១៨. សិទ្ធត្ថពុទ្ធវំសវណ្ណនា

ធម្មទស្សិម្ហិ ភគវតិ បរិនិព្ពុតេ អន្តរហិតេ ចស្ស សាសនេ តស្មិំ កប្បេ អតីតេ កប្បសហស្សេ ច សត្តសុ កប្បសតេសុ ច ឆសុ កប្បេសុ ច អតិក្កន្តេសុ ឥតោ ចតុនវុតិកប្បមត្ថកេ ឯកស្មិំ កប្បេ ឯកោវ លោកត្ថចរោ អធិគតបរមត្ថោ សិទ្ធត្ថោ នាម សត្ថា លោកេ បាតុរហោសិ. តេន វុត្តំ –

១. ‘‘ធម្មទស្សិស្ស អបរេន, សិទ្ធត្ថោ លោកនាយកោ;

និហនិត្វា តមំ សព្ពំ, សូរិយោ អព្ភុគ្គតោ យថា’’តិ.

សិទ្ធត្ថោ ពោធិសត្តោបិ បារមិយោ បូរេត្វា តុសិតភវនេ និព្ពត្តិត្វា តតោ ចវិត្វា វេភារនគរេ ឧទេនស្ស នាម រញ្ញោ អគ្គមហេសិយា សុផស្សាយ នាម ទេវិយា កុច្ឆិស្មិំ បដិសន្ធិំ គហេត្វា ទសន្នំ មាសានំ អច្ចយេន វីរិយុយ្យានេ មាតុកុច្ឆិតោ និក្ខមិ. ជាតេ បន មហាបុរិសេ សព្ពេសំ អារទ្ធកម្មន្តា ច ឥច្ឆិតា ច អត្ថា សិទ្ធិមគមំសុ. តស្មា បនស្ស ញាតកា ‘‘សិទ្ធត្ថោ’’តិ នាមមកំសុ. សោ ទសវស្សសហស្សានិ អគារមជ្ឈេ វសិ. តស្ស កោកា-សុប្បល-បទុមនាមកា តយោ បាសាទា អហេសុំ. សោមនស្សាទេវិប្បមុខានិ អដ្ឋចត្តាលីស ឥត្ថិសហស្សានិ បច្ចុបដ្ឋិតានិ អហេសុំ.

សោ ចត្តារិ និមិត្តានិ ទិស្វា សោមនស្សាទេវិយា បុត្តេ អនុបមកុមារេ ឧប្បន្នេ អាសាឡ្ហិបុណ្ណមិយំ សុវណ្ណសិវិកាយ និក្ខមិត្វា វីរិយុយ្យានំ គន្ត្វា បព្ពជិ. តំ កោដិសតសហស្សមនុស្សា អនុបព្ពជិំសុ. មហាបុរិសោ កិរ តេហិ សទ្ធិំ ទស មាសេ បធានចរិយំ ចរិត្វា វិសាខបុណ្ណមាយំ អសទិសព្រាហ្មណគាមេ សុនេត្តាយ នាម ព្រាហ្មណកញ្ញាយ ទិន្នំ មធុបាយាសំ បរិភុញ្ជិត្វា ពទរវនេ ទិវាវិហារំ វីតិនាមេត្វា សាយន្ហសមយេ វរុណេន នាម យវបាលេន ទិន្នា អដ្ឋ តិណមុដ្ឋិយោ គហេត្វា កណិការពោធិំ ឧបគន្ត្វា ចត្តាលីសហត្ថវិត្ថតំ តិណសន្ថរំ សន្ថរិត្វា បល្លង្កំ អាភុជិត្វា សព្ពញ្ញុតំ បាបុណិត្វា – ‘‘អនេកជាតិសំសារំ…បេ… តណ្ហានំ ខយមជ្ឈគា’’តិ ឧទានំ ឧទានេត្វា សត្តសត្តាហំ វីតិនាមេត្វា អត្តនា សហ បព្ពជិតានំ ភិក្ខូនំ កោដិសតសហស្សានំ ចតុសច្ចបដិវេធសមត្ថតំ ទិស្វា អនិលបថេន គន្ត្វា គយាមិគទាយេ ឱតរិត្វា តេសំ ធម្មចក្កំ បវត្តេសិ, តទា កោដិសតសហស្សានំ បឋមោ អភិសមយោ អហោសិ. តេន វុត្តំ –

២. ‘‘សោបិ បត្វាន សម្ពោធិំ, សន្តារេន្តោ សទេវកំ;

អភិវស្សិ ធម្មមេឃេន, និព្ពាបេន្តោ សទេវកំ.

