២. វេទនាក្ខន្ធនិទ្ទេសោ

៨. វេទនាក្ខន្ធនិទ្ទេសាទីសុ ហេដ្ឋា វុត្តសទិសំ បហាយ អបុព្ពមេវ វណ្ណយិស្សាម. យា កាចិ វេទនាតិ ចតុភូមិកវេទនំ បរិយាទិយតិ. សុខា វេទនាតិអាទីនិ អតីតាទិវសេន និទ្ទិដ្ឋវេទនំ សភាវតោ ទស្សេតុំ វុត្តានិ. តត្ថ សុខា វេទនា អត្ថិ កាយិកា, អត្ថិ ចេតសិកា. តថា ទុក្ខា វេទនា. អទុក្ខមសុខា បន ចក្ខាទយោ បសាទកាយេ សន្ធាយ បរិយាយេន ‘អត្ថិ កាយិកា, អត្ថិ ចេតសិកា’. តត្ថ សព្ពាបិ កាយិកា កាមាវចរា. តថា ចេតសិកា ទុក្ខា វេទនា. ចេតសិកា សុខា បន តេភូមិកា. អទុក្ខមសុខា ចតុភូមិកា. តស្សា សព្ពប្បការាយបិ សន្តតិវសេន, ខណាទិវសេន ច អតីតាទិភាវោ វេទិតព្ពោ.

តត្ថ សន្តតិវសេន ឯកវីថិឯកជវនឯកសមាបត្តិបរិយាបន្នា, ឯកវិធវិសយសមាយោគប្បវត្តា ច បច្ចុប្បន្នា. តតោ បុព្ពេ អតីតា, បច្ឆា អនាគតា. ខណាទិវសេន ខណត្តយបរិយាបន្នា បុព្ពន្តាបរន្តមជ្ឈគតា សកិច្ចញ្ច កុរុមានា វេទនា បច្ចុប្បន្នា. តតោ បុព្ពេ អតីតា, បច្ឆា អនាគតា. តត្ថ ខណាទិវសេន អតីតាទិភាវំ សន្ធាយ អយំ និទ្ទេសោ កតោតិ វេទិតព្ពោ.

១១. ឱឡារិកសុខុមនិទ្ទេសេ អកុសលា វេទនាតិអាទីនិ ជាតិតោ ឱឡារិកសុខុមភាវំ ទស្សេតុំ វុត្តានិ. ទុក្ខា វេទនា ឱឡារិកាតិអាទីនិ សភាវតោ. អសមាបន្នស្ស វេទនាតិអាទីនិ បុគ្គលតោ. សាសវាតិអាទីនិ លោកិយលោកុត្តរតោ ឱឡារិកសុខុមភាវំ ទស្សេតុំ វុត្តានិ. តត្ថ អកុសលា តាវ សទរថដ្ឋេន ទុក្ខវិបាកដ្ឋេន ច ឱឡារិកា. កុសលា និទ្ទរថដ្ឋេន សុខវិបាកដ្ឋេន ច សុខុមា. អព្យាកតា និរុស្សាហដ្ឋេន អវិបាកដ្ឋេន ច សុខុមា. កុសលាកុសលា សឧស្សាហដ្ឋេន សវិបាកដ្ឋេន ច ឱឡារិកា. អព្យាកតា វុត្តនយេនេវ សុខុមា.

