១៥. បិយទស្សីពុទ្ធវំសវណ្ណនា

សុជាតស្ស បន អបរភាគេ ឥតោ អដ្ឋកប្បសតាធិកសហស្សកប្បមត្ថកេ ឯកស្មិំ កប្បេ បិយទស្សី, អត្ថទស្សី, ធម្មទស្សីតិ តយោ ពុទ្ធា និព្ពត្តិំសុ. តត្ថ បិយទស្សី នាម ភគវា បារមិយោ បូរេត្វា តុសិតបុរេ និព្ពត្តិត្វា តតោ ចវិត្វា សុធញ្ញវតីនគរេ សុទត្តស្ស នាម រញ្ញោ អគ្គមហេសិយា ចន្ទសទិសវទនាយ ចន្ទាទេវិយា នាម កុច្ឆិស្មិំ បដិសន្ធិំ គហេត្វា ទសន្នំ មាសានំ អច្ចយេន វរុណុយ្យានេ មាតុកុច្ឆិតោ និក្ខមិ. តស្ស បន នាមគ្គហណទិវសេ លោកស្ស បិយានំ បាដិហារិយវិសេសានំ ទស្សិតត្តា ‘‘បិយទស្សី’’ត្វេវ នាមមកំសុ. សោ នវវស្សសហស្សានិ អគារំ អជ្ឈាវសិ. តស្ស កិរ សុនិម្មលវិមលគិរិព្រហានាមកា តយោ បាសាទា អហេសុំ. វិមលាមហាទេវិប្បមុខានិ តេត្តិំស ឥត្ថិសហស្សានិ បច្ចុបដ្ឋិតានិ អហេសុំ.

សោ ចត្តារិ និមិត្តានិ ទិស្វា វិមលាទេវិយា កញ្ចនវេឡេ នាម បុត្តេ ឧប្បន្នេ អាជញ្ញរថេន មហាភិនិក្ខមនំ និក្ខមិត្វា បព្ពជិ. ឯកា ច នំ បុរិសកោដិ អនុបព្ពជិ. សោ តេហិ បរិវុតោ មហាបុរិសោ ឆ មាសេ បធានចរិយំ ចរិត្វា វិសាខបុណ្ណមាយ វរុណព្រាហ្មណគាមេ វសភព្រាហ្មណស្ស ធីតាយ ទិន្នំ មធុបាយាសំ បរិភុញ្ជិត្វា សាលវនេ ទិវាវិហារំ វីតិនាមេត្វា សុជាតាជីវកេន ទិន្នា អដ្ឋ តិណមុដ្ឋិយោ គហេត្វា កកុធពោធិំ ឧបសង្កមិត្វា តេបញ្ញាសហត្ថវិត្ថតំ តិណសន្ថរំ សន្ថរិត្វា បល្លង្កំ អាភុជិត្វា សព្ពញ្ញុតញ្ញាណំ បដិវិជ្ឈិត្វា ‘‘អនេកជាតិសំសារ’’ន្តិ ឧទានំ ឧទានេត្វា តត្ថេវ សត្តសត្តាហំ វីតិនាមេត្វា អត្តនា សហ បព្ពជិតានំ អរិយធម្មបដិវេធសមត្ថតំ ញត្វា អាកាសេន តត្ថ គន្ត្វា ឧសភវតីនគរសមីបេ ឧសភវតុយ្យានេ ឱតរិត្វា ភិក្ខុកោដិបរិវុតោ ធម្មចក្កំ បវត្តេសិ. តទា កោដិសតសហស្សានំ ធម្មាភិសមយោ អហោសិ. អយំ បឋមោ អភិសមយោ.

