២២. សិខីពុទ្ធវំសវណ្ណនា

វិបស្សិស្ស អបរភាគេ អន្តរហិតេ ច តស្មិំ កប្បេ តតោ បរំ ឯកូនសដ្ឋិយា កប្បេសុ ពុទ្ធា លោកេ ន ឧប្បជ្ជិំសុ. អបគតពុទ្ធាលោកោ អហោសិ. កិលេសទេវបុត្តមារានំ ឯករជ្ជំ អបគតកណ្ដកំ អហោសិ. ឥតោ បន ឯកត្តិំសកប្បេ សិនិទ្ធសុក្ខសារទារុបចិតោ បហូតសប្បិសិត្តោ និធូមោ សិខី វិយ សិខី ច វេស្សភូ ចាតិ ទ្វេ សម្មាសម្ពុទ្ធា លោកេ ឧប្បជ្ជិំសុ. តត្ថ សិខី បន ភគវា បារមិយោ បូរេត្វា តុសិតបុរេ និព្ពត្តិត្វា តតោ ចវិត្វា កុសលករណវតី អរុណវតីនគរេ បរមគុណវតោ អរុណវតោ នាម រញ្ញោ អគ្គមហេសិយា រត្តកនកបដិពិម្ពរុចិរប្បភាយ បភាវតិយា នាម ទេវិយា កុច្ឆិស្មិំ បដិសន្ធិំ គហេត្វា ទស មាសេ វីតិនាមេត្វា និសភុយ្យានេ មាតុកុច្ឆិតោ និក្ខមិ. នេមិត្តិកា បនស្ស នាមំ ករោន្តា ឧណ្ហីសស្ស សិខា វិយ ឧគ្គតត្តា ‘‘សិខី’’តិ នាមមកំសុ. សោ សត្តវស្សសហស្សានិ អគារំ អជ្ឈាវសិ. សុចន្ទកសិរីគិរិយសនារិវសភ នាមកា តយោ បាសាទា អហេសុំ. សព្ពកាមាទេវិប្បមុខានិ ចតុវីសតិ ឥត្ថិសហស្សានិ បច្ចុបដ្ឋិតានិ អហេសុំ.

សោ ចត្តារិ និមិត្តានិ ទិស្វា សព្ពកាមាទេវិយា គុណគណាតុលេ អតុលេ នាម បុត្តេ ឧប្បន្នេ ហត្ថិយានេន ហត្ថិក្ខន្ធវរគតោ មហាភិនិក្ខមនំ និក្ខមិត្វា បព្ពជិ. តំ សត្តតិបុរិសសតសហស្សានិ អនុបព្ពជិំសុ. សោ តេហិ បរិវុតោ អដ្ឋមាសំ បធានចរិយំ ចរិត្វា វិសាខបុណ្ណមាយ គណសង្គណិកំ បហាយ សុទស្សននិគមេ បិយទស្សីសេដ្ឋិនោ ធីតុយា ទិន្នំ មធុបាយាសំ បរិភុញ្ជិត្វា តរុណខទិរវនេ ទិវាវិហារំ វីតិនាមេត្វា អនោមទស្សិនា នាម តាបសេន ទិន្នា អដ្ឋ កុសតិណមុដ្ឋិយោ គហេត្វា បុណ្ឌរីកពោធិំ ឧបសង្កមិ. តស្សា កិរ បុណ្ឌរីកពោធិយាបិ បាដលិយា បមាណមេវ បមាណំ អហោសិ. តំទិវសមេវ សោ បណ្ណាសរតនក្ខន្ធោ ហុត្វា អព្ភុគ្គតោ, សាខាបិស្ស បណ្ណាសរតនមត្តាវ. សោ ទិព្ពេហិ គន្ធេហិ បុប្ផេហិ សញ្ឆន្នោ អហោសិ. ន កេវលំ បុប្ផេហេវ, ផលេហិបិ សញ្ឆន្នោ អហោសិ. តស្ស ឯកបស្សតោ តរុណានិ ផលានិ ឯកតោ មជ្ឈិមានិ ឯកតោ នាតិបក្កានិ ឯកតោ បក្ខិត្តទិព្ពោជានិ វិយ សុរសានិ វណ្ណគន្ធរសសម្បន្នានិ តតោ តតោ ឱលម្ពន្តិ. យថា ច សោ, ឯវំ ទសសហស្សិចក្កវាឡេសុ បុប្ផូបគា រុក្ខា បុប្ផេហិ ផលូបគា រុក្ខា ផលេហិ បដិមណ្ឌិតា អហេសុំ.

