២. បរិហានិកថា

១. វាទយុត្តិបរិហានិវណ្ណនា

២៣៩. ឥទានិ បរិហានិកថា ហោតិ. បរិហានិធម្មោ អបរិហានិធម្មោ, ‘‘ទ្វេមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មា សេក្ខស្ស, ភិក្ខុនោ បរិហានាយ សំវត្តន្តិ’’ (អ. និ. ២.១៨៥), ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មា សមយវិមុត្តស្ស ភិក្ខុនោ បរិហានាយ សំវត្តន្តី’’តិ (អ. និ. ៥.១៤៩) ឯវមាទីនិ ហិ សុត្តានិ និស្សាយ សម្មិតិយា វជ្ជិបុត្តកា សព្ពត្ថិវាទិនោ ឯកច្ចេ ច មហាសង្ឃិកា អរហតោបិ បរិហានិំ ឥច្ឆន្តិ, តស្មា តេ វា ហោន្តុ អញ្ញេយេវ វា, យេសំ អយំ លទ្ធិ, តេសំ លទ្ធិភិន្ទនត្ថំ បរិហាយតិ អរហា អរហត្តាតិ បុច្ឆា សកវាទិស្ស. តត្រ បរិហាយតីតិ ទ្វេ បរិហានិយោ បត្តបរិហានិ ច អប្បត្តបរិហានិ ច. តត្ថ ‘‘ទុតិយម្បិ ខោ អាយស្មា គោធិកោ តម្ហា សាមយិកាយ ចេតោវិមុត្តិយា បរិហាយី’’តិ (សំ. និ. ១.១៥៩) អយំ បត្តបរិហានិ នាម. ‘‘មា វោ សាមញ្ញត្ថិកានំ សតំ សាមញ្ញត្ថោ បរិហាយី’’តិ (ម. និ. ១.៤១៦-៤១៨) អយំ អប្បត្តបរិហានិ. តាសុ ឥធ បត្តបរិហានិ អធិប្បេតា. តញ្ហិ សន្ធាយ អាមន្តាតិ បដិញ្ញា បរវាទិស្ស. សកសមយេ បន ឥមំ បត្តបរិហានិំ នាម លោកិយសមាបត្តិយាវ ឥច្ឆន្តិ, ន អរហត្តាទីហិ សាមញ្ញផលេហិ. បរសមយេបិ នំ សព្ពសាមញ្ញផលេសុ សព្ពភវេសុ សព្ពកាលេសុ សព្ពេសញ្ច បុគ្គលានំ ន ឥច្ឆន្តិ. តំ បន តេសំ លទ្ធិមត្តមេវាតិ សព្ពំ លទ្ធិជាលំ ភិន្ទិតុំ បុន សព្ពត្ថាតិអាទិនា នយេន ទេសនា វឌ្ឍិតា.

តត្ថ យស្មា បរវាទី កមេន បរិហាយិត្វា សោតាបត្តិផលេ ឋិតស្ស អរហតោ បរិហានិំ ន ឥច្ឆតិ, ឧបរិផលេសុ ឋិតស្សេវ ឥច្ឆតិ. យស្មា ច រូបារូបភវេសុ ឋិតស្ស ន ឥច្ឆតិ, កម្មារាមតាទីនំ បន បរិហានិយធម្មានំ ភាវតោ កាមភវេ ឋិតស្សេវ ឥច្ឆតិ, តស្មា ‘‘សព្ពត្ថា’’តិ បុដ្ឋោ បដិក្ខិបតិ. បុន ទឡ្ហំ កត្វា បុដ្ឋោ កាមភវំ សន្ធាយ បដិជានាតិ. សព្ពស្មិម្បិ ហិ កាមភវេ បរិហានិករា កាមគុណា អត្ថិ, តស្មា តត្ថ បរិហាយតីតិ តស្ស លទ្ធិ.