បុន ឧសភវតិយា នាម នគរស្ស អវិទូរេ សុទស្សនបព្ពតេ សុទស្សនោ នាម ទេវរាជា បដិវសតិ. សោ មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ អហោសិ. សកលជម្ពុទីបេ បន មនុស្សា តស្ស អនុសំវច្ឆរំ សតសហស្សគ្ឃនិកំ ពលិំ ឧបសំហរន្តិ. សោ សុទស្សនោ ទេវរាជា នររាជេន សទ្ធិំ ឯកាសនេ និសីទិត្វា ពលិំ សម្បដិច្ឆតិ. អថ បិយទស្សី ភគវា ‘‘តស្ស សុទស្សនស្ស ទេវរាជស្ស តំ ទិដ្ឋិគតំ វិនោទេស្សាមី’’តិ តស្មិំ ទេវរាជេ យក្ខសមាគមំ គតេ តស្ស ភវនំ បវិសិត្វា សិរិសយនំ អារុហិត្វា ឆព្ពណ្ណរំសិយោ មុញ្ចន្តោ យុគន្ធរបព្ពតេ សរទសមយេ សូរិយោ វិយ និសីទិ. តស្ស បរិវារបរិចារិកា ទេវតាយោ មាលាគន្ធវិលេបនាទីហិ ទសពលំ បូជេត្វា បរិវារេត្វា អដ្ឋំសុ.

សុទស្សនោបិ ទេវរាជា យក្ខសមាគមតោ អាគច្ឆន្តោ អត្តនោ ភវនតោ ឆព្ពណ្ណរស្មិយោ និច្ឆរន្តេ ទិស្វា ចិន្តេសិ – ‘‘អញ្ញេសុ បន ទិវសេសុ មម ភវនស្ស ឯទិសី អនេករំសិជាលសមុជ្ជលវិភូតិ ន ទិដ្ឋបុព្ពា. កោ នុ ខោ ឥធ បវិដ្ឋោ ទេវោ វា មនុស្សោ វា’’តិ ឱលោកេន្តោ ឧទយគិរិសិខរមត្ថកេ សរទសមយទិវសករមិវ ឆព្ពណ្ណរំសិជាលេន អភិជ្ជលន្តំ និសិន្នំ ភគវន្តំ ទិស្វា ចិន្តេសិ – ‘‘អយំ មុណ្ឌកសមណោ មម បរិវារេន បរិជនេន បរិវុតោ វរសយនេ និសិន្នោ’’តិ កោធាភិភូតមានសោ – ‘‘ហន្ទាហំ ឥមស្ស អត្តនោ ពលំ ទស្សេស្សាមី’’តិ ចិន្តេត្វា សកលំ តំ បព្ពតំ ឯកជាលមកាសិ. ‘‘ឥមិនា អគ្គិជាលេន ឆារិកាភូតោ មុណ្ឌកសមណោ’’តិ ឱលោកេន្តោ អនេករំសិជាលវិសរវិប្ផុរិតវរសរីរំ បសន្នវទនវណ្ណសោភំ វិប្បសន្នច្ឆវិរាគំ ទសពលមភិជ្ជលន្តំ ទិស្វា ចិន្តេសិ – ‘‘អយំ សមណោ អគ្គិទាហំ សហតិ, ហន្ទាហំ ឥមំ សមណំ ឧទកោឃេន ឱសាទេត្វា មារេស្សាមី’’តិ អតិគម្ភីរំ ឧទកោឃំ វិមានាភិមុខំ បវត្តេសិ.

តតោ ឧទកោឃេន បុណ្ណេ តស្មិំ វិមានេ និសិន្នស្ស តស្ស ភគវតោ ចីវរេ អំសុមត្តំ វា សរីរេ លោមមត្តំ វា ន តេមិត្ថ. តតោ សុទស្សនោ ទេវរាជា – ‘‘ឥមិនា សមណោ និរស្សាសោ មតោ ភវិស្សតី’’តិ មន្ត្វា ឧទកំ សង្ខិបិត្វា ឱលោកេន្តោ ភគវន្តំ អសិតជលធរវិវរគតំ សរទសមយរជនិករមិវ វិវិធរំសិជាលវិសរេន វិរោចមានំ សកបរិសបរិវុតំ និសិន្នំ ទិស្វា អត្តនោ មក្ខំ អសហមានោ – ‘‘ហន្ទ មារេស្សាមិ ន’’ន្តិ កោធេន នវវិធអាវុធវស្សំ វស្សេសិ. អថស្ស ភគវតោ អានុភាវេន សព្ពាវុធានិ នានាវិធបរមរុចិរទស្សនា សុរភិកុសុមមាលា ហុត្វា ទសពលស្ស បាទមូលេ និបតិំសុ.

