ចារិកាអនុជាននវណ្ណនា

៨៥. បរិវិតក្កោ ឧទបាទីតិ កទា ឧទបាទិ? សម្ពោធិតោ សត្ត សំវច្ឆរានិ សត្ត មាសេ សត្ត ទិវសេ អតិក្កមិត្វា ឧទបាទិ. ភគវា កិរ បិតុសង្គហំ ករោន្តោ វិហាសិ. រាជាបិ ចិន្តេសិ – ‘‘មយ្ហំ ជេដ្ឋបុត្តោ និក្ខមិត្វា ពុទ្ធោ ជាតោ, ទុតិយបុត្តោ មេ និក្ខមិត្វា អគ្គសាវកោ ជាតោ, បុរោហិតបុត្តោ ទុតិយអគ្គសាវកោ, ឥមេ ច អវសេសា ភិក្ខូ គិហិកាលេបិ មយ្ហំ បុត្តមេវ បរិវារេត្វា វិចរិំសុ. ឥមេ សព្ពេ ឥទានិបិ មយ្ហំយេវ ភារោ, អហមេវ ច នេ ចតូហិ បច្ចយេហិ ឧបដ្ឋហិស្សាមិ, អញ្ញេសំ ឱកាសំ ន ទស្សាមី’’តិ វិហារទ្វារកោដ្ឋកតោ បដ្ឋាយ យាវ រាជគេហទ្វារា ឧភយតោ ខទិរបាការំ ការាបេត្វា កិលញ្ជេហិ ឆាទាបេត្វា វត្ថេហិ បដិច្ឆាទាបេត្វា ឧបរិ ច ឆាទាបេត្វា សុវណ្ណតារកវិចិត្តំ សមោលម្ពិតតាលក្ខន្ធមត្តំ វិវិធបុប្ផទាមវិតានំ ការាបេត្វា ហេដ្ឋា ភូមិយំ ចិត្តត្ថរណេហិ សន្ថរាបេត្វា អន្តោ ឧភោសុ បស្សេសុ មាលាវច្ឆកេ បុណ្ណឃដេ, សកលមគ្គវាសត្ថាយ ច គន្ធន្តរេ បុប្ផានិ បុប្ផន្តរេ គន្ធេ ច ឋបាបេត្វា ភគវតោ កាលំ អារោចាបេសិ.

ភគវា ភិក្ខុសង្ឃបរិវុតោ អន្តោសាណិយាវ រាជគេហំគន្ត្វា ភត្តកិច្ចំ កត្វា វិហារំ បច្ចាគច្ឆតិ. អញ្ញោ កោចិ ទដ្ឋុម្បិ ន លភតិ, កុតោ បន ភិក្ខំ វា ទាតុំ, បូជំ វា កាតុំ, ធម្មំ វា សោតុំ. នាគរា ចិន្តេសុំ – ‘‘អជ្ជ សត្ថុ លោកេ ឧប្បន្នស្ស សត្តមាសាធិកានិ សត្តសំវច្ឆរានិ, មយញ្ច ទដ្ឋុម្បិ ន លភាម, បគេវ ភិក្ខំ វា ទាតុំ, បូជំ វា កាតុំ, ធម្មំ វា សោតុំ. រាជា – ‘មយ្ហមេវ ពុទ្ធោ, មយ្ហមេវ ធម្មោ, មយ្ហមេវ សង្ឃោ’តិ មមាយិត្វា សយមេវ ឧបដ្ឋហិ. សត្ថា ច ឧប្បជ្ជមានោ សទេវកស្ស លោកស្ស អត្ថាយ ហិតាយ ឧប្បន្នោ. ន ហិ រញ្ញោយេវ និរយោ ឧណ្ហោ អស្ស, អញ្ញេសំ នីលុប្បលវនសទិសោ. តស្មា រាជានំ វទាម. សចេ នោ សត្ថារំ ទេតិ, ឥច្ចេតំ កុសលំ. នោ ចេ ទេតិ, រញ្ញា សទ្ធិំ យុជ្ឈិត្វាបិ សង្ឃំ គហេត្វា ទានាទីនិ បុញ្ញានិ ករោម. ន សក្កា ខោ បន សុទ្ធនាគរេហេវ ឯវំ កាតុំ, ឯកំ ជេដ្ឋបុរិសម្បិ គណ្ហាមា’’តិ.