តតិយបុច្ឆាយ បរិហានីតិ បរិហានិករេ ធម្មេ បុច្ឆតិ. តត្ថ យស្មា បរិហានិ នាម កម្មារាមតាទិធម្មា, វិសេសតោ វា កាមរាគព្យាបាទា ឯវ, តេ ច រូបារូបភវេ នត្ថិ, តស្មា ‘‘ន ហេវ’’ន្តិ បដិក្ខេបោ បរវាទិស្ស.

សព្ពទាតិ កាលបុច្ឆា. តត្ថ បឋមបញ្ហេ យោនិសោមនសិការកាលេ អបរិហាយនតោ បដិក្ខិបតិ. ទុតិយេ អយោនិសោមនសិករោតោ រត្តិភាគេ វា ទិវសភាគេ វា សព្ពទា បរិហាយនតោ បដិជានាតិ. តតិយេ បរិហានិករធម្មសមាយោគេ សតិ មុហុត្តមេវ បរិហានិ នាម ហោតិ, តតោ បុព្ពេ អបរិហីនស្ស បច្ឆា បរិហីនស្ស ច បរិហានិ នាម នត្ថីតិ បដិក្ខិបតិ.

សព្ពេវ អរហន្តោតិ បញ្ហានំ បឋមស្មិំ តិក្ខិន្ទ្រិយេ សន្ធាយ បដិក្ខិបតិ. ទុតិយស្មិំ មុទិន្ទ្រិយេ សន្ធាយ បដិជានាតិ. តតិយស្មិម្បិ តិក្ខិន្ទ្រិយាវ អធិប្បេតា. តេសញ្ហិ សព្ពេសម្បិ បរិហានិ ន ហោតីតិ តស្ស លទ្ធិ.

សេដ្ឋិឧទាហរណេ បឋមបុច្ឆា បរវាទិស្ស, ទុតិយា សកវាទិស្ស. តត្រាយំ អធិប្បាយោ – យំ មំ តុម្ហេ បុច្ឆថ – ‘‘អរហា អរហត្តា បរិហាយន្តោ ចតូហិ ផលេហិ បរិហាយតី’’តិ, តត្រ វោ បដិបុច្ឆាមិ – ‘‘ចតូហិ សតសហស្សេហិ សេដ្ឋី សេដ្ឋិត្តំ ករោន្តោ សតសហស្សេហិ បរិហីនេ សេដ្ឋី សេដ្ឋិត្តា បរិហីនោ ហោតី’’តិ. តតោ សកវាទិនា ឯកទេសេន បរិហានិំ សន្ធាយ ‘‘អាមន្តា’’តិ វុត្តេ សព្ពសាបតេយ្យា បរិហីនោ ហោតីតិ បុច្ឆតិ. តថា អបរិហីនត្តា សកវាទី ន ហេវាតិ វត្វា អថ នំ ‘‘ឯវមេវ អរហាបិ បរិហាយតិ ច. ន ច ចតូហិ ផលេហី’’តិ ឧប្បន្នលទ្ធិកំ ទុតិយំ ភព្ពបញ្ហំ បុច្ឆតិ. បរវាទី សេដ្ឋិនោ អភព្ពតាយ និយមំ អបស្សន្តោ បដិជានិត្វា អរហតោ ចតូហិ ផលេហិ បរិហានិភព្ពតំ បុដ្ឋោ ‘‘និយតោ សម្ពោធិបរាយណោ’’តិ (អ. និ. ៣.៨៧) វចនស្ស អយោនិសោ អត្ថំ គហេត្វា លទ្ធិយំ ឋិតោ សោតាបត្តិផលតោ បរិហាយិតុំ អភព្ពតំ សន្ធាយ បដិក្ខិបតិ. តំ បនស្ស លទ្ធិមត្តមេវាតិ.

ឯត្តាវតា វាទយុត្តិ នាម និដ្ឋិតា ហោតិ.

