ឆដ្ឋពលនិទ្ទេសោ

៨១៤. ឆដ្ឋពលនិទ្ទេសេ អាសយន្តិ យត្ថ សត្តា អាសយន្តិ និវសន្តិ, តំ តេសំ និវាសដ្ឋានំ ទិដ្ឋិគតំ វា យថាភូតំ ញាណំ វា. អនុសយន្តិ អប្បហីនានុសយិតំ កិលេសំ. ចរិតន្តិ កាយាទីហិ អភិសង្ខតំ កុសលាកុសលំ. អធិមុត្តន្តិ អជ្ឈាសយំ. អប្បរជក្ខេតិអាទីសុ បញ្ញាមយេ អក្ខិម្ហិ អប្បំ បរិត្តំ រាគទោសមោហរជំ ឯតេសន្តិ អប្បរជក្ខា. តស្សេវ មហន្តតាយ មហារជក្ខា. ឧភយេនាបិ មន្ទកិលេសេ មហាកិលេសេ ច សត្តេ ទស្សេតិ. យេសំ សទ្ធាទីនិ ឥន្ទ្រិយានិ តិក្ខានិ, តេ តិក្ខិន្ទ្រិយា. យេសំ តានិ មុទូនិ, តេ មុទិន្ទ្រិយា. យេសំ អាសយាទយោ កោដ្ឋាសា សុន្ទរា, តេ ស្វាការា. វិបរីតា ទ្វាការា. យេ កថិតការណំ សល្លក្ខេន្តិ, សុខេន សក្កា ហោន្តិ វិញ្ញាបេតុំ, តេ សុវិញ្ញាបយា. វិបរីតា ទុវិញ្ញាបយា. យេ អរិយមគ្គបដិវេធស្ស អនុច្ឆវិកា ឧបនិស្សយសម្បន្នា, តេ ភព្ពា. វិបរីតា អភព្ពា.

៨១៥. ឯវំ ឆដ្ឋពលស្ស មាតិកំ ឋបេត្វា ឥទានិ យថាបដិបាដិយា ភាជេន្តោ កតមោ ច សត្តានំ អាសយោតិអាទិមាហ. តត្ថ សស្សតោ លោកោតិអាទីនំ អត្ថោ ហេដ្ឋា និក្ខេបកណ្ឌវណ្ណនាយំ (ធ. ស. អដ្ឋ. ១១០៥) វុត្តោយេវ. ឥតិ ភវទិដ្ឋិសន្និស្សិតា វាតិ ឯវំ សស្សតទិដ្ឋិំ វា សន្និស្សិតា. សស្សតទិដ្ឋិ ហិ ឯត្ថ ភវទិដ្ឋីតិ វុត្តា; ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ ច វិភវទិដ្ឋីតិ. សព្ពទិដ្ឋីនញ្ហិ សស្សតុច្ឆេទទិដ្ឋី ហិ សង្គហិតត្តា សព្ពេបិ ទិដ្ឋិគតិកា សត្តា ឥមាវ ទ្វេ ទិដ្ឋិយោ សន្និស្សិតា ហោន្តិ. វុត្តម្បិ ចេតំ – ‘‘ទ្វយសន្និស្សិតោ ខោ បនាយំ, កច្ចាន, លោកោ យេភុយ្យេន – អត្ថិតញ្ចេវ នត្ថិតញ្ចា’’តិ (សំ. និ. ២.១៥). ឯត្ថ ហិ អត្ថិតាតិ សស្សតំ, នត្ថិតាតិ ឧច្ឆេទោ. អយំ តាវ វដ្ដសន្និស្សិតានំ បុថុជ្ជនសត្តានំ អាសយោ.

ឥទានិ វិវដ្ដសន្និស្សិតានំ សុទ្ធសត្តានំ អាសយំ ទស្សេតុំ ឯតេ វា បន ឧភោ អន្តេ អនុបគម្មាតិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ ឯតេ វា បនាតិ ឯតេយេវ. ឧភោ អន្តេតិ សស្សតុច្ឆេទសង្ខាតេ ទ្វេ អន្តេ. អនុបគម្មាតិ អនល្លីយិត្វា. ឥទប្បច្ចយតា បដិច្ចសមុប្បន្នេសុ ធម្មេសូតិ ឥទប្បច្ចយតាយ ចេវ បដិច្ចសមុប្បន្នធម្មេសុ ច. អនុលោមិកា ខន្តីតិ វិបស្សនាញាណំ. យថាភូតំ វា ញាណន្តិ មគ្គញាណំ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – យា បដិច្ចសមុប្បាទេ ចេវ បដិច្ចសមុប្បន្នធម្មេសុ ច ឯតេ ឧភោ សស្សតុច្ឆេទអន្តេ អនុបគន្ត្វា វិបស្សនា បដិលទ្ធា, យញ្ច តតោ ឧត្តរិមគ្គញាណំ – អយំ សត្តានំ អាសយោ, អយំ វដ្ដសន្និស្សិតានញ្ច វិវដ្ដសន្និស្សិតានញ្ច សព្ពេសម្បិ សត្តានំ អាសយោ, ឥទំ វសនដ្ឋានន្តិ. អយំ អាចរិយានំ សមានត្ថកថា.