សោ តត្ថ ចតុវីសតិហត្ថវិត្ថតំ តិណសន្ថរំ សន្ថរិត្វា បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ចតុរង្គវីរិយំ អធិដ្ឋាយ និសីទិ. ឯវំ និសីទិត្វា ឆត្តិំស យោជនវិត្ថតំ សមារំ មារពលំ វិធមិត្វា សម្ពោធិំ បាបុណិត្វា – ‘‘អនេកជាតិសំសារំ…បេ… តណ្ហានំ ខយមជ្ឈគា’’តិ ឧទានំ ឧទានេត្វា ពោធិសមីបេយេវ សត្តសត្តាហំ វីតិនាមេត្វា ព្រហ្មាយាចនំ សម្បដិច្ឆិត្វា អត្តនា សហ បព្ពជិតានំ សត្តតិយា ភិក្ខុសតសហស្សានំ ឧបនិស្សយសម្បត្តិំ ទិស្វា សុរបថេន គន្ត្វា វិវិធាវរណវតិយា អរុណវតិយា រាជធានិយា សមីបេ មិគាជិនុយ្យានេ ឱតរិត្វា តេហិ មុនិគណេហិ បរិវុតោ តេសំ មជ្ឈេ ធម្មចក្កំ បវត្តេសិ. តទា កោដិសតសហស្សានំ បឋមោ អភិសមយោ អហោសិ. តេន វុត្តំ –

១. ‘‘វិបស្សិស្ស អបរេន, សម្ពុទ្ធោ ទ្វិបទុត្តមោ;

សិខិវ្ហយោ អាសិ ជិនោ, អសមោ អប្បដិបុគ្គលោ.

២. ‘‘មារសេនំ បមទ្ទិត្វា, បត្តោ សម្ពោធិមុត្តមំ;

ធម្មចក្កំ បវត្តេសិ, អនុកម្បាយ បាណិនំ.

៣. ‘‘ធម្មចក្កំ បវត្តេន្តេ, សិខិម្ហិ ជិនបុង្គវេ;

កោដិសតសហស្សានំ, បឋមាភិសមយោ អហូ’’តិ.

បុនបិ អរុណវតិយា រាជធានិយា សមីបេយេវ អភិភូរាជបុត្តស្ស ច សម្ភវរាជបុត្តស្ស ចាតិ ទ្វិន្នំ សបរិវារានំ ធម្មំ ទេសេត្វា នវុតិកោដិសហស្សានិ ធម្មាមតំ បាយេសិ. សោ ទុតិយោ អភិសមយោ អហោសិ. តេន វុត្តំ –

៤. ‘‘អបរម្បិ ធម្មំ ទេសេន្តេ, គណសេដ្ឋេ នរុត្តមេ;

នវុត្តិកោដិសហស្សានំ, ទុតិយាភិសមយោ អហូ’’តិ.

យទា បន សូរិយវតីនគរទ្វារេ ចម្បករុក្ខមូលេ តិត្ថិយមទមានភញ្ជនត្ថំ សព្ពជនពន្ធនមោក្ខត្ថញ្ច យមកបាដិហារិយំ ករោន្តោ ភគវា ធម្មំ ទេសេសិ, តទា អសីតិកោដិសហស្សានំ តតិយោ អភិសមយោ អហោសិ. តេន វុត្តំ –

៥. ‘‘យមកបាដិហារិយញ្ច, ទស្សយន្តេ សទេវកេ;

អសីតិកោដិសហស្សានំ, តតិយាភិសមយោ អហូ’’តិ.

អភិភុនា ច សម្ភវេន ច រាជបុត្តេន សទ្ធិំ បព្ពជិតានំ អរហន្តានំ សតសហស្សានំ មជ្ឈេ និសីទិត្វា បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិ, សោ បឋមោ សន្និបាតោ អហោសិ, អរុណវតីនគរេ ញាតិសមាគមេ បព្ពជិតានំ អសីតិយា ភិក្ខុសហស្សានំ មជ្ឈេ និសីទិត្វា បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិ, សោ ទុតិយោ សន្និបាតោ អហោសិ. ធនញ្ជយនគរេ ធនបាលកនាគវិនយនសមយេ បព្ពជិតានំ សត្តតិយា ភិក្ខុសហស្សានំ មជ្ឈេ ភគវា បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិ, សោ តតិយោ សន្និបាតោ អហោសិ. តេន វុត្តំ –

៦. ‘‘សន្និបាតា តយោ អាសុំ, សិខិស្សាបិ មហេសិនោ;

ខីណាសវានំ វិមលានំ, សន្តចិត្តាន តាទិនំ.

៧. ‘‘ភិក្ខុសតសហស្សានំ, បឋមោ អាសិ សមាគមោ;

អសីតិភិក្ខុសហស្សានំ, ទុតិយោ អាសិ សមាគមោ.

៨. ‘‘សត្តតិភិក្ខុសហស្សានំ, តតិយោ អាសិ សមាគមោ;

អនុបលិត្តោ បទុមំវ, តោយម្ហិ សម្បវឌ្ឍិត’’ន្តិ.