៣. ‘‘តស្សាបិ អតុលតេជស្ស, អហេសុំ អភិសមយា តយោ;

កោដិសតសហស្សានំ, បឋមាភិសមយោ អហូ’’តិ.

តត្ថ សទេវកន្តិ សទេវកំ លោកំ. ធម្មមេឃេនាតិ ធម្មកថាមេឃវស្សេន. បុន ភីមរថនគរេ ភីមរថេន នាម រញ្ញា និមន្តិតោ នគរមជ្ឈេ កតេ សន្ថាគារេ និសិន្នោ ករវីករុតមញ្ជុនា សវនសុខេន បរមមធុរេន បណ្ឌិតជនហទយង្គមេន អមតាភិសេកសទិសេន ព្រហ្មស្សរេន ទស ទិសា បរិបូរេន្តោ ធម្មាមតទុន្ទុភិមាហនិ, តទា នវុតិកោដីនំ ទុតិយោ អភិសមយោ អហោសិ. តេន វុត្តំ –

៤. ‘‘បុនាបរំ ភីមរថេ, យទា អាហនិ ទុន្ទុភិំ;

តទា នវុតិកោដីនំ, ទុតិយាភិសមយោ អហូ’’តិ.

យទា បន វេភារនគរេ ញាតិសមាគមេ ពុទ្ធវំសំ ទេសេន្តោ នវុតិកោដីនំ ធម្មចក្ខុំ ឧប្បាទេសិ, សោ តតិយោ អភិសមយោ អហោសិ. តេន វុត្តំ –

៥. ‘‘យទា ពុទ្ធោ ធម្មំ ទេសេសិ, វេភារេ សោ បុរុត្តមេ;

តទា នវុតិកោដីនំ, តតិយាភិសមយោ អហូ’’តិ.

អមររុចិរទស្សនេ អមរនគរេ នាម សម្ពលោ ច សុមិត្តោ ច ទ្វេ ភាតរោ រជ្ជំ ការេសុំ. អថ សិទ្ធត្ថោ សត្ថា តេសំ រាជូនំ ឧបនិស្សយសម្បត្តិំ ទិស្វា គគនតលេន គន្ត្វា អមរនគរមជ្ឈេ ឱតរិត្វា ចក្កាលង្កតតលេហិ ចរណេហិ បថវិតលំ មទ្ទន្តោ វិយ បទចេតិយានិ ទស្សេត្វា អមរុយ្យានំ គន្ត្វា បរមរមណីយេ អត្តនោ ករុណាសីតលេ សិលាតលេ និសីទិ. តតោ ទ្វេបិ ភាតិករាជានោ ទសពលស្ស បទចេតិយានិ ទិស្វា បទានិ អនុគន្ត្វា សិទ្ធត្ថំ អធិគតបរមត្ថំ សត្ថារំ សព្ពលោកនេតារំ សបរិវារំ ឧបសង្កមិត្វា អភិវាទេត្វា ភគវន្តំ បរិវារេត្វា និសីទិំសុ. តេសំ ភគវា អជ្ឈាសយានុរូបំ ធម្មំ ទេសេសិ. តស្ស តេ ធម្មកថំ សុត្វា សញ្ជាតសទ្ធា ហុត្វា សព្ពេវ បព្ពជិត្វា អរហត្តំ បាបុណិំសុ. តេសំ កោដិសតានំ ខីណាសវានំ មជ្ឈេ ភគវា បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិ, សោ បឋមោ សន្និបាតោ អហោសិ. វេភារនគរេ ញាតិសមាគមេ បព្ពជិតានំ នវុតិកោដីនំ មជ្ឈេ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិ, សោ ទុតិយោ សន្និបាតោ អហោសិ. សុទស្សនវិហារេ សន្និបតិតានំ អសីតិកោដីនំ មជ្ឈេ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិ, សោ តតិយោ សន្និបាតោ អហោសិ. តេន វុត្តំ –

