៧. មហាសមយសុត្តវណ្ណនា

និទានវណ្ណនា

៣៣១. ឯវំ មេ សុតន្តិ មហាសមយសុត្តំ. តត្រាយមបុព្ពបទវណ្ណនា – សក្កេសូតិ អម្ពដ្ឋសុត្តេ វុត្តេន ឧប្បត្តិនយេន ‘‘សក្យា វត, ភោ កុមារា’’តិ ឧទានំ បដិច្ច សក្កាតិ លទ្ធនាមានំ រាជកុមារានំ និវាសោ ឯកោបិ ជនបទោ រុឡ្ហីសទ្ទេន ‘‘សក្កា’’តិ វុច្ចតិ, តស្មិំ សក្កេសុ ជនបទេ. មហាវនេតិ សយំជាតេ អរោបិតេ ហិមវន្តេន សទ្ធិំ ឯកាពទ្ធេ មហតិ វនេ. សព្ពេហេវ អរហន្តេហីតិ ឥមំ សុត្តំ កថិតទិវសេយេវ បត្តអរហត្តេហិ.

តត្រាយំ អនុបុព្ពិកថា – សាកិយកោលិយា កិរ កបិលវត្ថុនគរស្ស ច កោលិយនគរស្ស ច អន្តរេ រោហិណិំ នាម នទិំ ឯកេនេវ អាវរណេន ពន្ធាបេត្វា សស្សានិ ករោន្តិ, អថ ជេដ្ឋមូលមាសេ សស្សេសុ មិលាយន្តេសុ ឧភយនគរវាសិកានម្បិ កម្មករា សន្និបតិំសុ. តត្ថ កោលិយនគរវាសិនោ អាហំសុ – ‘‘ឥទំ ឧទកំ ឧភតោ ហរិយមានំ ន តុម្ហាកំ ន អម្ហាកំ បហោស្សតិ, អម្ហាកំ បន សស្សំ ឯកេន ឧទកេនេវ និប្ផជ្ជិស្សតិ, ឥទំ ឧទកំ អម្ហាកំ ទេថា’’តិ. កបិលវត្ថុនគរវាសិនោ អាហំសុ – ‘‘តុម្ហេសុ កោដ្ឋេ បូរេត្វា ឋិតេសុ មយំ រត្តសុវណ្ណនីលមណិកាឡកហាបណេ ច គហេត្វា បច្ឆិបសិព្ពកាទិហត្ថា ន សក្ខិស្សាម តុម្ហាកំ ឃរទ្វារេ វិចរិតុំ, អម្ហាកម្បិ សស្សំ ឯកេនេវ ឧទកេន និប្ផជ្ជិស្សតិ, ឥទំ ឧទកំ អម្ហាកំ ទេថា’’តិ. ‘‘ន មយំ ទស្សាមា’’តិ. ‘‘មយម្បិ ន ទស្សាមា’’តិ. ឯវំ កលហំ វឌ្ឍេត្វា ឯកោ ឧដ្ឋាយ ឯកស្ស បហារំ អទាសិ, សោបិ អញ្ញស្សាតិ ឯវំ អញ្ញមញ្ញំ បហរិត្វា រាជកុលានំ ជាតិំ ឃដ្ដេត្វា កលហំ វឌ្ឍយិំសុ.

កោលិយកម្មករា វទន្តិ – ‘‘តុម្ហេ កបិលវត្ថុវាសិកេ គហេត្វា គជ្ជថ, យេ សោណសិង្គាលាទយោ វិយ អត្តនោ ភគិនីហិ សទ្ធិំ សំវសិំសុ. ឯតេសំ ហត្ថិនោ ច អស្សា ច ផលកាវុធានិ ច អម្ហាកំ កិំ ករិស្សន្តី’’តិ? សាកិយកម្មករាបិ វទន្តិ – ‘‘តុម្ហេ ទានិ កុដ្ឋិនោ ទារកេ គហេត្វា គជ្ជថ, យេ អនាថា និគ្គតិកា តិរច្ឆានា វិយ កោលរុក្ខេ វសិំសុ, ឯតេសំ ហត្ថិនោ ច អស្សា ច ផលកាវុធានិ ច អម្ហាកំ កិំ ករិស្សន្តី’’តិ? តេ គន្ត្វា តស្មិំ កម្មេ និយុត្តអមច្ចានំ កថេសុំ, អមច្ចា រាជកុលានំ កថេសុំ, តតោ សាកិយា – ‘‘ភគិនីហិ សទ្ធិំ សំវាសិកានំ ថាមញ្ច ពលញ្ច ទស្សេស្សាមា’’តិ យុទ្ធសជ្ជា និក្ខមិំសុ. កោលិយាបិ – ‘‘កោលរុក្ខវាសីនំ ថាមញ្ច ពលញ្ច ទស្សេស្សាមា’’តិ យុទ្ធសជ្ជា និក្ខមិំសុ.

ភគវាបិ រត្តិយា បច្ចូសសមយេវ មហាករុណាសមាបត្តិតោ វុដ្ឋាយ លោកំ វោលោកេន្តោ ឥមេ ឯវំ យុទ្ធសជ្ជេ និក្ខមន្តេ អទ្ទស. ទិស្វា – ‘‘មយិ គតេ អយំ កលហោ វូបសមិស្សតិ នុ ខោ ឧទាហុ នោ’’តិ ឧបធារេន្តោ – ‘‘អហមេត្ថ គន្ត្វា កលហវូបសមនត្ថំ តីណិ ជាតកានិ កថេស្សាមិ, តតោ កលហោ វូបសមិស្សតិ. អថ សាមគ្គិទីបនត្ថាយ ទ្វេ ជាតកានិ កថេត្វា អត្តទណ្ឌសុត្តំ ទេសេស្សាមិ. ទេសនំ សុត្វា ឧភយនគរវាសិនោបិ អឌ្ឍតិយានិ អឌ្ឍតិយានិ កុមារសតានិ ទស្សន្តិ, អហំ តេ បព្ពជិស្សាមិ, តទា មហាសមាគមោ ភវិស្សតី’’តិ សន្និដ្ឋានមកាសិ. តស្មា ឥមេសុ យុទ្ធសជ្ជេសុ និក្ខមន្តេសុ កស្សចិ អនារោចេត្វា សយមេវ បត្តចីវរមាទាយ គន្ត្វា ទ្វិន្នំ សេនានំ អន្តរេ អាកាសេ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ឆព្ពណ្ណរស្មិយោ វិស្សជ្ជេត្វា និសីទិ.

កបិលវត្ថុវាសិនោ ភគវន្តំ ទិស្វាវ – ‘‘អម្ហាកំ ញាតិសេដ្ឋោ សត្ថា អាគតោ, ទិដ្ឋោ នុ ខោ តេន អម្ហាកំ កលហការណភាវោ’’តិ ចិន្តេត្វា – ‘‘ន ខោ បន សក្កា ភគវតិ អាគតេ អម្ហេហិ បរស្ស សរីរេ សត្ថំ បាតេតុំ, កោលិយនគរវាសិនោ អម្ហេ ហនន្តុ វា បចន្តុ វា’’តិ អាវុធានិ ឆឌ្ឌេត្វា ភគវន្តំ វន្ទិត្វា និសីទិំសុ. កោលិយនគរវាសិនោបិ តថេវ ចិន្តេត្វា អាវុធានិ ឆឌ្ឌេត្វា ភគវន្តំ វន្ទិត្វា និសីទិំសុ.

ភគវា ជានន្តោវ – ‘‘កស្មា អាគតត្ថ មហារាជា’’តិ បុច្ឆិ. ភគវា, ន តិត្ថកីឡាយ ន បព្ពតកីឡាយ ន នទីកីឡាយ ន គិរិទស្សនត្ថំ, ឥមស្មិំ បន ឋានេ សង្គាមំ បច្ចុបដ្ឋបេត្វា អាគតម្ហាតិ. កិំ និស្សាយ វោ កលហោ មហារាជាតិ? ឧទកំ, ភន្តេតិ. ឧទកំ កិំ អគ្ឃតិ មហារាជាតិ? អប្បគ្ឃំ, ភន្តេតិ. បថវី នាម កិំ អគ្ឃតិ មហារាជាតិ? អនគ្ឃា, ភន្តេតិ. ខត្តិយា កិំ អគ្ឃន្តិ មហារាជាតិ? ខត្តិយា នាម អនគ្ឃា ភន្តេតិ. អប្បមូលកំ ឧទកំ និស្សាយ កិមត្ថំ អនគ្ឃេ ខត្តិយេ នាសេថ, មហារាជាតិ? ‘‘កលហេ អស្សាទោ នាម នត្ថិ, កលហវសេន មហារាជា អដ្ឋានេ វេរំ កត្វា ឯកាយ រុក្ខទេវតាយ កាឡសីហេន សទ្ធិំ ពទ្ធាឃាតោ សកលម្បិ ឥមំ កប្បំ អនុប្បត្តោយេវា’’តិ វត្វា ផន្ទនជាតកំ កថេសិ. តតោ ‘‘បរបត្តិយេន នាម មហារាជា ន ភវិតព្ពំ. បរបត្តិយា ហុត្វា ហិ ឯកស្ស សសកស្ស កថាយ តិយោជនសហស្សវិត្ថតេ ហិមវន្តេ ចតុប្បទគណា មហាសមុទ្ទំ បក្ខន្ទិនោ អហេសុំ. តស្មា បរបត្តិយេន ន ភវិតព្ព’’ន្តិ វត្វា បថវីឧន្ទ្រិយជាតកំ កថេសិ. តតោ – ‘‘កទាចិ, មហារាជា, ទុព្ពលោបិ មហព្ពលស្ស រន្ធំ វិវរំ បស្សតិ, កទាចិ មហព្ពលោ ទុព្ពលស្ស. លដុកិកាបិ ហិ សកុណិកា ហត្ថិនាគំ ឃាតេសី’’តិ វត្វា លដុកិកជាតកំ កថេសិ. ឯវំ កលហវូបសមត្ថាយ តីណិ ជាតកានិ កថេត្វា សាមគ្គិបរិទីបនត្ថាយ ទ្វេ ជាតកានិ កថេសិ. កថំ? សមគ្គានញ្ហិ មហារាជា កោចិ ឱតារំ នាម បស្សិតុំ ន សក្កោតីតិ វត្វា រុក្ខធម្មជាតកំ កថេសិ. តតោ ‘‘សមគ្គានំ មហារាជា កោចិ វិវរំ បស្សិតុំ នាសក្ខិ. យទា បន អញ្ញមញ្ញំ វិវាទមកំសុ, អថ តេ នេសាទបុត្តោ ជីវិតា វោរោបេត្វា អាទាយ គតោ. វិវាទេ អស្សាទោ នាម នត្ថី’’តិ វត្វា វដ្ដកជាតកំ កថេសិ. ឯវំ ឥមានិ បញ្ច ជាតកានិ កថេត្វា អវសានេ អត្តទណ្ឌសុត្តំ កថេសិ.