២. អរិយបុគ្គលសំសន្ទនបរិហានិវណ្ណនា

២៤០. ឥទានិ អរិយបុគ្គលសំសន្ទនា អារទ្ធា. តត្ថ យស្មា កេចិ អរហតោវ បរិហានិំ ឥច្ឆន្តិ, កេចិ អនាគាមិនោបិ, កេចិ សកទាគាមិស្សបិ. សោតាបន្នស្ស បន សព្ពេបិ ន ឥច្ឆន្តិយេវ. យេ អរហត្តា បរិហាយិត្វា អនាគាមិសកទាគាមិភាវេ ឋិតា, តេសំ បរិហានិំ ឥច្ឆន្តិ, ន ឥតរេសំ អនាគាមិសកទាគាមីនំ. សោតាបន្នស្ស បន តេបិ សព្ពថាបិ ន ឥច្ឆន្តិយេវ, តស្មា បេយ្យាលមុខេន បុច្ឆា កតា. តត្ថ តេសំ លទ្ធិវសេន បដិញ្ញា ច បដិក្ខេបោ ច វេទិតព្ពា. ‘‘បរិហាយតិ អនាគាមី អនាគាមិផលា’’តិ ហិ បញ្ហស្មិំ យេ អនាគាមិនោ បរិហានិំ ន ឥច្ឆន្តិ, តេសំ វសេន បដិក្ខេបោ. យេ បកតិអនាគាមិនោ វា អរហត្តា បរិហាយិត្វា ឋិតអនាគាមិនោ វា បរិហានិំ ឥច្ឆន្តិ, តេសំ វសេន បដិញ្ញាតិ ឥទមេត្ថ នយមុខំ. តស្សានុសារេន សព្ពបេយ្យាលា អត្ថតោ វេទិតព្ពា.

២៤១. យំ បនេត្ថ ‘‘សោតាបត្តិផលស្ស អនន្តរា អរហត្តំយេវ សច្ឆិករោតី’’តិ វុត្តំ, តំ បរិហីនស្ស បុន វាយមតោ អរហត្តប្បត្តិំ សន្ធាយ វុត្តំ. ឥតរោ សោតាបត្តិផលានន្តរំ អរហត្តស្ស អភាវា បដិក្ខិបតិ.

២៤២. តតោ បរំ ‘‘បរិហានិ នាមេសា កិលេសប្បហានស្ស វា មន្ទតាយ ភវេយ្យ, មគ្គភាវនាទីនំ វា អនធិមត្តតាយ, សច្ចានំ វា អទស្សនេនា’’តិ ឯវមាទីនំ វសេន អនុយុញ្ជិតុំ កស្ស ពហុតរា កិលេសា បហីនាតិអាទិ វុត្តំ. តំ សព្ពំ ឧត្តានាធិប្បាយមេវ សុត្តានំ បនត្ថោ អាគមដ្ឋកថាសុ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ.

២៦២. សមយវិមុត្តោ អរហា អរហត្តា បរិហាយតីតិ ឯត្ថ មុទិន្ទ្រិយោ សមយវិមុត្តោ, តិក្ខិន្ទ្រិយោ អសមយវិមុត្តោតិ តេសំ លទ្ធិ. សកសមយេ បន អវសិប្បត្តោ ឈានលាភី សមយវិមុត្តោ, វសិប្បត្តោ ឈានលាភី ចេវ សព្ពេ ច អរិយបុគ្គលា អរិយេ វិមោក្ខេ អសមយវិមុត្តាតិ សន្និដ្ឋានំ. សោ បន តំ អត្តនោ លទ្ធិំ គហេត្វា សមយវិមុត្តោ បរិហាយតិ, ឥតរោ ន បរិហាយតី’’តិ អាហ. សេសមេត្ថ ឧត្តានត្ថមេវ.

អរិយបុគ្គលសំសន្ទនបរិហានិវណ្ណនា.

