៣-៥. បុណ្ណមន្តាណិបុត្តត្ថេរអបទានវណ្ណនា

អជ្ឈាយកោ មន្តធរោតិអាទិកំ អាយស្មតោ បុណ្ណស្ស មន្តាណិបុត្តត្ថេរស្ស អបទានំ. អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយានិ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ ឧប្បត្តិតោ បុរេតរមេវ ហំសវតីនគរេ ព្រាហ្មណមហាសាលកុលេ និព្ពត្តិត្វា អនុក្កមេន វិញ្ញុតំ បត្តោ. អបរភាគេ បទុមុត្តរេ ភគវតិ ឧប្បជ្ជិត្វា ពោធនេយ្យានំ ធម្មំ ទេសេន្តេ ហេដ្ឋា វុត្តនយេន មហាជនេន សទ្ធិំ វិហារំ គន្ត្វា បរិសបរិយន្តេ និសីទិត្វា ធម្មំ សុណន្តោ សត្ថារំ ឯកំ ភិក្ខុំ ធម្មកថិកានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេន្តំ ទិស្វា ‘‘មយាបិ អនាគតេ ឯវរូបេន ភវិតុំ វដ្ដតី’’តិ ចិន្តេត្វា ទេសនាវសានេ ឧដ្ឋិតាយ បរិសាយ សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា និមន្តេត្វា ហេដ្ឋា វុត្តនយេន មហាសក្ការំ កត្វា ភគវន្តំ ឯវមាហ – ‘‘ភន្តេ, អហំ ឥមិនា អធិការេន ន អញ្ញំ សម្បត្តិំ បត្ថេមិ, យថា បនេសោ ភិក្ខុ សត្តមទិវសមត្ថកេ តុម្ហេហិ ធម្មកថិកានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបិតោ, ឯវំ អហម្បិ អនាគតេ ឯកស្ស ពុទ្ធស្ស សាសនេ ធម្មកថិកានំ អគ្គោ ភវេយ្យ’’ន្តិ បត្ថនំ អកាសិ. សត្ថា អនាគតំ ឱលោកេត្វា តស្ស បត្ថនាយ សមិជ្ឈនភាវំ ទិស្វា ‘‘អនាគតេ កប្បសតសហស្សមត្ថកេ គោតមោ នាម ពុទ្ធោ ឧប្បជ្ជិស្សតិ, តស្ស សាសនេ បព្ពជិត្វា ត្វំ ធម្មកថិកានំ អគ្គោ ភវិស្សសី’’តិ ព្យាកាសិ.

សោ យាវតាយុកំ កល្យាណកម្មំ កត្វា តតោ ចុតោ កប្បសតសហស្សំ បុញ្ញសម្ភារំ សម្ភរន្តោ ទេវមនុស្សេសុ សំសរិត្វា អម្ហាកំ ភគវតោ កាលេ កបិលវត្ថុនគរស្ស អវិទូរេ ទោណវត្ថុនាមកេ ព្រាហ្មណគាមេ ព្រាហ្មណមហាសាលកុលេ អញ្ញាសិកោណ្ឌញ្ញត្ថេរស្ស ភាគិនេយ្យោ ហុត្វា និព្ពត្តិ. តស្ស បុណ្ណោតិ នាមំ អកំសុ. សោ សត្ថរិ អភិសម្ពោធិំ បត្វា បវត្តិតវរធម្មចក្កេ អនុក្កមេន រាជគហំ ឧបនិស្សាយ វិហរន្តេ អញ្ញាសិកោណ្ឌញ្ញស្ស សន្តិកេ បព្ពជិត្វា លទ្ធូបសម្បទោ បធានមនុយុញ្ជន្តោ សព្ពំ បព្ពជិតកិច្ចំ មត្ថកំ បាបេត្វា ‘‘ទសពលស្ស សន្តិកំ គមិស្សាមី’’តិ មាតុលត្ថេរេន សទ្ធិំ សត្ថុ សន្តិកំ អាគន្ត្វា កបិលវត្ថុសាមន្តាយេវ ឱហិយិត្វា យោនិសោ មនសិការេ កម្មំ ករោន្តោ នចិរស្សេវ វិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ.