តតោ តំ អច្ឆរិយំ ទិស្វា សុទស្សនោ ទេវរាជា បរមកុបិតមានសោ ភគវន្តំ ឧភោហិ ហត្ថេហិ បាទេសុ គហេត្វា អត្តនោ ភវនតោ នីហរិតុកាមោ ឧក្ខិបិត្វា មហាសមុទ្ទំ អតិក្កមិត្វា ចក្កវាឡបព្ពតំ គន្ត្វា – ‘‘កិំ នុ ខោ សមណោ ជីវតិ វា មតោ វា’’តិ ឱលោកេន្តោ តស្មិំយេវ អាសនេ និសិន្នំ ទិស្វា – ‘‘អហោ មហានុភាវោ អយំ សមណោ, នាហំ ឥមំ សមណំ ឥតោ និក្កឌ្ឍិតុំ សក្កោមិ. យទិ ហិ មំ កោចិ ជានិស្សតិ, អនប្បកោ មេ អយសោ ភវិស្សតិ. យាវិមំ កោចិ ន បស្សតិ, តាវ នំ វិស្សជ្ជេត្វា គមិស្សាមី’’តិ ចិន្តេសិ.

អថ ទសពលោ តស្ស ចិត្តាចារំ ញត្វា តថា អធិដ្ឋាសិ, យថា នំ សព្ពេ ទេវមនុស្សា បស្សន្តិ. តស្មិញ្ច ទិវសេ សកលជម្ពុទីបេ ឯកសតរាជានោ តស្សេវ ឧបហារទានត្ថាយ សន្និបតិំសុ. តេ ភគវតោ បាទេ គហេត្វា និសិន្នំ សុទស្សនំ ទេវរាជានំ នររាជានោ ទិស្វា – ‘‘អម្ហាកំ ទេវរាជា មុនិរាជស្ស បិយទស្សិស្ស សត្ថុនោ បាទបរិចរិយំ ករោតិ, អហោ ពុទ្ធា នាម អច្ឆរិយា, អហោ ពុទ្ធគុណា វិសិដ្ឋា’’តិ ភគវតិ, បសន្នចិត្តា សព្ពេ ភគវន្តំ នមស្សមានា សិរស្មិំ អញ្ជលិំ កត្វា អដ្ឋំសុ. តត្ថ បិយទស្សី ភគវា តំ សុទស្សនំ ទេវរាជានំ បមុខំ កត្វា ធម្មំ ទេសេសិ. តទា ទេវមនុស្សានំ នវុតិកោដិសហស្សានិ អរហត្តំ បាបុណិំសុ. សោ ទុតិយោ អភិសមយោ អហោសិ.

យទា បន នវយោជនប្បមាណេ កុមុទនគរេ ពុទ្ធបច្ចត្ថិកោ ទេវទត្តោ វិយ សោណត្ថេរោ នាម មហាបទុមកុមារេន សទ្ធិំ មន្តេត្វា តស្ស បិតរំ ឃាតេត្វា បុន បិយទស្សីពុទ្ធស្ស វធាយ នានប្បការំ បយោគំ កត្វាបិ ឃាតេតុំ អសក្កោន្តោ សោ ទោណមុខនាគរាជារោហំ បក្កោសាបេត្វា តំ បលោភេត្វា តមត្ថំ អារោចេសិ – ‘‘យទា បនាយំ សមណោ បិយទស្សី ឥមំ នគរំ បិណ្ឌាយ បវិសតិ, តទា ទោណមុខំ នាម គជវរំ វិស្សជ្ជេត្វា បិយទស្សីសមណំ មារេហី’’តិ.