តត្ថ អនុបលិត្តោ បទុមំវាតិ តោយេ ជាតំ តោយេវ វឌ្ឍិតំ បទុមំ វិយ តោយេន អនុបលិត្តំ, សោបិ ភិក្ខុសន្និបាតោ លោកេ ជាតោបិ លោកធម្មេហិ អនុបលិត្តោ អហោសីតិ អត្ថោ.

តទា កិរ អម្ហាកំ ពោធិសត្តោ កត្ថចិ អសំសដ្ឋោ បរិភុត្តនគរេ អរិន្ទមោ នាម រាជា ហុត្វា សិខិម្ហិ សត្ថរិ បរិភុត្តនគរមនុប្បត្តេ សបរិវារោ រាជា ភគវតោ បច្ចុគ្គន្ត្វា បសាទវឌ្ឍិតហទយនយនសោតោ ទសពលស្ស អមលចរណកមលយុគឡេសុ សបរិវារោ សិរសា អភិវន្ទិត្វា ទសពលំ និមន្តេត្វា សត្តាហំ ឥស្សរិយកុលវិភវសទ្ធានុរូបំ មហាទានំ ទត្វា ទុស្សភណ្ឌាគារទ្វារានិ វិវរាបេត្វា ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស មហគ្ឃានិ វត្ថានិ អទាសិ. អត្តនោ ច ពលរូបលក្ខណជវសម្បន្នហេមជាលមាលាសមលង្កតំ នវកនករុចិរទណ្ឌកោសចាមរយុគវិរាជិតំ វិបុលមុទុកណ្ណំ ចន្ទរាជិវិរាជិតវទនសោភំ ឯរាវណវារណមិវ អរិវារណំ វរវារណំ ទត្វា វារណប្បមាណមេវ កត្វា កប្បិយភណ្ឌញ្ច អទាសិ. សោបិ នំ សត្ថា – ‘‘ឥតោ ឯកត្តិំសកប្បេ ពុទ្ធោ ភវិស្សតី’’តិ ព្យាកាសិ. តេន វុត្តំ –

៩. ‘‘អហំ តេន សមយេន, អរិន្ទមោ នាម ខត្តិយោ;

សម្ពុទ្ធប្បមុខំ សង្ឃំ, អន្នបានេន តប្បយិំ.

១០. ‘‘ពហុំ ទុស្សវរំ ទត្វា, ទុស្សកោដិំ អនប្បកំ;

អលង្កតំ ហត្ថិយានំ, សម្ពុទ្ធស្ស អទាសហំ.

១១. ‘‘ហត្ថិយានំ និម្មិនិត្វា, កប្បិយំ ឧបនាមយិំ;

បូរយិំ មានសំ មយ្ហំ, និច្ចំ ទឡ្ហមុបដ្ឋិតំ.

១២. ‘‘សោបិ មំ ពុទ្ធោ ព្យាកាសិ, សិខី លោកគ្គនាយកោ;

ឯកត្តិំសេ ឥតោ កប្បេ, អយំ ពុទ្ធោ ភវិស្សតិ.

១៣. ‘‘អហុ កបិលវ្ហយា រម្មា…បេ… ហេស្សាម សម្មុខា ឥមំ.

១៤. ‘‘តស្សាហំ វចនំ សុត្វា, ភិយ្យោ ចិត្តំ បសាទយិំ;

ឧត្តរិំ វតមធិដ្ឋាសិំ, ទសបារមិបូរិយា’’តិ.

តត្ថ និម្មិនិត្វាតិ តស្ស ហត្ថិនោ បមាណេន តុលយិត្វា. កប្បិយន្តិ កប្បិយភណ្ឌំ, ភិក្ខូនំ យំ ភណ្ឌំ កប្បតិ គហេតុំ, តំ កប្បិយភណ្ឌំ នាម. បូរយិំ មានសំ មយ្ហន្តិ មម ចិត្តំ ទានបីតិយា បូរយិំ, មយ្ហំ ហាសុប្បាទនសមត្ថំ អកាសិន្តិ អត្ថោ. និច្ចំ ទឡ្ហមុបដ្ឋិតន្តិ និច្ចកាលំ ទានំ ទស្សាមី’’តិ ទានវសេន ទឡ្ហំ ឧបដ្ឋិតំ ចិត្តន្តិ អត្ថោ.

