ទ្វត្តិំសមហាបុរិសលក្ខណវណ្ណនា

៣៣. អទ្ទស ខោតិ ទុកូលចុម្ពដកេ និបជ្ជាបេត្វា អានីតំ អទ្ទស. មហាបុរិសស្សាតិ ជាតិគោត្តកុលបទេសាទិវសេន មហន្តស្ស បុរិសស្ស. ទ្វេ គតិយោតិ ទ្វេ និដ្ឋា, ទ្វេ និប្ផត្តិយោ. អយញ្ហិ គតិសទ្ទោ – ‘‘បញ្ច ខោ ឥមា, សារិបុត្ត, គតិយោ’’តិ (ម. និ. ១.១៥៣) ឯត្ថ និរយាទិភេទាយ សត្តេហិ គន្តព្ពគតិយា វត្តតិ. ‘‘ឥមេសំ ខោ អហំ ភិក្ខូនំ សីលវន្តានំ កល្យាណធម្មានំ នេវ ជានាមិ អាគតិំ វា គតិំ វា’’តិ (ម. និ. ១.៥០៨) ឯត្ថ អជ្ឈាសយេ. ‘‘និព្ពានំ អរហតោ គតី’’តិ (បរិ. ៣៣៩) ឯត្ថ បដិស្សរណេ. ‘‘អបិ ច ត្យាហំ ព្រហ្មេ គតិញ្ច បជានាមិ, ជុតិញ្ច បជានាមិ ឯវំមហិទ្ធិកោ ពកោ ព្រហ្មា’’តិ (ម. និ. ១.៥០៣) ឯត្ថ និប្ផត្តិយំ វត្តតិ. ស្វាយមិធាបិ និប្ផត្តិយំ វត្តតីតិ វេទិតព្ពោ. អនញ្ញាតិ អញ្ញា គតិ និប្ផត្តិ នាម នត្ថិ.

ធម្មិកោតិ ទសកុសលធម្មសមន្នាគតោ អគតិគមនវិរហិតោ. ធម្មរាជាតិ ឥទំ បុរិមបទស្សេវ វេវចនំ. ធម្មេន វា លទ្ធរជ្ជត្តា ធម្មរាជា. ចាតុរន្តោតិ បុរត្ថិមសមុទ្ទាទីនំ ចតុន្នំ សមុទ្ទានំ វសេន ចតុរន្តាយ បថវិយា ឥស្សរោ. វិជិតាវីតិ វិជិតសង្គាមោ. ជនបទោ អស្មិំ ថាវរិយំ ថិរភាវំ បត្តោតិ ជនបទត្ថាវរិយប្បត្តោ. ចណ្ឌស្ស ហិ រញ្ញោ ពលិទណ្ឌាទីហិ លោកំ បីឡយតោ មនុស្សា មជ្ឈិមជនបទំ ឆឌ្ឌេត្វា បព្ពតសមុទ្ទតីរាទីនិ និស្សាយ បច្ចន្តេ វាសំ កប្បេន្តិ. អតិមុទុកស្ស រញ្ញោ ចោរេហិ សាហសិកធនវិលោបបីឡិតា មនុស្សា បច្ចន្តំ បហាយ ជនបទមជ្ឈេ វាសំ កប្បេន្តិ, ឥតិ ឯវរូបេ រាជិនិ ជនបទោ ថិរភាវំ ន បាបុណាតិ. ឥមស្មិំ បន កុមារេ រជ្ជំ ការយមានេ ឯតស្ស ជនបទោ បាសាណបិដ្ឋិយំ ឋបេត្វា អយោបដ្ដេន បរិក្ខិត្តោ វិយ ថិរោ ភវិស្សតីតិ ទស្សេន្តោ – ‘‘ជនបទត្ថាវរិយប្បត្តោ’’តិ អាហំសុ.

សត្តរតនសមន្នាគតោតិ ឯត្ថ រតិជននដ្ឋេន រតនំ. អបិច –

‘‘ចិត្តីកតំ មហគ្ឃញ្ច, អតុលំ ទុល្លភទស្សនំ;

អនោមសត្តបរិភោគំ, រតនំ តេន វុច្ចតិ’’.