អថ សោ អារោហោ ហិតាហិតវិចារណរហិតោ រាជវល្លភោ – ‘‘អយំ សមណោ ឋានន្តរាបិ មំ ចាវេយ្យា’’តិ មន្ត្វា ‘‘សាធូ’’តិ សម្បដិច្ឆិត្វា ទុតិយទិវសេ ទសពលស្ស នគរប្បវេសនសមយំ សល្លក្ខេត្វា សុជាតមត្ថកបិណ្ឌកុម្ភនលាដំ ធនុសទិសទីឃសុណ្ឌតដំ សុវិបុលមុទុកណ្ណំ មធុបិង្គលនយនំ សុន្ទរក្ខន្ធាសនំ អនុវដ្ដឃនជឃនំ និចិតគូឡ្ហជាណុអន្តរំ ឦសាសទិសរុចិរទន្តំ សុវាលធិំ អបចិតមេចកំ សព្ពលក្ខណសម្បន្នំ អសិតជលធរសទិសចារុទស្សនំ សីហវិក្កន្តលលិតគាមិនំ ជង្គមមិវ ធរាធរំ សត្តប្បតិដ្ឋំ សត្តធា បភិន្នំ សព្ពសោ វិស្សវន្តំ វិគ្គហវន្តមិវ អន្តកំ ឧបសង្កមិត្វា បិណ្ឌកពឡញ្ជនធូបលេបាទិវិសេសេហិ ភិយ្យោបិ មត្តប្បមត្តំ កត្វា អរិវារណវារណំ ឯរាវណវារណមិវ អរិជនវារណំ មុនិវារណំ មារណត្ថាយ បេសេសិ. អថ សោ ទ្វិរទវរោ មុត្តមត្តោវ គជមហិំសតុរង្គនរនារិយោ ហន្ត្វា ហតរុធិរបរិរញ្ជិតសទន្តករសរីរោ អន្តជាលបរិយោនទ្ធនយនោ សកដកវាដកូដាគារទ្វារតោរណាទីនិ ភញ្ជិត្វា កាក-កុលល-គិជ្ឈាទីហិ អនុបរិយាយមានោ ហតមហិំសនរតុរង្គទិរទាទីនំ អង្គានិ អាលុម្បិត្វា មនុស្សភក្ខោ យក្ខោ វិយ ភក្ខយន្តោ ទូរតោវ ទសពលំ សិស្សគណបរិវុតំ អាគច្ឆន្តំ ទិស្វា អនិលគរុឡសទិសវេគោ វេគេន ភគវន្តមភិគញ្ឆិ.

អថ បុរវាសិនោ បន ជនា ភយសន្តាបបរិបូរិតមានសា បាសាទបាការចយតរូបគតា តថាគតាភិមុខមភិធាវន្តំ ទិស្វា ហាហាការសទ្ទមកំសុ. កេចិ បន ឧបាសកា តំ នានប្បការេហិ នយេហិ និវារយិតុមារភិំសុ. អថ សោ ពុទ្ធនាគោ ហត្ថិនាគមាយន្តមោលោកេត្វា ករុណាវិប្ផារសីតលហទយោ មេត្តាយ តំ ផរិ. តតោ សោ ហត្ថិនាគោ មេត្តាផរណេន មុទុកតហទយសន្តានោ អត្តនោ ទោសាបរាធំ ញត្វា លជ្ជាយ ភគវតោ បុរតោ ឋាតុំ អសក្កោន្តោ បថវិយំ បវិសន្តោ វិយ សិរសា ភគវតោ បាទេសុ និបតិ. ឯវំ និបន្នោ បន សោ តិមិរនិករសទិសសរីរោ សញ្ឆាប្បភានុរញ្ជិតវរកនកគិរិសិខរសមីបមុបគតោ អសិតសលិលធរនិករោ វិយ វិរោចិត្ថ.

