១. សុភូតិត្ថេរអបទានវណ្ណនា

ហិមវន្តស្សាវិទូរេតិអាទិកំ អាយស្មតោ សុភូតិត្ថេរស្ស អបទានំ. អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយានិ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ ឥតោ កប្បសតសហស្សមត្ថកេ អនុប្បន្នេយេវ បទុមុត្តរេ ភគវតិ លោកនាថេ ហំសវតីនគរេ អញ្ញតរស្ស ព្រាហ្មណមហាសាលស្ស ឯកបុត្តកោ ហុត្វា និព្ពត្តិ, តស្ស នន្ទមាណវោតិ នាមំ អកំសុ. សោ វយប្បត្តោ តយោ វេទេ ឧគ្គណ្ហិត្វា តត្ថ សារំ អបស្សន្តោ អត្តនោ បរិវារភូតេហិ ចតុចត្តាលីសាយ មាណវសហស្សេហិ សទ្ធិំ បព្ពតបាទេ ឥសិបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា អដ្ឋ សមាបត្តិយោ បញ្ចាភិញ្ញាយោ ច និព្ពត្តេសិ. អន្តេវាសិកានម្បិ កម្មដ្ឋានំ អាចិក្ខិ. តេបិ នចិរស្សេវ ឈានលាភិនោ អហេសុំ.

តេន ច សមយេន បទុមុត្តរោ ភគវា លោកេ ឧប្បជ្ជិត្វា ហំសវតីនគរំ ឧបនិស្សាយ វិហរន្តោ ឯកទិវសំ បច្ចូសសមយេ លោកំ វោលោកេន្តោ នន្ទតាបសស្ស អន្តេវាសិកជដិលានំ អរហត្តូបនិស្សយំ, នន្ទតាបសស្ស ច ទ្វីហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស សាវកដ្ឋានន្តរស្ស បត្ថនំ ទិស្វា បាតោវ សរីរបដិជគ្គនំ កត្វា បុព្ពណ្ហសមយេ បត្តចីវរមាទាយ អញ្ញំ កញ្ចិ អនាមន្តេត្វា សីហោ វិយ ឯកចរោ នន្ទតាបសស្ស អន្តេវាសិកេសុ ផលាផលត្ថាយ គតេសុ ‘‘ពុទ្ធភាវំ មេ ជានាតូ’’តិ បស្សន្តស្សេវ នន្ទតាបសស្ស អាកាសតោ ឱតរិត្វា បថវិយំ បតិដ្ឋាសិ. នន្ទតាបសោ ពុទ្ធានុភាវញ្ចេវ លក្ខណបារិបូរិញ្ច ទិស្វា លក្ខណមន្តេ សម្មសិត្វា ‘‘ឥមេហិ លក្ខណេហិ សមន្នាគតោ នាម អគារំ អជ្ឈាវសន្តោ រាជា ហោតិ ចក្កវត្តី, បព្ពជន្តោ លោកេ វិវដច្ឆេទោ សព្ពញ្ញូ ពុទ្ធោ ហោតិ, អយំ បុរិសាជានីយោ និស្សំសយំ ពុទ្ធោ’’តិ ញត្វា បច្ចុគ្គមនំ កត្វា បញ្ចបតិដ្ឋិតេន វន្ទិត្វា អាសនំ បញ្ញាបេត្វា អទាសិ. និសីទិ ភគវា បញ្ញត្តេ អាសនេ. នន្ទតាបសោបិ អត្តនោ អនុច្ឆវិកំ អាសនំ គហេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. តស្មិំ សមយេ ចតុចត្តាលីសសហស្សជដិលា បណីតបណីតានិ ឱជវន្តានិ ផលាផលានិ គហេត្វា អាចរិយស្ស សន្តិកំ សម្បត្តា ពុទ្ធានញ្ចេវ អាចរិយស្ស ច និសិន្នាការំ ឱលោកេត្វា អាហំសុ – ‘‘អាចរិយ, មយំ ‘ឥមស្មិំ លោកេ តុម្ហេហិ មហន្តតរោ នត្ថី’តិ វិចរាម, អយំ បន បុរិសោ តុម្ហេហិ មហន្តតរោ មញ្ញេ’’តិ. នន្ទតាបសោ – ‘‘តាតា, កិំ វទេថ, តុម្ហេ សាសបេន សទ្ធិំ អដ្ឋសដ្ឋិយោជនសតសហស្សុព្ពេធំ សិនេរុំ ឧបមេតុំ ឥច្ឆថ, សព្ពញ្ញុពុទ្ធេន សទ្ធិំ មា មំ ឧបមិត្ថា’’តិ អាហ. អថ តេ តាបសា – ‘‘សចេ អយំ ឱរកោ អភវិស្ស, ន អម្ហាកំ អាចរិយោ ឯវំ ឧបមំ អាហរេយ្យ. យាវ មហាវតាយំ បុរិសាជានីយោ’’តិ បាទេសុ និបតិត្វា សិរសា វន្ទិំសុ. អថ តេ អាចរិយោ អាហ – ‘‘តាតា, អម្ហាកំ ពុទ្ធានំ អនុច្ឆវិកោ ទេយ្យធម្មោ នត្ថិ, ភគវា ច ភិក្ខាចារវេលាយំ ឥធាគតោ, តស្មា មយំ យថាពលំ ទេយ្យធម្មំ ទស្សាម, តុម្ហេហិ យំ យំ បណីតំ ផលាផលំ អាភតំ, តំ តំ អាហរថា’’តិ អាហរាបេត្វា សហត្ថេនេវ ធោវិត្វា សយំ តថាគតស្ស បត្តេ បតិដ្ឋាបេសិ. សត្ថារា ផលាផលេ បដិគ្គហិតមត្តេ ទេវតា ទិព្ពោជំ បក្ខិបិំសុ. តាបសោ ឧទកម្បិ សយមេវ បរិស្សាវេត្វា អទាសិ. តតោ ភោជនកិច្ចំ និដ្ឋាបេត្វា និសិន្នេ សត្ថរិ សព្ពេ អន្តេវាសិកេ បក្កោសិត្វា សត្ថុ សន្តិកេ សារណីយំ កថំ កថេន្តោ និសីទិ. សត្ថា ‘‘ភិក្ខុសង្ឃោ អាគច្ឆតូ’’តិ ចិន្តេសិ. សត្ថុ ចិត្តំ ញត្វា សតសហស្សមត្តា ខីណាសវា អាគន្ត្វា សត្ថារំ វន្ទិត្វា អដ្ឋំសុ.