រាជានោ បសន្នា – ‘‘សចេ សត្ថា នាគមិស្ស, មយំ សហត្ថា អញ្ញមញ្ញំយេវ វធិត្វា លោហិតនទិំ បវត្តយិស្សាម, អម្ហាកំ បុត្តភាតរោ គេហទ្វារេ ន បស្សេយ្យាម, សាសនបដិសាសនម្បិ នោ អាហរណកោ ន ភវិស្សតិ. សត្ថារំ និស្សាយ នោ ជីវិតំ លទ្ធំ. សចេ បន សត្ថា អគារំ អជ្ឈាវសិស្ស, ទ្វិសហស្សទីបបរិវារេសុ ចតូសុ មហាទីបេសុ រជ្ជមស្ស ហត្ថគតំ អភវិស្ស, អតិរេកសហស្សំ ខោ បនស្ស បុត្តា អភវិស្សំសុ, តតោ ខត្តិយបរិវារោវ អវិចរិស្ស. តំ ខោ បនេស សម្បត្តិំ បហាយ និក្ខមិត្វា សម្ពោធិំ បត្តោ, ឥទានិបិ ខត្តិយបរិវារោយេវ វិចរតូ’’តិ ឧភយនគរវាសិនោ អឌ្ឍតិយានិ អឌ្ឍតិយានិ កុមារសតានិ អទំសុ. ភគវា តេ បព្ពាជេត្វា មហាវនំ អគមាសិ. តេសំ គរុគារវវសេន ន អត្តនោ រុចិយា បព្ពជិតានំ អនភិរតិ ឧប្បជ្ជិ. បុរាណទុតិយិកាយោបិ នេសំ ‘‘អយ្យបុត្តា ឧក្កណ្ឋន្តុ, ឃរាវាសោ ន សណ្ឋាតី’’តិអាទីនិ វត្វា សាសនំ បេសេន្តិ. តេ អតិរេកតរំ ឧក្កណ្ឋិំសុ.

ភគវា អាវជ្ជន្តោ តេសំ អនភិរតភាវំ ញត្វា ‘‘ឥមេ ភិក្ខូ មាទិសេន ពុទ្ធេន សទ្ធិំ ឯកតោ វសន្តា ឧក្កណ្ឋន្តិ, ហន្ទ នេសំ កុណាលទហស្ស វណ្ណំ កថេត្វា តត្ថ នេត្វា អនភិរតិំ វិនោទេស្សាមី’’តិ កុណាលទហស្ស វណ្ណំ កថេសិ. តេ តំ ទដ្ឋុកាមា អហេសុំ. ទដ្ឋុកាមត្ថ, ភិក្ខវេ, កុណាលទហន្តិ? អាម ភគវាតិ. យទិ ឯវំ, ឯថ, គច្ឆាមាតិ. ឥទ្ធិមន្តានំ ភគវា គមនដ្ឋានំ មយំ កថំ គមិស្សាមាតិ? តុម្ហេ គន្តុកាមា ហោថ, អហំ មមានុភាវេន គហេត្វា គមិស្សាមីតិ. សាធុ, ភន្តេតិ. អថ ភគវា បញ្ច ភិក្ខុសតានិ គហេត្វា អាកាសេ ឧប្បតិត្វា កុណាលទហេ បតិដ្ឋាយ តេ ភិក្ខូ អាហ – ‘‘ភិក្ខវេ, ឥមស្មិំ កុណាលទហេ យេសំ មច្ឆានំ នាមំ ន ជានាថ, តេសំ នាមំ បុច្ឆថា’’តិ.

តេ បុច្ឆិំសុ, ភគវា បុច្ឆិតបុច្ឆិតំ កថេសិ. ន កេវលំ មច្ឆានំយេវ, តស្មិំ វនសណ្ឌេ រុក្ខានម្បិ បព្ពតបាទេ ទ្វិបទចតុប្បទសកុណានម្បិ នាមានិ បុច្ឆាបេត្វា កថេសិ. អថ ទ្វីហិ សកុណេហិ មុខតុណ្ឌកេន ឌំសិត្វា គហិតទណ្ឌកេ និសិន្នោ កុណាលសកុណរាជា បុរតោ បច្ឆតោ ឧភោសុ បស្សេសុ សកុណសង្ឃបរិវុតោ អាគច្ឆតិ. ភិក្ខូ តំ ទិស្វា – ‘‘ឯស, ភន្តេ, ឥមេសំ សកុណានំ រាជា ភវិស្សតិ, បរិវារា ឯតេ ឯតស្សា’’តិ មញ្ញាមាតិ. ឯវមេវ, ភិក្ខវេ, អយម្បិ មម វំសោ មម បវេណីតិ. ឥទានិ តាវ មយំ, ភន្តេ, ឯតេ សកុណេ បស្សាម. យំ បន ភគវា ‘‘អយម្បិ មម វំសោ មម បវេណី’’តិ អាហ, តំ សោតុកាមម្ហាតិ. សោតុកាមត្ថ ភិក្ខវេតិ? អាម, ភគវាតិ. តេន ហិ សុណាថាតិ តីហិ គាថាសតេហិ មណ្ឌេត្វា កុណាលជាតកំ កថេន្តោ អនភិរតិំ វិនោទេសិ. ទេសនាបរិយោសានេ សព្ពេបិ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហិំសុ, មគ្គេនេវ ច នេសំ ឥទ្ធិបិ អាគតា. ភគវា – ‘‘ហោតុ តាវ ឯត្តកំ ឯតេសំ ភិក្ខូន’’ន្តិ អាកាសេ ឧប្បតិត្វា មហាវនមេវ អគមាសិ. តេបិ ភិក្ខូ គមនកាលេ ទសពលស្ស អានុភាវេន គន្ត្វា អាគមនកាលេ អត្តនោ អានុភាវេន ភគវន្តំ បរិវារេត្វា មហាវនេ ឱតរិំសុ.

ភគវា បញ្ញត្តាសនេ និសីទិត្វា តេ ភិក្ខូ អាមន្តេត្វា – ‘‘ឯថ, ភិក្ខវេ, និសីទថ, ឧបរិមគ្គត្តយវជ្ឈានំ វោ កិលេសានំ បហានាយ កម្មដ្ឋានំ កថេស្សាមី’’តិ កម្មដ្ឋានំ កថេសិ. ភិក្ខូ ចិន្តេសុំ – ‘‘ភគវា អម្ហាកំ អនភិរតភាវំ ញត្វា កុណាលទហំ នេត្វា អនភិរតិំ វិនោទេសិ, តត្ថ សោតាបត្តិផលប្បត្តានំ នោ ឥទានិ ឥធ តិណ្ណំ មគ្គានំ កម្មដ្ឋានំ អទាសិ, ន ខោ បនម្ហេហិ ‘សោតាបន្នា មយ’ន្តិ វីតិនាមេតុំ វដ្ដតិ, ឧត្តមបុរិសសទិសេហិ នោ ភវិតុំ វដ្ដតី’’តិ តេ ទសពលស្ស បាទេ វន្ទិត្វា ឧដ្ឋាយ និសីទនំ បប្ផោដេត្វា វិសុំ វិសុំ បព្ភាររុក្ខមូលេសុ និសីទិំសុ.

ភគវា ចិន្តេសិ – ‘‘ឥមេ ភិក្ខូ បកតិយាបិ អវិស្សដ្ឋកម្មដ្ឋានា, លទ្ធុបាយស្ស បន ភិក្ខុនោ កិលមនការណំ នាម នត្ថិ. គច្ឆន្តា គច្ឆន្តា ច វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តំ បត្វា – ‘‘អត្តនា អត្តនា បដិលទ្ធគុណំ អារោចេស្សាមា’តិ មម សន្តិកំ អាគមិស្សន្តិ. ឯតេសុ អាគតេសុ ទសសហស្សចក្កវាឡេ ទេវតា ឯកចក្កវាឡេ សន្និបតិស្សន្តិ, មហាសមយោ ភវិស្សតិ, វិវិត្តេ ឱកាសេ មយា និសីទិតុំ វដ្ដតី’’តិ. តតោ វិវិត្តេ ឱកាសេ ពុទ្ធាសនំ បញ្ញបេត្វា និសីទិ.

សព្ពបឋមំ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា គតថេរោ សហ បដិសម្ភិទាហិ អរហត្តំ បាបុណិ. តតោ អបរោ តតោ អបរោតិ បញ្ចសតាបិ បទុមិនិយំ បទុមានិ វិយ វិកសិំសុ. សព្ពបឋមំ អរហត្តប្បត្តភិក្ខុ – ‘‘ភគវតោ អារោចេស្សាមី’’តិ បល្លង្កំ វិនិព្ភុជិត្វា និសីទនំ បប្ផោដេត្វា ឧដ្ឋាយ ទសពលាភិមុខោ អហោសិ. ឯវំ អបរោបិ អបរោបីតិ បញ្ចសតាបិ ភត្តសាលំ បវិសន្តា វិយ បដិបាដិយាវ អាគមំសុ. បឋមំ អាគតោ វន្ទិត្វា និសីទនំ បញ្ញបេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិត្វា បដិលទ្ធគុណំ អារោចេតុកាមោ – ‘‘អត្ថិ នុ ខោ អញ្ញោ កោចិ, នត្ថី’’តិ និវត្តិត្វា អាគមនមគ្គំ ឱលោកេន្តោ អបរម្បិ អទ្ទស អបរម្បិ អទ្ទស. ឥតិ សព្ពេបិ តេ អាគន្ត្វា ឯកមន្តំ និសីទិត្វា អយំ ឥមស្ស ហរាយមានោ ន កថេសិ, អយំ ឥមស្ស ហរាយមានោ ន កថេសីតិ. ខីណាសវានំ កិរ ទ្វេ អាការា ហោន្តិ – ‘‘អហោ វត មយា បដិលទ្ធគុណំ សទេវកោ លោកោ ខិប្បមេវ បដិវិជ្ឈេយ្យា’’តិ ចិត្តំ ឧប្បជ្ជតិ. បដិលទ្ធភាវំ បន និធិលទ្ធបុរិសោ វិយ ន អញ្ញស្ស អារោចេតុកាមោ ហោតិ.

ឯវំ ឱសីទមត្តេ បន តស្មិំ អរិយមណ្ឌលេ បាចីនយុគន្ធរបរិក្ខេបតោ អព្ភា, មហិកា, ធូមោ, រជោ, រាហូតិ ឥមេហិ ឧបក្កិលេសេហិ វិប្បមុត្តំ ពុទ្ធុប្បាទបដិមណ្ឌិតស្ស លោកស្ស រាមណេយ្យកទស្សនត្ថំ បាចីនទិសាយ ឧក្ខិត្តរជតមយមហាអាទាសមណ្ឌលំ វិយ, នេមិវដ្ដិយំ គហេត្វា បរិវត្តិយមានរជតចក្កសស្សិរិកំ បុណ្ណចន្ទមណ្ឌលំ ឧល្លង្ឃិត្វា អនិលបថំ បដិបជ្ជិត្ថ. ឥតិ ឯវរូបេ ខណេ លយេ មុហុត្តេ ភគវា សក្កេសុ វិហរតិ កបិលវត្ថុស្មិំ មហាវនេ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ បញ្ចមត្តេហិ ភិក្ខុសតេហិ សព្ពេហេវ អរហន្តេហិ.

តត្ថ ភគវាបិ មហាសម្មតស្ស វំសេ ឧប្បន្នោ, តេបិ បញ្ចសតា ភិក្ខូ មហាសម្មតស្ស កុលេ ឧប្បន្នា. ភគវាបិ ខត្តិយគព្ភេ ជាតោ, តេបិ ខត្តិយគព្ភេ ជាតា. ភគវាបិ រាជបព្ពជិតោ, តេបិ រាជបព្ពជិតា. ភគវាបិ សេតច្ឆត្តំ បហាយ ហត្ថគតំ ចក្កវត្តិរជ្ជំ និស្សជ្ជេត្វា បព្ពជិតោ, តេបិ សេតច្ឆត្តំ បហាយ ហត្ថគតានិ រជ្ជានិ និស្សជ្ជេត្វា បព្ពជិតា. ឥតិ ភគវា បរិសុទ្ធេ ឱកាសេ បរិសុទ្ធេ រត្តិភាគេ សយំ បរិសុទ្ធោ បរិសុទ្ធបរិវារោ វីតរាគោ វីតរាគបរិវារោ វីតទោសោ វីតទោសបរិវារោ វីតមោហោ វីតមោហបរិវារោ និត្តណ្ហោ និត្តណ្ហបរិវារោ និក្កិលេសោ និក្កិលេសបរិវារោ សន្តោ សន្តបរិវារោ ទន្តោ ទន្តបរិវារោ មុត្តោ មុត្តបរិវារោ អតិវិយ វិរោចតីតិ. វណ្ណភូមិ នាមេសា, យត្តកំ សក្កោតិ, តត្តកំ វត្តព្ពំ. ឥតិ ឥមេ ភិក្ខូ សន្ធាយ វុត្តំ – ‘‘បញ្ចមត្តេហិ ភិក្ខុសតេហិ សព្ពេហេវ អរហន្តេហី’’តិ.