ទុក្ខា អសាតដ្ឋេន ទុក្ខដ្ឋេន ច ឱឡារិកា. សុខា សាតដ្ឋេន សុខដ្ឋេន ច សុខុមា. អទុក្ខមសុខា សន្តដ្ឋេន បណីតដ្ឋេន ច សុខុមា. សុខទុក្ខា ខោភនដ្ឋេន ផរណដ្ឋេន ច ឱឡារិកា. សុខវេទនាបិ ហិ ខោភេតិ ផរតិ. តថា ទុក្ខវេទនាបិ. សុខញ្ហិ ឧប្បជ្ជមានំ សកលសរីរំ ខោភេន្តំ អាលុឡេន្តំ អភិសន្ទយមានំ មទ្ទយមានំ ឆាទយមានំ សីតោទកឃដេន អាសិញ្ចយមានំ វិយ ឧប្បជ្ជតិ. ទុក្ខំ ឧប្បជ្ជមានំ តត្តផាលំ អន្តោ បវេសន្តំ វិយ តិណុក្កាយ ពហិ ឈាបយមានំ វិយ ឧប្បជ្ជតិ. អទុក្ខមសុខា បន វុត្តនយេនេវ សុខុមា. អសមាបន្នស្ស វេទនា នានារម្មណេ វិក្ខិត្តភាវតោ ឱឡារិកា. សមាបន្នស្ស វេទនា ឯកត្តនិមិត្តេយេវ ចរតីតិ សុខុមា. សាសវា អាសវុប្បត្តិហេតុតោ ឱឡារិកា. អាសវចារោ នាម ឯកន្តឱឡារិកោ. អនាសវា វុត្តវិបរិយាយេន សុខុមា.

តត្ថ ឯកោ នេវ កុសលត្តិកេ កោវិទោ ហោតិ, ន វេទនាត្តិកេ. សោ ‘កុសលត្តិកំ រក្ខាមី’តិ វេទនាត្តិកំ ភិន្ទតិ; ‘វេទនាត្តិកំ រក្ខាមី’តិ កុសលត្តិកំ ភិន្ទតិ. ឯកោ ‘តិកំ រក្ខាមី’តិ ភូមន្តរំ ភិន្ទតិ. ឯកោ ន ភិន្ទតិ. កថំ? ‘‘សុខទុក្ខា វេទនា ឱឡារិកា, អទុក្ខមសុខា វេទនា សុខុមា’’តិ ហិ វេទនាត្តិកេ វុត្តំ. តំ ឯកោ បដិក្ខិបតិ – ន សព្ពា អទុក្ខមសុខា សុខុមា. សា ហិ កុសលាបិ អត្ថិ អកុសលាបិ អព្យាកតាបិ. តត្ថ កុសលាកុសលា ឱឡារិកា, អព្យាកតា សុខុមា. កស្មា? កុសលត្តិកេ បាឡិយំ អាគតត្តាតិ. ឯវំ កុសលត្តិកោ រក្ខិតោ ហោតិ, វេទនាត្តិកោ បន ភិន្នោ.

កុសលាកុសលា វេទនា ឱឡារិកា, អព្យាកតា វេទនា សុខុមា’’តិ យំ បន កុសលត្តិកេ វុត្តំ, តំ ឯកោ បដិក្ខិបតិ – ន សព្ពា អព្យាកតា សុខុមា. សា ហិ សុខាបិ អត្ថិ ទុក្ខាបិ អទុក្ខមសុខាបិ. តត្ថ សុខទុក្ខា ឱឡារិកា, អទុក្ខមសុខា សុខុមា. កស្មា? វេទនាត្តិកេ បាឡិយំ អាគតត្តាតិ. ឯវំ វេទនាត្តិកោ រក្ខិតោ ហោតិ, កុសលត្តិកោ បន ភិន្នោ. កុសលត្តិកស្ស បន អាគតដ្ឋានេ វេទនាត្តិកំ អនោលោកេត្វា វេទនាត្តិកស្ស អាគតដ្ឋានេ កុសលត្តិកំ អនោលោកេត្វា កុសលាទីនំ កុសលត្តិកលក្ខណេន, សុខាទីនំ វេទនាត្តិកលក្ខណេន ឱឡារិកសុខុមតំ កថេន្តោ ន ភិន្ទតិ នាម.