៦. ‘‘សន្និបាតា តយោ អាសុំ, តស្មិម្បិ ទ្វិបទុត្តមេ;

ខីណាសវានំ វិមលានំ, សន្តចិត្តាន តាទិនំ.

៧. ‘‘កោដិសតានំ នវុតីនំ, អសីតិយាបិ ច កោដិនំ;

ឯតេ អាសុំ តយោ ឋានា, វិមលានំ សមាគមេ’’តិ.

តត្ថ នវុតីនំ, អសីតិយាបិ ច កោដិនន្តិ នវុតីនំ កោដីនំ អសីតិយាបិ ច កោដីនំ សន្និបាតា អហេសុន្តិ អត្ថោ. ឯតេ អាសុំ តយោ ឋានាតិ ឯតានិ តីណិ សន្និបាតដ្ឋានានិ អហេសុន្តិ អត្ថោ. ‘‘ឋានានេ តានិ តីណិ អហេសុ’’ន្តិបិ បាឋោ.

តទា អម្ហាកំ ពោធិសត្តោ សុរសេននគរេ មង្គលោ នាម ព្រាហ្មណោ ហុត្វា វេទវេទង្គានំ បារំ គន្ត្វា អនេកកោដិសង្ខំ ធនសន្និចយំ ទីនានាថាទីនំ បរិច្ចជិត្វា វិវេការាមោ ហុត្វា តាបសបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា ឈានាភិញ្ញាយោ និព្ពត្តេត្វា វិហរន្តោ – ‘‘សិទ្ធត្ថោ នាម ពុទ្ធោ លោកេ ឧប្បន្នោ’’តិ សុត្វា តំ ឧបសង្កមិត្វា វន្ទិត្វា តស្ស ធម្មកថំ សុត្វា យាយ ជម្ពុយា អយំ ជម្ពុទីបោ បញ្ញាយតិ, ឥទ្ធិយា តំ ជម្ពុំ ឧបសង្កមិត្វា តតោ ផលំ អាហរិត្វា នវុតិកោដិភិក្ខុបរិវារំ សិទ្ធត្ថំ សត្ថារំ សុរសេនវិហារេ និសីទាបេត្វា ជម្ពុផលេហិ សន្តប្បេសិ សម្បវារេសិ. អថ សត្ថា តំ ផលំ បរិភុញ្ជិត្វា – ‘‘ឥតោ ចតុនវុតិកប្បមត្ថកេ គោតមោ នាម ពុទ្ធោ ភវិស្សតី’’តិ ព្យាកាសិ. តេន វុត្តំ –

៨. ‘‘អហំ តេន សមយេន, មង្គលោ នាម តាបសោ;

ឧគ្គតេជោ ទុប្បសហោ, អភិញ្ញាពលសមាហិតោ.

៩. ‘‘ជម្ពុតោ ផលមានេត្វា, សិទ្ធត្ថស្ស អទាសហំ;

បដិគ្គហេត្វា សម្ពុទ្ធោ, ឥទំ វចនមព្រវិ.

១០. ‘‘បស្សថ ឥមំ តាបសំ, ជដិលំ ឧគ្គតាបនំ;

ចតុនវុតិតោ កប្បេ, អយំ ពុទ្ធោ ភវិស្សតិ.

១១. ‘‘បធានំ បទហិត្វាន…បេ… ហេស្សាម សម្មុខា ឥមំ.

១២. ‘‘តស្សាបិ វចនំ សុត្វា, ភិយ្យោ ចិត្តំ បសាទយិំ;

ឧត្តរិំ វតមធិដ្ឋាសិំ, ទសបារមិបូរិយា’’តិ.