ចក្ករតនស្ស ច និព្ពត្តកាលតោ បដ្ឋាយ អញ្ញំ ទេវដ្ឋានំ នាម ន ហោតិ, សព្ពេ គន្ធបុប្ផាទីហិ តស្សេវ បូជញ្ច អភិវាទនាទីនិ ច ករោន្តីតិ ចិត្តីកតដ្ឋេន រតនំ. ចក្ករតនស្ស ច ឯត្តកំ នាម ធនំ អគ្ឃតីតិ អគ្ឃោ នត្ថិ, ឥតិ មហគ្ឃដ្ឋេនាបិ រតនំ. ចក្ករតនញ្ច អញ្ញេហិ លោកេ វិជ្ជមានរតនេហិ អសទិសន្តិ អតុលដ្ឋេនាបិ រតនំ. យស្មា ច បន យស្មិំ កប្បេ ពុទ្ធា ឧប្បជ្ជន្តិ, តស្មិំយេវ ចក្កវត្តិនោ ឧប្បជ្ជន្តិ, ពុទ្ធា ច កទាចិ ករហចិ ឧប្បជ្ជន្តិ, តស្មា ទុល្លភទស្សនដ្ឋេនាបិ រតនំ. តទេតំ ជាតិរូបកុលឥស្សរិយាទីហិ អនោមស្ស ឧឡារសត្តស្សេវ ឧប្បជ្ជតិ, ន អញ្ញស្សាតិ អនោមសត្តបរិភោគដ្ឋេនាបិ រតនំ. យថា ចក្ករតនំ, ឯវំ សេសានិបីតិ. ឥមេហិ សត្តហិ រតនេហិ បរិវារភាវេន ចេវ សព្ពភោគូបករណភាវេន ច សមន្នាគតោតិ សត្តរតនសមន្នាគតោ.

ឥទានិ តេសំ សរូបតោ ទស្សនត្ថំ តស្សិមានីតិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ ចក្ករតនន្តិអាទីសុ អយំ សង្ខេបាធិប្បាយោ – ទ្វេសហស្សទីបបរិវារានំ ចតុន្នំ មហាទីបានំ សិរិវិភវំ គហេត្វា ទាតុំ សមត្ថំ ចក្ករតនំ បាតុភវតិ. តថា បុរេភត្តមេវ សាគរបរិយន្តំ បថវិំ អនុសំយាយនសមត្ថំ វេហាសង្គមំ ហត្ថិរតនំ, តាទិសមេវ អស្សរតនំ, ចតុរង្គសមន្នាគតេ អន្ធការេ យោជនប្បមាណំ អន្ធការំ វិធមិត្វា អាលោកទស្សនសមត្ថំ មណិរតនំ, ឆព្ពិធទោសវិវជ្ជិតំ មនាបចារិ ឥត្ថិរតនំ, យោជនប្បមាណេ អន្តោបថវិគតំ និធិំ ទស្សនសមត្ថំ គហបតិរតនំ, អគ្គមហេសិយា កុច្ឆិម្ហិ និព្ពត្តិត្វា សកលរជ្ជមនុសាសនសមត្ថំ ជេដ្ឋបុត្តសង្ខាតំ បរិណាយករតនំ បាតុភវតិ.

បរោសហស្សន្តិ អតិរេកសហស្សំ. សូរាតិ អភីរុកា. វីរង្គរូបាតិ វីរានំ អង្គំ វីរង្គំ, វីរិយស្សេតំ នាមំ, វីរង្គំ រូបមេតេសន្តិ វីរង្គរូបា, វីរិយជាតិកា វីរិយសភាវា វីរិយមយា អកិលាសុនោ អហេសុំ. ទិវសម្បិ យុជ្ឈន្តា ន កិលមន្តីតិ វុត្តំ ហោតិ. សាគរបរិយន្តន្តិ ចក្កវាឡបព្ពតំ សីមំ កត្វា ឋិតសមុទ្ទបរិយន្តំ. អទណ្ឌេនាតិ យេ កតាបរាធេ សត្តេ សតម្បិ សហស្សម្បិ គណ្ហន្តិ, តេ ធនទណ្ឌេន រជ្ជំ ការេន្តិ. យេ ឆេជ្ជភេជ្ជំ អនុសាសន្តិ, តេ សត្ថទណ្ឌេន. អយំ បន ទុវិធម្បិ ទណ្ឌំ បហាយ អទណ្ឌេន អជ្ឈាវសតិ. អសត្ថេនាតិ យេ ឯកតោធារាទិនា សត្ថេន បរំ វិហេសន្តិ, តេ សត្ថេន រជ្ជំ ការេន្តិ នាម. អយំ បន សត្ថេន ខុទ្ទមក្ខិកាយបិ បិវនមត្តំ លោហិតំ កស្សចិ អនុប្បាទេត្វា ធម្មេនេវ – ‘‘ឯហិ ខោ មហារាជា’’តិ ឯវំ បដិរាជូហិ សម្បដិច្ឆិតាគមនោ វុត្តប្បការំ បថវិំ អភិវិជិនិត្វា អជ្ឈាវសតិ, អភិភវិត្វា សាមី ហុត្វា វសតីតិ អត្ថោ.

ឯវំ ឯកំ និប្ផត្តិំ កថេត្វា ទុតិយំ កថេតុំ សចេ ខោ បនាតិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ រាគទោសមោហមានទិដ្ឋិកិលេសតណ្ហាសង្ខាតំ ឆទនំ អាវរណំ វិវដំ វិទ្ធំសិតំ វិវដកំ ឯតេនាតិ វិវដច្ឆទោ. ‘‘វិវដ្ដច្ឆទា’’តិបិ បាឋោ, អយមេវ អត្ថោ.

