៣. បញ្ហាបុច្ឆកវណ្ណនា

៦៣៨. បញ្ហាបុច្ឆកេ បាឡិអនុសារេនេវ ឈានានំ កុសលាទិភាវោ វេទិតព្ពោ. អារម្មណត្តិកេសុ បន តិណ្ណំ ឈានានំ និមិត្តារម្មណត្តា បរិត្តារម្មណាទិភាវេន នវត្តព្ពតា វេទិតព្ពា. លោកុត្តរា បនេត្ថ មគ្គកាលេ ផលកាលេ វា សិយា អប្បមាណារម្មណា. ចតុត្ថំ ឈានំ សិយា បរិត្តារម្មណន្តិ ឯត្ថ កុសលតោ តេរស ចតុត្ថជ្ឈានានិ សព្ពត្ថបាទកចតុត្ថំ, ឥទ្ធិវិធចតុត្ថំ, ទិព្ពសោតញាណចតុត្ថំ, ចេតោបរិយញាណចតុត្ថំ, បុព្ពេនិវាសញាណចតុត្ថំ, ទិព្ពចក្ខុញាណចតុត្ថំ, យថាកម្មូបគញាណចតុត្ថំ, អនាគតំសញាណចតុត្ថំ, អាកាសានញ្ចាយតនាទិចតុត្ថំ, លោកុត្តរចតុត្ថន្តិ.

តត្ថ សព្ពត្ថបាទកចតុត្ថំ នវត្តព្ពារម្មណមេវ ហោតិ.

ឥទ្ធិវិធចតុត្ថំ ចិត្តវសេន កាយំ បរិណាមេន្តស្ស អទិស្សមានេន កាយេន បាដិហារិយករណេ កាយារម្មណត្តា បរិត្តារម្មណំ, កាយវសេន ចិត្តំ បរិណាមេន្តស្ស ទិស្សមានេន កាយេន បាដិហារិយំ កត្វា ព្រហ្មលោកំ គច្ឆន្តស្ស សមាបត្តិចិត្តារម្មណត្តា មហគ្គតារម្មណំ.

ទិព្ពសោតញាណចតុត្ថំ សទ្ទារម្មណត្តា បរិត្តារម្មណំ.

ចេតោបរិយញាណចតុត្ថំ កាមាវចរចិត្តជាននកាលេ បរិត្តារម្មណំ, រូបាវចរារូបាវចរចិត្តជាននកាលេ មហគ្គតារម្មណំ, លោកុត្តរចិត្តជាននកាលេ អប្បមាណារម្មណំ. ចេតោបរិយញាណលាភី បន បុថុជ្ជនោ បុថុជ្ជនានំយេវ ចិត្តំ ជានាតិ, ន អរិយានំ. សោតាបន្នោ សោតាបន្នស្ស ចេវ បុថុជ្ជនស្ស ច; សកទាគាមី សកទាគាមិនោ ចេវ ហេដ្ឋិមានញ្ច ទ្វិន្នំ; អនាគាមី អនាគាមិនោ ចេវ ហេដ្ឋិមានញ្ច តិណ្ណំ; ខីណាសវោ សព្ពេសម្បិ ជានាតិ.

បុព្ពេនិវាសញាណចតុត្ថំ កាមាវចរក្ខន្ធានុស្សរណកាលេ បរិត្តារម្មណំ, រូបាវចរារូបាវចរក្ខន្ធានុស្សរណកាលេ មហគ្គតារម្មណំ, ‘‘អតីតេ ពុទ្ធបច្ចេកពុទ្ធខីណាសវា មគ្គំ ភាវយិំសុ, ផលំ សច្ឆិករិំសូ’’តិ អនុស្សរណកាលេ អប្បមាណារម្មណំ, នាមគោត្តានុស្សរណកាលេ នវត្តព្ពារម្មណំ.

ទិព្ពចក្ខុញាណចតុត្ថំ វណ្ណារម្មណត្តា បរិត្តារម្មណំ.