យេភុយ្យេនាតិ ពហុតរា សន្និបតិតា, មន្ទា ន សន្និបតិតា អសញ្ញា អរូបាវចរទេវតា សមាបន្នទេវតា ច. តត្រាយំ សន្និបាតក្កមោ មហាវនស្ស កិរ សាមន្តា ទេវតា ចលិំសុ – ‘‘អាយាម, ភោ ពុទ្ធទស្សនំ នាម ពហូបការំ, ធម្មស្សវនំ ពហូបការំ, ភិក្ខុសង្ឃទស្សនំ ពហូបការំ, អាយាម អាយាមា’’តិ មហាសទ្ទំ កុរុមានា អាគន្ត្វា ភគវន្តញ្ច តំមុហុត្តំ អរហត្តប្បត្តខីណាសវេ ច វន្ទិត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋំសុ. ឯតេនេវ ឧបាយេន តាសំ តាសំ សទ្ទំ សុត្វា សទ្ទន្តរអឌ្ឍគាវុតគាវុតអឌ្ឍយោជនយោជនាទិវសេន តិយោជនសហស្សវិត្ថតេ ហិមវន្តេ, តិក្ខត្តុំ តេសដ្ឋិយា នគរសហស្សេសុ, នវនវុតិយា ទោណមុខសតសហស្សេសុ, ឆន្នវុតិយា បដ្ដនកោដិសតសហស្សេសុ, ឆបណ្ណាសាយ រតនាករេសូតិ សកលជម្ពុទីបេ, បុព្ពវិទេហេ, អបរគោយានេ, ឧត្តរកុរុម្ហិ, ទ្វីសុ បរិត្តទីបសហស្សេសូតិ សកលចក្កវាឡេ, តតោ ទុតិយតតិយចក្កវាឡេតិ ឯវំ ទសសហស្សចក្កវាឡេសុ ទេវតា សន្និបតិតាតិ វេទិតព្ពា. ទសសហស្សចក្កវាឡញ្ហិ ឥធ ទសលោកធាតុយោតិ អធិប្បេតា. តេន វុត្តំ – ‘‘ទសហិ ច លោកធាតូហិ ទេវតា យេភុយ្យេន សន្និបតិតា ហោន្តី’’តិ.

ឯវំ សន្និបតិតាហិ ទេវតាហិ សកលចក្កវាឡគព្ភំ យាវ ព្រហ្មលោកា សូចិឃរេ និរន្តរំ បក្ខិត្តសូចីហិ វិយ បរិបុណ្ណំ ហោតិ. តត្រ ព្រហ្មលោកស្ស ឯវំ ឧច្ចត្តនំ វេទិតព្ពំ. លោហបាសាទេ កិរ សត្តកូដាគារសមោ បាសាណោ ព្រហ្មលោកេ ឋត្វា អធោ ខិត្តោ ចតូហិ មាសេហិ បថវិំ បាបុណាតិ. ឯវំ មហន្តេ ឱកាសេ យថា ហេដ្ឋា ឋត្វា ខិត្តានិ បុប្ផានិ វា ធូមោ វា ឧបរិ គន្តុំ, ឧបរិ វា ឋត្វា ខិត្តសាសបា ហេដ្ឋា ឱតរិតុំ អន្តរំ ន លភន្តិ, ឯវំ និរន្តរំ ទេវតា អហេសុំ. យថា ខោ បន ចក្កវត្តិរញ្ញោ និសិន្នដ្ឋានំ អសម្ពាធំ ហោតិ, អាគតាគតា មហេសក្ខា ខត្តិយា ឱកាសំ លភន្តិយេវ, បរតោ បរតោ បន អតិសម្ពាធំ ហោតិ, ឯវមេវ ភគវតោ និសិន្នដ្ឋានំ អសម្ពាធំ, អាគតាគតា មហេសក្ខា ទេវតា ច មហាព្រហ្មានោ ច ឱកាសំ លភន្តិយេវ. អបិសុទំ ភគវតោ អាសន្នាសន្នដ្ឋានេ មហាបរិនិព្ពានេ វុត្តនយេនេវ វាលគ្គកោដិនិតុទនមត្តេ បទេសេ ទសបិ វីសម្បិ សព្ពបរតោ តិំសម្បិ ទេវតា សុខុមេ សុខុមេ អត្តភាវេ មាបេត្វា អដ្ឋំសុ. សដ្ឋិ សដ្ឋិ ទេវតា អដ្ឋំសុ.

សុទ្ធាវាសកាយិកានន្តិ សុទ្ធាវាសវាសីនំ. សុទ្ធាវាសា នាម សុទ្ធានំ អនាគាមិខីណាសវានំ អាវាសា បញ្ច ព្រហ្មលោកា. ឯតទហោសីតិ កស្មា អហោសិ? តេ កិរ ព្រហ្មានោ សមាបត្តិំ សមាបជ្ជិត្វា យថាបរិច្ឆេទេន វុដ្ឋិតា ព្រហ្មភវនំ ឱលោកេន្តា បច្ឆាភត្តេ ភត្តគេហំ វិយ សុញ្ញតំ អទ្ទសំសុ. តតោ ‘‘កុហិំ ព្រហ្មានោ គតា’’តិ អាវជ្ជន្តា មហាសមាគមំ ញត្វា – ‘‘អយំ សមាគមោ មហា, មយំ ឱហីនា, ឱហីនកានំ ឱកាសោ ទុល្លភោ ហោតិ, តស្មា គច្ឆន្តា អតុច្ឆហត្ថា ហុត្វា ឯកេកំ គាថំ អភិសង្ខរិត្វា គច្ឆាម. តាយ មហាសមាគមេ ច អត្តនោ អាគតភាវំ ជានាបេស្សាម, ទសពលស្ស ច វណ្ណំ ភាសិស្សាមា’’តិ. ឥតិ តេសំ សមាបត្តិតោ វុដ្ឋាយ អាវជ្ជិតត្តា ឯតទហោសិ.

៣៣២. ភគវតោ បុរតោ បាតុរហេសុន្តិ បាឡិយំ ភគវតោ សន្តិកេ អភិមុខដ្ឋានេយេវ ឱតិណ្ណា វិយ កត្វា វុត្តា, ន ខោ បនេត្ថ ឯវំ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. តេ បន ព្រហ្មលោកេ ឋិតាយេវ គាថា អភិសង្ខរិត្វា ឯកោ បុរត្ថិមចក្កវាឡមុខវដ្ដិយំ ឱតរិ, ឯកោ ទក្ខិណចក្កវាឡមុខវដ្ដិយំ, ឯកោ បច្ឆិមចក្កវាឡមុខវដ្ដិយំ, ឯកោ ឧត្តរចក្កវាឡមុខវដ្ដិយំ ឱតរិ. តតោ បុរត្ថិមចក្កវាឡមុខវដ្ដិយំ ឱតិណ្ណព្រហ្មា នីលកសិណំ សមាបជ្ជិត្វា នីលរស្មិយោ វិស្សជ្ជិត្វា ទសសហស្សចក្កវាឡទេវតានំ មណិចម្មំ បដិមុញ្ចន្តោ វិយ អត្តនោ អាគតភាវំ ជានាបេត្វា ពុទ្ធវីថិ នាម កេនចិ ឱត្ថរិតុំ ន សក្កា, តស្មា បហដពុទ្ធវីថិយាវ អាគន្ត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. ឯកមន្តំ ឋិតោ អត្តនា អភិសង្ខតំ គាថំ អភាសិ.

ទក្ខិណចក្កវាឡមុខវដ្ដិយំ ឱតិណ្ណព្រហ្មាបិ បីតកសិណំ សមាបជ្ជិត្វា បីតរស្មិយោ សុវណ្ណបភំ មុញ្ចិត្វា ទសសហស្សចក្កវាឡទេវតានំ សុវណ្ណបដំ បារុបេន្តោ វិយ អត្តនោ អាគតភាវំ ជានាបេត្វា តថេវ អដ្ឋាសិ. បច្ឆិមចក្កវាឡមុខវដ្ដិយំ ឱតិណ្ណព្រហ្មាបិ លោហិតកសិណំ សមាបជ្ជិត្វា លោហិតរស្មិយោ មុញ្ចិត្វា ទសសហស្សចក្កវាឡទេវតានំ រត្តវរកម្ពលេន បរិក្ខិបន្តោ វិយ អត្តនោ អាគតភាវំ ជានាបេត្វា តថេវ អដ្ឋាសិ. ឧត្តរចក្កវាឡមុខវដ្ដិយំ ឱតិណ្ណព្រហ្មាបិ ឱទាតកសិណំ សមាបជ្ជិត្វា ឱទាតរស្មិយោ មុញ្ចិត្វា ទសសហស្សចក្កវាឡទេវតានំ សុមនបដំ បារុបន្តោ វិយ អត្តនោ អាគតភាវំ ជានាបេត្វា តថេវ អដ្ឋាសិ.

បាឡិយំ បន ‘‘ភគវតោ បុរតោ បាតុរហេសុំ. អថ ខោ តា ទេវតា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋំសូ’’តិ ឯវំ ឯកក្ខណំ វិយ បុរតោ បាតុភាវោ ច អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ ឋិតភាវោ ច វុត្តោ, សោ ឥមិនា អនុក្កមេន អហោសិ, ឯកតោ កត្វា បន ទស្សិតោ. គាថាភាសនំ បន បាឡិយំ វិសុំ វិសុំយេវ វុត្តំ.

តត្ថ មហាសមយោតិ មហាសមូហោ. បវនំ វុច្ចតិ វនសណ្ឌោ. ឧភយេនបិ ភគវា ឥមស្មិំ វនសណ្ឌេ អជ្ជ មហាសមូហោ មហាសន្និបាតោតិ អាហ. តតោ យេសំ សោ សន្និបាតោ, តេ ទស្សេតុំ ទេវកាយា សមាគតាតិ អាហ. តត្ថ ទេវកាយាតិ ទេវឃដា. អាគតម្ហ ឥមំ ធម្មសមយន្តិ ឯវំ សមាគតេ ទេវកាយេ ទិស្វា មយម្បិ ឥមំ ធម្មសមូហំ អាគតា. កិំ ការណា? ទក្ខិតាយេ អបរាជិតសង្ឃំ, កេនចិ អបរាជិតំ អជ្ជេវ តយោ មារេ មទ្ទិត្វា វិជិតសង្គាមំ ឥមំ អបរាជិតសង្ឃំ ទស្សនត្ថាយ អាគតម្ហាតិ អត្ថោ. សោ បន ព្រហ្មា ឥមំ គាថំ ភាសិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បុរត្ថិមចក្កវាឡមុខវដ្ដិយំយេវ អដ្ឋាសិ.