អថ នន្ទតាបសោ អន្តេវាសិកេ អាមន្តេសិ – ‘‘តាតា, ពុទ្ធានំ និសិន្នាសនម្បិ នីចំ, សមណសតសហស្សស្សបិ អាសនំ នត្ថិ. តុម្ហេហិ អជ្ជ ឧឡារំ ភគវតោ ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច សក្ការំ កាតុំ វដ្ដតិ, បព្ពតបាទតោ វណ្ណគន្ធសម្បន្នានិ បុប្ផានិ អាហរថា’’តិ អាហ. អចិន្តេយ្យត្តា ឥទ្ធិវិសយស្ស តេ មុហុត្តេនេវ វណ្ណគន្ធរសសម្បន្នានិ បុប្ផានិ អាហរិត្វា ពុទ្ធានំ យោជនប្បមាណំ បុប្ផាសនំ បញ្ញាបេសុំ. អគ្គសាវកានំ តិគាវុតំ, សេសភិក្ខូនំ អឌ្ឍយោជនាទិភេទំ, សង្ឃនវកស្ស ឧសភមត្តំ បញ្ញាបេសុំ. ឯវំ បញ្ញត្តេសុ អាសនេសុ នន្ទតាបសោ តថាគតស្ស បុរតោ អញ្ជលិំ បគ្គយ្ហ ឋិតោ, ‘‘ភន្តេ, អម្ហាកំ ទីឃរត្តំ ហិតាយ សុខាយ ឥមំ បុប្ផាសនំ អារុយ្ហ និសីទថា’’តិ អាហ. និសីទិ ភគវា បុប្ផាសនេ. ឯវំ និសិន្នេ សត្ថរិ សត្ថុ អាការំ ញត្វា ភិក្ខូ អត្តនោ អត្តនោ បត្តាសនេ និសីទិំសុ. នន្ទតាបសោ មហន្តំ បុប្ផច្ឆត្តំ គហេត្វា តថាគតស្ស មត្ថកេ ធារេន្តោ អដ្ឋាសិ. សត្ថា ‘‘តាបសានំ អយំ សក្ការោ មហប្ផលោ ហោតូ’’តិ និរោធសមាបត្តិំ សមាបជ្ជិ. សត្ថុ សមាបន្នភាវំ ញត្វា ភិក្ខូបិ សមាបត្តិំ សមាបជ្ជិំសុ. តថាគតេ សត្តាហំ និរោធំ សមាបជ្ជិត្វា និសិន្នេ អន្តេវាសិកា ភិក្ខាចារកាលេ សម្បត្តេ វនមូលផលាផលំ បរិភុញ្ជិត្វា សេសកាលេ ពុទ្ធានំ អញ្ជលិំ បគ្គយ្ហ អដ្ឋំសុ. នន្ទតាបសោ បន ភិក្ខាចារម្បិ អគន្ត្វា បុប្ផច្ឆត្តំ ធារេន្តោយេវ សត្តាហំ បីតិសុខេនេវ វីតិនាមេសិ.