៣៥. ឯវំ ទុតិយំ និប្ផត្តិំ កថេត្វា តាសំ និមិត្តភូតានិ លក្ខណានិ ទស្សេតុំ អយញ្ហិ, ទេវ, កុមារោតិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ សុប្បតិដ្ឋិតបាទោតិ យថា អញ្ញេសំ ភូមិយំ បាទំ ឋបេន្តានំ អគ្គបាទតលំ វា បណ្ហិ វា បស្សំ វា បឋមំ ផុសតិ, វេមជ្ឈេ វា បន ឆិទ្ទំ ហោតិ, ឧក្ខិបន្តានំ អគ្គតលាទីសុ ឯកកោដ្ឋាសោវ បឋមំ ឧដ្ឋហតិ, ន ឯវមស្ស. អស្ស បន សុវណ្ណបាទុកតលមិវ ឯកប្បហារេនេវ សកលំ បាទតលំ ភូមិំ ផុសតិ, ឯកប្បហារេនេវ ភូមិតោ ឧដ្ឋហតិ. តស្មា អយំ សុប្បតិដ្ឋិតបាទោ.

ចក្កានីតិ ទ្វីសុ បាទតលេសុ ទ្វេ ចក្កានិ, តេសំ អរា ច នេមិ ច នាភិ ច បាឡិយំ វុត្តាវ. សព្ពាការបរិបូរានីតិ ឥមិនា បន អយំ វិសេសោ វេទិតព្ពោ, តេសំ កិរ ចក្កានំ បាទតលស្ស មជ្ឈេ នាភិ ទិស្សតិ, នាភិបរិច្ឆិន្នា វដ្ដលេខា ទិស្សតិ, នាភិមុខបរិក្ខេបបដ្ដោ ទិស្សតិ, បនាឡិមុខំ ទិស្សតិ, អរា ទិស្សន្តិ, អរេសុ វដ្ដិលេខា ទិស្សន្តិ, នេមិមណិកា ទិស្សន្តិ. ឥទំ តាវ បាឡិយំ អាគតមេវ. សម្ពហុលវារោ បន អនាគតោ, សោ ឯវំ ទដ្ឋព្ពោ – សត្តិ, សិរិវច្ឆោ, នន្ទិ, សោវត្តិកោ, វដំសកោ, វឌ្ឍមានកំ, មច្ឆយុគឡំ, ភទ្ទបីឋំ, អង្កុសកោ, បាសាទោ, តោរណំ, សេតច្ឆត្តំ, ខគ្គោ, តាលវណ្ដំ, មោរហត្ថកោ, វាឡពីជនី, ឧណ្ហីសំ, មណិ, បត្តោ, សុមនទាមំ, នីលុប្បលំ, រត្តុប្បលំ, សេតុប្បលំ, បទុមំ, បុណ្ឌរីកំ, បុណ្ណឃដោ, បុណ្ណបាតិ, សមុទ្ទោ, ចក្កវាឡោ, ហិមវា, សិនេរុ, ចន្ទិមសូរិយា, នក្ខត្តានិ, ចត្តារោ មហាទីបា, ទ្វិបរិត្តទីបសហស្សានិ, អន្តមសោ ចក្កវត្តិរញ្ញោ បរិសំ ឧបាទាយ សព្ពោ ចក្កលក្ខណស្សេវ បរិវារោ.

អាយតបណ្ហីតិ ទីឃបណ្ហិ, បរិបុណ្ណបណ្ហីតិ អត្ថោ. យថា ហិ អញ្ញេសំ អគ្គបាទោ ទីឃោ ហោតិ, បណ្ហិមត្ថកេ ជង្ឃា បតិដ្ឋាតិ, បណ្ហិំ តច្ឆេត្វា ឋបិតា វិយ ហោតិ, ន ឯវំ មហាបុរិសស្ស. មហាបុរិសស្ស បន ចតូសុ កោដ្ឋាសេសុ ទ្វេ កោដ្ឋាសា អគ្គបាទោ ហោតិ, តតិយេ កោដ្ឋាសេ ជង្ឃា បតិដ្ឋាតិ, ចតុត្ថកោដ្ឋាសេ អារគ្គេន វដ្ដេត្វា ឋបិតា វិយ រត្តកម្ពលគេណ្ឌុកសទិសា បណ្ហិ ហោតិ.

ទីឃង្គុលីតិ យថា អញ្ញេសំ កាចិ អង្គុលិយោ ទីឃា ហោន្តិ, កាចិ រស្សា, ន ឯវំ មហាបុរិសស្ស. មហាបុរិសស្ស បន មក្កដស្សេវ ទីឃា ហត្ថបាទង្គុលិយោ មូលេ ថូលា, អនុបុព្ពេន គន្ត្វា អគ្គេ តនុកា, និយ្យាសតេលេន មទ្ទិត្វា វដ្ដិតហរិតាលវដ្ដិសទិសា ហោន្តិ. តេន វុត្តំ – ‘‘ទីឃង្គុលី’’តិ.