យថាកម្មូបគញាណចតុត្ថំ កាមាវចរកម្មានុស្សរណកាលេ បរិត្តារម្មណំ, រូបាវចរារូបាវចរកម្មានុស្សរណកាលេ មហគ្គតារម្មណំ.

អនាគតំសញាណចតុត្ថំ អនាគតេ កាមធាតុយា និព្ពត្តិជាននកាលេ បរិត្តារម្មណំ, រូបារូបភវេសុ និព្ពត្តិជាននកាលេ មហគ្គតារម្មណំ, ‘‘អនាគតេ ពុទ្ធបច្ចេកពុទ្ធខីណាសវា មគ្គំ ភាវេស្សន្តិ, ផលំ សច្ឆិករិស្សន្តី’’តិ ជាននកាលេ អប្បមាណារម្មណំ, ‘‘អនាគតេ សង្ខោ នាម រាជា ភវិស្សតី’’តិអាទិនា (ទី. និ. ៣.១០៨) នយេន នាមគោត្តានុស្សរណកាលេ នវត្តព្ពារម្មណំ.

អាកាសានញ្ចាយតនអាកិញ្ចញ្ញាយតនចតុត្ថំ នវត្តព្ពារម្មណំ. វិញ្ញាណញ្ចាយតននេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនចតុត្ថំ មហគ្គតារម្មណំ.

លោកុត្តរចតុត្ថំ អប្បមាណារម្មណំ.

កិរិយតោបិ តេសំ ទ្វាទសន្នំ ឈានានំ ឥទមេវ អារម្មណវិធានំ. តីណិ ឈានានិ នមគ្គារម្មណាតិ បច្ចវេក្ខណញាណំ វា ចេតោបរិយាទិញាណំ វា មគ្គំ អារម្មណំ ករេយ្យ, តីណិ ឈានានិ តថា អប្បវត្តិតោ នមគ្គារម្មណា, សហជាតហេតុវសេន បន សិយា មគ្គហេតុកា; វីរិយជេដ្ឋិកាយ វា វីមំសាជេដ្ឋិកាយ វា មគ្គភាវនាយ មគ្គាធិបតិនោ; ឆន្ទចិត្តជេដ្ឋកកាលេ ផលកាលេ ច នវត្តព្ពា.

ចតុត្ថំ ឈានន្តិ ឥធាបិ កុសលតោ តេរសសុ ចតុត្ថជ្ឈានេសុ សព្ពត្ថបាទកឥទ្ធិវិធទិព្ពសោតទិព្ពចក្ខុយថាកម្មូបគញាណចតុត្ថញ្ចេវ ចតុព្ពិធញ្ច អារុប្បចតុត្ថំ មគ្គារម្មណាទិភាវេន ន វត្តព្ពំ. ចេតោបរិយបុព្ពេនិវាសអនាគតំសញាណចតុត្ថំ បន មគ្គារម្មណំ ហោតិ. ន វត្តព្ពំ មគ្គហេតុកំ មគ្គាធិបតីតិ វា; លោកុត្តរចតុត្ថំ មគ្គារម្មណំ ន ហោតិ; មគ្គកាលេ បន សហជាតហេតុវសេន មគ្គហេតុកំ; វីរិយវីមំសាជេដ្ឋិកាយ មគ្គភាវនាយ មគ្គាធិបតិ; ឆន្ទចិត្តជេដ្ឋិកាយ ចេវ មគ្គភាវនាយ ផលកាលេ ច ន វត្តព្ពំ. កិរិយតោបិ ទ្វាទសសុ ឈានេសុ អយមេវ នយោ.

តីណិ ឈានានិ ន វត្តព្ពាតិ អតីតាទីសុ ឯកធម្មម្បិ អារព្ភ អប្បវត្តិតោ នវត្តព្ពាតិ វេទិតព្ពា.