៣. សុត្តសាធនបរិហានិវណ្ណនា

២៦៥. ឥទានិ សុត្តសាធនា ហោតិ. តត្ថ ឧច្ចាវចាតិ ឧត្តមហីនភេទតោ ឧច្ចា ច អវចា ច. បដិបាទាតិ បដិបទា. សមណេន បកាសិតាតិ ពុទ្ធសមណេន ជោតិតា. សុខាបដិបទា ហិ ខិប្បាភិញ្ញា ឧច្ចា. ទុក្ខាបដិបទា ទន្ធាភិញ្ញា អវចា. ឥតរា ទ្វេ ឯកេនង្គេន ឧច្ចា, ឯកេន អវចា. បឋមំ វុត្តា ឯវ វា ឧច្ចា, ឥតរោ តិស្សោបិ អវចា. តាយ ចេតាយ ឧច្ចាវចាយ បដិបទាយ ន បារំ ទិគុណំ យន្តិ, ឯកមគ្គេន ទ្វិក្ខត្តុំ និព្ពានំ ន គច្ឆន្តីតិ អត្ថោ. កស្មា? យេន មគ្គេន យេ កិលេសា បហីនា, តេន តេសំ បុន អប្បហាតព្ពតោ. ឯតេន បរិហានិធម្មាភាវំ ទីបេតិ. នយិទំ ឯកគុណំ មុតន្តិ តញ្ច ឥទំ បារំ ឯកវារំយេវ ផុសនារហំ ន ហោតិ. កស្មា? ឯកេន មគ្គេន សព្ពកិលេសានំ អប្បហានតោ. ឯតេន ឯកមគ្គេនេវ អរហត្តាភាវំ ទីបេតិ.

អត្ថិ ឆិន្នស្ស ឆេទិយន្តិ ឆិន្នស្ស កិលេសវដ្ដស្ស បុន ឆិន្ទិតព្ពំ កិញ្ចិ អត្ថីតិ បុច្ឆតិ. ឥតរោ តិក្ខិន្ទ្រិយំ សន្ធាយ បដិក្ខិបិត្វា បុន បុដ្ឋោ មុទិន្ទ្រិយំ សន្ធាយ បដិជានាតិ. សកវាទី សុត្តំ អាហរិត្វា នត្ថិភាវំ ទស្សេតិ. តត្ថ ឱឃបាសោតិ កិលេសោឃោ ចេវ កិលេសបាសោ ច.

២៦៦. កតស្ស បដិចយោតិ ភាវិតស្ស មគ្គស្ស បុន ភាវនា. ឥធាបិ បដិក្ខេបបដិជាននានិ បុរិមនយេនេវ វេទិតព្ពានិ.

២៦៧. បរិហានាយ សំវត្តន្តីតិ បរវាទិនា អាភតេ សុត្តេ បញ្ច ធម្មា អប្បត្តបរិហានាយ ចេវ លោកិយសមាបត្តិបរិហានាយ ច សំវត្តន្តិ. សោ បន បត្តស្ស អរហត្តផលស្ស បរិហានាយ សល្លក្ខេតិ. តេនេវ អត្ថិ អរហតោ កម្មារាមតាតិ អាហ. ឥតរោបិ អសមយវិមុត្តំ សន្ធាយ បដិក្ខិបិត្វា ឥតរំ សន្ធាយ បដិជានាតិ. កាមរាគវសេន វា បវត្តមានំ តំ បដិក្ខិបិត្វា ឥតរថា បវត្តមានំ បដិជានាតិ. រាគាទីនំ បន អត្ថិតំ បុដ្ឋោ បដិជានិតុំ ន សក្កោតិ.

២៦៨. កិំ បរិយុដ្ឋិតោតិ កេន បរិយុដ្ឋិតោ អនុពទ្ធោ អជ្ឈោត្ថតោ វា ហុត្វាតិ អត្ថោ. អនុសយបុច្ឆាយបិ តិក្ខិន្ទ្រិយមុទិន្ទ្រិយវសេនេវ បដិក្ខេបបដិជាននានិ វេទិតព្ពានិ. កល្យាណានុសយោតិ វចនមត្តសាមញ្ញេន វា បដិជានាតិ. រាគោ ឧបចយំ គច្ឆតីតិ ភាវនាយ បហីនំ សន្ធាយាហ. បរតោ ទោសមោហេសុបិ ឯសេវ នយោ. សក្កាយទិដ្ឋិអាទីនំ បន ទស្សនេន បហីនត្តា ឧបចយំ ន ឥច្ឆតិ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានត្ថមេវាតិ.

សុត្តសាធនា.

បរិហានិកថា និដ្ឋិតា.