សត្ថា និរោធតោ វុដ្ឋាយ អរណវិហារិអង្គេន ទក្ខិណេយ្យង្គេន ចាតិ ទ្វីហិ អង្គេហិ សមន្នាគតំ ឯកំ សាវកំ ‘‘ឥសិគណស្ស បុប្ផាសនានុមោទនំ ករោហី’’តិ អាណាបេសិ. សោ ចក្កវត្តិរញ្ញោ សន្តិកា បដិលទ្ធមហាលាភោ មហាយោធោ វិយ តុដ្ឋមានសោ អត្តនោ វិសយេ ឋត្វា តេបិដកំ ពុទ្ធវចនំ សម្មសិត្វា អនុមោទនមកាសិ. តស្ស ទេសនាវសានេ សត្ថា សយំ ធម្មំ ទេសេសិ. សត្ថុ ទេសនាវសានេ សព្ពេបិ ចតុចត្តាលីសសហស្សតាបសា អរហត្តំ បាបុណិំសុ. សត្ថា – ‘‘ឯថ ភិក្ខវោ’’តិ ហត្ថំ បសារេសិ. តេសំ តាវទេវ កេសមស្សូ អន្តរធាយិំសុ. អដ្ឋ បរិក្ខារា សរីរេ បដិមុក្កាវ អហេសុំ. តេ សដ្ឋិវស្សិកត្ថេរា វិយ សត្ថារំ បរិវារយិំសុ. នន្ទតាបសោ បន វិក្ខិត្តចិត្តតាយ វិសេសំ នាធិគញ្ឆិ. តស្ស កិរ អរណវិហារិត្ថេរស្ស ធម្មំ សោតុំ អារទ្ធកាលតោ បដ្ឋាយ – ‘‘អហោ វតាហម្បិ អនាគតេ ឯកស្ស ពុទ្ធស្ស សាសនេ ឥមិនា សាវកេន លទ្ធគុណំ លភេយ្យ’’ន្តិ ចិត្តំ ឧទបាទិ. សោ តេន វិតក្កេន មគ្គផលបដិវេធំ កាតុំ នាសក្ខិ. តថាគតំ បន វន្ទិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គយ្ហ សម្មុខេ ឋិតោ ឯវមាហ – ‘‘ភន្តេ, យេន ភិក្ខុនា ឥសិគណស្ស បុប្ផាសនានុមោទនា កតា, កោ នាមាយំ តុម្ហាកំ សាសនេ’’តិ? ‘‘អរណវិហារិអង្គេន ច ទក្ខិណេយ្យង្គេន ច ឯតទគ្គដ្ឋានំ បត្តោ ឯសោ ភិក្ខូ’’តិ. ‘‘ភន្តេ, យ្វាយំ មយា សត្តាហំ បុប្ផច្ឆត្តំ ធារេន្តេន សក្ការោ កតោ, តេន អធិការេន អញ្ញំ សម្បត្តិំ ន បត្ថេមិ, អនាគតេ បន ឯកស្ស ពុទ្ធស្ស សាសនេ អយំ ថេរោ វិយ ទ្វីហង្គេហិ សមន្នាគតោ សាវកោ ភវេយ្យ’’ន្តិ បត្ថនំ អកាសិ.