តេ សេនាបតិំ ឧបសង្កមិត្វា តស្សេតមត្ថំ អារោចេត្វា – ‘‘សាមិ, កិំ អម្ហាកំ បក្ខោ ហោសិ, ឧទាហុ រញ្ញោ’’តិ អាហំសុ. សោ – ‘‘អហំ តុម្ហាកំ បក្ខោ ហោមិ, អបិ ច ខោ បន បឋមទិវសោ មយ្ហំ ទាតព្ពោ’’តិ. តេ សម្បដិច្ឆិំសុ. សោ រាជានំ ឧបសង្កមិត្វា – ‘‘នាគរា, ទេវ, តុម្ហាកំ កុបិតា’’តិ អាហ. កិមត្ថំ តាតាតិ? សត្ថារំ កិរ តុម្ហេយេវ ឧបដ្ឋហថ, អម្ហេ ន លភាមាតិ. សចេ ឥទានិបិ លភន្តិ, ន កុប្បន្តិ, អលភន្តា តុម្ហេហិ សទ្ធិំ យុជ្ឈិតុកាមា ទេវាតិ. យុជ្ឈាមិ, តាត, នាហំ ភិក្ខុសង្ឃំ ទេមីតិ. ទេវ តុម្ហាកំ ទាសា តុម្ហេហិ សទ្ធិំ យុជ្ឈាមាតិ វទន្តិ, តុម្ហេ កំ គណ្ហិត្វា យុជ្ឈិស្សថាតិ? ននុ ត្វំ សេនាបតីតិ? នាគរេហិ វិនា ន សមត្ថោ អហំ ទេវាតិ. តតោ រាជា – ‘‘ពលវន្តោ នាគរា, សេនាបតិបិ តេសញ្ញេវ បក្ខោ’’តិ ញត្វា ‘‘អញ្ញានិបិ សត្តមាសាធិកានិ សត្តសំវច្ឆរានិ មយ្ហំ ភិក្ខុសង្ឃំ ទទន្តូ’’តិ អាហ. នាគរា ន សម្បដិច្ឆិំសុ. រាជា – ‘‘ឆ វស្សានិ, បញ្ច, ចត្តារិ, តីណិ, ទ្វេ, ឯកវស្ស’’ន្តិ ហាបេសិ. ឯវំ ហាបេន្តេបិ ន សម្បដិច្ឆិំសុ. អញ្ញេ សត្ត ទិវសេ យាចិ. នាគរា – ‘‘អតិកក្ខឡំ ទានិ រញ្ញា សទ្ធិំ កាតុំ ន វដ្ដតី’’តិ អនុជានិំសុ.

រាជា សត្តមាសាធិកានំ សត្តន្នំ សំវច្ឆរានំ សជ្ជិតំ ទានមុខំ សត្តន្នមេវ ទិវសានំ វិស្សជ្ជេត្វា ឆ ទិវសេ កេសញ្ចិ អបស្សន្តានំយេវ ទានំ ទត្វា សត្តមេ ទិវសេ នាគរេ បក្កោសាបេត្វា – ‘‘សក្ខិស្សថ, តាត, ឯវរូបំ ទានំ ទាតុ’’ន្តិ អាហ. តេបិ – ‘‘ននុ អម្ហេយេវ និស្សាយ តំ ទេវស្ស ឧប្បន្ន’’ន្តិ វត្វា – ‘‘សក្ខិស្សាមា’’តិ អាហំសុ. រាជា បិដ្ឋិហត្ថេន អស្សូនិ បុញ្ឆមានោ ភគវន្តំ វន្ទិត្វា – ‘‘ភន្តេ, អហំ អដ្ឋសដ្ឋិភិក្ខុសតសហស្សំ អញ្ញស្ស វារំ អកត្វា យាវជីវំ ចតូហិ បច្ចយេហិ ឧបដ្ឋហិស្សាមីតិ ចិន្តេសិំ. នាគរា ន ទានិ មេ អនុញ្ញាតា, នាគរា ហិ ‘មយំ ទានំ ទាតុំ ន លភាមា’តិ កុប្បន្តិ. ភគវា ស្វេ បដ្ឋាយ តេសំ អនុគ្គហំ ករោថា’’តិ អាហ.