យម្បិ ‘‘កុសលាកុសលា វេទនា ឱឡារិកា, អព្យាកតា វេទនា សុខុមា’’តិ កុសលត្តិកេ វុត្តំ, តត្ថេកោ ‘កុសលា លោកុត្តរវេទនាបិ សមានា ឱឡារិកា នាម, វិបាកា អន្តមសោ ទ្វិបញ្ចវិញ្ញាណសហជាតាបិ សមានា សុខុមា នាម ហោតី’តិ វទតិ. សោ ឯវរូបំ សន្តំ បណីតំ លោកុត្តរវេទនំ ឱឡារិកំ នាម ករោន្តោ, ទ្វិបញ្ចវិញ្ញាណសម្បយុត្តំ អហេតុកំ ហីនំ ជឡំ វេទនំ សុខុមំ នាម ករោន្តោ ‘តិកំ រក្ខិស្សាមី’តិ ភូមន្តរំ ភិន្ទតិ នាម. តត្ថ តត្ថ ភូមិយំ កុសលំ បន តំតំភូមិវិបាកេនេវ សទ្ធិំ យោជេត្វា កថេន្តោ ន ភិន្ទតិ នាម. តត្រាយំ នយោ – កាមាវចរកុសលា ហិ ឱឡារិកា; កាមាវចរវិបាកា សុខុមា. រូបាវចរារូបាវចរលោកុត្តរកុសលា ឱឡារិកា; រូបាវចរារូបាវចរលោកុត្តរវិបាកា សុខុមាតិ. ឥមិនា នីហារេន កថេន្តោ ន ភិន្ទតិ នាម.

តិបិដកចូឡនាគត្ថេរោ បនាហ – ‘‘អកុសលេ ឱឡារិកសុខុមតា នាម ន ឧទ្ធរិតព្ពា. តញ្ហិ ឯកន្តឱឡារិកមេវ. លោកុត្តរេបិ ឱឡារិកសុខុមតា ន ឧទ្ធរិតព្ពា. តញ្ហិ ឯកន្តសុខុម’’ន្តិ. ឥមំ កថំ អាហរិត្វា តិបិដកចូឡាភយត្ថេរស្ស កថយិំសុ – ឯវំ ថេរេន កថិតន្តិ. តិបិដកចូឡាភយត្ថេរោ អាហ – ‘‘សម្មាសម្ពុទ្ធេន អភិធម្មំ បត្វា ឯកបទស្សាបិ ទ្វិន្នម្បិ បទានំ អាគតដ្ឋានេ នយំ ទាតុំ យុត្តដ្ឋានេ នយោ អទិន្នោ នាម នត្ថិ, នយំ កាតុំ យុត្តដ្ឋានេ នយោ អកតោ នាម នត្ថិ. ឥធ បនេកច្ចោ ‘អាចរិយោ អស្មី’តិ វិចរន្តោ អកុសលេ ឱឡារិកសុខុមតំ ឧទ្ធរមានោ កុក្កុច្ចាយតិ. សម្មាសម្ពុទ្ធេន បន លោកុត្តរេបិ ឱឡារិកសុខុមតា ឧទ្ធរិតា’’តិ. ឯវញ្ច បន វត្វា ឥទំ សុត្តំ អាហរិ – ‘‘តត្រ, ភន្តេ, យាយំ បដិបទា ទុក្ខា ទន្ធាភិញ្ញា, អយំ, ភន្តេ, បដិបទា ឧភយេនេវ ហីនា អក្ខាយតិ – ទុក្ខត្តា ទន្ធត្តា ចា’’តិ (ទី. និ. ៣.១៥២). ឯត្ថ ហិ ចតស្សោ បដិបទា លោកិយលោកុត្តរមិស្សកា កថិតា.

តំ តំ វា បនាតិ ឯត្ថ ន ហេដ្ឋិមនយោ ឱលោកេតព្ពោ. តំតំវាបនវសេនេវ កថេតព្ពំ. ទុវិធា ហិ អកុសលា – លោភសហគតា ទោសសហគតា ច. តត្ថ ទោសសហគតា ឱឡារិកា, លោភសហគតា សុខុមា. ទោសសហគតាបិ ទុវិធា – និយតា អនិយតា ច. តត្ថ និយតា ឱឡារិកា, អនិយតា សុខុមា. និយតាបិ កប្បដ្ឋិតិកា ឱឡារិកា, នោកប្បដ្ឋិតិកា សុខុមា. កប្បដ្ឋិតិកាបិ អសង្ខារិកា ឱឡារិកា, សសង្ខារិកា សុខុមា. លោភសហគតាបិ ទ្វិធា – ទិដ្ឋិសម្បយុត្តា ទិដ្ឋិវិប្បយុត្តា ច. តត្ថ ទិដ្ឋិសម្បយុត្តា ឱឡារិកា, ទិដ្ឋិវិប្បយុត្តា សុខុមា. ទិដ្ឋិសម្បយុត្តាបិ និយតា ឱឡារិកា, អនិយតា សុខុមា. សាបិ អសង្ខារិកា ឱឡារិកា, សសង្ខារិកា សុខុមា.