ចតុត្ថំ ឈានន្តិ កុសលតោ តេរសសុ ចតុត្ថជ្ឈានេសុ សព្ពត្ថបាទកចតុត្ថំ នវត្តព្ពារម្មណមេវ. ឥទ្ធិវិធចតុត្ថំ កាយវសេន ចិត្តបរិណាមនេ សមាបត្តិចិត្តារម្មណត្តា អតីតារម្មណំ; ‘‘អនាគតេ ឥមានិ បុប្ផានិ មា មិលាយិំសុ, ទីបា មា និព្ពាយិំសុ, ឯកោ អគ្គិក្ខន្ធោ សមុដ្ឋាតុ, បព្ពតោ សមុដ្ឋាតូ’’តិ អធិដ្ឋានកាលេ អនាគតារម្មណំ; ចិត្តវសេន កាយបរិណាមនកាលេ កាយារម្មណត្តា បច្ចុប្បន្នារម្មណំ. ទិព្ពសោតញាណចតុត្ថំ សទ្ទារម្មណត្តា បច្ចុប្បនារម្មណំ. ចេតោបរិយញាណចតុត្ថំ អតីតេ សត្តទិវសព្ភន្តរេ ឧប្បជ្ជិត្វា និរុទ្ធចិត្តជាននកាលេ អតីតារម្មណំ; អនាគតេ សត្តទិវសព្ភន្តរេ ឧប្បជ្ជនកចិត្តជាននកាលេ អនាគតារម្មណំ. ‘‘យថា ឥមស្ស ភោតោ មនោសង្ខារា បណិហិតា ឥមស្ស ចិត្តស្ស អនន្តរា អមុំ នាម វិតក្កំ វិតក្កេស្សតីតិ. សោ ពហុញ្ចេបិ អាទិសតិ, តថេវ តំ ហោតិ នោ អញ្ញថា’’តិ ឥមិនា ហិ សុត្តេន (អ. និ. ៣.៦១) ចេតោបរិយញាណស្សេវ បវត្តិ បកាសិតា. អទ្ធានបច្ចុប្បន្នសន្តតិបច្ចុប្បន្នវសេនេវ បច្ចុប្បន្នំ អារព្ភ បវត្តិកាលេ បច្ចុប្បន្នារម្មណំ. វិត្ថារកថា បនេត្ថ ហេដ្ឋាអដ្ឋកថាកណ្ឌវណ្ណនាយំ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពា.

បុព្ពេនិវាសញាណចតុត្ថំ អតីតក្ខន្ធានុស្សរណកាលេ អតីតារម្មណំ, នាមគោត្តានុស្សរណកាលេ នវត្តព្ពារម្មណំ. ទិព្ពចក្ខុញាណចតុត្ថំ វណ្ណារម្មណត្តា បច្ចុប្បន្នារម្មណំ. យថាកម្មូបគញាណចតុត្ថំ អតីតកម្មមេវ អារម្មណំ ករោតីតិ អតីតារម្មណំ. អនាគតំសញាណចតុត្ថំ អនាគតក្ខន្ធានុស្សរណកាលេ អនាគតារម្មណំ, នាមគោត្តានុស្សរណកាលេ នវត្តព្ពារម្មណំ. អាកាសានញ្ចាយតនអាកិញ្ចញ្ញាយតនចតុត្ថំ នវត្តព្ពារម្មណមេវ. វិញ្ញាណញ្ចាយតននេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនចតុត្ថំ អតីតារម្មណមេវ. លោកុត្តរចតុត្ថំ នវត្តព្ពារម្មណមេវ. កិរិយតោបិ ទ្វាទសសុ ចតុត្ថជ្ឈានេសុ ឯសេវ នយោ.

តីណិ ឈានានិ ពហិទ្ធារម្មណាតិ អជ្ឈត្តតោ ពហិទ្ធាភូតំ និមិត្តំ អារព្ភ បវត្តិតោ ពហិទ្ធារម្មណា.

