អានន្ទបុច្ឆាកថាវណ្ណនា

២០៣. អទស្សនំ, អានន្ទាតិ យទេតំ មាតុគាមស្ស អទស្សនំ, អយមេត្ថ ឧត្តមា បដិបត្តីតិ ទស្សេតិ. ទ្វារំ បិទហិត្វា សេនាសនេ និសិន្នោ ហិ ភិក្ខុ អាគន្ត្វា ទ្វារេ ឋិតម្បិ មាតុគាមំ យាវ ន បស្សតិ, តាវស្ស ឯកំសេនេវ ន លោភោ ឧប្បជ្ជតិ, ន ចិត្តំ ចលតិ. ទស្សនេ បន សតិយេវ តទុភយម្បិ អស្ស. តេនាហ – ‘‘អទស្សនំ អានន្ទា’’តិ. ទស្សនេ ភគវា សតិ កថន្តិ ភិក្ខំ គហេត្វា ឧបគតដ្ឋានាទីសុ ទស្សនេ សតិ កថំ បដិបជ្ជិតព្ពន្តិ បុច្ឆតិ. អថ ភគវា យស្មា ខគ្គំ គហេត្វា – ‘‘សចេ មយា សទ្ធិំ អាលបសិ, ឯត្ថេវ តេ សីសំ បាតេស្សាមី’’តិ ឋិតបុរិសេន វា, ‘‘សចេ មយា សទ្ធិំ អាលបសិ, ឯត្ថេវ តេ មំសំ មុរុមុរាបេត្វា ខាទិស្សាមី’’តិ ឋិតយក្ខិនិយា វា អាលបិតុំ វរំ. ឯកស្សេវ ហិ អត្តភាវស្ស តប្បច្ចយា វិនាសោ ហោតិ, ន អបាយេសុ អបរិច្ឆិន្នទុក្ខានុភវនំ. មាតុគាមេន បន អាលាបសល្លាបេ សតិ វិស្សាសោ ហោតិ, វិស្សាសេ សតិ ឱតារោ ហោតិ, ឱតិណ្ណចិត្តោ សីលព្យសនំ បត្វា អបាយបូរកោ ហោតិ; តស្មា អនាលាបោតិ អាហ. វុត្តម្បិ ចេតំ –

‘‘សល្លបេ អសិហត្ថេន, បិសាចេនាបិ សល្លបេ;

អាសីវិសម្បិ អាសីទេ, យេន ទដ្ឋោ ន ជីវតិ;

ន ត្វេវ ឯកោ ឯកាយ, មាតុគាមេន សល្លបេ’’តិ. (អ. និ. ៥.៥៥);

អាលបន្តេន បនាតិ សចេ មាតុគាមោ ទិវសំ វា បុច្ឆតិ, សីលំ វា យាចតិ, ធម្មំ វា សោតុកាមោ ហោតិ, បញ្ហំ វា បុច្ឆតិ, តថារូបំ វា បនស្ស បព្ពជិតេហិ កត្តព្ពកម្មំ ហោតិ, ឯវរូបេ កាលេ អនាលបន្តំ ‘‘មូគោ អយំ, ពធិរោ អយំ, ភុត្វាវ ពទ្ធមុខោ និសីទតី’’តិ វទតិ, តស្មា អវស្សំ អាលបិតព្ពំ ហោតិ. ឯវំ អាលបន្តេន បន កថំ បដិបជ្ជិតព្ពន្តិ បុច្ឆតិ. អថ ភគវា – ‘‘ឯថ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, មាតុមត្តីសុ មាតុចិត្តំ ឧបដ្ឋបេថ, ភគិនិមត្តីសុ ភគិនិចិត្តំ ឧបដ្ឋបេថ, ធីតុមត្តីសុ ធីតុចិត្តំ ឧបដ្ឋបេថា’’តិ (សំ. និ. ៤.១២៧) ឥមំ ឱវាទំ សន្ធាយ សតិ, អានន្ទ, ឧបដ្ឋបេតព្ពាតិ អាហ.

២០៤. អព្យាវដាតិ អតន្តិពទ្ធា និរុស្សុក្កា ហោថ. សារត្ថេ ឃដថាតិ ឧត្តមត្ថេ អរហត្តេ ឃដេថ. អនុយុញ្ជថាតិ តទធិគមាយ អនុយោគំ ករោថ. អប្បមត្តាតិ តត្ថ អវិប្បមុដ្ឋសតី. វីរិយាតាបយោគេន អាតាបិនោ. កាយេ ច ជីវិតេ ច និរបេក្ខតាយ បហិតត្តា បេសិតចិត្តា វិហរថ.

២០៥. កថំ បន, ភន្តេតិ តេហិ ខត្តិយបណ្ឌិតាទីហិ កថំ បដិបជ្ជិតព្ពំ. អទ្ធា មំ តេ បដិបុច្ឆិស្សន្តិ – ‘‘កថំ, ភន្តេ, អានន្ទ តថាគតស្ស សរីរេ បដិបជ្ជិតព្ព’’ន្តិ; ‘‘តេសាហំ កថំ បដិវចនំ ទេមី’’តិ បុច្ឆតិ. អហតេន វត្ថេនាតិ នវេន កាសិកវត្ថេន. វិហតេន កប្បាសេនាតិ សុបោថិតេន កប្បាសេន. កាសិកវត្ថញ្ហិ សុខុមត្តា តេលំ ន គណ្ហាតិ, កប្បាសោ បន គណ្ហាតិ. តស្មា ‘‘វិហតេន កប្បាសេនា’’តិ អាហ. អាយសាយាតិ សោវណ្ណាយ. សោវណ្ណញ្ហិ ឥធ ‘‘អយស’’ន្តិ អធិប្បេតំ.