អថ ទុតិយទិវសេ សេនាបតិ មហាទានំ សជ្ជេត្វា – ‘‘អជ្ជ យថា អញ្ញោ កោចិ ឯកភិក្ខម្បិ ន ទេតិ, ឯវំ រក្ខថា’’តិ សមន្តា បុរិសេ ឋបេសិ. តំ ទិវសំ សេដ្ឋិភរិយា រោទមានា ធីតរំ អាហ – ‘‘សចេ, អម្ម, តវ បិតា ជីវេយ្យ, អជ្ជាហំ បឋមំ ទសពលំ ភោជេយ្យ’’ន្តិ. សា តំ អាហ – ‘‘អម្ម, មា ចិន្តយិ, អហំ តថា ករិស្សាមិ យថា ពុទ្ធប្បមុខោ ភិក្ខុសង្ឃោ បឋមំ អម្ហាកំ ភិក្ខំ បរិភុញ្ជិស្សតី’’តិ. តតោ សតសហស្សគ្ឃនិកាយ សុវណ្ណបាតិយា និរុទកបាយាសស្ស បូរេត្វា សប្បិមធុសក្ករាទីហិ អភិសង្ខរិត្វា អញ្ញាយ បាតិយា បដិកុជ្ជិត្វា តំ សុមនមាលាគុឡេហិ បរិក្ខិបិត្វា មាលាគុឡសទិសំ កត្វា ភគវតោ គាមំ បវិសនវេលាយ សយមេវ ឧក្ខិបិត្វា ទាសិគណបរិវុតា នគរា និក្ខមិ. អន្តរាមគ្គេ សេនាបតិឧបដ្ឋាកា – ‘‘អម្ម, មា ឥតោ អគមា’’តិ វទន្តិ. មហាបុញ្ញា នាម មនាបកថា ហោន្តិ, ន ច តេសំ បុនប្បុនំ ភណន្តានំ កថា បដិក្ខិបិតុំ សក្កា ហោតិ. សា – ‘‘ចូឡបិតា មហាបិតា មាតុលា កិស្ស តុម្ហេ គន្តុំ ន ទេថា’’តិ អាហ. សេនាបតិនា – ‘‘អញ្ញស្ស កស្សចិ ខាទនីយភោជនីយំ ទាតុំ មា ទេថា’’តិ ឋបិតម្ហ អម្មាតិ. កិំ បន មេ ហត្ថេ ខាទនីយំ ភោជនីយំ បស្សថាតិ? មាលាគុឡំ បស្សាមាតិ. កិំ តុម្ហាកំ សេនាបតិ មាលាគុឡបូជម្បិ កាតុំ ន ទេតីតិ? ទេតិ, អម្មាតិ. តេន ហិ, អបេថ, អបេថាតិ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា មាលាគុឡំ គណ្ហាបេថ ភគវាតិ អាហ. ភគវា ឯកំ សេនាបតិស្សុបដ្ឋាកំ ឱលោកេត្វា មាលាគុឡំ គណ្ហាបេសិ. សា ភគវន្តំ វន្ទិត្វា – ‘‘ភគវា, ភវាភវេ និព្ពត្តិយំ មេ សតិ បរិតស្សនជីវិតំ នាម មា ហោតុ, អយំ សុមនមាលា វិយ និព្ពត្តនិព្ពត្តដ្ឋានេ បិយាវ ហោមិ, នាមេន ច សុមនា យេវា’’តិ បត្ថនំ កត្វា សត្ថារា – ‘‘សុខិនី ហោហី’’តិ វុត្តា វន្ទិត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមិ.