តស្ស បន ភគវតោ នគរំ អរុណវតី នាម អហោសិ. អរុណវា នាម រាជា បិតា, បភាវតី នាម មាតា, អភិភូ ច សម្ភវោ ច ទ្វេ អគ្គសាវកា, ខេមង្ករោ នាមុបដ្ឋាកោ, សខិលា ច មទុមា ច ទ្វេ អគ្គសាវិកា, បុណ្ឌរីករុក្ខោ ពោធិ, សរីរញ្ចស្ស សត្តតិហត្ថុព្ពេធំ អហោសិ. សរីរប្បភា និច្ចកាលំ យោជនត្តយំ ផរិត្វា អដ្ឋាសិ. សត្តតិវស្សសហស្សានិ អាយុ, សព្ពកាមា នាមស្ស អគ្គមហេសី, អតុលោ នាមស្ស បុត្តោ, ហត្ថិយានេន និក្ខមិ. តេន វុត្តំ –

១៥. ‘‘នគរំ អរុណវតី នាម, អរុណោ នាម ខត្តិយោ;

បភាវតី នាម ជនិកា, សិខិស្សាបិ មហេសិនោ.

២០. ‘‘អភិភូ សម្ភវោ ចេវ, អហេសុំ អគ្គសាវកា;

ខេមង្ករោ នាមុបដ្ឋាកោ, សិខិស្សាបិ មហេសិនោ.

២១. ‘‘សខិលា ច បទុមា ច, អហេសុំ អគ្គសាវិកា;

ពោធិ តស្ស ភគវតោ, បុណ្ឌរីកោតិ វុច្ចតិ.

២២. ‘‘សិរិវឌ្ឍោ ច នន្ទោ ច, អហេសុំ អគ្គុបដ្ឋកា;

ចិត្តា ចេវ សុគុត្តា ច, អហេសុំ អគ្គុបដ្ឋិកា.

២៣. ‘‘ឧច្ចត្តនេន សោ ពុទ្ធោ, សត្តតិហត្ថមុគ្គតោ;

កញ្ចនគ្ឃិយសង្កាសោ, ទ្វត្តិំសវរលក្ខណោ.

២៤. ‘‘តស្សាបិ ព្យាមប្បភា កាយា, ទិវារត្តិំ និរន្តរំ;

ទិសោទិសំ និច្ឆរន្តិ, តីណិ យោជនសោ បភា.

២៥. ‘‘សត្តតិវស្សសហស្សានិ, អាយុ តស្ស មហេសិនោ;

តាវតា តិដ្ឋមានោ សោ, តារេសិ ជនតំ ពហុំ.

២៦. ‘‘ធម្មមេឃំ បវស្សេត្វា, តេមយិត្វា សទេវកេ;

ខេមន្តំ បាបយិត្វាន, និព្ពុតោ សោ សសាវកោ.

២៧. ‘‘អនុព្យញ្ជនសម្បន្នំ, ទ្វត្តិំសវរលក្ខណំ;

សព្ពំ តមន្តរហិតំ, ននុ រិត្តា សព្ពសង្ខារា’’តិ.

តត្ថ បុណ្ឌរីកោតិ សេតម្ពរុក្ខោ. តីណិ យោជនសោ បភាតិ តីណិ យោជនានិ បភា និច្ឆរន្តីតិ អត្ថោ. ធម្មមេឃន្តិ ធម្មវស្សំ, ធម្មវស្សនកោ ពុទ្ធមេឃោ. តេមយិត្វាតិ ធម្មកថាសលិលេន តេមេត្វា, សិញ្ចិត្វាតិ អត្ថោ. សទេវកេតិ សទេវកេ សត្តេ. ខេមន្តន្តិ ខេមន្តំ និព្ពានំ. អនុព្យញ្ជនសម្បន្នន្តិ តម្ពនខតុង្គនាសវដ្ដង្គុលិតាទីហិ អសីតិយា អនុព្យញ្ជនេហិ សម្បន្នំ, ទ្វត្តិំសមហាបុរិសលក្ខណបដិមណ្ឌិតំ ភគវតោ សរីរន្តិ អត្ថោ. សិខី កិរ សម្មាសម្ពុទ្ធោ សីលវតីនគរេ អស្សារាមេ បរិនិព្ពាយិ.

‘‘សិខីវ លោកេ តបសា ជលិត្វា, សិខីវ មេឃាគមនេ នទិត្វា;

សិខី មហេសិន្ធនវិប្បហីនោ, សិខីវ សន្តិំ សុគតោ គតោ សោ’’.

សិខិស្ស កិរ ភគវតោ ធាតុយោ ឯកគ្ឃនាវ ហុត្វា អដ្ឋំសុ ន វិប្បកិរិំសុ. សកលជម្ពុទីបវាសិនោ បន មនុស្សា តិយោជនុព្ពេធំ សត្តរតនមយំ ហិមគិរិសទិសសោភំ ថូបមកំសុ. សេសមេត្ថ គាថាសុ បាកដមេវាតិ.

សិខីពុទ្ធវំសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

និដ្ឋិតោ វីសតិមោ ពុទ្ធវំសោ.