អថេវំ មុនិរាជបាទមូលេ ករិរាជានំ សិរសា និបតន្តំ ទិស្វា នាគរជនា បរមបីតិបូរិតហទយា សាធុការសីហនាទំ ឧក្កុដ្ឋិសទ្ទំ បវត្តយិំសុ. សុរភិកុសុមមាលាចន្ទនគន្ធចុណ្ណាលង្ការាទីហិ តំ អនេកប្បការំ បូជេសុំ. សមន្តតោ ចេលុក្ខេបា បវត្តិំសុ. គគនតលេ សុរទុន្ទុភិយោ អភិនទិំសុ. អថ ភគវា តមសិតគិរិសិខរមិវ បាទមូលេ និបន្នំ ទិរទវរំ ឱលោកេត្វា អង្កុសធជជាលសង្ខចក្កាលង្កតេន ករតលេន គជវរមត្ថកំ បរាមសិត្វា តស្ស ចិត្តាចារានុកូលាយ ធម្មទេសនាយ តំ អនុសាសិ –

‘‘គជវរ វទតោ សុណោហិ វាចំ, មម ហិតមត្ថយុតញ្ច តំ ភជាហិ;

តវ វធនិរតំ បទុដ្ឋភាវំ, អបនយ សន្តមុបេហិ ចារុទន្តិ.

‘‘លោភេន ទោសេន ច មោហតោ វា, យោ បាណិនោ ហិំសតិ វារណិន្ទ;

សោ បាណឃាតី សុចិរម្បិ កាលំ, ទុក្ខំ សុឃោរំ នរកេនុភោតិ.

‘‘មាកាសិ មាតង្គ បុនេវរូបំ, កម្មំ បមាទេន មទេន វាបិ;

អវីចិយំ ទុក្ខមសយ្ហ កប្បំ, បប្បោតិ បាណំ អតិបាតយន្តោ.

‘‘ទុក្ខំ សុឃោរំ នរកេនុភោត្វា, មនុស្សលោកំ យទិ យាតិ ភិយ្យោ;

អប្បាយុកោ ហោតិ វិរូបរូបោ, វិហិំសកោ ទុក្ខវិសេសភាគី.

‘‘យថា ច បាណា បរមំ បិយា តេ, មហាជនេ កុញ្ជរ មន្ទនាគ;

តថា បរស្សាបិ បិយាតិ ញត្វា, បាណាតិបាតោ បរិវជ្ជនីយោ.

‘‘ទោសេ ច ហិំសានិរតេ វិទិត្វា, បាណាតិបាតា វិរតេ គុណេ ច;

បាណាតិបាតំ បរិវជ្ជយ ត្វំ, សគ្គេ សុខំ ឥច្ឆសិ ចេ បរត្ថ.

‘‘បាណាតិបាតា វិរតោ សុទន្តោ, បិយោ មនាបោ ភវតីធ លោកេ;

កាយស្ស ភេទា ច បរំ បនស្ស, សគ្គាធិវាសំ កថយន្តិ ពុទ្ធា.

‘‘ទុក្ខាគមំ និច្ឆតិ កោចិ លោកេ, សព្ពោបិ ជាតោ សុខមេសតេវ;

តស្មា មហានាគ វិហាយ ហិំសំ, ភាវេហិ មេត្តំ ករុណញ្ច កាលេ’’តិ.

អថេវំ ទសពលេនានុសាសិយមានោ ទន្តិវរោ សញ្ញំ បដិលភិត្វា បរមវិនីតោ វិនយាចារសម្បន្នោ សិស្សោ វិយ អហោសិ. ឯវំ សោ បិយទស្សី ភគវា អម្ហាកំ សត្ថា វិយ ធនបាលំ ទោណមុខំ ករិវរំ ទមិត្វា តត្ថ មហាជនសមាគមេ ធម្មំ ទេសេសិ. តទា អសីតិកោដិសហស្សានំ ធម្មាភិសមយោ អហោសិ. អយំ តតិយោ អភិសមយោ អហោសិ. តេន វុត្តំ –

១. ‘‘សុជាតស្ស អបរេន, សយម្ភូ លោកនាយកោ;

ទុរាសទោ អសមសមោ, បិយទស្សី មហាយសោ.

២. ‘‘សោបិ ពុទ្ធោ អមិតយសោ, អាទិច្ចោវ វិរោចតិ;

សព្ពំ តមំ និហន្ត្វាន, ធម្មចក្កំ បវត្តយិ.

៣. ‘‘តស្សាបិ អតុលតេជស្ស, អហេសុំ អភិសមយា តយោ;

កោដិសតសហស្សានំ, បឋមាភិសមយោ អហុ.

