អមរាវិក្ខេបវាទវណ្ណនា

៦១. ន មរតីតិ អមរា. កា សា? ឯវន្តិបិ មេ នោតិអាទិនា នយេន បរិយន្តរហិតា ទិដ្ឋិគតិកស្ស ទិដ្ឋិ ចេវ វាចា ច. វិវិធោ ខេបោតិ វិក្ខេបោ, អមរាយ ទិដ្ឋិយា វាចាយ ច វិក្ខេបោតិ អមរាវិក្ខេបោ, សោ ឯតេសំ អត្ថីតិ អមរាវិក្ខេបិកា, អបរោ នយោ – អមរា នាម ឯកា មច្ឆជាតិ, សា ឧម្មុជ្ជននិមុជ្ជនាទិវសេន ឧទកេ សន្ធាវមានា គហេតុំ ន សក្កាតិ, ឯវមេវ អយម្បិ វាទោ ឥតោចិតោ ច សន្ធាវតិ, គាហំ ន ឧបគច្ឆតីតិ អមរាវិក្ខេបោតិ វុច្ចតិ. សោ ឯតេសំ អត្ថីតិ អមរាវិក្ខេបិកា.

៦២. ‘‘ឥទំ កុសល’’ន្តិ យថាភូតំ នប្បជានាតីតិ ទស កុសលកម្មបថេ យថាភូតំ នប្បជានាតីតិ អត្ថោ. អកុសលេបិ ទស អកុសលកម្មបថាវ អធិប្បេតា. សោ មមស្ស វិឃាតោតិ ‘‘មុសា មយា ភណិត’’ន្តិ វិប្បដិសារុប្បត្តិយា មម វិឃាតោ អស្ស, ទុក្ខំ ភវេយ្យាតិ អត្ថោ. សោ មមស្ស អន្តរាយោតិ សោ មម សគ្គស្ស ចេវ មគ្គស្ស ច អន្តរាយោ អស្ស. មុសាវាទភយា មុសាវាទបរិជេគុច្ឆាតិ មុសាវាទេ ឱត្តប្បេន ចេវ ហិរិយា ច. វាចាវិក្ខេបំ អាបជ្ជតីតិ វាចាយ វិក្ខេបំ អាបជ្ជតិ. កីទិសំ? អមរាវិក្ខេបំ, អបរិយន្តវិក្ខេបន្តិ អត្ថោ.

ឯវន្តិបិ មេ នោតិអាទីសុ ឯវន្តិបិ មេ នោតិ អនិយមិតវិក្ខេបោ. តថាតិបិ មេ នោតិ ‘‘សស្សតោ អត្តា ច លោកោ ចា’’តិ វុត្តំ សស្សតវាទំ បដិក្ខិបតិ. អញ្ញថាតិបិ មេ នោតិ សស្សតតោ អញ្ញថា វុត្តំ ឯកច្ចសស្សតំ បដិក្ខិបតិ. នោតិបិ មេ នោតិ – ‘‘ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណា’’តិ វុត្តំ ឧច្ឆេទំ បដិក្ខិបតិ. នោ នោតិបិ មេ នោតិ ‘‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតី’’តិ វុត្តំ តក្កីវាទំ បដិក្ខិបតិ. សយំ បន ‘‘ឥទំ កុសល’’ន្តិ វា ‘‘អកុសល’’ន្តិ វា បុដ្ឋោ ន កិញ្ចិ ព្យាករោតិ. ‘‘ឥទំ កុសល’’ន្តិ បុដ្ឋោ ‘‘ឯវន្តិបិ មេ នោ’’តិ វទតិ. តតោ ‘‘កិំ អកុសល’’ន្តិ វុត្តេ ‘‘តថាតិបិ មេ នោ’’តិ វទតិ. ‘‘កិំ ឧភយតោ អញ្ញថា’’តិ វុត្តេ ‘‘អញ្ញថាតិបិ មេ នោ’’តិ វទតិ. តតោ ‘‘តិវិធេនាបិ ន ហោតិ, កិំ តេ លទ្ធី’’តិ វុត្តេ ‘‘នោតិបិ មេ នោ’’តិ វទតិ. តតោ ‘‘កិំ នោ នោតិ តេ លទ្ធី’’តិ វុត្តេ ‘‘នោ នោតិបិ មេ នោ’’តិ ឯវំ វិក្ខេបមេវ អាបជ្ជតិ, ឯកស្មិម្បិ បក្ខេ ន តិដ្ឋតិ.