សត្ថា ‘‘សមិជ្ឈិស្សតិ នុ ខោ ឥមស្ស តាបសស្ស បត្ថនា’’តិ អនាគតំសញាណំ បេសេត្វា ឱលោកេន្តោ កប្បសតសហស្សំ អតិក្កមិត្វា សមិជ្ឈនកភាវំ ទិស្វា, ‘‘តាបស, ន តេ អយំ បត្ថនា មោឃំ ភវិស្សតិ, អនាគតេ កប្បសតសហស្សំ អតិក្កមិត្វា គោតមោ នាម ពុទ្ធោ ឧប្បជ្ជិស្សតិ, តស្ស សន្តិកេ សមិជ្ឈិស្សតី’’តិ ធម្មកថំ កថេត្វា ភិក្ខុសង្ឃបរិវុតោ អាកាសំ បក្ខន្ទិ. នន្ទតាបសោ យាវ ចក្ខុបថំ ន សមតិក្កមតិ, តាវ សត្ថុ ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វា អដ្ឋាសិ. សោ អបរភាគេ កាលេន កាលំ សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា ធម្មំ សុណិត្វា អបរិហីនជ្ឈានោវ កាលំ កត្វា ព្រហ្មលោកេ និព្ពត្តោ. តតោ បន ចុតោ អបរានិបិ បញ្ច ជាតិសតានិ បព្ពជិត្វា អារញ្ញកោវ អហោសិ, កស្សបសម្មាសម្ពុទ្ធកាលេបិ បព្ពជិត្វា អារញ្ញកោ ហុត្វា គតបច្ចាគតវត្តំ បូរេសិ. ឯតំ កិរ វត្តំ អបរិបូរេត្វា មហាសាវកភាវំ បាបុណន្តា នាម នត្ថិ, គតបច្ចាគតវត្តំ បន អាគមដ្ឋកថាសុ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ. សោ វីសតិវស្សសហស្សានិ គតបច្ចាគតវត្តំ បូរេត្វា កាលំ កត្វា តាវតិំសទេវលោកេ និព្ពត្តិ.

ឯវំ សោ តាវតិំសភវនេ អបរាបរំ ឧប្បជ្ជនវសេន ទិព្ពសម្បត្តិំ អនុភវិត្វា តតោ ចុតោ មនុស្សលោកេ អនេកសតក្ខត្តុំ ចក្កវត្តិរាជា បទេសរាជា ច ហុត្វា ឧឡារំ មនុស្សសម្បត្តិំ អនុភវិត្វា អម្ហាកំ ភគវតោ ឧប្បន្នកាលេ សាវត្ថិយំ សុមនសេដ្ឋិស្ស គេហេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស កនិដ្ឋោ ហុត្វា និព្ពត្តិ. សុភូតីតិស្ស នាមំ អហោសិ.