៤. ‘‘សុទស្សនោ ទេវរាជា, មិច្ឆាទិដ្ឋិមរោចយិ;

តស្ស ទិដ្ឋិំ វិនោទេន្តោ, សត្ថា ធម្មមទេសយិ.

៥. ‘‘ជនសន្និបាតោ អតុលោ, មហាសន្និបតី តទា;

នវុតិកោដិសហស្សានំ, ទុតិយាភិសមយោ អហុ.

៦. ‘‘យទា ទោណមុខំ ហត្ថិំ, វិនេសិ នរសារថិ;

អសីតិកោដិសហស្សានំ, តតិយាភិសមយោ អហូ’’តិ.

សុមង្គលនគរេ បាលិតោ នាម រាជបុត្តោ ច បុរោហិតបុត្តោ សព្ពទស្សិកុមារោ ចាតិ ទ្វេ សហាយកា អហេសុំ. តេ បិយទស្សិម្ហិ សម្មាសម្ពុទ្ធេ ចារិកំ ចរន្តេ ‘‘អត្តនោ នគរំ សម្បត្តោ’’តិ សុត្វា កោដិសតសហស្សបរិវារា បច្ចុគ្គមនំ កត្វា តស្ស ធម្មំ សុត្វា សត្តាហំ មហាទានំ ទត្វា សត្តមេ ទិវសេ ភគវតោ ភត្តានុមោទនាវសានេ កោដិសតសហស្សេហិ សទ្ធិំ បព្ពជិត្វា អរហត្តំ បាបុណិំសុ. តេសំ បន មជ្ឈេ ភគវា បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិ, សោ បឋមោ សន្និបាតោ អហោសិ. អថាបរេន សមយេន សុទស្សនទេវរាជស្ស សមាគមេ នវុតិកោដិយោ អរហត្តំ បាបុណិំសុ. តេហិ បរិវុតោ សត្ថា បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិ, អយំ ទុតិយោ សន្និបាតោ អហោសិ. បុន ទោណមុខវិនយនេ អសីតិកោដិយោ បព្ពជិត្វា អរហត្តំ បាបុណិំសុ. តេសំ មជ្ឈេ ភគវា បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិ, អយំ តតិយោ សន្និបាតោ អហោសិ. តេន វុត្តំ –

៧. ‘‘សន្និបាតា តយោ អាសុំ, តស្សាបិ បិយទស្សិនោ;

កោដិសតសហស្សានំ, បឋមោ អាសិ សមាគមោ.

៨. ‘‘តតោ បរំ នវុតិកោដី, សមិំសុ ឯកតោ មុនី;

តតិយេ សន្និបាតម្ហិ, អសីតិកោដិយោ អហូ’’តិ.

តទា អម្ហាកំ ពោធិសត្តោ កស្សបោ នាម ព្រាហ្មណមាណវោ ឥតិហាសបញ្ចមានំ តិណ្ណំ វេទានំ បារគូ ហុត្វា សត្ថុ ធម្មទេសនំ សុត្វា កោដិសតសហស្សបរិច្ចាគេន បរមារាមំ សង្ឃារាមំ ការេត្វា សរណេសុ ច បញ្ចសីលេសុ ច បតិដ្ឋាសិ. អថ នំ សត្ថា – ‘‘ឥតោ អដ្ឋារសកប្បសតច្ចយេន គោតមោ នាម ពុទ្ធោ លោកេ ភវិស្សតី’’តិ ព្យាកាសិ. តេន វុត្តំ –

៩. ‘‘អហំ តេន សមយេន, កស្សបោ នាម ព្រាហ្មណោ;

អជ្ឈាយកោ មន្តធរោ, តិណ្ណំ វេទាន បារគូ.

១០. ‘‘តស្ស ធម្មំ សុណិត្វាន, បសាទំ ជនយិំ អហំ;

កោដិសតសហស្សេហិ, សង្ឃារាមំ អមាបយិំ.

១១. ‘‘តស្ស ទត្វាន អារាមំ, ហដ្ឋោ សំវិគ្គមានសោ;

សរណេ បញ្ចសីលេ ច, ទឡហំ កត្វា សមាទិយិំ.

