ជា. ១.១០.៥៣);

តត្ថ ឧប្បជ្ជីតិ ឯកវារំ ឧប្បជ្ជិ, ន បុន ឧប្បជ្ជិ. ន មុច្ចិត្ថាតិ កាយវចីវិការុប្បាទនវសេន បន ន មុច្ចិត្ថ, ន នំ ពហិ បវត្តិតុំ វិស្សជ្ជេសិន្តិ អត្ថោ. រជំវ វិបុលា វុដ្ឋីតិ យថា នាម គិម្ហានំ បច្ឆិមេ មាសេ ឧប្បន្នំ រជំ វិបុលា អកាលវុដ្ឋិធារា ឋានសោ និវារេតិ, ឯវំ តំ វូបសមេន្តោ និវារយិំ, និវារេសិន្តិ អត្ថោ.

អថស្ស មហាបុរិសោ នានប្បការេន កោធេ អាទីនវំ បកាសេន្តោ –

‘‘យម្ហិ ជាតេ ន បស្សតិ, អជាតេ សាធុ បស្សតិ;

សោ មេ ឧប្បជ្ជិ នោ មុច្ចិ, កោធោ ទុម្មេធគោចរោ.

‘‘យេន ជាតេន នន្ទន្តិ, អមិត្តា ទុក្ខមេសិនោ;

សោ មេ ឧប្បជ្ជិ នោ មុច្ចិ, កោធោ ទុម្មេធគោចរោ.

‘‘យស្មិញ្ច ជាយមានម្ហិ, សទត្ថំ នាវពុជ្ឈតិ;

សោ មេ ឧប្បជ្ជិ នោ មុច្ចិ, កោធោ ទុម្មេធគោចរោ.

‘‘យេនាភិភូតោ កុសលំ ជហាតិ, បរក្ករេ វិបុលញ្ចាបិ អត្ថំ;

ស ភីមសេនោ ពលវា បមទ្ទី, កោធោ មហារាជា ន មេ អមុច្ចថ.

‘‘កដ្ឋស្មិំ មន្ថមានស្មិំ, បាវកោ នាម ជាយតិ;

តមេវ កដ្ឋំ ឌហតិ, យស្មា សោ ជាយតេ គិនិ.

‘‘ឯវំ មន្ទស្ស បោសស្ស, ពាលស្ស អវិជានតោ;

សារម្ភា ជាយតេ កោធោ, សបិ តេនេវ ឌយ្ហតិ.

‘‘អគ្គីវ តិណកដ្ឋស្មិំ, កោធោ យស្ស បវឌ្ឍតិ;

និហីយតិ តស្ស យសោ, កាឡបក្ខេវ ចន្ទិមា.

‘‘អនិន្ធោ ធូមកេតូវ, កោធោ យស្សូបសម្មតិ;

អាបូរតិ តស្ស យសោ, សុក្កបក្ខេវ ចន្ទិមា’’តិ. (ជា. ១.១០.៥៤-៦១) –

ឥមាហិ គាថាហិ ធម្មំ ទេសេសិ.

តត្ថ ន បស្សតីតិ អត្តត្ថម្បិ ន បស្សតិ, បគេវ បរត្ថំ. សាធុ បស្សតីតិ អត្តត្ថំ បរត្ថំ ឧភយត្ថញ្ច សម្មទេវ បស្សតិ. ទុម្មេធគោចរោតិ និប្បញ្ញានំ វិសយភូតោ, និប្បញ្ញោ វា គោចរោ អាហារោ ឥន្ធនំ ឯតស្សាតិ ទុម្មេធគោចរោ. ទុក្ខមេសិនោតិ ទុក្ខំ ឥច្ឆន្តា. សទត្ថន្តិ អត្តនោ អត្ថំ វុឌ្ឍិំ. បរក្ករេតិ អបនេយ្យ វិនាសេយ្យ. សភីមសេនោតិ សោ ភីមាយ ភយជននិយា មហតិយា កិលេសសេនាយ សមន្នាគតោ. បមទ្ទីតិ ពលវភាវេន សត្តេ បមទ្ទនសីលោ. ន មេ អមុច្ចថាតិ មម សន្តិកា មោក្ខំ ន លភិ, អព្ភន្តរេ ឯវ ទមិតោ, និព្ពិសេវនោ កតោតិ អត្ថោ. ខីរំ វិយ វា មុហុត្តំ ទធិភាវេន ចិត្តេន បតិដ្ឋហិត្ថាតិបិ អត្ថោ.