អថ ទុតិយោ វុត្តនយេនេវ អាគន្ត្វា អភាសិ. តត្ថ តត្រ ភិក្ខវោតិ តស្មិំ សន្និបាតដ្ឋានេ ភិក្ខូ. សមាទហំសូតិ សមាធិនា យោជេសុំ. ចិត្តមត្តនោ ឧជុកំ អកំសូតិ អត្តនោ ចិត្តំ សព្ពេ វង្កកុដិលជិម្ហភាវេ ហរិត្វា ឧជុកំ អករិំសុ. សារថីវ នេត្តានិ គហេត្វាតិ យថា សមប្បវត្តេសុ សិន្ធវេសុ ឱធស្តបតោទោ សារថិ សព្ពយោត្តានិ គហេត្វា អចោទេន្តោ អវារេន្តោ តិដ្ឋតិ, ឯវំ ឆឡង្គុបេក្ខាសមន្នាគតា គុត្តទ្វារា សព្ពេបេតេ បញ្ចសតា ភិក្ខូ ឥន្ទ្រិយានិ រក្ខន្តិ បណ្ឌិតា, ឯតេ ទដ្ឋុំ ឥធាគតម្ហ ភគវាតិ. សោបិ គន្ត្វា យថាឋានេយេវ អដ្ឋាសិ.

អថ តតិយោ វុត្តនយេនេវ អាគន្ត្វា អភាសិ. តត្ថ ឆេត្វា ខីលន្តិ រាគទោសមោហខីលំ ឆិន្ទិត្វា. បលិឃន្តិ រាគទោសមោហបលិឃមេវ. ឥន្ទខីលន្តិបិ រាគទោសមោហឥន្ទខីលមេវ. ឩហច្ច មនេជាតិ ឯតេ តណ្ហាឯជាយ អភាវេន អនេជា ភិក្ខូ ឥន្ទខីលំ ឩហច្ច សមូហនិត្វា. តេ ចរន្តីតិ ចតូសុ ទិសាសុ អប្បដិហតចារិកំ ចរន្តិ. សុទ្ធាតិ និរុបក្កិលេសា. វិមលាតិ និម្មលា. ឥទំ តស្សេវ វេវចនំ. ចក្ខុមតាតិ បញ្ចហិ ចក្ខូហិ ចក្ខុមន្តេន. សុទន្តាតិ ចក្ខុតោបិ ទន្តា, សោតតោបិ ឃានតោបិ ជិវ្ហាតោបិ កាយតោបិ មនតោបិ ទន្តា. សុសុនាគាតិ តរុណនាគា. តេ ឯវរូបេន អនុត្តរេន យោគាចរិយេន ទមិតេ តរុណនាគេ ទស្សនាយ អាគតម្ហ ភគវាតិ. សោបិ គន្ត្វា យថាឋានេយេវ អដ្ឋាសិ.

អថ ចតុត្ថោ វុត្តនយេនេវ អាគន្ត្វា អភាសិ. តត្ថ គតាសេតិ និព្ពេមតិកសរណគមនេន គតា. សោបិ គន្ត្វា យថាឋានេយេវ អដ្ឋាសិ.

ទេវតាសន្និបាតវណ្ណនា

៣៣៣. អថ ភគវា ឱលោកេន្តោ បថវីតលតោ យាវ ចក្កវាឡមុខវដ្ដិបរិច្ឆេទា យាវ អកនិដ្ឋព្រហ្មលោកា ទេវតាសន្និបាតំ ទិស្វា ចិន្តេសិ – ‘‘មហា អយំ ទេវតាសមាគមោ, ភិក្ខូ បន ឯវំ មហា ទេវតាយ សមាគមោតិ ន ជានន្តិ, ហន្ទ, នេសំ អាចិក្ខាមី’’តិ, ឯវំ ចិន្តេត្វា ‘‘អថ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសី’’តិ សព្ពំ វិត្ថារេតព្ពំ. តត្ថ ឯតបរមាតិ ឯតំ បរមំ បមាណំ ឯតេសន្តិ ឯតបរមា. ឥទានិ ពុទ្ធានំ បន អភាវា ‘‘យេបិ តេ, ភិក្ខវេ, ឯតរហី’’តិ តតិយោ វារោ ន វុត្តោ. អាចិក្ខិស្សាមិ, ភិក្ខវេតិ កស្មា អាហ? ទេវតានំ ចិត្តកល្លតាជននត្ថំ. ទេវតា កិរ ចិន្តេសុំ – ‘‘ភគវា ឯវំ មហន្តេ សមាគមេ មហេសក្ខានំយេវ ទេវតានំ នាមគោត្តានិ កថេស្សតិ, អប្បេសក្ខានំ កិំ កថេស្សតី’’តិ? អថ ភគវា ‘‘ឥមា ទេវតា កិំ ចិន្តេន្តី’’តិ អាវជ្ជន្តោ មុខេន ហត្ថំ បវេសេត្វា ហទយមំសំ មទ្ទន្តោ វិយ សភណ្ឌំ ចោរំ គណ្ហន្តោ វិយ ច តំ តាសំ ចិត្តាចារំ ញត្វា – ‘‘ទសសហស្សចក្កវាឡតោ អាគតាគតានំ អប្បេសក្ខមហេសក្ខានំ សព្ពាសម្បិ ទេវតានំ នាមគោត្តំ កថេស្សាមី’’តិ ចិន្តេសិ.

ពុទ្ធា នាម មហន្តា ឯតេ សត្តវិសេសា, យំ សទេវកស្ស លោកស្ស ទិដ្ឋំ សុតំ មុតំ វិញ្ញាតំ បត្តំ បរិយេសិតំ អនុវិចរិតំ មនសា, ន កិញ្ចិ កត្ថចិ នីលាទិវសេន វិភត្តរូបារម្មណេសុ រូបារម្មណំ វា ភេរីសទ្ទាទិវសេន វិភត្តសទ្ទារម្មណាទីសុ វិសុំ វិសុំ សទ្ទាទិអារម្មណំ វា អត្ថិ, យំ ឯតេសំ ញាណមុខេ អាបាថំ នាគច្ឆតិ. យថាហ –

‘‘យំ ភិក្ខវេ សទេវកស្ស លោកស្ស…បេ… សទេវមនុស្សាយ ទិដ្ឋំ សុតំ មុតំ វិញ្ញាតំ បត្តំ បរិយេសិតំ អនុវិចរិតំ មនសា, តមហំ ជានាមិ, តមហំ បស្សាមិ, តមហំ អព្ភញ្ញាសិ’’ន្តិ (អ. និ. ៤.២៤).

ឯវំ សព្ពត្ថ អប្បដិហតញាណោ ភគវា សព្ពាបិ តា ទេវតា ភព្ពាភព្ពវសេន ទ្វេ កោដ្ឋាសេ អកាសិ. ‘‘កម្មាវរណេន វា សមន្នាគតា’’តិអាទិនា នយេន វុត្តា សត្តា អភព្ពា នាម. តេ ឯកវិហារេ វសន្តេបិ ពុទ្ធា ន ឱលោកេន្តិ. វិបរីតា បន ភព្ពា នាម, តេ ទូរេ វសន្តេបិ គន្ត្វា សង្គណ្ហន្តិ. តស្មា តស្មិម្បិ ទេវតាសន្និបាតេ យេ អភព្ពា, តេ បហាយ ភព្ពេ បរិគ្គហេសិ. បរិគ្គហេត្វា – ‘‘ឯត្តកា ឯត្ថ រាគចរិតា, ឯត្តកា ទោសចរិតា, ឯត្តកា មោហចរិតា’’តិ ចរិតវសេន ឆ កោដ្ឋាសេ អកាសិ. អថ នេសំ សប្បាយំ ធម្មទេសនំ ឧបធារយន្តោ – ‘‘រាគចរិតានំ ទេវតានំ សម្មាបរិព្ពាជនិយសុត្តំ កថេស្សាមិ, ទោសចរិតានំ កលហវិវាទសុត្តំ, មោហចរិតានំ មហាព្យូហសុត្តំ, វិតក្កចរិតានំ ចូឡព្យូហសុត្តំ, សទ្ធាចរិតានំ តុវដ្ដកបដិបទំ, ពុទ្ធិចរិតានំ បុរាភេទសុត្តំ កថេស្សាមី’’តិ ទេសនំ វវត្ថបេត្វា បុន តំ បរិសំ មនសាកាសិ – ‘‘អត្តជ្ឈាសយេន នុ ខោ ជានេយ្យ, បរជ្ឈាសយេន អត្ថុប្បត្តិកេន បុច្ឆាវសេនា’’តិ. តតោ ‘‘បុច្ឆាវសេន ជានេយ្យា’’តិ ញត្វា ‘‘អត្ថិ នុ ខោ កោចិ ទេវតានំ អជ្ឈាសយំ គហេត្វា ចរិតវសេន បញ្ហំ បុច្ឆិតុំ សមត្ថោ’’តិ ‘‘តេសុ បញ្ចសតេសុ ភិក្ខូសុ ឯកោបិ ន សក្កោតី’’តិ អទ្ទស. តតោ អសីតិមហាសាវកេ ទ្វេ អគ្គសាវកេ ច សមន្នាហរិត្វា ‘‘តេបិ ន សក្កោន្តី’’តិ ទិស្វា ចិន្តេសិ ‘‘សចេ បច្ចេកពុទ្ធោ ភវេយ្យ, សក្កុណេយ្យ នុ ខោ’’តិ ‘‘សោបិ ន សក្កុណេយ្យា’’តិ ញត្វា ‘‘សក្កសុយាមាទីសុ កោចិ សក្កុណេយ្យា’’តិ សមន្នាហរិ. សចេ ហិ តេសុ កោចិ សក្កុណេយ្យ, តំ បុច្ឆាបេត្វា អត្តនា វិស្សជ្ជេយ្យ, ន បន តេសុបិ កោចិ សក្កោតិ.

អថស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘មាទិសោ ពុទ្ធោយេវ សក្កុណេយ្យ, អត្ថិ បន កត្ថចិ អញ្ញោ ពុទ្ធោ’’តិ អនន្តាសុ លោកធាតូសុ អនន្តញាណំ បត្ថរិត្វា ឱលោកេន្តោ អញ្ញំ ពុទ្ធំ ន អទ្ទស. អនច្ឆរិយញ្ចេតំ, យំ ឥទានិ អត្តនា សមំ ន បស្សេយ្យ, សោ ជាតទិវសេបិ ព្រហ្មជាលវណ្ណនាយំ វុត្តនយេន អត្តនា សមំ អបស្សន្តោ – ‘‘អគ្គោហមស្មិ លោកស្សា’’តិ អប្បដិវត្តិយំ សីហនាទំ នទិ. ឯវំ អញ្ញំ អត្តនា សមំ អបស្សិត្វា ចិន្តេសិ – ‘‘សចេ អហំ បុច្ឆិត្វា អហមេវ វិស្សជ្ជេយ្យំ, ឯវម្បេតា ទេវតា ន សក្ខិស្សន្តិ បដិវិជ្ឈិតុំ. អញ្ញស្មិំ បន ពុទ្ធេយេវ បុច្ឆន្តេ មយិ ច វិស្សជ្ជន្តេ អច្ឆេរកំ ភវិស្សតិ, សក្ខិស្សន្តិ ច ទេវតា បដិវិជ្ឈិតុំ, តស្មា និម្មិតពុទ្ធំ មាបេស្សាមី’’តិ អភិញ្ញាបាទកជ្ឈានំ សមាបជ្ជិត្វា វុដ្ឋាយ – ‘‘បត្តចីវរគហណំ អាលោកិតវិលោកិតំ សមិញ្ជិតបសារិតញ្ច មម សទិសំយេវ ហោតូ’’តិ កាមាវចរចិត្តេហិ បរិកម្មំ កត្វា បាចីនយុគន្ធរបរិក្ខេបតោ ឧល្លង្ឃមានំ ចន្ទមណ្ឌលំ ភិន្ទិត្វា និក្ខមន្តំ វិយ រូបាវចរចិត្តេន អធិដ្ឋាសិ.