មុទុតលុនហត្ថបាទោតិ សប្បិមណ្ឌេ ឱសារេត្វា ឋបិតំ សតវារវិហតកប្បាសបដលំ វិយ មុទុ. យថា ច ឥទានិ ជាតមត្តស្ស, ឯវំ វុឌ្ឍកាលេបិ មុទុតលុនាយេវ ភវិស្សន្តិ, មុទុតលុនា ហត្ថបាទា ឯតស្សាតិ មុទុតលុនហត្ថបាទោ.

ជាលហត្ថបាទោតិ ន ចម្មេន បដិពទ្ធអង្គុលន្តរោ. ឯទិសោ ហិ ផណហត្ថកោ បុរិសទោសេន ឧបហតោ បព្ពជ្ជំ ន បដិលភតិ. មហាបុរិសស្ស បន ចតស្សោ ហត្ថង្គុលិយោ បញ្ចបិ បាទង្គុលិយោ ឯកប្បមាណា ហោន្តិ, តាសំ ឯកប្បមាណតាយ យវលក្ខណំ អញ្ញមញ្ញំ បដិវិជ្ឈិត្វា តិដ្ឋតិ. អថស្ស ហត្ថបាទា កុសលេន វឌ្ឍកិនា យោជិតជាលវាតបានសទិសា ហោន្តិ. តេន វុត្តំ – ‘‘ជាលហត្ថបាទោ’’តិ.

ឧទ្ធំ បតិដ្ឋិតគោប្ផកត្តា ឧស្សង្ខា បាទា អស្សាតិ ឧស្សង្ខបាទោ. អញ្ញេសញ្ហិ បិដ្ឋិបាទេ គោប្ផកា ហោន្តិ, តេន តេសំ បាទា អាណិពទ្ធា វិយ ពទ្ធា ហោន្តិ, ន យថាសុខំ បរិវដ្ដន្តិ, គច្ឆន្តានំ បាទតលានិបិ ន ទិស្សន្តិ. មហាបុរិសស្ស បន អារុហិត្វា ឧបរិ គោប្ផកា បតិដ្ឋហន្តិ, តេនស្ស នាភិតោ បដ្ឋាយ ឧបរិមកាយោ នាវាយ ឋបិតសុវណ្ណបដិមា វិយ និច្ចលោ ហោតិ, អធោកាយោវ ឥញ្ជតិ, សុខេន បាទា បរិវដ្ដន្តិ, បុរតោបិ បច្ឆតោបិ ឧភយបស្សេសុបិ ឋត្វា បស្សន្តានំ បាទតលានិ បញ្ញាយន្តិ, ន ហត្ថីនំ វិយ បច្ឆតោយេវ.

ឯណិជង្ឃោតិ ឯណិមិគសទិសជង្ឃោ មំសុស្សទេន បរិបុណ្ណជង្ឃោ, ន ឯកតោ ពទ្ធបិណ្ឌិកមំសោ, សមន្តតោ សមសណ្ឋិតេន មំសេន បរិក្ខិត្តាហិ សុវដ្ដិតាហិ សាលិគព្ភយវគព្ភសទិសាហិ ជង្ឃាហិ សមន្នាគតោតិ អត្ថោ.

អនោនមន្តោតិ អនមន្តោ, ឯតេនស្ស អខុជ្ជអវាមនភាវោ ទីបិតោ. អវសេសជនា ហិ ខុជ្ជា វា ហោន្តិ វាមនា វា. ខុជ្ជានំ ឧបរិមកាយោ អបរិបុណ្ណោ ហោតិ, វាមនានំ ហេដ្ឋិមកាយោ. តេ អបរិបុណ្ណកាយត្តា ន សក្កោន្តិ អនោនមន្តា ជណ្ណុកានិ បរិមជ្ជិតុំ. មហាបុរិសោ បន បរិបុណ្ណឧភយកាយត្តា សក្កោតិ.

កោសោហិតវត្ថគុយ្ហោតិ ឧសភវារណាទីនំ វិយ សុវណ្ណបទុមកណ្ណិកសទិសេហិ កោសេហិ ឱហិតំ បដិច្ឆន្នំ វត្ថគុយ្ហំ អស្សាតិ កោសោហិតវត្ថគុយ្ហោ. វត្ថគុយ្ហន្តិ វត្ថេន គុហិតព្ពំ អង្គជាតំ វុច្ចតិ.

សុវណ្ណវណ្ណោតិ ជាតិហិង្គុលកេន មជ្ជិត្វា ទីបិទាឋាយ ឃំសិត្វា គេរុកបរិកម្មំ កត្វា ឋបិតឃនសុវណ្ណរូបសទិសោតិ អត្ថោ. ឯតេនស្ស ឃនសិនិទ្ធសណ្ហសរីរតំ ទស្សេត្វា ឆវិវណ្ណទស្សនត្ថំ កញ្ចនសន្និភត្តចោតិ វុត្តំ. បុរិមស្ស វា វេវចនមេតំ.