មន្ថមានស្មិន្តិ អរណិសហិតេ មថិយមានេ. ‘‘មថមានស្មិ’’ន្តិបិ បាឋោ. យស្មាតិ យតោ កដ្ឋា. គិនីតិ អគ្គិ. ពាលស្ស អវិជានតោតិ ពាលស្ស អជានន្តស្ស. សារម្ភា ជាយតេតិ ករណុត្តរិយករណលក្ខណា សារម្ភា អរណិមន្ថនតោ វិយ បាវកោ កោធោ ជាយតេ. សបិ តេនេវាតិ សោបិ ពាលោ តេនេវ កោធេន កដ្ឋំ វិយ អគ្គិនា ឌយ្ហតិ. អនិន្ធោ ធូមកេតូវាតិ អនិន្ធនោ អគ្គិ វិយ. តស្សាតិ តស្ស អធិវាសនខន្តិយា សមន្នាគតស្ស បុគ្គលស្ស សុក្កបក្ខេ ចន្ទោ វិយ លទ្ធោ, យសោ អបរាបរំ អាបូរតីតិ.

រាជា មហាសត្តស្ស ធម្មកថំ សុត្វា មហាបុរិសំ បរិព្ពាជិកម្បិ រាជគេហតោ អាគតំ ខមាបេត្វា ‘‘តុម្ហេ បព្ពជ្ជាសុខំ អនុភវន្តា ឥធេវ ឧយ្យានេ វសថ, អហំ វោ ធម្មិកំ រក្ខាវរណគុត្តិំ ករិស្សាមី’’តិ វត្វា វន្ទិត្វា បក្កាមិ. តេ ឧភោបិ តត្ថេវ វសិំសុ. អបរភាគេ បរិព្ពាជិកា កាលមកាសិ. ពោធិសត្តោ ហិមវន្តំ បវិសិត្វា ឈានាភិញ្ញាយោ និព្ពត្តេត្វា អាយុបរិយោសានេ ព្រហ្មលោកបរាយនោ អហោសិ.

តទា បរិព្ពាជិកា រាហុលមាតា អហោសិ, រាជា អានន្ទត្ថេរោ, ពោធិបរិព្ពាជកោ លោកនាថោ.

តស្ស ឥធាបិ យថារហំ សេសបារមិយោ និទ្ធារេតព្ពា. តថា មហន្តំ ភោគក្ខន្ធំ មហន្តញ្ច ញាតិបរិវដ្ដំ បហាយ មហាភិនិក្ខមនសទិសំ គេហតោ និក្ខមនំ, តថា និក្ខមិត្វា បព្ពជិតស្ស ពហុជនសម្មតស្ស សតោ បរមប្បិច្ឆតាយ កុលេសុ ច គណេសុ ច អលគ្គតា, អច្ចន្តមេវ លាភសក្ការជិគុច្ឆាយ បវិវេកាភិរតិ, អតិសយវតី ច អភិសល្លេខវុត្តិ, តថារូបាយ សីលវតិយា កល្យាណធម្មាយ បរិព្ពាជិកាយ អននុញ្ញាតា អត្តនោ បុរតោ ពលក្ការេន បរាមសិយមានាយ សីលបារមិំ អាវជ្ជេត្វា វិការានាបត្តិ, កតាបរាធេ ច តស្មិំ រាជិនិ ឧបគតេ ហិតចិត្តតំ មេត្តចិត្តតំ ឧបដ្ឋបេត្វា ទិដ្ឋធម្មិកសម្បរាយិកេហិ សមនុសាសនន្តិ ឯវមាទយោ ឥធ មហាបុរិសស្ស គុណានុភាវា វិភាវេតព្ពា. តេនេតំ វុច្ចតិ ‘‘ឯវំ អច្ឆរិយា ហេតេ…បេ… ធម្មស្ស អនុធម្មតោ’’តិ.

ចូឡពោធិចរិយាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.