១២. ‘‘សោបិ មំ ពុទ្ធោ ព្យាកាសិ, សង្ឃមជ្ឈេ និសីទិយ;

អដ្ឋារសេ កប្បសតេ, អយំ ពុទ្ធោ ភវិស្សតិ.

១៣. ‘‘បធានំ បទហិត្វាន…បេ… ហេស្សាម សម្មុខា ឥមំ.

១៤. ‘‘តស្សាបិ វចនំ សុត្វា, ភិយ្យោ ចិត្តំ បសាទយិំ;

ឧត្តរិំ វតមធិដ្ឋាសិំ, ទសបារមិបូរិយា’’តិ.

តត្ថ សរណេ បញ្ចសីលេ ចាតិ តីណិ សរណានិ បញ្ច សីលានិ ចាតិ អត្ថោ. អដ្ឋារសេ កប្បសតេតិ ឥតោ អដ្ឋសតាធិកស្ស កប្បសហស្សស្ស អច្ចយេនាតិ អត្ថោ.

តស្ស បន ភគវតោ សុធញ្ញំ នាម នគរំ អហោសិ. បិតា សុទត្តោ នាម រាជា, មាតា សុចន្ទា នាម ទេវី, បាលិតោ ច សព្ពទស្សី ច ទ្វេ អគ្គសាវកា, សោភិតោ នាមុបដ្ឋាកោ, សុជាតា ច ធម្មទិន្នា ច ទ្វេ អគ្គសាវិកា, កកុធរុក្ខោ ពោធិ, សរីរំ អសីតិហត្ថុព្ពេធំ អហោសិ, នវុតិវស្សសហស្សានិ អាយុ, វិមលា នាមស្ស អគ្គមហេសី អហោសិ, កញ្ចនាវេឡោ នាម បុត្តោ, សោ អាជញ្ញរថេន និក្ខមីតិ. តេន វុត្តំ –

១៥. ‘‘សុធញ្ញំ នាម នគរំ, សុទត្តោ នាម ខត្តិយោ;

ចន្ទា នាមាសិ ជនិកា, បិយទស្សិស្ស សត្ថុនោ.

២០. ‘‘បាលិតោ សព្ពទស្សី ច, អហេសុំ អគ្គសាវកា;

សោភិតោ នាមុបដ្ឋាកោ, បិយទស្សិស្ស សត្ថុនោ.

២១. ‘‘សុជាតា ធម្មទិន្នា ច, អហេសុំ អគ្គសាវិកា;

ពោធិ តស្ស ភគវតោ, កកុធោតិ បវុច្ចតិ.

២៣. ‘‘សោបិ ពុទ្ធោ អមិតយសោ, ទ្វត្តិំសវរលក្ខណោ;

អសីតិហត្ថមុព្ពេធោ, សាលរាជាវ ទិស្សតិ.

២៤. ‘‘អគ្គិចន្ទសូរិយានំ, នត្ថិ តាទិសិកា បភា;

យថា អហុ បភា តស្ស, អសមស្ស មហេសិនោ.

២៥. ‘‘តស្សាបិ ទេវទេវស្ស, អាយុ តាវតកំ អហុ;

នវុតិវស្សសហស្សានិ, លោកេ អដ្ឋាសិ ចក្ខុមា.

២៦. ‘‘សោបិ ពុទ្ធោ អសមសមោ, យុគានិបិ តានិ អតុលិយានិ;

សព្ពំ តមន្តរហិតំ, ននុ រិត្តា សព្ពសង្ខារា’’តិ.

តត្ថ សាលរាជា វាតិ សព្ពផាលិផុល្លោ បរមរមណីយទស្សនោ សមវដ្ដក្ខន្ធោ សាលរាជា វិយ ទិស្សតិ. យុគានិបិ តានីតិ អគ្គសាវកយុគាទីនិ យុគឡានិ. សេសគាថាសុ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

បិយទស្សីពុទ្ធវំសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

និដ្ឋិតោ តេរសមោ ពុទ្ធវំសោ.