រជោជល្លន្តិ រជោ វា មលំ វា. ន ឧបលិម្បតីតិ ន លគ្គតិ បទុមបលាសតោ ឧទកពិន្ទុ វិយ វិវដ្ដតិ. ហត្ថធោវនាទីនិ បន ឧតុគ្គហណត្ថាយ ចេវ ទាយកានំ បុញ្ញផលត្ថាយ ច ពុទ្ធា ករោន្តិ, វត្តសីសេនាបិ ច ករោន្តិយេវ. សេនាសនំ បវិសន្តេន ហិ ភិក្ខុនា បាទេ ធោវិត្វា បវិសិតព្ពន្តិ វុត្តមេតំ.

ឧទ្ធគ្គលោមោតិ អាវដ្ដបរិយោសានេ ឧទ្ធគ្គានិ ហុត្វា មុខសោភំ ឧល្លោកយមានានិ វិយ ឋិតានិ លោមានិ អស្សាតិ ឧទ្ធគ្គលោមោ.

ព្រហ្មុជុគត្តោតិ ព្រហ្មា វិយ ឧជុគត្តោ, ឧជុមេវ ឧគ្គតទីឃសរីរោ ភវិស្សតិ. យេភុយ្យេន ហិ សត្តា ខន្ធេ កដិយំ ជាណូសូតិ តីសុ ឋានេសុ នមន្តិ, តេ កដិយំ នមន្តា បច្ឆតោ នមន្តិ, ឥតរេសុ ទ្វីសុ ឋានេសុ បុរតោ. ទីឃសរីរា បន ឯកេ បស្សវង្កា ហោន្តិ, ឯកេ មុខំ ឧន្នមេត្វា នក្ខត្តានិ គណយន្តា វិយ ចរន្តិ, ឯកេ អប្បមំសលោហិតា សូលសទិសា ហោន្តិ, ឯកេ បុរតោ បព្ភារា ហោន្តិ, បវេធមានា គច្ឆន្តិ. អយំ បន ឧជុមេវ ឧគ្គន្ត្វា ទីឃប្បមាណោ ទេវនគរេ ឧស្សិតសុវណ្ណតោរណំ វិយ ភវិស្សតីតិ ទីបេន្តិ. យថា ចេតំ, ឯវំ យំ យំ ជាតមត្តស្ស សព្ពសោ អបរិបុណ្ណំ មហាបុរិសលក្ខណំ ហោតិ, តំ តំ អាយតិំ តថាភាវិតំ សន្ធាយ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ.

សត្តុស្សទោតិ ទ្វេ ហត្ថបិដ្ឋិយោ ទ្វេ បាទបិដ្ឋិយោ ទ្វេ អំសកូដានិ ខន្ធោតិ ឥមេសុ សត្តសុ ឋានេសុ បរិបុណ្ណោ មំសុស្សទោ អស្សាតិ សត្តុស្សទោ. អញ្ញេសំ បន ហត្ថបាទបិដ្ឋាទីសុ សិរាជាលំ បញ្ញាយតិ, អំសកូដក្ខន្ធេសុ អដ្ឋិកោដិយោ. តេ មនុស្សា បេតា វិយ ខាយន្តិ, ន តថា មហាបុរិសោ, មហាបុរិសោ បន សត្តសុ ឋានេសុ បរិបុណ្ណមំសុស្សទត្តា និគូឡ្ហសិរាជាលេហិ ហត្ថបិដ្ឋាទីហិ វដ្ដេត្វា សុដ្ឋបិតសុវណ្ណាឡិង្គសទិសេន ខន្ធេន សិលារូបកំ វិយ ខាយតិ, ចិត្តកម្មរូបកំ វិយ ច ខាយតិ.

សីហស្ស បុព្ពទ្ធំ វិយ កាយោ អស្សាតិ សីហបុព្ពទ្ធកាយោ. សីហស្ស ហិ បុរត្ថិមកាយោវ បរិបុណ្ណោ ហោតិ, បច្ឆិមកាយោ អបរិបុណ្ណោ. មហាបុរិសស្ស បន សីហស្ស បុព្ពទ្ធកាយោ វិយ សព្ពោ កាយោ បរិបុណ្ណោ. សោបិ សីហស្សេវ តត្ថ តត្ថ វិនតុន្នតាទិវសេន ទុស្សណ្ឋិតវិសណ្ឋិតោ ន ហោតិ, ទីឃយុត្តដ្ឋានេ បន ទីឃោ, រស្សថូលកិសបុថុលអនុវដ្ដិតយុត្តដ្ឋានេសុ តថាវិធោវ ហោតិ. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា –

‘‘មនាបិយេវ ខោ, ភិក្ខវេ, កម្មវិបាកេ បច្ចុបដ្ឋិតេ យេហិ អង្គេហិ ទីឃេហិ សោភតិ, តានិ អង្គានិ ទីឃានិ សណ្ឋន្តិ. យេហិ អង្គេហិ រស្សេហិ សោភតិ, តានិ អង្គានិ រស្សានិ សណ្ឋន្តិ. យេហិ អង្គេហិ ថូលេហិ សោភតិ, តានិ អង្គានិ ថូលានិ សណ្ឋន្តិ. យេហិ អង្គេហិ កិសេហិ សោភតិ, តានិ អង្គានិ កិសានិ សណ្ឋន្តិ. យេហិ អង្គេហិ បុថុលេហិ សោភតិ, តានិ អង្គានិ បុថុលានិ សណ្ឋន្តិ. យេហិ អង្គេហិ វដ្ដេហិ សោភតិ, តានិ អង្គានិ វដ្ដានិ សណ្ឋន្តី’’តិ.

ឥតិ នានាចិត្តេន បុញ្ញចិត្តេន ចិត្តិតោ ទសហិ បារមីហិ សជ្ជិតោ មហាបុរិសស្ស អត្តភាវោ, លោកេ សព្ពសិប្បិនោ វា សព្ពឥទ្ធិមន្តោ វា បតិរូបកម្បិ កាតុំ ន សក្កោន្តិ.

ចិតន្តរំសោតិ អន្តរំសំ វុច្ចតិ ទ្វិន្នំ កោដ្ដានំ អន្តរំ, តំ ចិតំ បរិបុណ្ណំ អន្តរំសំ អស្សាតិ ចិតន្តរំសោ. អញ្ញេសញ្ហិ តំ ឋានំ និន្នំ ហោតិ, ទ្វេ បិដ្ឋិកោដ្ដា បាដិយេក្កា បញ្ញាយន្តិ. មហាបុរិសស្ស បន កដិតោ បដ្ឋាយ មំសបដលំ យាវ ខន្ធា ឧគ្គម្ម សមុស្សិតសុវណ្ណផលកំ វិយ បិដ្ឋិំ ឆាទេត្វា បតិដ្ឋិតំ.

និគ្រោធបរិមណ្ឌលោតិ និគ្រោធោ វិយ បរិមណ្ឌលោ. យថា បញ្ញាសហត្ថតាយ វា សតហត្ថតាយ វា សមក្ខន្ធសាខោ និគ្រោធោ ទីឃតោបិ វិត្ថារតោបិ ឯកប្បមាណោវ ហោតិ, ឯវំ កាយតោបិ ព្យាមតោបិ ឯកប្បមាណោ. យថា អញ្ញេសំ កាយោ ទីឃោ វា ហោតិ ព្យាមោ វា, ន ឯវំ វិសមប្បមាណោតិ អត្ថោ. តេនេវ យាវតក្វស្ស កាយោតិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ យាវតកោ អស្សាតិ យាវតក្វស្ស.

សមវដ្ដក្ខន្ធោតិ សមវដ្ដិតក្ខន្ធោ. យថា ឯកេ កោញ្ចា វិយ ច ពកា វិយ ច វរាហា វិយ ច ទីឃគលា វង្កគលា បុថុលគលា ច ហោន្តិ, កថនកាលេ សិរាជាលំ បញ្ញាយតិ, មន្ទោ សរោ និក្ខមតិ, ន ឯវំ មហាបុរិសស្ស. មហាបុរិសស្ស បន សុវដ្ដិតសុវណ្ណាឡិង្គសទិសោ ខន្ធោ ហោតិ, កថនកាលេ សិរាជាលំ ន បញ្ញាយតិ, មេឃស្ស វិយ គជ្ជិតោ សរោ មហា ហោតិ.

រសគ្គសគ្គីតិ ឯត្ថ រសំ គសន្តិ ហរន្តីតិ រសគ្គសា. រសហរណីនមេតំ អធិវចនំ, តា អគ្គា អស្សាតិ រសគ្គសគ្គី. មហាបុរិសស្ស កិរ សត្តរសហរណីសហស្សានិ ឧទ្ធគ្គានិ ហុត្វា គីវាយមេវ បដិមុក្កានិ. តិលផលមត្តោបិ អាហារោ ជិវ្ហគ្គេ ឋបិតោ សព្ពកាយំ អនុផរតិ. តេនេវ មហាបធានំ បទហន្តស្ស ឯកតណ្ឌុលាទីហិបិ កឡាយយូសបសតមត្តេនាបិ កាយស្ស យាបនំ អហោសិ. អញ្ញេសំ បន តថា អភាវា ន សកលំ កាយំ ឱជា ផរតិ. តេន តេ ពហ្វាពាធា ហោន្តិ.