តស្ស បន បុណ្ណត្ថេរស្ស សន្តិកេ បព្ពជិតា កុលបុត្តា បញ្ចសតា អហេសុំ. ថេរោ តេ ទសកថាវត្ថូហិ ឱវទិ. តេបិ សព្ពេ ទសកថាវត្ថូហិ ឱវទិតា តស្ស ឱវាទេ ឋត្វា អរហត្តំ បាបុណិត្វា អត្តនោ បព្ពជិតកិច្ចំ មត្ថកប្បត្តំ ញត្វា ឧបជ្ឈាយំ ឧបសង្កមិត្វា អាហំសុ – ‘‘ភន្តេ, មយំ បព្ពជិតកិច្ចស្ស មត្ថកំ បត្តា, ទសន្នញ្ច កថាវត្ថូនំ លាភិនោ, សមយោ ទានិ នោ ទសពលំ បស្សិតុ’’ន្តិ, ថេរោ តេសំ វចនំ សុត្វា ចិន្តេសិ – ‘‘មយ្ហំ ទសកថាវត្ថុលាភិតំ សត្ថា ជានាតិ. អហំ ធម្មំ ទេសេន្តោ ទសកថាវត្ថូនិ អមុញ្ចិត្វាវ ទេសេមិ, មយិ ច គច្ឆន្តេ សព្ពេបិមេ ភិក្ខូ មំ បរិវារេត្វា គច្ឆិស្សន្តិ, ឯវំ មេ គណេន សទ្ធិំ គន្ត្វា អយុត្តំ ទសពលំ បស្សិតុំ, ឥមេ តាវ ទសពលំ បស្សិតុំ គច្ឆន្តូ’’តិ. អថ តេ ឯវមាហ – ‘‘អាវុសោ, តុម្ហេ បុរតោ គន្ត្វា ទសពលំ បស្សថ, មម វចនេន តថាគតស្ស បាទេ វន្ទថ, អហម្បិ តុម្ហាកំ គតមគ្គេន អាគច្ឆិស្សាមី’’តិ. តេបិ ថេរា សព្ពេ ទសពលស្ស ជាតិភូមិរដ្ឋវាសិនោ សព្ពេ ខីណាសវា សព្ពេ ទសកថាវត្ថុលាភិនោ ឧបជ្ឈាយស្ស ឱវាទំ អច្ឆិន្ទិត្វា ថេរំ វន្ទិត្វា អនុបុព្ពេន ចារិកំ ចរន្តា សដ្ឋិយោជនមគ្គំ អតិក្កម្ម រាជគហេ វេឡុវនមហាវិហារំ គន្ត្វា ទសពលស្ស បាទេ វន្ទិត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. អាចិណ្ណំ ខោ បនេតំ ពុទ្ធានំ ភគវន្តានំ អាគន្តុកេហិ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ បដិសម្មោទិតុន្តិ ភគវា តេហិ សទ្ធិំ ‘‘កច្ចិ, ភិក្ខវេ, ខមនីយ’’ន្តិអាទិនា នយេន មធុរបដិសន្ថារំ កត្វា ‘‘កុតោ ច តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, អាគតត្ថា’’តិ បុច្ឆិត្វា បុន តេហិ ‘‘ជាតិភូមិតោ’’តិ វុត្តេ ‘‘កោ នុ ខោ, ភិក្ខវេ, ជាតិភូមិយំ ជាតិភូមកានំ ភិក្ខូនំ សព្រហ្មចារីនំ ឯវំ សម្ភាវិតោ ‘អត្តនា ច អប្បិច្ឆោ អប្បិច្ឆកថញ្ច ភិក្ខូនំ កត្តា’’’តិ (ម. និ. ១.២៥២) ទសកថាវត្ថុលាភិំ ភិក្ខុំ បុច្ឆិ. តេបិ ‘‘បុណ្ណោ នាម, ភន្តេ, អាយស្មា មន្តាណិបុត្តោ’’តិ អារោចយិំសុ.