តេន ច សមយេន អម្ហាកំ ភគវា លោកេ ឧប្បជ្ជិត្វា បវត្តិតវរធម្មចក្កោ អនុបុព្ពេន រាជគហំ គន្ត្វា តត្ថ វេឡុវនបដិគ្គហណាទិនា លោកានុគ្គហំ ករោន្តោ រាជគហំ ឧបនិស្សាយ សីតវនេ វិហាសិ. តទា អនាថបិណ្ឌិកោ សេដ្ឋិ សាវត្ថិយំ ឧដ្ឋានកំ ភណ្ឌំ គហេត្វា អត្តនោ សហាយស្ស រាជគហសេដ្ឋិនោ គេហំ គន្ត្វា ពុទ្ធុប្បាទំ សុត្វា សត្ថារំ សីតវនេ វិហរន្តំ ឧបសង្កមិត្វា បឋមទស្សនេនេវ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋាយ សត្ថារំ សាវត្ថិំ អាគមនត្ថាយ យាចិត្វា តតោ បញ្ចចត្តាលីសយោជនេ មគ្គេ យោជនេ យោជនេ សតសហស្សបរិច្ចាគេន វិហារេ បតិដ្ឋាបេត្វា សាវត្ថិយំ អដ្ឋករីសប្បមាណំ ជេតស្ស កុមារស្ស ឧយ្យានភូមិំ កោដិសន្ថារេន កិណិត្វា តត្ថ ភគវតោ វិហារំ ការេត្វា អទាសិ. វិហារមហទិវសេ អយំ សុភូតិកុដុម្ពិកោ អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋិនា សទ្ធិំ គន្ត្វា ធម្មំ សុណន្តោ សទ្ធំ បដិលភិត្វា បព្ពជិ. សោ ឧបសម្បន្នោ ទ្វេ មាតិកា បគុណា កត្វា កម្មដ្ឋានំ កថាបេត្វា អរញ្ញេ សមណធម្មំ ករោន្តោ មេត្តាឈានំ និព្ពត្តេត្វា តំ បាទកំ កត្វា វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ.

សោ ធម្មំ ទេសេន្តោ យស្មា សត្ថារា ទេសិតនិយាមេន អនោទិស្សកំ កត្វា ទេសេតិ, តស្មា អរណវិហារីនំ អគ្គោ នាម ជាតោ. យស្មា ច បិណ្ឌាយ ចរន្តោ ឃរេ ឃរេ មេត្តាឈានំ សមាបជ្ជិត្វា វុដ្ឋាយ ភិក្ខំ បដិគ្គណ្ហាតិ ‘‘ឯវំ ទាយកានំ មហប្ផលំ ភវិស្សតី’’តិ, តស្មា ទក្ខិណេយ្យានំ អគ្គោ នាម ជាតោ. តេន នំ ភគវា ‘‘ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, មម សាវកានំ ភិក្ខូនំ អរណវិហារីនំ ទក្ខិណេយ្យានញ្ច យទិទំ សុភូតី’’តិ (អ. និ. ១.១៩៨, ២០១) ទ្វយង្គសមន្នាគតេ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេសិ. ឯវមយំ មហាថេរោ អត្តនា បូរិតបារមីនំ ផលស្ស មត្ថកំ អរហត្តំ បត្វា លោកេ អភិញ្ញាតោ អភិលក្ខិតោ ហុត្វា ពហុជនហិតាយ ជនបទចារិកំ ចរន្តោ អនុបុព្ពេន រាជគហំ អគមាសិ.

រាជា ពិម្ពិសារោ ថេរស្ស អាគមនំ សុត្វា ឧបសង្កមិត្វា វន្ទិត្វា ‘‘ឥធេវ, ភន្តេ, វសថ, វសនដ្ឋានំ វោ ករិស្សាមី’’តិ វត្វា បក្កន្តោ វិស្សរិ. ថេរោ សេនាសនំ អលភន្តោ អព្ភោកាសេ វីតិនាមេសិ. ថេរស្សានុភាវេន ទេវោ ន វស្សតិ. មនុស្សា អវុដ្ឋិតាយ ឧបទ្ទុតា រញ្ញោ និវេសនទ្វារេ ឧក្កុដ្ឋិំ អកំសុ. រាជា ‘‘កេន នុ ខោ ការណេន ទេវោ ន វស្សតី’’តិ វីមំសន្តោ ‘‘ថេរស្ស អព្ភោកាសវាសេន មញ្ញេ ន វស្សតី’’តិ ចិន្តេត្វា តស្ស បណ្ណកុដិំ ការាបេត្វា ‘‘ឥមិស្សំ, ភន្តេ, បណ្ណកុដិយំ វសថា’’តិ វត្វា វន្ទិត្វា បក្កាមិ. ថេរោ កុដិំ បវិសិត្វា តិណសន្ថារកេ បល្លង្កេន និសីទិ. តទា ទេវោ ថោកំ ថោកំ ផុសាយតិ, ន សម្មាធារំ អនុបវេច្ឆតិ. អថ ថេរោ លោកស្ស អវុដ្ឋិកភយំ វិធមិតុកាមោ អត្តនោ អជ្ឈត្តិកពាហិរវត្ថុកស្ស បរិស្សយស្ស អភាវំ បវេទេន្តោ ‘‘ឆន្នា មេ កុដិកា’’តិ (ថេរគា. ១) គាថមាហ. តស្សត្ថោ ថេរគាថាយំ វុត្តោយេវ.