វិតណ្ឌវាទី បនាហ – ‘មគ្គោ នាម វាសំ វិទ្ធំសេន្តោ គច្ឆតិ, ននុ ត្វំ មគ្គោ វាសោតិ វទេសី’តិ? សោ វត្តព្ពោ ‘ត្វំ អរិយវាសភាណកោ ហោសិ ន ហោសី’តិ? សចេ បន ‘ន ហោមី’តិ វទតិ, ‘អភាណកតាយ ន ជានាសី’តិ វត្តព្ពោ. សចេ ‘ភាណកោស្មី’តិ វទតិ, ‘សុត្តំ អាហរា’តិ វត្តព្ពោ. សចេ អាហរតិ, ឥច្ចេតំ កុសលំ; នោ ចេ អាហរតិ សយំ អាហរិតព្ពំ – ‘‘ទសយិមេ, ភិក្ខវេ, អរិយវាសា, យេ អរិយា អាវសិំសុ វា អាវសន្តិ វា អាវសិស្សន្តិ វា’’តិ (អ. និ. ១០.១៩). ឯតញ្ហិ សុត្តំ មគ្គស្ស វាសភាវំ ទីបេតិ. តស្មា សុកថិតមេវេតន្តិ. ឥទំ បន ភគវា សត្តានំ អាសយំ ជានន្តោ ឥមេសញ្ច ទិដ្ឋិគតានំ វិបស្សនាញាណមគ្គញាណានំ អប្បវត្តិក្ខណេបិ ជានាតិ ឯវ. វុត្តម្បិ ចេតំ –

‘‘កាមំ សេវន្តញ្ញេវ ជានាតិ ‘អយំ បុគ្គលោ កាមគរុកោ កាមាសយោ កាមាធិមុត្តោ’តិ. នេក្ខម្មំ សេវន្តញ្ញេវ ជានាតិ ‘អយំ បុគ្គលោ នេក្ខម្មគរុកោ នេក្ខម្មាសយោ នេក្ខម្មាធិមុត្តោ’តិ. ព្យាបាទំ…បេ… អព្យាបាទំ… ថិនមិទ្ធំ…បេ… អាលោកសញ្ញំ នេក្ខម្មំ សេវន្តញ្ញេវ ជានាតិ សេវន្តញ្ញេវ ជានាតិ ‘អយំ បុគ្គលោ អាលោកសញ្ញាគរុកោ អាលោកសញ្ញាសយោ អាលោកសញ្ញាធិមុត្តោ’’តិ (បដិ. ម. ១.១១៣).

៨១៦. អនុសយនិទ្ទេសេ កាមរាគោ ច សោ អប្បហីនដ្ឋេន អនុសយោ ចាតិ កាមរាគានុសយោ. សេសបទេសុបិ ឯសេវ នយោ. យំ លោកេ បិយរូបន្តិ យំ ឥមស្មិំ លោកេ បិយជាតិកំ. សាតរូបន្តិ សាតជាតិកំ អស្សាទបទដ្ឋានំ ឥដ្ឋារម្មណំ. ឯត្ថ សត្តានំ រាគានុសយោ អនុសេតីតិ ឯតស្មិំ ឥដ្ឋារម្មណេ សត្តានំ អប្បហីនដ្ឋេន រាគានុសយោ អនុសេតិ. យថា នាម ឧទកេ និមុគ្គស្ស ហេដ្ឋា ច ឧបរិ ច សមន្តភាគេ ច ឧទកមេវ ហោតិ, ឯវមេវ ឥដ្ឋារម្មណេ រាគុប្បត្តិ នាម សត្តានំ អាចិណ្ណសមាចិណ្ណា. តថា អនិដ្ឋារម្មណេ បដិឃុប្បត្តិ. ឥតិ ឥមេសុ ទ្វីសុ ធម្មេសូតិ ឯវំ ឥមេសុ ទ្វីសុ កាមរាគបដិឃវន្តេសុ ឥដ្ឋានិដ្ឋារម្មណធម្មេសុ. អវិជ្ជានុបតិតាតិ កាមរាគបដិឃសម្បយុត្តា ហុត្វា អារម្មណករណវសេន អវិជ្ជា អនុបតិតា. តទេកដ្ឋោតិ តាយ អវិជ្ជាយ សម្បយុត្តេកដ្ឋវសេន ឯកដ្ឋោ. មានោ ច ទិដ្ឋិ ច វិចិកិច្ឆា ចាតិ នវវិធោ មានោ, ទ្វាសដ្ឋិវិធា ទិដ្ឋិ, អដ្ឋវត្ថុកា ច វិចិកិច្ឆា. ភវរាគានុសយោ បនេត្ថ កាមរាគានុសយេនេវ សង្គហិតោតិ វេទិតព្ពោ.