សង្ខេបតោ អកុសលំ បត្វា យា វិបាកំ ពហុំ ទេតិ សា ឱឡារិកា, យា អប្បំ សា សុខុមា. កុសលំ បត្វា បន អប្បវិបាកា ឱឡារិកា, ពហុវិបាកា សុខុមា. ចតុព្ពិធេ កុសលេ កាមាវចរកុសលា ឱឡារិកា, រូបាវចរកុសលា សុខុមា. សាបិ ឱឡារិកា, អរូបាវចរកុសលា សុខុមា. សាបិ ឱឡារិកា, លោកុត្តរកុសលា សុខុមា. អយំ តាវ ភូមីសុ អភេទតោ នយោ.

ភេទតោ បន កាមាវចរា ទានសីលភាវនាមយវសេន តិវិធា. តត្ថ ទានមយា ឱឡារិកា, សីលមយា សុខុមា. សាបិ ឱឡារិកា, ភាវនាមយា សុខុមា. សាបិ ទុហេតុកា តិហេតុកាតិ ទុវិធា. តត្ថ ទុហេតុកា ឱឡារិកា, តិហេតុកា សុខុមា. តិហេតុកាបិ សសង្ខារិកអសង្ខារិកភេទតោ ទុវិធា. តត្ថ សសង្ខារិកា ឱឡារិកា, អសង្ខារិកា សុខុមា. រូបាវចរេ បឋមជ្ឈានកុសលវេទនា ឱឡារិកា, ទុតិយជ្ឈានកុសលវេទនា សុខុមា…បេ… ចតុត្ថជ្ឈានកុសលវេទនា សុខុមា. សាបិ ឱឡារិកា, អាកាសានញ្ចាយតនកុសលវេទនា សុខុមា អាកាសានញ្ចាយតនកុសលវេទនា ឱឡារិកា…បេ…. នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនកុសលវេទនា សុខុមា. សាបិ ឱឡារិកា, វិបស្សនាសហជាតា សុខុមា. សាបិ ឱឡារិកា, សោតាបត្តិមគ្គសហជាតា សុខុមា. សាបិ ឱឡារិកា…បេ… អរហត្តមគ្គសហជាតា សុខុមា.

ចតុព្ពិធេ វិបាកេ កាមាវចរវិបាកវេទនា ឱឡារិកា, រូបាវចរវិបាកវេទនា សុខុមា. សាបិ ឱឡារិកា…បេ… លោកុត្តរវិបាកវេទនា សុខុមា. ឯវំ តាវ អភេទតោ.

ភេទតោ បន កាមាវចរវិបាកា អត្ថិ អហេតុកា, អត្ថិ សហេតុកា. សហេតុកាបិ អត្ថិ ទុហេតុកា, អត្ថិ តិហេតុកា. តត្ថ អហេតុកា ឱឡារិកា, សហេតុកា សុខុមា. សាបិ ទុហេតុកា ឱឡារិកា, តិហេតុកា សុខុមា. តត្ថាបិ សសង្ខារិកា ឱឡារិកា, អសង្ខារិកា សុខុមា. បឋមជ្ឈានវិបាកា ឱឡារិកា, ទុតិយជ្ឈានវិបាកា សុខុមា…បេ… ចតុត្ថជ្ឈានវិបាកា សុខុមា. សាបិ ឱឡារិកា, អាកាសានញ្ចាយតនវិបាកា សុខុមា. សាបិ ឱឡារិកា…បេ… នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនវិបាកា សុខុមា. សាបិ ឱឡារិកា, សោតាបត្តិផលវេទនា សុខុមា. សាបិ ឱឡារិកា, សកទាគាមិ…បេ… អរហត្តផលវេទនា សុខុមា.