កស្មា បនេតេ មហាថេរា អត្តនោ គុណេ បកាសេន្តីតិ? ឥមិនា ទីឃេន អទ្ធុនា អនធិគតបុព្ពំ បរមគម្ភីរំ អតិវិយ សន្តំ បណីតំ អត្តនា អធិគតលោកុត្តរធម្មំ បច្ចវេក្ខិត្វា បីតិវេគសមុស្សាហិតឧទានទីបនត្ថំ សាសនស្ស និយ្យានិកភាវវិភាវនត្ថញ្ច បរមប្បិច្ឆា អរិយា អត្តនោ គុណេ បកាសេន្តិ. យថា តំ លោកនាថោ ពោធនេយ្យានំ អជ្ឈាសយវសេន ‘‘ទសពលសមន្នាគតោ, ភិក្ខវេ, តថាគតោ ចតុវេសារជ្ជវិសារទោ’’តិអាទិនា (អ. និ. ១០.២១; ម. និ. ១. ១៤៨ អត្ថតោ សមានំ) អត្តនោ គុណេ បកាសេតិ. ឯវមយំ ថេរស្ស អញ្ញាព្យាករណគាថាបិ អហោសីតិ.

១. ឯវំ សោ បត្តអរហត្តផលោ បត្តឯតទគ្គដ្ឋានោ ច អត្តនោ បុព្ពកម្មំ សរិត្វា សោមនស្សជាតោ បុព្ពចរិតាបទានំ បកាសេន្តោ ហិមវន្តស្សាវិទូរេតិអាទិមាហ. តត្ថ ហិមវន្តស្សាតិ ហិមាលយបព្ពតស្ស អវិទូរេ អាសន្នេ សមីបេ បព្ពតបាទេ មនុស្សានំ គមនាគមនសម្បន្នេ សញ្ចរណដ្ឋានេតិ អត្ថោ. និសភោ នាម បព្ពតោតិ បព្ពតានំ ជេដ្ឋត្តា នាមេន និសភោ នាម សេលមយបព្ពតោ អហោសីតិ សម្ពន្ធោ. អស្សមោ សុកតោ មយ្ហន្តិ តត្ថ បព្ពតេ មយ្ហំ វសនត្ថាយ អស្សមោ អរញ្ញាវាសោ សុដ្ឋុ កតោ. កុដិរត្តិដ្ឋានទិវាដ្ឋានវតិបរិក្ខេបាទិវសេន សុន្ទរាការេន កតោតិ អត្ថោ. បណ្ណសាលា សុមាបិតាតិ បណ្ណេហិ ឆាទិតា សាលា មយ្ហំ និវាសនត្ថាយ សុដ្ឋុ មាបិតា និដ្ឋាបិតាតិ អត្ថោ.

២. កោសិយោ នាម នាមេនាតិ មាតាបិតូហិ កតនាមធេយ្យេន កោសិយោ នាម. ឧគ្គតាបនោ បាកដតបោ ឃោរតបោ. ឯកាកិយោ អញ្ញេសំ អភាវា អហំ ឯវ ឯកោ. អទុតិយោ ទុតិយតាបសរហិតោ ជដិលោ ជដាធារី តាបសោ តទា តស្មិំ កាលេ និសភេ បព្ពតេ វសាមិ វិហរាមីតិ សម្ពន្ធោ.