តត្ថ ទុប្បសហោតិ ទុរាសទោ. អយមេវ វា បាឋោ. តស្ស បន ភគវតោ នគរំ វេភារំ នាម អហោសិ. ឧទេនោ នាម រាជា បិតា, ជយសេនោតិបិ តស្សេវ នាមំ, សុផស្សា នាម មាតា, សម្ពលោ ច សុមិត្តោ ច ទ្វេ អគ្គសាវកា, រេវតោ នាមុបដ្ឋាកោ, សីវលា ច សុរាមា ច ទ្វេ អគ្គសាវិកា, កណិការរុក្ខោ ពោធិ, សរីរំ សដ្ឋិហត្ថុព្ពេធំ អហោសិ. វស្សសតសហស្សំ អាយុ, សោមនស្សា នាម អគ្គមហេសី អហោសិ, អនុបមោ នាម បុត្តោ, សុវណ្ណសិវិកាយ និក្ខមិ. តេន វុត្តំ –

១៣. ‘‘វេភារំ នាម នគរំ, ឧទេនោ នាម ខត្តិយោ;

សុផស្សា នាម ជនិកា, សិទ្ធិត្ថស្ស មហេសិនោ.

១៨. ‘‘សម្ពលោ ច សុមិត្តោ ច, អហេសុំ អគ្គសាវកា;

រេវតោ នាមុបដ្ឋាកោ, សិទ្ធត្ថស្ស មហេសិនោ.

១៩. ‘‘សីវលា ច សុរាមា ច, អហេសុំ អគ្គសាវិកា;

ពោធិ តស្ស ភគវតោ, កណិការោតិ វុច្ចតិ.

២១. ‘‘សោ ពុទ្ធោ សដ្ឋិរតនំ, អហោសិ នភមុគ្គតោ;

កញ្ចនគ្ឃិយសង្កាសោ, ទសសហស្សី វិរោចតិ.

២២. ‘‘សោបិ ពុទ្ធោ អសមសមោ, អតុលោ អប្បដិបុគ្គលោ;

វស្សសតសហស្សានិ, លោកេ អដ្ឋាសិ ចក្ខុមា.

២៣. ‘‘វិបុលំ បភំ ទស្សយិត្វា, បុប្ផាបេត្វាន សាវកេ;

វិលាសេត្វា សមាបត្យា, និព្ពុតោ សោ សសាវកោ’’តិ.

តត្ថ សដ្ឋិរតនន្តិ សដ្ឋិរតនប្បមាណំ នភំ ឧគ្គតោតិ អត្ថោ. កញ្ចនគ្ឃិយសង្កាសោតិ នានារតនវិចិត្តកនកមយអគ្ឃិយសទិសទស្សនោតិ អត្ថោ. ទសសហស្សី វិរោចតីតិ ទសសហស្សិយំ វិរោចតិ. វិបុលន្តិ ឧឡារំ ឱភាសំ. បុប្ផាបេត្វានាតិ ឈានាភិញ្ញាមគ្គផលសមាបត្តិបុប្ផេហិ បុប្ផិតេ បរមសោភគ្គប្បត្តេ កត្វាតិ អត្ថោ. វិលាសេត្វាតិ វិលាសយិត្វា កីឡិត្វា. សមាបត្យាតិ លោកិយលោកុត្តរាហិ សមាបត្តីហិ អភិញ្ញាហិ ច. និព្ពុតោតិ អនុបាទាបរិនិព្ពានេន និព្ពុតោ.

សិទ្ធត្ថោ កិរ សត្ថា កញ្ចនវេឡុនគរេ អនោមុយ្យានេ បរិនិព្ពាយិ. តត្ថេវស្ស រតនមយំ ចតុយោជនុព្ពេធំ ចេតិយមកំសូតិ. សេសគាថាសុ សព្ពត្ថ បាកដមេវាតិ.

សិទ្ធត្ថពុទ្ធវំសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

និដ្ឋិតោ សោឡសមោ ពុទ្ធវំសោ.