៦៣. ឆន្ទោ វា រាគោ វាតិ អជានន្តោបិ សហសា កុសលមេវ ‘‘កុសល’’ន្តិ វត្វា អកុសលមេវ ‘‘អកុសល’’ន្តិ វត្វា មយា អសុកស្ស នាម ឯវំ ព្យាកតំ, កិំ តំ សុព្យាកតន្តិ អញ្ញេ បណ្ឌិតេ បុច្ឆិត្វា តេហិ – ‘‘សុព្យាកតំ, ភទ្រមុខ, កុសលមេវ តយា កុសលំ, អកុសលមេវ អកុសលន្តិ ព្យាកត’’ន្តិ វុត្តេ នត្ថិ មយា សទិសោ បណ្ឌិតោតិ ឯវំ មេ តត្ថ ឆន្ទោ វា រាគោ វា អស្សាតិ អត្ថោ. ឯត្ថ ច ឆន្ទោ ទុព្ពលរាគោ, រាគោ ពលវរាគោ. ទោសោ វា បដិឃោ វាតិ កុសលំ បន ‘‘អកុសល’’ន្តិ, អកុសលំ វា ‘‘កុសល’’ន្តិ វត្វា អញ្ញេ បណ្ឌិតេ បុច្ឆិត្វា តេហិ – ‘‘ទុព្យាកតំ តយា’’តិ វុត្តេ ឯត្តកម្បិ នាម ន ជានាមីតិ តត្ថ មេ អស្ស ទោសោ វា បដិឃោ វាតិ អត្ថោ. ឥធាបិ ទោសោ ទុព្ពលកោធោ, បដិឃោ ពលវកោធោ.

តំ មមស្ស ឧបាទានំ, សោ មមស្ស វិឃាតោតិ តំ ឆន្ទរាគទ្វយំ មម ឧបាទានំ អស្ស, ទោសបដិឃទ្វយំ វិឃាតោ. ឧភយម្បិ វា ទឡ្ហគ្គហណវសេន ឧបាទានំ, វិហននវសេន វិឃាតោ. រាគោ ហិ អមុញ្ចិតុកាមតាយ អារម្មណំ គណ្ហាតិ ជលូកា វិយ. ទោសោ វិនាសេតុកាមតាយ អាសីវិសោ វិយ. ឧភោបិ ចេតេ សន្តាបកដ្ឋេន វិហនន្តិ យេវាតិ ‘‘ឧបាទាន’’ន្តិ ច ‘‘វិឃាតោ’’តិ ច វុត្តា. សេសំ បឋមវារសទិសមេវ.

៦៤. បណ្ឌិតាតិ បណ្ឌិច្ចេន សមន្នាគតា. និបុណាតិ សណ្ហសុខុមពុទ្ធិនោ សុខុមអត្ថន្តរំ បដិវិជ្ឈនសមត្ថា. កតបរប្បវាទាតិ វិញ្ញាតបរប្បវាទា ចេវ បរេហិ សទ្ធិំ កតវាទបរិចយា ច. វាលវេធិរូបាតិ វាលវេធិធនុគ្គហសទិសា. តេ ភិន្ទន្តា មញ្ញេតិ វាលវេធិ វិយ វាលំ សុខុមានិបិ បរេសំ ទិដ្ឋិគតានិ អត្តនោ បញ្ញាគតេន ភិន្ទន្តា វិយ ចរន្តីតិ អត្ថោ. តេ មំ តត្ថាតិ តេ សមណព្រាហ្មណា មំ តេសុ កុសលាកុសលេសុ. សមនុយុញ្ជេយ្យុន្តិ ‘‘កិំ កុសលំ, កិំ អកុសលន្តិ អត្តនោ លទ្ធិំ វទា’’តិ លទ្ធិំ បុច្ឆេយ្យុំ. សមនុគាហេយ្យុន្តិ ‘‘ឥទំ នាមា’’តិ វុត្តេ ‘‘កេន ការណេន ឯតមត្ថំ គាហេយ្យុ’’ន្តិ ការណំ បុច្ឆេយ្យុំ. សមនុភាសេយ្យុន្តិ ‘‘ឥមិនា នាម ការណេនា’’តិ វុត្តេ ការណេ ទោសំ ទស្សេត្វា ‘‘ន ត្វំ ឥទំ ជានាសិ, ឥទំ បន គណ្ហ, ឥទំ វិស្សជ្ជេហី’’តិ ឯវំ សមនុយុញ្ជេយ្យុំ. ន សម្បាយេយ្យន្តិ ន សម្បាទេយ្យំ, សម្បាទេត្វា កថេតុំ ន សក្កុណេយ្យន្តិ អត្ថោ. សោ មមស្ស វិឃាតោតិ យំ តំ បុនប្បុនំ វត្វាបិ អសម្បាយនំ នាម, សោ មម វិឃាតោ អស្ស, ឱដ្ឋតាលុជិវ្ហាគលសោសនទុក្ខមេវ អស្សាតិ អត្ថោ. សេសមេត្ថាបិ បឋមវារសទិសមេវ.

៦៥-៦៦. មន្ទោតិ មន្ទបញ្ញោ អបញ្ញស្សេវេតំ នាមំ. មោមូហោតិ អតិសម្មូឡ្ហោ. ហោតិ តថាគតោតិអាទីសុ សត្តោ ‘‘តថាគតោ’’តិ អធិប្បេតោ. សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ. ឥមេបិ ចត្តារោ បុព្ពេ បវត្តធម្មានុសារេនេវ ទិដ្ឋិយា គហិតត្តា បុព្ពន្តកប្បិកេសុ បវិដ្ឋា.