តីសុ កិរិយាសុ កាមាវចរកិរិយវេទនា ឱឡារិកា, រូបាវចរកិរិយវេទនា សុខុមា. សាបិ ឱឡារិកា, អរូបាវចរកិរិយវេទនា សុខុមា. ឯវំ តាវ អភេទតោ. ភេទតោ បន អហេតុកាទិវសេន ភិន្នាយ កាមាវចរកិរិយាយ អហេតុកកិរិយវេទនា ឱឡារិកា, សហេតុកា សុខុមា. សាបិ ទុហេតុកា ឱឡារិកា, តិហេតុកា សុខុមា. តត្ថាបិ សសង្ខារិកា ឱឡារិកា, អសង្ខារិកា សុខុមា. បឋមជ្ឈានេ កិរិយវេទនា ឱឡារិកា, ទុតិយជ្ឈានេ សុខុមា. សាបិ ឱឡារិកា, តតិយេ…បេ… ចតុត្ថេ សុខុមា. សាបិ ឱឡារិកា, អាកាសានញ្ចាយតនកិរិយវេទនា សុខុមា. សាបិ ឱឡារិកា, វិញ្ញាណញ្ចា…បេ… នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនកិរិយវេទនា សុខុមា. យា ឱឡារិកា សា ហីនា. យា សុខុមា សា បណីតា.

១៣. ទូរទុកនិទ្ទេសេ អកុសលវេទនា វិសភាគដ្ឋេន វិសំសដ្ឋេន ច កុសលាព្យាកតាហិ ទូរេ. ឥមិនា នយេន សព្ពបទេសុ ទូរតា វេទិតព្ពា. សចេបិ ហិ អកុសលាទិវេទនាសមង្គិនោ ទុក្ខាទិវេទនាសមង្គិនោ ច តយោ តយោ ជនា ឯកមញ្ចេ និសិន្នា ហោន្តិ, តេសម្បិ តា វេទនា វិសភាគដ្ឋេន វិសំសដ្ឋេន ច ទូរេយេវ នាម. សមាបន្នវេទនាទិសមង្គីសុបិ ឯសេវ នយោ. អកុសលា បន អកុសលាយ សភាគដ្ឋេន សរិក្ខដ្ឋេន ច សន្តិកេ នាម. ឥមិនា នយេន សព្ពបទេសុ សន្តិកតា វេទិតព្ពា. សចេបិ ហិ អកុសលាទិវេទនាសមង្គីសុ តីសុ ជនេសុ ឯកោ កាមភវេ, ឯកោ រូបភវេ, ឯកោ អរូបភវេ, តេសម្បិ តា វេទនា សភាគដ្ឋេន សរិក្ខដ្ឋេន ច សន្តិកេយេវ នាម. កុសលាទិវេទនាសមង្គីសុបិ ឯសេវ នយោ.

តំ តំ វា បនាតិ ឯត្ថ ហេដ្ឋិមនយំ អនោលោកេត្វា តំ តំ វាបនវសេនេវ កថេតព្ពំ. កថេន្តេន ច ន ទូរតោ សន្តិកំ ឧទ្ធរិតព្ពំ, សន្តិកតោ បន ទូរំ ឧទ្ធរិតព្ពំ. ទុវិធា ហិ អកុសលា – លោភសហគតា ទោសសហគតា ច. តត្ថ លោភសហគតា លោភសហគតាយ សន្តិកេ នាម, ទោសសហគតាយ ទូរេ នាម. ទោសសហគតា ទោសសហគតាយ សន្តិកេ នាម, លោភសហគតាយ ទូរេ នាម. ទោសសហគតាបិ និយតា និយតាយ សន្តិកេ នាមាតិ. ឯវំ អនិយតា. កប្បដ្ឋិតិកអសង្ខារិកសសង្ខារិកភេទំ លោភសហគតាទីសុ ច ទិដ្ឋិសម្បយុត្តាទិភេទំ សព្ពំ ឱឡារិកទុកនិទ្ទេសេ វិត្ថារិតវសេន អនុគន្ត្វា ឯកេកកោដ្ឋាសវេទនា តំតំកោដ្ឋាសវេទនាយ ឯវ សន្តិកេ, ឥតរា ឥតរាយ ទូរេតិ វេទិតព្ពាតិ.

អយំ វេទនាក្ខន្ធនិទ្ទេសោ.