ទេវសង្ឃោ តំ ទិស្វា – ‘‘អញ្ញោបិ នុ ខោ, ភោ, ចន្ទោ ឧគ្គតោ’’តិ អាហ. អថ ចន្ទំ ឱហាយ អាសន្នតរេ ជាតេ ‘‘ន ចន្ទោ, សូរិយោ ឧគ្គតោ’’តិ, បុន អាសន្នតរេ ជាតេ ‘‘ន សូរិយោ, ទេវវិមានំ ឯក’’ន្តិ, បុន អាសន្នតរេ ជាតេ ‘‘ន ទេវវិមានំ, ទេវបុត្តោ ឯកោ’’តិ, បុន អាសន្នតរេ ជាតេ ‘‘ន ទេវបុត្តោ, មហាព្រហ្មា ឯកោ’’តិ, បុន អាសន្នតរេ ជាតេ ‘‘ន មហាព្រហ្មា, អបរោបិ ភោ ពុទ្ធោ អាគតោ’’តិ អាហ. តត្ថ បុថុជ្ជនទេវតា ចិន្តយិំសុ – ‘‘ឯកពុទ្ធស្ស តាវ អយំ ទេវតាសន្និបាតោ, ទ្វិន្នំ កីវ មហន្តោ ភវិស្សតី’’តិ. អរិយទេវតា ចិន្តយិំសុ – ‘‘ឯកិស្សា លោកធាតុយា ទ្វេ ពុទ្ធា នាម នត្ថិ, អទ្ធា ភគវតា អត្តនា សទិសោ អញ្ញោ ឯកោ ពុទ្ធោ និម្មិតោ’’តិ.

អថ តស្ស ទេវសង្ឃស្ស បស្សន្តស្សេវ និម្មិតពុទ្ធោ អាគន្ត្វា ទសពលំ អវន្ទិត្វាវ សម្មុខដ្ឋានេ សមសមំ កត្វា មាបិតេ អាសនេ និសីទិ. ភគវតោបិ ទ្វត្តិំស មហាបុរិសលក្ខណានិ, និម្មិតស្សាបិ ទ្វត្តិំសាវ, ភគវតោបិ សរីរា ឆព្ពណ្ណរស្មិយោ និក្ខមន្តិ, និម្មិតស្សាបិ, ភគវតោ សរីររស្មិយោ និម្មិតស្ស សរីរេ បដិហញ្ញន្តិ, និម្មិតស្ស សរីររស្មិយោ ភគវតោ កាយេ បដិហញ្ញន្តិ. តា ទ្វិន្នម្បិ ពុទ្ធានំ សរីរតោ ឧគ្គម្ម អកនិដ្ឋភវនំ អាហច្ច តតោ បដិនិវត្តិត្វា ទេវតានំ មត្ថកបរិយន្តេ ឱតរិត្វា ចក្កវាឡមុខវដ្ដិយំ បតិដ្ឋហិំសុ. សកលចក្កវាឡគព្ភំ សុវណ្ណមយវង្កគោបានសីវិនទ្ធមិវ ចេតិយឃរំ វិរោចិត្ថ. ទសសហស្សចក្កវាឡទេវតា ឯកចក្កវាឡេ រាសិភូតា ទ្វិន្នំ ពុទ្ធានំ រស្មិគព្ភន្តរំ បវិសិត្វា អដ្ឋំសុ. និម្មិតពុទ្ធោ និសីទន្តោយេវ ទសពលស្ស ពោធិបល្លង្កេ កិលេសប្បហានំ អភិត្ថវន្តោ –

‘‘បុច្ឆាមិ មុនិំ បហូតបញ្ញំ,

តិណ្ណំ បារង្គតំ បរិនិព្ពុតំ ឋិតត្តំ;

និក្ខម្ម ឃរា បនុជ្ជ កាមេ,

កថំ ភិក្ខុ សម្មា សោ លោកេ បរិព្ពជេយ្យា’’តិ. (សុ. និ. ៣៦១) –

គាថំ អភាសិ. សត្ថា ទេវតានំ តាវ ចិត្តកល្លតាជននត្ថំ អាគតាគតានំ នាមគោត្តានិ កថេស្សាមីតិ ចិន្តេត្វា អាចិក្ខិស្សាមិ, ភិក្ខវេតិអាទិមាហ.

៣៣៤. តត្ថ សិលោកមនុកស្សាមីតិ អក្ខរបទនិយមិតំ វចនសង្ឃាតំ បវត្តយិស្សាមិ. យត្ថ ភុម្មា តទស្សិតាតិ យេសុ យេសុ ឋានេសុ ភុម្មា ទេវតា តំ តំ និស្សិតា. យេ សិតា គិរិគព្ភរន្តិអាទីហិ តេសំ ភិក្ខូនំ វណ្ណំ កថេសិ, យេ ភិក្ខូ គិរិកុច្ឆិំ និស្សិតាតិ អត្ថោ. បហិតត្តាតិ បេសិតចិត្តា. សមាហិតាតិ អវិក្ខិត្តា.

បុថូតិ ពហុជនា. សីហាវ សល្លីនាតិ សីហា វិយ និលីនា ឯកត្តំ ឧបគតា. លោមហំសាភិសម្ភុនោតិ លោមហំសំ អភិភវិត្វា ឋិតា, និព្ភយាតិ វុត្តំ ហោតិ. ឱទាតមនសា សុទ្ធាតិ ឱទាតចិត្តា ហុត្វា សុទ្ធា. វិប្បសន្នាមនាវិលាតិ វិប្បសន្នអនាវិលា.

ភិយ្យោបញ្ចសតេ ញត្វាតិ សម្មាសម្ពុទ្ធេន សទ្ធិំ អតិរេកបញ្ចសតេ ភិក្ខូ ជានិត្វា. វនេ កាបិលវត្ថវេតិ កបិលវត្ថុសមីបម្ហិ ជាតេ វនសណ្ឌេ. តតោ អាមន្តយី សត្ថាតិ តទា អាមន្តយិ. សាវកេ សាសនេ រតេតិ អត្តនោ ធម្មទេសនាយ សវនន្តេ ជាតត្តា សាវកេ សិក្ខត្តយសាសនេ រតត្តា សាសនេ រតេ. ឥទំ សព្ពំ – ‘‘សិលោកមនុកស្សាមី’’តិ វចនតោ អញ្ញេន វុត្តំ វិយ កត្វា វទតិ.

ទេវកាយា អភិក្កន្តា, តេ វិជានាថ ភិក្ខវោតិ តេ ទិព្ពចក្ខុនា វិជានាថាតិ នេសំ ភិក្ខូនំ ទិព្ពចក្ខុញាណាភិនីហារត្ថាយ កថេសិ. តេ ច អាតប្បមករុំ, សុត្វា ពុទ្ធស្ស សាសនន្តិ តេ ច ភិក្ខូ តំ ពុទ្ធសាសនំ សុត្វា តាវទេវ តទត្ថាយ វីរិយំ ករិំសុ.

ឯវំ កតមត្តាតប្បានំយេវ តេសំ បាតុរហុ ញាណំ. កីទិសំ? អមនុស្សានំ ទស្សនំ ទិព្ពចក្ខុញាណំ ឧប្បជ្ជិ. ន តំ តេហិ តស្មិំ ខណេ បរិកម្មំ កត្វា ឧប្បាទិតំ. អរិយមគ្គេនេវ ហិ តំ និប្ផន្នំ. អមនុស្សទស្សនត្ថំ បនស្ស អភិនីហារមត្តមេវ កតំ. សត្ថាបិ – ‘‘អត្ថិ តុម្ហាកំ ញាណំ, តំ នីហរិត្វា តេន ហិ តេ វិជានាថា’’តិ ឥទមេវ សន្ធាយ ‘‘តេ វិជានាថ, ភិក្ខវោ’’តិ អាហ.

អប្បេកេ សតមទ្ទក្ខុន្តិ តេសុ ភិក្ខូសុ ឯកច្ចេ ភិក្ខូ អមនុស្សានំ សតំ អទ្ទសំសុ. សហស្សំ អថ សត្តរិន្តិ ឯកេ សហស្សំ. ឯកេ សត្តតិ សហស្សានិ.

សតំ ឯកេ សហស្សានន្តិ ឯកេ សតសហស្សំ អទ្ទសំសុ. អប្បេកេនន្តមទ្ទក្ខុន្តិ វិបុលំ អទ្ទសំសុ, សតវសេន សហស្សវសេន ច អបរិច្ឆិន្នេបិ អទ្ទសំសូតិ អត្ថោ. កស្មា? យស្មា ទិសា សព្ពា ផុដា អហុំ, ភរិតា សម្បុណ្ណាវ អហេសុំ.

តញ្ច សព្ពំ អភិញ្ញាយាតិ យំ តេសុ ឯកេនេកេន ទិដ្ឋំ, តញ្ច សព្ពំ ជានិត្វា. វវត្ថិត្វាន ចក្ខុមាតិ ហត្ថតលេ លេខំ វិយ បច្ចក្ខតោ វវត្ថបេត្វា បញ្ចហិ ចក្ខូហិ ចក្ខុមា សត្ថា. តតោ អាមន្តយីតិ បុព្ពេ វុត្តគាថមេវ នាមគោត្តកិត្តនត្ថាយ អាហ. តុម្ហេ ឯតេ វិជានាថ, បស្សថ, ឱលោកេថ, យេ វោហំ កិត្តយិស្សាមីតិ អយមេត្ថ សម្ពន្ធោ. គិរាហីតិ វចនេហិ. អនុបុព្ពសោតិ អនុបដិបាដិយា.

៣៣៥. សត្តសហស្សា តេ យក្ខា, ភុម្មា កាបិលវត្ថវាតិ សត្តសហស្សា តាវេត្ថ កបិលវត្ថុំ និស្សាយ និព្ពត្តា ភុម្មា យក្ខាយេវាតិ វទតិ. ឥទ្ធិមន្តោតិ ទិព្ពឥទ្ធិយុត្តា. ជុតិមន្តោតិ អានុភាវសម្បន្នា. វណ្ណវន្តោតិ សរីរវណ្ណសម្បន្នា. យសស្សិនោតិ បរិវារសម្បន្នា. មោទមានា អភិក្កាមុន្តិ តុដ្ឋចិត្តា អាគតា. ភិក្ខូនំ សមិតិំ វនន្តិ ឥមំ មហាវនំ ភិក្ខូនំ សន្តិកំ ភិក្ខូនំ ទស្សនត្ថាយ អាគតា. អថ វា សមិតិន្តិ សមូហំ, ភិក្ខុសមូហំ ទស្សនាយ អាគតាតិបិ អត្ថោ.

ឆសហស្សា ហេមវតា, យក្ខា នានត្តវណ្ណិនោតិ ឆសហស្សា ហេមវតបព្ពតេ និព្ពត្តយក្ខា, តេ ច សព្ពេបិ នីលាទិវណ្ណវសេន នានត្តវណ្ណា.

សាតាគិរា តិសហស្សាតិ សាតាគិរិបព្ពតេ និព្ពត្តយក្ខា តិសហស្សា.

ឥច្ចេតេ សោឡសសហស្សាតិ ឯតេ សព្ពេបិ សោឡសសហស្សា ហោន្តិ.

វេស្សាមិត្តា បញ្ចសតាតិ វេស្សាមិត្តបព្ពតេ និព្ពត្តា បញ្ចសតា.