តេសំ កថំ សុត្វា អាយស្មា សារិបុត្តោ ថេរំ ទស្សនកាមោ អហោសិ. អថ សត្ថា រាជគហតោ សាវត្ថិំ អគមាសិ. បុណ្ណត្ថេរោបិ ទសពលស្ស តត្ថ អាគតភាវំ សុត្វា ‘‘សត្ថារំ បស្សិស្សាមី’’តិ គន្ត្វា អន្តោគន្ធកុដិយំយេវ តថាគតំ សម្បាបុណិ. សត្ថា តស្ស ធម្មំ ទេសេសិ. ថេរោ ធម្មំ សុត្វា ទសពលំ វន្ទិត្វា បដិសល្លានត្ថាយ អន្ធវនំ គន្ត្វា អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ ទិវាវិហារំ និសីទិ. សារិបុត្តត្ថេរោបិ តស្សាគមនំ សុត្វា សីសានុលោកិកោ គន្ត្វា ឱកាសំ សល្លក្ខេត្វា តស្មិំ រុក្ខមូលេ និសិន្នកំ ឧបសង្កមិត្វា ថេរេន សទ្ធិំ សម្មោទិត្វា តំ វិសុទ្ធិក្កមំ (ម. និ. ១.២៥៧) បុច្ឆិ. សោបិស្ស បុច្ឆិតបុច្ឆិតំ ព្យាករោន្តោ រថវិនីតូបមាយ អតិវិយ ចិត្តំ អារាធេសិ. តេ អញ្ញមញ្ញស្ស សុភាសិតំ សមនុមោទិំសុ.

៤៣៤. អថ នំ សត្ថា អបរភាគេ ភិក្ខុសង្ឃស្ស មជ្ឈេ និសិន្នោ ថេរំ ‘‘ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, មម សាវកានំ ភិក្ខូនំ ធម្មកថិកានំ យទិទំ បុណ្ណោ’’តិ (អ. និ. ១.១៨៨, ១៩៦) ឯតទគ្គេ ឋបេសិ. សោ បុព្ពកម្មំ សរិត្វា សោមនស្សវសេន បុព្ពចរិតាបទានំ វិភាវេន្តោ អជ្ឈាយកោតិអាទិមាហ. តត្ថ អជ្ឈាយកោតិ អនេកព្រាហ្មណានំ វាចេតា សិក្ខាបេតា. មន្តធរោតិ មន្តានំ ធារេតាតិ អត្ថោ, វេទសង្ខាតស្ស ចតុត្ថវេទស្ស សជ្ឈាយនសវនទានានំ វសេន ធារេតាតិ វុត្តំ ហោតិ. តិណ្ណំ វេទានន្តិ ឥរុវេទយជុវេទសាមវេទសង្ខាតានំ តិណ្ណំ វេទានំ ញាណេន ធារេតព្ពតា ‘‘វេទោ’’តិ លទ្ធនាមេសុ តីសុ វេទគន្ថេសុ បារំ បរិយោសានំ គតោតិ អត្ថោ. បុរក្ខតោម្ហិ សិស្សេហីតិ មម និច្ចបរិវារភូតេហិ សិស្សេហិ បរិវុតោ អហំ អម្ហិ. ឧបគច្ឆិំ នរុត្តមន្តិ នរានំ ឧត្តមំ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិំ, សមីបំ គតោតិ អត្ថោ. សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

៤៣៨. អភិធម្មនយញ្ញូហន្តិ អហំ តទា តស្ស ពុទ្ធស្ស កាលេ អភិធម្មនយកោវិទោតិ អត្ថោ. កថាវត្ថុវិសុទ្ធិយាតិ កថាវត្ថុប្បករណេ វិសុទ្ធិយា ឆេកោ, អប្បិច្ឆសន្តុដ្ឋិកថាទីសុ ទសសុ កថាវត្ថូសុ វា ឆេកោ, តាយ កថាវត្ថុវិសុទ្ធិយា សព្ពេសំ យតិជនានំ បណ្ឌិតានំ វិញ្ញាបេត្វាន ពោធេត្វាន អនាសវោ និក្កិលេសោ វិហរាមិ វាសំ កប្បេមិ.

៤៣៩. ឥតោ បញ្ចសតេ កប្បេតិ ឥតោ បញ្ចពុទ្ធបដិមណ្ឌិតតោ ភទ្ទកប្បតោ បញ្ចសតេ កប្បេ សុប្បកាសកា សុដ្ឋុ បាកដា ចក្ករតនាទិ សត្តហិ រតនេហិ សម្បន្នា ជម្ពុទីបាទិចតុទីបម្ហិ ឥស្សរា បធានា ចតុរោ ចត្តារោ ចក្កវត្តិរាជានោ អហេសុន្តិ អត្ថោ. សេសំ វុត្តនយមេវាតិ.

បុណ្ណមន្តាណិបុត្តត្ថេរអបទានវណ្ណនា សមត្តា.