៨១៧. ចរិតនិទ្ទេសេ តេរស ចេតនា បុញ្ញាភិសង្ខារោ, ទ្វាទស អបុញ្ញាភិសង្ខារោ, ចតស្សោ អានេញ្ជាភិសង្ខារោ. តត្ថ កាមាវចរោ បរិត្តភូមកោ, ឥតរោ មហាភូមកោ. តីសុបិ វា ឯតេសុ យោ កោចិ អប្បវិបាកោ បរិត្តភូមកោ, ពហុវិបាកោ មហាភូមកោតិ វេទិតព្ពោ.

៨១៨. អធិមុត្តិនិទ្ទេសោ ហេដ្ឋា បកាសិតោវ. កស្មា បនាយំ អធិមុត្តិ ហេដ្ឋា វុត្តាបិ បុន គហិតាតិ? អយញ្ហិ ហេដ្ឋា បាដិយេក្កំ ពលទស្សនវសេន គហិតា, ឥធ សត្តានំ តិក្ខិន្ទ្រិយមុទិន្ទ្រិយភាវទស្សនត្ថំ.

៨១៩. មហារជក្ខនិទ្ទេសេ ឧស្សទគតានីតិ វេបុល្លគតានិ. បហានក្កមវសេន ចេស ឧប្បដិបាដិយា និទ្ទេសោ កតោ.

៨២០. អនុស្សទគតានីតិ អវេបុល្លគតានិំ. តិក្ខិន្ទ្រិយមុទិន្ទ្រិយនិទ្ទេសេ ឧបនិស្សយឥន្ទ្រិយានិ នាម កថិតានិ. ឧប្បដិបាដិយា និទ្ទេសេ បនេត្ថ បយោជនំ ហេដ្ឋា វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ.

៨២៣. តថា ទ្វាការនិទ្ទេសាទីសុ បាបាសយាតិ អកុសលាសយា. បាបចរិតាតិ អបុញ្ញាភិសង្ខារបរិបូរកា. បាបាធិមុត្តិកាតិ សក្កាយាភិរតា វដ្ដជ្ឈាសយា.

៨២៤. ស្វាការនិទ្ទេសេ យស្មា កល្យាណកោ នាម អនុសយោ នត្ថិ, តស្មា កល្យាណានុសយាតិ ន វុត្តំ. សេសំ វុត្តវិបរិយាយេន វេទិតព្ពំ.

៨២៦. ភព្ពាភព្ពនិទ្ទេសេ កម្មាវរណេនាតិ បញ្ចវិធេន អានន្តរិយកម្មេន. កិលេសាវរណេនាតិ និយតមិច្ឆាទិដ្ឋិយា. វិបាកាវរណេនាតិ អហេតុកបដិសន្ធិយា. យស្មា បន ទុហេតុកានម្បិ អរិយមគ្គបដិវេធោ នត្ថិ, តស្មា ទុហេតុកបដិសន្ធិបិ វិបាកាវរណមេវាតិ វេទិតព្ពា. អស្សទ្ធាតិ ពុទ្ធាទីសុ សទ្ធារហិតា. អច្ឆន្ទិកាតិ កត្តុកម្យតាកុសលច្ឆន្ទរហិតា. ឧត្តរកុរុកា មនុស្សា អច្ឆន្ទិកដ្ឋានំ បវិដ្ឋា. ទុប្បញ្ញាតិ ភវង្គបញ្ញាយ បរិហីនា. ភវង្គបញ្ញាយ បន បរិបុណ្ណាយបិ យស្ស ភវង្គំ លោកុត្តរស្ស បាទកំ ន ហោតិ, សោ ទុប្បញ្ញោយេវ នាម. អភព្ពា និយាមំ ឱក្កមិតុំ កុសលេសុ ធម្មេសុ សម្មត្តន្តិ កុសលេសុ ធម្មេសុ សម្មត្តនិយាមសង្ខាតំ មគ្គំ ឱក្កមិតុំ អភព្ពា.

៨២៧. ន កម្មាវរណេនាតិអាទីនិ វុត្តវិបរិយាយេន វេទិតព្ពានិ. ឥទំ ទ្វិន្នំ ញាណានំ ភាជនីយំ – ឥន្ទ្រិយបរោបរិយត្តិញាណស្ស ច អាសយានុសយញាណស្ស ច. ឯត្ថ ហិ អាសយានុសយញាណេន ឥន្ទ្រិយបរោបរិយត្តិញាណម្បិ ភាជិតំ. ឥតិ ឥមានិ ទ្វេ ញាណានិ ឯកតោ ហុត្វា ឯកំ ពលញាណំ នាម ជាតន្តិ.

ឆដ្ឋពលនិទ្ទេសវណ្ណនា.