កុម្ភីរោ រាជគហិកោតិ រាជគហនគរេ និព្ពត្តោ កុម្ភីរោ នាម យក្ខោ. វេបុល្លស្ស និវេសនន្តិ តស្ស វេបុល្លបព្ពតោ និវេសនំ និវាសនដ្ឋានន្តិ អត្ថោ. ភិយ្យោ នំ សតសហស្សំ, យក្ខានំ បយិរុបាសតីតិ តំ អតិរេកំ យក្ខានំ សតសហស្សំ បយិរុបាសតិ. កុម្ភីរោ រាជគហិកោ, សោបាគា សមិតិំ វនន្តិ សោបិ កុម្ភីរោ សបរិវារោ ឥមំ វនំ ភិក្ខុសមិតិំ ទស្សនត្ថាយ អាគតោ.

៣៣៦. បុរិមញ្ច ទិសំ រាជា, ធតរដ្ឋោ បសាសតីតិ បាចីនទិសំ អនុសាសតិ. គន្ធព្ពានំ អធិបតីតិ ចតូសុបិ ទិសាសុ គន្ធព្ពានំ ជេដ្ឋកោ. សព្ពេ តេ តស្ស វសេ វត្តន្តិ. មហារាជា យសស្សិសោតិ មហាបរិវារោ ឯសោ មហារាជា.

បុត្តាបិ តស្ស ពហវោ, ឥន្ទនាមា មហព្ពលាតិ តស្ស ធតរដ្ឋស្ស ពហវោ មហព្ពលា បុត្តា, តេ សព្ពេ សក្កស្ស ទេវរញ្ញោ នាមធារកា.

វិរូឡ្ហោ តំ បសាសតីតិ តំ ទិសំ វិរូឡ្ហោ អនុសាសតិ.

បុត្តាបិ តស្សាតិ តស្សាបិ តាទិសាយេវ បុត្តា. បាឡិយំ បន ‘‘មហព្ពលា’’តិ លិខន្តិ. អដ្ឋកថាយំ សព្ពវារេសុ ‘‘មហាពលា’’តិ បាឋោ.

‘‘បុរិមំ ទិសំ ធតរដ្ឋោ, ទក្ខិណេន វិរូឡ្ហកោ;

បច្ឆិមេន វិរូបក្ខោ, កុវេរោ ឧត្តរំ ទិសំ.

ចត្តារោ តេ មហារាជា, សមន្តា ចតុរោ ទិសា;

ទទ្ទល្លមានា អដ្ឋំសុ, វនេ កាបិលវត្ថវេ’’តិ.

ឥមា បន គាថា សព្ពសង្គាហិកវសេន វុត្តា.

អយញ្ចេត្ថ អត្ថោ – ទសសហស្សចក្កវាឡេ ធតរដ្ឋា នាម មហារាជានោ អត្ថិ. តេ សព្ពេបិ កោដិសតសហស្សកោដិសតសហស្សគន្ធព្ពបរិវារា អាគន្ត្វា បុរត្ថិមាយ ទិសាយ កបិលវត្ថុមហាវនតោ បដ្ឋាយ ចក្កវាឡគព្ភំ បូរេត្វា ឋិតា. ឯវំ ទក្ខិណទិសាទីសុ វិរូឡ្ហកាទយោ. តេនេវាហ – ‘‘សមន្តា ចតុរោ ទិសា, ទទ្ទល្លមានា អដ្ឋំសូ’’តិ. ឥទញ្ហិ វុត្តំ ហោតិ – ‘‘សមន្តា ចក្កវាឡេហិ អាគន្ត្វា ចតុរោ ទិសា បព្ពតមត្ថកេសុ អគ្គិក្ខន្ធា វិយ សុដ្ឋុ ជលមានា ឋិតា’’តិ. តេ បន យស្មា កបិលវត្ថុវនមេវ សន្ធាយ អាគតា, តស្មា ចក្កវាឡំ បូរេត្វា ចក្កវាឡេន សមសមា ឋិតាបិ – ‘‘វនេ កាបិលវត្ថវេ’’តិ វុត្តា.

៣៣៧. តេសំ មាយាវិនោ ទាសា, អាគុំ វញ្ចនិកា សឋាតិ តេសំ មហារាជានំ កតបាបបដិច្ឆាទនលក្ខណាយ មាយាយ យុត្តា កុដិលាចារា ទាសា អត្ថិ, យេ សម្មុខបរម្មុខវញ្ចនាហិ លោកំ វញ្ចនតោ ‘‘វញ្ចនិកា’’តិ ច, កេរាដិយសាឋេយ្យេន សមន្នាគតត្តា ‘‘សឋា’’តិ ច វុច្ចន្តិ, តេបិ អាគតាតិ អត្ថោ. មាយា កុដេណ្ឌុ វិដេណ្ឌុ, វិដុច្ច វិដុដោ សហាតិ តេ ទាសា សព្ពេបិ មាយាការកាវ. នាមេន បនេត្ថ ឯកោ កុដេណ្ឌុ នាម, ឯកោ វិដេណ្ឌុ នាម. បាឡិយំ បន ‘‘វេដេណ្ឌូ’’តិ លិខន្តិ. ឯកោ វិដុច្ច នាម, ឯកោ វិដុដោ នាម. សហាតិ សោបិ វិដុដោ តេហិ សហេវ អាគតោ.

ចន្ទនោ កាមសេដ្ឋោ ច, កិន្និឃណ្ឌុ និឃណ្ឌុ ចាតិ អបរោ កិន្និឃណ្ឌុ នាម. បាឡិយំ បន ‘‘កិន្នុឃណ្ឌូ’’តិ លិខន្តិ. និឃណ្ឌុ ចាតិ អញ្ញោ និឃណ្ឌុ នាម, ឯត្តកា ទាសា. ឥតោ បរេ បន –

‘‘បនាទោ ឱបមញ្ញោ ច, ទេវសុតោ ច មាតលិ;

ចិត្តសេនោ ច គន្ធព្ពោ, នឡោ រាជា ជនេសភោ;

អាគុំ បញ្ចសិខោ ចេវ, តិម្ពរូ សូរិយវច្ឆសា’’តិ. –

ឥមេ ទេវរាជានោ. តត្ថ ទេវសុតោតិ ទេវសារថិ. ចិត្តសេនោតិ ចិត្តោ ច សេនោ ច ចិត្តសេនោ ច. គន្ធព្ពោតិ អយំ ចិត្តសេនោ គន្ធព្ពកាយិកោ ទេវបុត្តោ, ន កេវលំ ចេស, សព្ពេ បេតេ បនាទាទយោ គន្ធព្ពា ឯវ. នឡោរាជាតិ នឡការទេវបុត្តោ នាមេកោ. ជនេសភោតិ ជនវសភោ ទេវបុត្តោ. អាគុំ បញ្ចសិខោ ចេវាតិ បញ្ចសិខោ ចេវ ទេវបុត្តោ អាគតោ. តិម្ពរូតិ តិម្ពរូ នាម គន្ធព្ពទេវរាជា. សូរិយវច្ឆសាតិ តស្សេវ ធីតា.

ឯតេ ចញ្ញេ ច រាជានោ, គន្ធព្ពា សហ រាជុភីតិ ឯតេ ច នាមវសេន វុត្តគន្ធព្ពរាជានោ អញ្ញេ ច ឯតេហិ រាជូហិ សទ្ធិំ ពហូ គន្ធព្ពា. មោទមានា អភិក្កាមុំ, ភិក្ខូនំ សមិតិំ វនន្តិ ហដ្ឋតុដ្ឋចិត្តា ភិក្ខុសង្ឃសមិតិំ ឥមំ វនំ អាគតាតិ អត្ថោ.

៣៣៨. អថាគុំ នាគសា នាគា, វេសាលា សហតច្ឆកាតិ នាគសទហវាសិកា ច វេសាលីវាសិកា ច នាគា សហ តច្ឆកនាគបរិសាយ អាគតាតិ អត្ថោ. កម្ពលស្សតរាតិ កម្ពលោ ច អស្សតរោ ច. ឯតេ កិរ សិនេរុបាទេ វសន្តិ, សុបណ្ណេហិបិ អនុទ្ធរណីយា មហេសក្ខនាគា បាយាគា សហ ញាតិភីតិ បយាគតិត្ថវាសិនោ ច សហ ញាតិសង្ឃេន អាគតា.

យាមុនា ធតរដ្ឋា ចាតិ យមុនវាសិនោ ច ធតរដ្ឋកុលេ ឧប្បន្នា នាគា ច. ឯរាវណោ មហានាគោតិ ឯរាវណោ ច ទេវបុត្តោ, ជាតិយា នាគោ ន ហោតិ. នាគវោហារេន បនេស វោហរិយតិ. សោបាគាតិ សោបិ អាគតោ.

យេ នាគរាជេ សហសា ហរន្តីតិ យេ ឥមេ វុត្តប្បការេ នាគេ លោភាភិភូតា សាហសំ កត្វា ហរន្តិ គណ្ហន្តិ. ទិព្ពា ទិជា បក្ខី វិសុទ្ធចក្ខូតិ ទិព្ពានុភាវតោ ទិព្ពា មាតុកុច្ឆិតោ ច អណ្ឌកោសតោ ចាតិ ទ្វេ វារេ ជាតាតិ ទិជា បក្ខយុត្តតាយ បក្ខី យោជនសតន្តរេបិ យោជនសហស្សន្តរេបិ នាគេ ទស្សនសមត្ថចក្ខុតាយ វិសុទ្ធចក្ខូ. វេហាយសា តេ វនមជ្ឈប្បត្តាតិ តេ អាកាសេនេវ ឥមំ មហាវនំ សម្បត្តា. ចិត្រា សុបណ្ណា ឥតិ តេស នាមន្តិ តេសំ ‘‘ចិត្រសុបណ្ណា’’តិ នាមំ.

អភយំ តទា នាគរាជានមាសិ, សុបណ្ណតោ ខេមមកាសិ ពុទ្ធោតិ តស្មា សព្ពេបិ តេ អញ្ញមញ្ញំ សណ្ហាហិ វាចាហិ ឧបវ្ហយន្តា មិត្តា វិយ ពន្ធវា វិយ ច សមុល្លបន្តា សម្មោទមានា អាលិង្គន្តា ហត្ថេ គណ្ហន្តា អំសកូដេ ហត្ថំ ឋបេន្តា ហដ្ឋតុដ្ឋចិត្តា. នាគា សុបណ្ណា សរណមកំសុ ពុទ្ធន្តិ ពុទ្ធំយេវ សរណំ គតា.

៣៣៩. ជិតា វជិរហត្ថេនាតិ ឥន្ទេន ទេវរញ្ញា ជិតា. សមុទ្ទំ អសុរាសិតាតិ មហាសមុទ្ទវាសិនោ សុជាតាយ អសុរកញ្ញាយ ការណា សព្ពេបិ ភាតរោ វាសវស្សេតេ, ឥទ្ធិមន្តោ យសស្សិនោ.

តេសុ កាលកញ្ចា មហាភិស្មាតិ កាលកញ្ចា ច មហន្តេ ភិំសនេ អត្តភាវេ មាបេត្វា អាគមិំសុ. អសុរា ទានវេឃសាតិ ទានវេឃសា នាម អញ្ញេ ធនុគ្គហអសុរា. វេបចិត្តិ សុចិត្តិ ច, បហារាទោ នមុចី សហាតិ វេបចិត្តិអសុរោ, សុចិត្តិអសុរោ ចាតិ ឯតេ ច អសុរា នមុចិ ច មារោ ទេវបុត្តោ ឯតេហិ សហេវ អាគតោ. ឥមេ អសុរា មហាសមុទ្ទវាសិនោ, អយំ បរនិម្មិតទេវលោកវាសី, កស្មា ឯតេហិ សហាគតោតិ? អច្ឆន្ទិកត្តា. តេបិ ហិ អច្ឆន្ទិកា អភព្ពា, អយម្បិ តាទិសោយេវ. តស្មា ធាតុសោ សំសន្ទមានោ អាគតោ.