ចតុត្ថំ ឈានន្តិ ឥធាបិ កុសលតោ តេរសសុ ចតុត្ថជ្ឈានេសុ សព្ពត្ថបាទកចតុត្ថំ ពហិទ្ធារម្មណមេវ.

ឥទ្ធិវិធចតុត្ថំ កាយវសេន ចិត្តបរិណាមនេបិ ចិត្តវសេន កាយបរិណាមនេបិ អត្តនោវ កាយចិត្តារម្មណត្តា អជ្ឈត្តារម្មណំ; ‘‘ពហិទ្ធា ហត្ថិម្បិ ទស្សេតី’’តិអាទិនា នយេន បវត្តកាលេ ពហិទ្ធារម្មណំ.

ទិព្ពសោតញាណចតុត្ថំ អត្តនោ កុច្ឆិគតសទ្ទារម្មណកាលេ អជ្ឈត្តារម្មណំ, បរស្ស សទ្ទារម្មណកាលេ ពហិទ្ធារម្មណំ, ឧភយវសេនាបិ អជ្ឈត្តពហិទ្ធារម្មណំ.

ចេតោបរិយញាណចតុត្ថំ ពហិទ្ធារម្មណមេវ.

បុព្ពេនិវាសញាណចតុត្ថំ អត្តនោ ខន្ធានុស្សរណកាលេ អជ្ឈត្តារម្មណំ, បរស្ស ខន្ធានញ្ចេវ នាមគោត្តស្ស ច អនុស្សរណកាលេ ពហិទ្ធារម្មណំ.

ទិព្ពចក្ខុញាណចតុត្ថំ អត្តនោ រូបារម្មណកាលេ អជ្ឈត្តារម្មណំ, បរស្ស រូបារម្មណកាលេ ពហិទ្ធារម្មណំ, ឧភយវសេនាបិ អជ្ឈត្តពហិទ្ធារម្មណំ.

យថាកម្មូបគញាណចតុត្ថំ អត្តនោ កម្មជាននកាលេ អជ្ឈត្តារម្មណំ, បរស្ស កម្មជាននកាលេ ពហិទ្ធារម្មណំ, ឧភយវសេនាបិ អជ្ឈត្តពហិទ្ធារម្មណំ.

អនាគតំសញាណចតុត្ថំ អត្តនោ អនាគតេ និព្ពត្តិជាននកាលេ អជ្ឈត្តារម្មណំ, បរស្ស ខន្ធានុស្សរណកាលេ ចេវ នាមគោត្តានុស្សរណកាលេ ច ពហិទ្ធារម្មណំ, ឧភយវសេនាបិ អជ្ឈត្តពហិទ្ធារម្មណំ.

អាកាសានញ្ចាយតនចតុត្ថំ ពហិទ្ធារម្មណំ. អាកិញ្ចញ្ញាយតនចតុត្ថំ នវត្តព្ពារម្មណំ. វិញ្ញាណញ្ចាយតននេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនចតុត្ថំ អជ្ឈត្តារម្មណំ.

លោកុត្តរចតុត្ថំ ពហិទ្ធារម្មណមេវ. កិរិយតោបិ ទ្វាទសសុ ឈានេសុ អយមេវ នយោតិ.

ឥមស្មិំ បន ឈានវិភង្គេ សម្មាសម្ពុទ្ធេន សុត្តន្តភាជនីយេបិ លោកិយលោកុត្តរមិស្សកានេវ ឈានានិ កថិតានិ; អភិធម្មភាជនីយេបិ បញ្ហាបុច្ឆកេបិ. តយោបិ ហិ ឯតេ នយា តេភូមកធម្មមិស្សកត្តា ឯកបរិច្ឆេទា ឯវ. ឯវមយំ ឈានវិភង្គោបិ តេបរិវដ្ដំ នីហរិត្វាវ ភាជេត្វា ទស្សិតោតិ.

សម្មោហវិនោទនិយា វិភង្គដ្ឋកថាយ

ឈានវិភង្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.