ភគវា សេនាបតិស្ស គេហំ គន្ត្វា បញ្ញត្តាសនេ និសីទិ. សេនាបតិ យាគុំ គហេត្វា ឧបគញ្ឆិ, សត្ថា បត្តំ បិទហិ. និសិន្នោ, ភន្តេ, ភិក្ខុសង្ឃោតិ. អត្ថិ នោ ឯកោ អន្តរា បិណ្ឌបាតោ លទ្ធោតិ. សោ មាលំ អបនេត្វា បិណ្ឌបាតំ អទ្ទស. ចូឡុបដ្ឋាកោ អាហ – ‘‘សាមិ, មាលាតិ មំ វត្វា មាតុគាមោ វញ្ចេសី’’តិ. បាយាសោ ភគវន្តំ អាទិំ កត្វា សព្ពេសំ ភិក្ខូនំ បហោតិ. សេនាបតិបិ អត្តនោ ទេយ្យធម្មំ អទាសិ. សត្ថា ភត្តកិច្ចំ កត្វា មង្គលំ វត្វា បក្កាមិ. សេនាបតិ – ‘‘កា នាម សា បិណ្ឌបាតមទាសី’’តិ បុច្ឆិ. សេដ្ឋិធីតា, សាមីតិ. សប្បញ្ញា សា ឥត្ថី, ឯវរូបាយ ឃរេ វសន្តិយា បុរិសស្ស សគ្គសម្បត្តិ នាម ន ទុល្លភាតិ តំ អានេត្វា ជេដ្ឋិកដ្ឋានេ ឋបេសិ.

បុនទិវសេ នាគរា ទានមទំសុ, បុនទិវសេ រាជាតិ ឯកន្តរិកាយ ទានំ ទាតុំ អារភិំសុ. រាជាបិ ចរបុរិសេ ឋបេត្វា នាគរេហិ ទិន្នទានតោ អតិរេកតរំ ទេតិ, នាគរាបិ តថេវ កត្វា រញ្ញា ទិន្នទានតោ អតិរេកតរំ. រាជគេហេ នាដកិត្ថិយោ ទហរសាមណេរេ វទន្តិ – ‘‘គណ្ហថ, តាតា, ន គហបតិកានំ គត្តវត្ថាទីសុ បុញ្ឆិត្វា ពាឡទារកានំ ខេឡសិង្ឃាណិកាទិធោវនហត្ថេហិ កតំ, សុចិំ បណីតំ កត’’ន្តិ. បុនទិវសេ នាគរាបិ ទទមានា វទន្តិ – ‘‘គណ្ហថ, តាតា, ន នគរគាមនិគមាទីសុ សង្កឌ្ឍិតតណ្ឌុលខីរទធិសប្បិអាទីហិ, ន អញ្ញេសំ ជង្ឃសីសបិដ្ឋិអាទីនិ ភញ្ជិត្វា អាហរាបិតេហិ កតំ, ជាតិសប្បិខីរាទីហិយេវ កត’’ន្តិ. ឯវំ សត្តសុ សំវច្ឆរេសុ សត្តសុ មាសេសុ សត្តសុ ទិវសេសុ ច អតិក្កន្តេសុ អថ ភគវតោ អយំ វិតក្កោ ឧទបាទិ. តេន វុត្តំ – ‘‘សម្ពោធិតោ សត្ត សំវច្ឆរានិ សត្ត មាសានិ សត្ត ទិវសានិ អតិក្កមិត្វា ឧទបាទី’’តិ.

៨៧. អញ្ញតរោ មហាព្រហ្មាតិ ធម្មទេសនំ អាយាចិតព្រហ្មាវ.

៨៩. ចតុរាសីតិ អាវាសសហស្សានីតិ ចតុរាសីតិ វិហារសហស្សានិ. តេ សព្ពេបិ ទ្វាទសសហស្សភិក្ខុគណ្ហនកា មហាវិហារា អភយគិរិចេតិយបព្ពតចិត្តលបព្ពតមហាវិហារសទិសាវ អហេសុំ.