សតញ្ច ពលិបុត្តានន្តិ ពលិនោ មហាអសុរស្ស បុត្តានំ សតំ. សព្ពេ វេរោចនាមកាតិ សព្ពេ អត្តនោ មាតុលស្ស រាហុស្សេវ នាមធរា. សន្នយ្ហិត្វា ពលិសេនន្តិ អត្តនោ ពលិសេនំ សន្នយ្ហិត្វា សព្ពេ កតសន្នាហាវ ហុត្វា. រាហុភទ្ទមុបាគមុន្តិ រាហុអសុរិន្ទំ ឧបសង្កមិំសុ. សមយោ ទានិ ភទ្ទន្តេតិ ភទ្ទំ តវ ហោតុ, សមយោ តេ ភិក្ខូនំ សមិតិំ វនំ ឧបសង្កមិត្វា ភិក្ខុសង្ឃំ ទស្សនាយាតិ អត្ថោ.

៣៤០. អាបោ ច ទេវា បថវី, តេជោ វាយោ តទាគមុន្តិ អាបោកសិណាទីសុ បរិកម្មំ កត្វា និព្ពត្តា អាបោតិអាទិនាមកា ទេវា អាគមុំ. វរុណា វារណា ទេវា, សោមោ ច យសសា សហាតិ វរុណទេវតា, វារណទេវតា, សោមទេវតាតិ ឯវំ នាមកា ច ទេវា យសសា នាម ទេវេន សហាគតាតិ អត្ថោ. មេត្តាករុណាកាយិកាតិ មេត្តាឈានេ ច ករុណាឈានេ ច បរិកម្មំ កត្វា និព្ពត្តទេវា. អាគុំ ទេវា យសស្សិនោតិ ឯតេបិ មហាយសា ទេវា អាគតា.

ទសេតេ ទសធា កាយា, សព្ពេ នានត្តវណ្ណិនោតិ តេ ទសធា ឋិតា ទស ទេវកាយា សព្ពេ នីលាទិវសេន នានត្តវណ្ណា អាគតាតិ អត្ថោ.

វេណ្ឌូ ច ទេវាតិ វេណ្ឌុទេវតា ច. សហលិ ចាតិ សហលិទេវតា ច. អសមា ច ទុវេ យមាតិ អសមទេវតា ច ទ្វេ ច យមកា ទេវា. ចន្ទស្សុបនិសា ទេវា, ចន្ទមាគុំ បុរក្ខត្វាតិ ចន្ទនិស្សិតកា ទេវា ចន្ទំ បុរតោ កត្វា អាគតា. តថា សូរិយនិស្សិតកា ទេវា សូរិយំ បុរក្ខត្វា. នក្ខត្តានិ បុរក្ខត្វាតិ នក្ខត្តនិស្សិតាបិ ទេវា នក្ខត្តានិ បុរតោ កត្វា អាគតា. អាគុំ មន្ទវលាហកាតិ វាតវលាហកា, អព្ភវលាហកា, ឧណ្ហវលាហកា ឯតេ សព្ពេបិ វលាហកាយិកា ‘‘មន្ទវលាហកា’’ នាម វុច្ចន្តិ. តេបិ អាគតាតិ អត្ថោ. វសូនំ វាសវោ សេដ្ឋោ, សក្កោបាគា បុរិន្ទទោតិ វសូនំ ទេវតានំ សេដ្ឋោ វាសវោ យោ សក្កោតិ ច, បុរិន្ទទោតិ ច វុច្ចតិ, សោបិ អាគតោ.

ទសេតេ ទសធា កាយាតិ ឯតេបិ ទស ទេវកាយា ទសធាវ អាគតា. សព្ពេ នានត្តវណ្ណិនោតិ នីលាទិវសេន នានត្តវណ្ណា.

អថាគុំ សហភូ ទេវាតិ អថ សហភូ នាម ទេវា អាគតា. ជលមគ្គិសិខារិវាតិ អគ្គិសិខា វិយ ជលន្តា. ជលមគ្គិ ច សិខារិវាតិ ឥមានិ តេសំ នាមានីតិបិ វុត្តំ. អរិដ្ឋកា ច រោជា ចាតិ អរិដ្ឋកទេវា ច រោជទេវា ច. ឧមាបុប្ផនិភាសិនោតិ ឧមាបុប្ផទេវា នាម ឯតេ ទេវា. ឧមាបុប្ផសទិសា ហិ តេសំ សរីរាភា, តស្មា ‘‘ឧមាបុប្ផនិភាសិនោ’’តិ វុច្ចន្តិ.

វរុណា សហធម្មា ចាតិ ឯតេ ច ទ្វេ ជនា. អច្ចុតា ច អនេជកាតិ អច្ចុតទេវតា ច អនេជកទេវតា ច. សុលេយ្យរុចិរា អាគុន្តិ សុលេយ្យា ច រុចិរា ច អាគតា. អាគុំ វាសវនេសិនោតិ វាសវនេសីទេវា នាម អាគតា. ទសេតេ ទសធា កាយាតិ ឯតេបិ ទសទេវកាយា ទសធាវ អាគតា.

សមានា មហាសមានាតិ សមានា ច មហាសមានា ច. មានុសា មានុសុត្តមាតិ មានុសា ច មានុសុត្តមា ច. ខិឌ្ឌាបទោសិកា អាគុំ, អាគុំ មនោបទោសិកាតិ ខិឌ្ឌាបទោសិកា មនោបទោសិកា ច ទេវា អាគតា.

អថាគុំ ហរយោ ទេវាតិ ហរិទេវា នាម អាគតា. យេ ច លោហិតវាសិនោតិ លោហិតវាសិនោ ច អាគតា. បារគា មហាបារគាតិ ឯតេ ច ទុវិធា អាគតា. ទសេតេ ទសធា កាយាតិ ឯតេបិ ទសទេវកាយា ទសធាវ អាគតា.

សុក្កា ករម្ភា អរុណា, អាគុំ វេឃនសា សហាតិ ឯតេ សុក្កាទយោ តយោ, តេហិ សហ វេឃនសា ច អាគតា. ឱទាតគយ្ហា បាមោក្ខាតិ ឱទាតគយ្ហា នាម បាមោក្ខទេវា អាគតា. អាគុំ ទេវា វិចក្ខណាតិ វិចក្ខណា នាម ទេវា អាគតា.

សទាមត្តា ហារគជាតិ សទាមត្តា ច ហារគជា ច. មិស្សកា ច យសស្សិនោតិ យសសម្បន្នា មិស្សកទេវា ច. ថនយំ អាគ បជ្ជុន្នោតិ បជ្ជុន្នោ ច ទេវរាជា ថនយន្តោ អាគតោ. យោ ទិសា អភិវស្សតីតិ យោ យំ យំ ទិសំ យាតិ, តត្ថ តត្ថ ទេវោ វស្សតិ. ទសេតេ ទសធា កាយាតិ ឯតេបិ ទសទេវកាយា ទសធា អាគតា.

ខេមិយា តុសិតា យាមាតិ ខេមិយា ទេវា តុសិតបុរវាសិនោ ច យាមាទេវលោកវាសិនោ ច. កថកា ច យសស្សិនោតិ យសសម្បន្នា កថកទេវា ច. បាឡិយំ បន ‘‘កដ្ឋកា ចា’’តិ លិខន្តិ. លម្ពីតកា លាមសេដ្ឋាតិ លម្ពិតកទេវា ច លាមសេដ្ឋទេវា ច. ជោតិនាមា ច អាសវាតិ បព្ពតមត្ថកេ កតនឡគ្គិក្ខន្ធោ វិយ ជោតមានា ជោតិទេវា នាម អត្ថិ, តេ ច អាសា ច ទេវា អាគតាតិ អត្ថោ. បាឡិយំ បន ‘‘ជាតិនាមា’’តិ លិខន្តិ. អាសា ទេវតា ឆន្ទវសេន អាសវាតិ វុត្តា. និម្មានរតិនោ អាគុំ, អថាគុំ បរនិម្មិតា. ទសេតេ ទសធា កាយាតិ ឯតេបិ ទស ទេវកាយា ទសធាវ អាគតា.

សដ្ឋេតេ ទេវនិកាយាតិ ឯតេ ច អាបោ ច ទេវាតិអាទិកា ឆ ទសកា សដ្ឋិ ទេវនិកាយា សព្ពេ នីលាទិវសេន នានត្តវណ្ណិនោ. នាមន្វយេន អាគច្ឆុន្តិ នាមភាគេន នាមកោដ្ឋាសេន អាគតា. យេ ចញ្ញេ សទិសា សហាតិ យេ ច អញ្ញេបិ តេហិ សទិសា វណ្ណតោបិ នាមតោបិ ឯតាទិសាយេវ សេសចក្កវាឡេសុ ទេវា, តេបិ អាគតាយេវាតិ ឯកបទេនេវ កលាបំ វិយ បុដកំ វិយ ច កត្វា សព្ពា ទេវតា និទ្ទិសតិ.

ឯវំ ទសសុ លោកធាតុសហស្សេសុ ទេវកាយេ និទ្ទិសិត្វា ឥទានិ យទត្ថំ តេ អាគតា, តំ ទស្សេន្តោ បវុដ្ឋជាតិន្តិ គាថមាហ. តស្សត្ថោ – បវុដ្ឋា វិគតា ជាតិ អស្សាតិ អរិយសង្ឃោ បវុដ្ឋជាតិ នាម, តំ បវុដ្ឋជាតិំ រាគទោសមោហខីលានំ អភាវា អខីលំ ចត្តារោ ឱឃេ តរិត្វា ឋិតត្តា ឱឃតិណ្ណំ ចតុន្នំ អាសវានំ អភាវេន អនាសវំ អរិយសង្ឃំ ទក្ខេម បស្សិស្សាម. តេសញ្ញេវ ឱឃានំ តិណ្ណត្តា ឱឃតរំ អាគុំ អករណតោ នាគំ. អសិតាតិគន្តិ កាឡកភាវាតីតំ ចន្ទំវ សិរិយា វិរោចមានំ ទសពលញ្ច ទក្ខេម បស្សិស្សាមាតិ ឯតទត្ថំ សព្ពេបិ តេ នាមន្វយេន អាគច្ឆុំ, យេ ចញ្ញេ សទិសា សហាតិ.

៣៤១. ឥទានិ ព្រហ្មានោ ទស្សេន្តោ សុព្រហ្មា បរមត្តោ ចាតិអាទិមាហ. តត្ថ សុព្រហ្មាតិ ឯកោ ព្រហ្មា. បរមត្តោបិ ព្រហ្មាវ. បុត្តា ឥទ្ធិមតោ សហាតិ ឯតេ ឥទ្ធិមតោ ពុទ្ធស្ស ភគវតោ បុត្តា អរិយព្រហ្មានោ សហេវ អាគតា. សនង្កុមារោ តិស្សោ ចាតិ សនង្កុមារោ ច តិស្សមហាព្រហ្មា ច. សោបាគាតិ សោបិ អាគតោ.

‘‘សហស្សំ ព្រហ្មលោកានំ, មហាព្រហ្មាភិតិដ្ឋតិ;

ឧបបន្នោ ជុតិមន្តោ, ភិស្មាកាយោ យសស្សិ សោ’’តិ. –

ឯត្ថ សហស្សំ ព្រហ្មលោកានន្តិ ឯកង្គុលិយា ឯកសហស្សចក្កវាឡេ ទសហិ អង្គុលីហិ ទសសហស្សិចក្កវាឡេ អាលោកផរណសមត្ថានំ មហាព្រហ្មានំ សហស្សំ អាគតំ. មហាព្រហ្មាភិតិដ្ឋតីតិ យត្ថ ឯកេកោ មហាព្រហ្មា អញ្ញេ ព្រហ្មេ អភិភវិត្វា តិដ្ឋតិ. ឧបបន្នោតិ ព្រហ្មលោកេ និព្ពត្តោ. ជុតិមន្តោតិ អានុភាវសម្បន្នោ. ភិស្មាកាយោតិ មហាកាយោ, ទ្វីហិ តីហិ មាគធិកេហិ គាមក្ខេត្តេហិ សមប្បមាណអត្តភាវោ. យសស្សិសោតិ អត្តភាវសិរីសង្ខាតេន យសេន សមន្នាគតោ.