៣. ផលំ មូលញ្ច បណ្ណញ្ច, ន ភុញ្ជាមិ អហំ តទាតិ តទា តស្មិំ និសភបព្ពតេ វសនកាលេ តិណ្ឌុកាទិផលំ មុឡាលាទិមូលំ, ការបណ្ណាទិបណ្ណញ្ច រុក្ខតោ ឱចិនិត្វា ន ភុញ្ជាមីតិ អត្ថោ. ឯវំ សតិ កថំ ជីវតីតិ តំ ទស្សេន្តោ បវត្តំវ សុបាតាហន្តិ អាហ. តត្ថ បវត្តំ សយមេវ ជាតំ សុបាតំ អត្តនោ ធម្មតាយ បតិតំ បណ្ណាទិកំ និស្សាយ អាហារំ កត្វា អហំ តាវទេ តស្មិំ កាលេ ជីវាមិ ជីវិកំ កប្បេមីតិ សម្ពន្ធោ. ‘‘បវត្តបណ្ឌុបណ្ណានី’’តិ វា បាឋោ, តស្ស សយមេវ បតិតានិ បណ្ឌុបណ្ណានិ រុក្ខបត្តានិ ឧបនិស្សាយ ជីវាមីតិ អត្ថោ.

៤. នាហំ កោបេមិ អាជីវន្តិ អហំ ជីវិតំ ចជមានោបិ បរិច្ចាគំ កុរុមានោបិ តណ្ហាវសេន ផលមូលាទិអាហារបរិយេសនាយ សម្មា អាជីវំ ន កោបេមិ ន នាសេមីតិ សម្ពន្ធោ. អារាធេមិ សកំ ចិត្តន្តិ សកំ ចិត្តំ អត្តនោ មនំ អប្បិច្ឆតាយ សន្តុដ្ឋិយា ច អារាធេមិ បសាទេមិ. វិវជ្ជេមិ អនេសនន្តិ វេជ្ជកម្មទូតកម្មាទិវសេន អនេសនំ អយុត្តបរិយេសនំ វិវជ្ជេមិ ទូរំ ករោមិ.

៥. រាគូបសំហិតំ ចិត្តន្តិ យទា យស្មិំ កាលេ មម រាគេន សម្បយុត្តំ ចិត្តំ ឧប្បជ្ជតិ, តទា សយមេវ អត្តនាយេវ បច្ចវេក្ខាមិ ញាណេន បដិវេក្ខិត្វា វិនោទេមិ. ឯកគ្គោ តំ ទមេមហន្តិ អហំ ឯកស្មិំ កម្មដ្ឋានារម្មណេ អគ្គោ សមាហិតោ តំ រាគចិត្តំ ទមេមិ ទមនំ ករោមិ.

៦. រជ្ជសេ រជ្ជនីយេ ចាតិ រជ្ជនីយេ អល្លីយិតព្ពេ រូបារម្មណាទិវត្ថុស្មិំ រជ្ជសេ អល្លីនោ អសិ ភវសិ. ទុស្សនីយេ ច ទុស្សសេតិ ទូសិតព្ពេ ទោសករណវត្ថុស្មិំ ទូសកោ អសិ. មុយ្ហសេ មោហនីយេ ចាតិ មោហិតព្ពេ មោហករណវត្ថុស្មិំ មោយ្ហសិ មូឡ្ហោ អសិ ភវសិ. តស្មា តុវំ វនា វនតោ អរញ្ញវាសតោ និក្ខមស្សុ អបគច្ឆាហីតិ ឯវំ អត្តានំ ទមេមីតិ សម្ពន្ធោ.

២៤. តិម្ពរូសកវណ្ណាភោតិ សុវណ្ណតិម្ពរូសកវណ្ណាភោ, ជម្ពោនទសុវណ្ណវណ្ណោតិ អត្ថោ. សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវាតិ.

សុភូតិត្ថេរអបទានវណ្ណនា សមត្តា.