៩០. ខន្តី បរមំ តបោតិ អធិវាសនខន្តិ នាម បរមំ តបោ. តិតិក្ខាតិ ខន្តិយា ឯវ វេវចនំ. តិតិក្ខា សង្ខាតា អធិវាសនខន្តិ ឧត្តមំ តបោតិ អត្ថោ. និព្ពានំ បរមន្តិ សព្ពាការេន បន និព្ពានំ បរមន្តិ វទន្តិ ពុទ្ធា. ន ហិ បព្ពជិតោ បរូបឃាតីតិ យោ អធិវាសនខន្តិវិរហិតត្តា បរំ ឧបឃាតេតិ ពាធេតិ ហិំសតិ, សោ បព្ពជិតោ នាម ន ហោតិ. ចតុត្ថបាទោ បន តស្សេវ វេវចនំ. ‘‘ន ហិ បព្ពជិតោ’’តិ ឯតស្ស ហិ ន សមណោ ហោតីតិ វេវចនំ. បរូបឃាតីតិ ឯតស្ស បរំ វិហេឋយន្តោតិ វេវចនំ. អថ វា បរូបឃាតីតិ សីលូបឃាតី. សីលញ្ហិ ឧត្តមដ្ឋេន បរន្តិ វុច្ចតិ. យោ ច សមណោ បរំ យំ កញ្ចិ សត្តំ វិហេឋយន្តោ បរូបឃាតី ហោតិ, អត្តនោ សីលំ វិនាសកោ, សោ បព្ពជិតោ នាម ន ហោតីតិ អត្ថោ. អថវា យោ អធិវាសនខន្តិយា អភាវតោ បរូបឃាតី ហោតិ, បរំ អន្តមសោ ឌំសមកសម្បិ សញ្ចិច្ច ជីវិតា វោរោបេតិ, សោ ន ហិ បព្ពជិតោ. កិំ ការណា? មលស្ស អបព្ពាជិតត្តា. ‘‘បព្ពាជយមត្តនោ មលំ, តស្មា បព្ពជិតោតិ វុច្ចតី’’តិ (ធ. ប. ៣៨៨) ឥទញ្ហិ បព្ពជិតលក្ខណំ. យោបិ ន ហេវ ខោ ឧបឃាតេតិ, ន មារេតិ, អបិ ច ទណ្ឌាទីហិ វិហេឋេតិ, សោ បរំ វិហេឋយន្តោ សមណោ ន ហោតិ. កិំ ការណា? វិហេសាយ អសមិតត្តា. ‘‘សមិតត្តា ហិ បាបានំ, សមណោតិ បវុច្ចតី’’តិ (ធ. ប. ២៦៥) ឥទញ្ហិ សមណលក្ខណំ.

ទុតិយគាថាយ សព្ពបាបស្សាតិ សព្ពាកុសលស្ស. អករណន្តិ អនុប្បាទនំ. កុសលស្សាតិ ចតុភូមិកកុសលស្ស. ឧបសម្បទាតិ បដិលាភោ. សចិត្តបរិយោទបនន្តិ អត្តនោ ចិត្តជោតនំ, តំ បន អរហត្តេន ហោតិ. ឥតិ សីលសំវរេន សព្ពបាបំ បហាយ សមថវិបស្សនាហិ កុសលំ សម្បាទេត្វា អរហត្តផលេន ចិត្តំ បរិយោទាបេតព្ពន្តិ ឯតំ ពុទ្ធានំ សាសនំ ឱវាទោ អនុសិដ្ឋី តិ.

តតិយគាថាយ អនូបវាទោតិ វាចាយ កស្សចិ អនុបវទនំ. អនូបឃាតោតិ កាយេន ឧបឃាតស្ស អករណំ. បាតិមោក្ខេតិ យំ តំ បអតិមោក្ខំ, អតិបមោក្ខំ, ឧត្តមសីលំ, បាតិ វា អគតិវិសេសេហិ មោក្ខេតិ ទុគ្គតិភយេហិ, យោ វា នំ បាតិ, តំ មោក្ខេតីតិ ‘‘បាតិមោក្ខ’’ន្តិ វុច្ចតិ. តស្មិំ បាតិមោក្ខេ ច សំវរោ. មត្តញ្ញុតាតិ បដិគ្គហណបរិភោគវសេន បមាណញ្ញុតា. បន្តញ្ច សយនាសនន្តិ សយនាសនញ្ច សង្ឃដ្ដនវិរហិតន្តិ អត្ថោ. តត្ថ ទ្វីហិយេវ បច្ចយេហិ ចតុបច្ចយសន្តោសោ ទីបិតោ ហោតីតិ វេទិតព្ពោ. ឯតំ ពុទ្ធាន សាសនន្តិ ឯតំ បរស្ស អនុបវទនំ អនុបឃាតនំ បាតិមោក្ខសំវរោ បដិគ្គហណបរិភោគេសុ មត្តញ្ញុតា អដ្ឋសមាបត្តិវសិភាវាយ វិវិត្តសេនាសនសេវនញ្ច ពុទ្ធានំ សាសនំ ឱវាទោ អនុសិដ្ឋីតិ. ឥមា បន សព្ពពុទ្ធានំ បាតិមោក្ខុទ្ទេសគាថា ហោន្តីតិ វេទិតព្ពា.