ទសេត្ថ ឥស្សរា អាគុំ, បច្ចេកវសវត្តិនោតិ ឯតស្មិញ្ច ព្រហ្មសហស្សេ យេ បាដិយេក្កំ បាដិយេក្កំ វសំ វត្តេន្តិ, ឯវរូបា ទស ឥស្សរា មហាព្រហ្មានោ អាគតា. តេសញ្ច មជ្ឈតោ អាគ, ហារិតោ បរិវារិតោតិ តេសំ ព្រហ្មានំ មជ្ឈេ ហារិតោ នាម មហាព្រហ្មា សតសហស្សព្រហ្មបរិវារោ អាគតោ.

៣៤២. តេ ច សព្ពេ អភិក្កន្តេ, សឥន្ទេ ទេវេ សព្រហ្មកេតិ តេ សព្ពេបិ សក្កំ ទេវរាជានំ ជេដ្ឋកំ កត្វា អាគតេ ទេវកាយេ, ហារិតមហាព្រហ្មានំ ជេដ្ឋកំ កត្វា អាគតេ ព្រហ្មកាយេ ច. មារសេនា អភិក្កាមីតិ មារសេនា អភិគតា. បស្ស កណ្ហស្ស មន្ទិយន្តិ កាឡកស្ស មារស ពាលភាវំ បស្សថ.

ឯថ គណ្ហថ ពន្ធថាតិ ឯវំ អត្តនោ បរិសំ អាណាបេសិ. រាគេន ពទ្ធមត្ថុ វោតិ សព្ពំ វោ ឥទំ ទេវមណ្ឌលំ រាគេន ពទ្ធំ ហោតុ. សមន្តា បរិវារេថ, មា វោ មុញ្ចិត្ថ កោចិ នន្តិ តុម្ហាកំ ឯកោបិ ឯតេសុ ឯកម្បិ មា មុញ្ចិ. ‘‘មា វោ មុញ្ចេថា’’តិបិ បាឋោ, ឯសេវត្ថោ.

ឥតិ តត្ថ មហាសេនោ, កណ្ហោ សេនំ អបេសយីតិ ឯវំ តត្ថ មហាសមយេ មហាសេនោ មារោ មារសេនំ អបេសយិ. បាណិនា តលមាហច្ចាតិ ហត្ថេន បថវីតលំ បហរិត្វា. សរំ កត្វាន ភេរវន្តិ មារវិភិំសកទស្សនត្ថំ ភយានកំ សរញ្ច កត្វា.

យថា បាវុស្សកោ មេឃោ, ថនយន្តោ សវិជ្ជុកោតិ សវិជ្ជុកោ បាវុស្សកមេឃោ វិយ មហាគជ្ជិតំ គជ្ជន្តោ. តទា សោ បច្ចុទាវត្តីតិ តស្មិំ សមយេ សោ មារោ តំ វិភិំសនកំ ទស្សេត្វា បដិនិវត្តោ. សង្កុទ្ធោ អសយំ វសេតិ សុដ្ឋុ កុទ្ធោ កុបិតោ កញ្ចិ វសេ វត្តេតុំ អសក្កោន្តោ អសយំវសេ អសយំវសី អត្តនោ វសេន អកាមកោ ហុត្វា និវត្តោ. ភគវា កិរ ‘‘អយំ មារោ ឥមំ មហាសមាគមំ ទិស្វា ‘អភិសមយន្តរាយំ ករិស្សាមី’តិ អន្តរន្តរេ មារសេនំ បេសេត្វា មារំ វិភិំសកំ ទស្សេតី’’តិ អញ្ញាសិ. បកតិ ចេសា ភគវតោ, យត្ថ អភិសមយោ ន ភវិស្សតិ, តត្ថ មារំ វិភិំសកំ ទស្សេន្តំ ន និវារេតិ. យត្ថ បន អភិសមយោ ហោតិ, តត្ថ យថា បរិសា នេវ មារស្ស រូបំ បស្សតិ, ន សទ្ទំ សុណាតិ, ឯវំ អធិដ្ឋាតីតិ. ឥមស្មិញ្ច សមាគមេ មហាភិសមយោ ភវិស្សតិ, តស្មា យថា ទេវតា នេវ តស្ស រូបំ បស្សន្តិ, ន សទ្ទំ សុណន្តិ, ឯវំ អធិដ្ឋាសិ. តេន វុត្តំ –‘‘តទា សោ បច្ចុទាវត្តិ, សង្កុទ្ធោ អសយំវសេ’’តិ.

៣៤៣. តញ្ច សព្ពំ អភិញ្ញាយ, វវត្ថិត្វាន ចក្ខុមាតិ តំ សព្ពំ ភគវា ជានិត្វា វវត្ថបេត្វា ច.

មារសេនា អភិក្កន្តា, តេ វិជានាថ ភិក្ខវោតិ ភិក្ខវេ មារសេនា អភិក្កន្តា, តេ តុម្ហេ អត្តនោ អនុរូបំ វិជានាថ, ផលសមាបត្តិំ សមាបជ្ជថាតិ វទតិ. អាតប្បមករុន្តិ ផលសមាបត្តិំ បវិសនត្ថាយ វីរិយំ អារភិំសុ. វីតរាគេហិ បក្កាមុន្តិ មារោ ច មារសេនា ច វីតរាគេហិ អរិយេហិ ទូរតោវ អបក្កមុំ. នេសំ លោមាបិ ឥញ្ជយុន្តិ តេសំ វីតរាគានំ លោមានិបិ ន ចាលយិំសុ. អថ មារោ ភិក្ខុសង្ឃំ អារព្ភ ឥមំ គាថំ អភាសិ –

‘‘សព្ពេ វិជិតសង្គាមា, ភយាតីតា យសស្សិនោ;

មោទន្តិ សហ ភូតេហិ, សាវកា តេ ជនេសុតា’’តិ.

តត្ថ មោទន្តិ សហ ភូតេហីតិ ទសពលស្ស សាសនេ ភូតេហិ សញ្ជាតេហិ អរិយេហិ សទ្ធិំ មោទន្តិ បមោទន្តិ. ជនេសុតាតិ ជនេ វិស្សុតា បាកដា អភិញ្ញាតា.

ឥទំ បន មហាសមយសុត្តំ នាម ទេវតានំ បិយំ មនាបំ, តស្មា មង្គលំ វទន្តេន អភិនវដ្ឋានេសុ ឥទមេវ សុត្តំ វត្តព្ពំ. ទេវតា កិរ –‘‘ឥមំ សុត្តំ សុណិស្សាមា’’តិ ឱហិតសោតា វិចរន្តិ. ទេសនាបរិយោសានេ បនស្ស កោដិសតសហស្សទេវតា អរហត្តំ បត្តា, សោតាបន្នាទីនំ គណនា នត្ថិ.

ទេវតានញ្ចស្ស បិយមនាបភាវេ ឥទំ វត្ថុ – កោដិបព្ពតវិហារេ កិរ នាគលេណទ្វារេ នាគរុក្ខេ ឯកា ទេវធីតា វសតិ. ឯកោ ទហរោ អន្តោលេណេ ឥមំ សុត្តំ សជ្ឈាយតិ. ទេវធីតា សុត្វា សុត្តបរិយោសានេ មហាសទ្ទេន សាធុការមទាសិ. កោ ឯសោតិ. អហំ, ភន្តេ, ទេវធីតាតិ. កស្មា សាធុការមទាសីតិ? ភន្តេ, ទសពលេន មហាវនេ និសីទិត្វា កថិតទិវសេ ឥមំ សុត្តំ សុត្វា អជ្ជ អស្សោសិំ, ភគវតា កថិតតោ ឯកក្ខរម្បិ អហាបេត្វា សុគ្គហិតោ អយំ ធម្មោ តុម្ហេហីតិ. ទសពលស្ស កថយតោ សុតំ តយាតិ? អាម, ភន្តេតិ. មហា កិរ ទេវតាសន្និបាតោ អហោសិ, ត្វំ កត្ថ ឋិតា សុណីតិ?

អហំ, ភន្តេ, មហាវនវាសិយា ទេវតា, មហេសក្ខាសុ បន ទេវតាសុ អាគច្ឆន្តីសុ ជម្ពុទីបេ ឱកាសំ នាលត្ថំ, អថ ឥមំ តម្ពបណ្ណិទីបំ អាគន្ត្វា ជម្ពុកោលបដ្ដនេ ឋត្វា សោតុំ អារទ្ធម្ហិ, តត្រាបិ មហេសក្ខាសុ ទេវតាសុ អាគច្ឆន្តីសុ អនុក្កមេន បដិក្កមមានា រោហណជនបទេ មហាគាមស្ស បិដ្ឋិភាគតោ សមុទ្ទេ គលប្បមាណំ ឧទកំ បវិសិត្វា តត្ថ ឋិតា អស្សោសិន្តិ. តុយ្ហំ ឋិតដ្ឋានតោ ទូរេ សត្ថារំ បស្សសិ ទេវតេតិ? កិំ កថេថ, ភន្តេ, សត្ថា មហាវនេ ធម្មំ ទេសេន្តោ និរន្តរំ មមញ្ញេវ ឱលោកេតីតិ មញ្ញមានា ឱតប្បមានា ឩមីសុ និលយាមីតិ.

តំ ទិវសំ កិរ កោដិសតសហស្សទេវតា អរហត្តំ បត្តា, តុម្ហេបិ តទា អរហត្តំ បត្តាតិ? នត្ថិ, ភន្តេ. អនាគាមិផលំ បត្តត្ថ មញ្ញេតិ? នត្ថិ, ភន្តេ. សកទាគាមិផលំ បត្តត្ថ មញ្ញេតិ? នត្ថិ, ភន្តេ. តយោ មគ្គេ បត្តា ទេវតា កិរ គណនបថំ អតីតា, សោតាបន្នា ជាតត្ថ មញ្ញេតិ? ទេវតា តំ ទិវសំ សោតាបត្តិផលំ បត្តត្តា ហរាយមានា –‘‘អបុច្ឆិតព្ពំ បុច្ឆតិ អយ្យោ’’តិ អាហ. តតោ នំ សោ ភិក្ខុ អាហ – ‘‘សក្កា បន ទេវតេ, តវ អត្តភាវំ អម្ហាកំ ទស្សេតុ’’ន្តិ? ន សក្កា ភន្តេ សកលកាយំ ទស្សេតុំ, អង្គុលិបព្ពមត្តំ ទស្សេស្សាមិ អយ្យស្សាតិ កុញ្ចិកឆិទ្ទេន អង្គុលិំ អន្តោលេណាភិមុខំ អកាសិ, ចន្ទសហស្សសូរិយសហស្សឧគ្គមនកាលោ វិយ អហោសិ. ទេវធីតា ‘‘អប្បមត្តា, ភន្តេ, ហោថា’’តិ ទហរភិក្ខុំ វន្ទិត្វា អគមាសិ. ឯវំ ឥមំ សុត្តំ ទេវតានំ បិយំ មនាបំ, មមាយន្តិ នំ ទេវតាតិ.

ឥតិ សុមង្គលវិលាសិនិយា ទីឃនិកាយដ្ឋកថាយំ

មហាសមយសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.