១. អតីតាទិឯកច្ចកថាវណ្ណនា

២៩៩. ឥទានិ ឯកច្ចំ អត្ថីតិ កថា ហោតិ. តត្ថ យេ ‘‘ឯកច្ចំ អតីតំ អត្ថី’’តិ មញ្ញន្តិ, សេយ្យថាបិ កស្សបិកា; តេសំ លទ្ធិភិន្ទនត្ថំ អតីតំ អត្ថីតិ បុច្ឆា សកវាទិស្ស, ឯកច្ចំ អត្ថីតិ វិស្សជ្ជនំ បរវាទិស្ស. អយញ្ហិ អធិប្បាយោ – អវិបក្កវិបាកំ អត្ថិ, វិបក្កវិបាកំ នត្ថីតិ. ឯកច្ចំ និរុទ្ធន្តិ អនុយោគោ សកវាទិស្ស. តស្សត្ថោ – យទិ តេ អតីតំ ឯកច្ចំ អត្ថិ ឯកច្ចំ នត្ថិ, ឯវំ សន្តេ ឯកច្ចំ អតីតំ និរុទ្ធំ, ឯកច្ចំ អតីតំ អនិរុទ្ធំ, តថេវ ឋិតន្តិ អាបជ្ជតិ. វិគតន្តិអាទីសុបិ ឯសេវ នយោ.

អវិបក្កវិបាកធម្មា ឯកច្ចេតិ ឥទំ យស្មា យេសំ សោ អវិបក្កវិបាកានំ អត្ថិតំ ឥច្ឆតិ, តេបិ អតីតាយេវ. តស្មា យថា តេ អតីតំ ឯកច្ចំ អត្ថិ, កិំ តថា អវិបក្កវិបាកាបិ ធម្មា ឯកច្ចេ អត្ថី ឯកច្ចេ នត្ថីតិ ចោទេតុំ វុត្តំ. វិបក្កវិបាកាតិ ឥទំ យេសំ សោ នត្ថិតំ ឥច្ឆតិ, តេសំ វសេន ចោទេតុំ វុត្តំ. អវិបាកាតិ ឥទំ អព្យាកតានំ វសេន ចោទេតុំ វុត្តំ. ឥតិ ឥមេសំ តិណ្ណំ រាសីនំ វសេន សព្ពេសុ អនុលោមបដិលោមេសុ បដិញ្ញា ច បដិក្ខេបោ ច វេទិតព្ពា. អតីតា ឯកទេសំ វិបក្កវិបាកា, ឯកទេសំ អវិបក្កវិបាកាតិ វិប្បកតវិបាកា វុច្ចន្តិ. យេន ហិ កម្មេន បដិសន្ធិ និព្ពត្តិតា, ភវង្គម្បិ ចុតិបិ តស្សេវ វិបាកោ. តស្មា បដិសន្ធិតោ យាវ ចុតិ, តាវ តំ វិប្បកតវិបាកំ នាម ហោតិ. តថារូបេ ធម្មេ សន្ធាយេតំ វុត្តំ.

វិបច្ចិស្សន្តីតិ កត្វា តេ អត្ថីតិ បុច្ឆា សកវាទិស្ស. យថា ធម្មធរស្ស បុគ្គលស្ស និទ្ទាយន្តស្សាបិ ពហុបវត្តិនោ ធម្មា អត្ថីតិ វុច្ចន្តិ, ឯវំ លោកវោហារវសេន អត្ថិតំ សន្ធាយ បដិញ្ញា បរវាទិស្ស. វិបច្ចិស្សន្តីតិ កត្វា បច្ចុបន្នាតិ ទុតិយបញ្ហេ ‘‘កម្មានំ អវិនាសសង្ខាតោ កម្មូបចយោ នាមេកោ អត្ថី’’តិ លទ្ធិយំ ឋត្វា បដិញ្ញា បរវាទិស្ស.