សីហស្សេវ ហនុ អស្សាតិ សីហហនុ. តត្ថ សីហស្ស ហេដ្ឋិមហនុមេវ បរិបុណ្ណំ ហោតិ, ន ឧបរិមំ. មហាបុរិសស្ស បន សីហស្ស ហេដ្ឋិមំ វិយ ទ្វេបិ បរិបុណ្ណានិ ទ្វាទសិយា បក្ខស្ស ចន្ទសទិសានិ ហោន្តិ. អថ នេមិត្តកា ហនុកបរិយន្តំ ឱលោកេន្តាវ ឥមេសុ ហនុកេសុ ហេដ្ឋិមេ វីសតិ ឧបរិមេ វីសតីតិ ចត្តាលីសទន្តា សមា អវិរឡា បតិដ្ឋហិស្សន្តីតិ សល្លក្ខេត្វា អយញ្ហិ ទេវ, កុមារោ ចត្តាលីសទន្តោ ហោតីតិអាទិមាហំសុ. តត្រាយមត្ថោ, អញ្ញេសញ្ហិ បរិបុណ្ណទន្តានម្បិ ទ្វត្តិំស ទន្តា ហោន្តិ. ឥមស្ស បន ចត្តាលីសំ ភវិស្សន្តិ. អញ្ញេសញ្ច កេចិ ទន្តា ឧច្ចា, កេចិ នីចាតិ វិសមា ហោន្តិ, ឥមស្ស បន អយបដ្ដកេន ឆិន្នសង្ខបដលំ វិយ សមា ភវិស្សន្តិ. អញ្ញេសំ កុម្ភិលានំ វិយ ទន្តា វិរឡា ហោន្តិ, មច្ឆមំសានិ ខាទន្តានំ ទន្តន្តរំ បូរេន្តិ. ឥមស្ស បន កនកផលកាយំ សមុស្សិតវជិរបន្តិ វិយ អវិរឡា តូលិកាយ ទស្សិតបរិច្ឆេទា វិយ ទន្តា ភវិស្សន្តិ. អញ្ញេសញ្ច បូតិទន្តា ឧដ្ឋហន្តិ. តេន កាចិ ទាឋា កាឡាបិ វិវណ្ណាបិ ហោន្តិ. អយំ បន សុដ្ឋុ សុក្កទាឋោ ឱសធិតារកម្បិ អតិក្កម្ម វិរោចមានាយ បភាយ សមន្នាគតទាឋោ ភវិស្សតិ.

បហូតជិវ្ហោតិ បុថុលជិវ្ហោ. អញ្ញេសំ ជិវ្ហា ថូលាបិ ហោន្តិ កិសាបិ រស្សាបិ ថទ្ធាបិ វិសមាបិ, មហាបុរិសស្ស បន ជិវ្ហា មុទុ ទីឃា បុថុលា វណ្ណសម្បន្នា ហោតិ. សោ ហិ ឯតំ លក្ខណំ បរិយេសិតុំ អាគតានំ កង្ខាវិនោទនត្ថំ មុទុកត្តា តំ ជិវ្ហំ កថិនសូចិំ វិយ វដ្ដេត្វា ឧភោ នាសិកសោតានិ បរាមសតិ, ទីឃត្តា ឧភោ កណ្ណសោតានិ បរាមសតិ, បុថុលត្តា កេសន្តបរិយោសានំ កេវលម្បិ នលាដំ បដិច្ឆាទេតិ. ឯវមស្ស មុទុទីឃបុថុលភាវំ បកាសេន្តោ តេសំ កង្ខំ វិនោទេតិ. ឯវំ តិលក្ខណសម្បន្នំ ជិវ្ហំ សន្ធាយ ‘‘បហូតជិវ្ហោ’’តិ វុត្តំ.

ព្រហ្មស្សរោតិ អញ្ញេ ឆិន្នស្សរាបិ ភិន្នស្សរាបិ កាកស្សរាបិ ហោន្តិ, អយំ បន មហាព្រហ្មុនោ សរសទិសេន សរេន សមន្នាគតោ ភវិស្សតិ, មហាព្រហ្មុនោ ហិ បិត្តសេម្ហេហិ អបលិពុទ្ធត្តា សរោ វិសទោ ហោតិ. មហាបុរិសេនាបិ កតកម្មំ តស្ស វត្ថុំ សោធេតិ. វត្ថុនោ សុទ្ធត្តា នាភិតោ បដ្ឋាយ សមុដ្ឋហន្តោ សរោ វិសទោ អដ្ឋង្គសមន្នាគតោវ សមុដ្ឋាតិ. ករវីកោ វិយ ភណតីតិ ករវីកភាណី, មត្តករវីករុតមញ្ជុឃោសោតិ អត្ថោ.

អភិនីលនេត្តោតិ ន សកលនីលនេត្តោ, នីលយុត្តដ្ឋានេ បនស្ស ឧមាបុប្ផសទិសេន អតិវិសុទ្ធេន នីលវណ្ណេន សមន្នាគតានិ នេត្តានិ ហោន្តិ, បីតយុត្តដ្ឋានេ កណិការបុប្ផសទិសេន បីតវណ្ណេន, លោហិតយុត្តដ្ឋានេ ពន្ធុជីវកបុប្ផសទិសេន លោហិតវណ្ណេន, សេតយុត្តដ្ឋានេ ឱសធិតារកសទិសេន សេតវណ្ណេន, កាឡយុត្តដ្ឋានេ អទ្ទារិដ្ឋកសទិសេន កាឡវណ្ណេន សមន្នាគតានិ. សុវណ្ណវិមានេ ឧគ្ឃាដិតមណិសីហបញ្ជរសទិសានិ ខាយន្តិ.

គោបខុមោតិ ឯត្ថ បខុមន្តិ សកលចក្ខុភណ្ឌំ អធិប្បេតំ, តំ កាឡវច្ឆកស្ស ពហលធាតុកំ ហោតិ, រត្តវច្ឆកស្ស វិប្បសន្នំ, តំមុហុត្តជាតតរុណរត្តវច្ឆកសទិសចក្ខុភណ្ឌោតិ អត្ថោ. អញ្ញេសញ្ហិ ចក្ខុភណ្ឌា អបរិបុណ្ណា ហោន្តិ, ហត្ថិមូសិកាទីនំ អក្ខិសទិសេហិ វិនិគ្គតេហិបិ គម្ភីរេហិបិ អក្ខីហិ សមន្នាគតា ហោន្តិ. មហាបុរិសស្ស បន ធោវិត្វា មជ្ជិត្វា ឋបិតមណិគុឡិកា វិយ មុទុសិនិទ្ធនីលសុខុមបខុមាចិតានិ អក្ខីនិ.

ឧណ្ណាតិ ឧណ្ណលោមំ. ភមុកន្តរេតិ ទ្វិន្នំ ភមុកានំ វេមជ្ឈេ នាសិកមត្ថកេយេវ ជាតា, ឧគ្គន្ត្វា បន នលាដវេមជ្ឈេ ជាតា. ឱទាតាតិ បរិសុទ្ធា, ឱសធិតារកសមានវណ្ណា. មុទូតិ សប្បិមណ្ឌេ ឱសារេត្វា ឋបិតសតវារវិហតកប្បាសបដលសទិសា. តូលសន្និភាតិ សិម្ពលិតូលលតាតូលសមានា, អយមស្ស ឱទាតតាយ ឧបមា. សា បនេសា កោដិយំ គហេត្វា អាកឌ្ឍិយមានា ឧបឌ្ឍពាហុប្បមាណា ហោតិ, វិស្សដ្ឋា ទក្ខិណាវដ្ដវសេន អាវដ្ដិត្វា ឧទ្ធគ្គា ហុត្វា សន្តិដ្ឋតិ. សុវណ្ណផលកមជ្ឈេ ឋបិតរជតបុព្ពុឡកំ វិយ, សុវណ្ណឃដតោ និក្ខមមានា ខីរធារា វិយ, អរុណប្បភារញ្ជិតេ គគនប្បទេសេ ឱសធិតារកា វិយ ច អតិមនោហរាយ សិរិយា វិរោចតិ.

ឧណ្ហីសសីសោតិ ឥទំ បរិបុណ្ណនលាដតញ្ច បរិបុណ្ណសីសតំ ចាតិ ទ្វេ អត្ថវសេ បដិច្ច វុត្តំ. មហាបុរិសស្ស ហិ ទក្ខិណកណ្ណចូឡិកតោ បដ្ឋាយ មំសបដលំ ឧដ្ឋហិត្វា សកលនលាដំ ឆាទយមានំ បូរយមានំ គន្ត្វា វាមកណ្ណចូឡិកាយំ បតិដ្ឋិតំ, តំ រញ្ញោ ពន្ធឧណ្ហីសបដ្ដោ វិយ វិរោចតិ. មហាបុរិសស្ស កិរ ឥមំ លក្ខណំ ទិស្វា រាជូនំ ឧណ្ហីសបដ្ដំ អកំសុ. អយំ តាវ ឯកោ អត្ថោ. អញ្ញេ បន ជនា អបរិបុណ្ណសីសា ហោន្តិ, កេចិ កបិសីសា, កេចិ ផលសីសា, កេចិ អដ្ឋិសីសា, កេចិ ហត្ថិសីសា, កេចិ តុម្ពសីសា, កេចិ បព្ភារសីសា. មហាបុរិសស្ស បន អារគ្គេន វដ្ដេត្វា ឋបិតំ វិយ សុបរិបុណ្ណំ ឧទកបុព្ពុឡសទិសំ សីសំ ហោតិ. តត្ថ បុរិមនយេ ឧណ្ហីសវេឋិតសីសោ វិយាតិ ឧណ្ហីសសីសោ. ទុតិយនយេ ឧណ្ហីសំ វិយ សព្ពត្ថ បរិមណ្ឌលសីសោតិ ឧណ្ហីសសីសោ.