៧. អច្ចន្តនិយាមកថាវណ្ណនា

៨៤៧. ឥទានិ អច្ចន្តនិយាមកថា នាម ហោតិ. តត្ថ យេសំ ‘‘សកិំ និមុគ្គោ និមុគ្គោវ ហោតី’’តិ (អ. និ. ៧.១៥) សុត្តំ និស្សាយ ‘‘អត្ថិ បុថុជ្ជនស្ស អច្ចន្តនិយាមតា’’តិ លទ្ធិ, សេយ្យថាបិ ឯកច្ចានំ ឧត្តរាបថកានំ, តេ សន្ធាយ បុច្ឆា សកវាទិស្ស, បដិញ្ញា ឥតរស្ស. មាតុឃាតកោតិអាទិ ‘‘និយតមិច្ឆាទិដ្ឋិកស្ស ច មាតុឃាតកាទីនញ្ច សមានេ មិច្ឆត្តនិយាមេ មាតុឃាតកាទីហិបិ តេ អច្ចន្តនិយតេហិ ភវិតព្ព’’ន្តិ ចោទនត្ថំ វុត្តំ. ឥតរោ ‘‘និយតមិច្ឆាទិដ្ឋិកោ សំសារខាណុកោ ភវន្តរេបិ និយតោវ ឥមេ បន ឯកស្មិញ្ញេវ អត្តភាវេ’’តិ លទ្ធិយា ន ហេវន្តិ បដិក្ខិបតិ.

៨៤៨. វិចិកិច្ឆា ឧប្បជ្ជេយ្យាតិ ‘‘អយំ និយតោ វា នោ វា’’តិ ឯវំ ឧប្បជ្ជេយ្យាតិ បុច្ឆតិ. ឥតរោ អនុប្បត្តិការណំ អបស្សន្តោ បដិជានាតិ. នុប្បជ្ជេយ្យាតិ បុដ្ឋោ បន យំ ទិដ្ឋិំ អាសេវន្តោ និយាមំ ឱក្កន្តោ, តត្ថ អនុប្បត្តិំ សន្ធាយ បដិជានាតិ. តតោ បហីនាតិ បុដ្ឋោ មគ្គេន អប្បហីនត្តា បដិក្ខិបតិ, តំ ទិដ្ឋិំ អារព្ភ អសមុទាចារតោ បដិជានាតិ. អថ នំ យស្មា បហានំ នាម វិនា អរិយមគ្គេន នត្ថិ, តស្មា តស្ស វសេន ចោទេតុំ សោតាបត្តិមគ្គេនាតិអាទិមាហ. សោ ឯកមគ្គេនាបិ អប្បហីនត្តា បដិក្ខិបតិ. បុន កតមេនាតិ បុដ្ឋោ មិច្ឆាមគ្គំ សន្ធាយ អកុសលេនាតិអាទិមាហ.

៨៤៩. ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជេយ្យាតិ ទុតិយនិយាមុប្បត្តិំ បុច្ឆតិ. ឥតរោ យស្មា ‘‘យេបិ តេ ឱក្កលា វយភិញ្ញា នត្ថិកវាទា អកិរិយវាទា អហេតុកវាទា’’តិ (ម. និ. ៣.១៤៣) វចនតោ តិស្សោបិ និយតមិច្ឆាទិដ្ឋិយោ ឯកស្ស ឧប្បជ្ជន្តិ, តស្មា បដិជានាតិ.

៨៥០. អថ នំ ‘‘ន ច នាម សោ អច្ចន្តនិយាមោ’’តិ ចោទេតុំ ហញ្ចីតិអាទិមាហ. អច្ចន្តនិយតស្ស ហិ ទុតិយនិយាមោ និរត្ថកោ. នុប្បជ្ជេយ្យាតិ បញ្ហេ យំ សស្សតទិដ្ឋិយា សស្សតន្តិ គហិតំ, តទេវ ឧច្ឆិជ្ជិស្សតីតិ គហេត្វា អនុប្បត្តិំ សន្ធាយ បដិជានាតិ. បហីនាតិ បុដ្ឋោ មគ្គេន អប្បហីនត្តា បដិក្ខិបតិ, វុត្តនយេន អនុប្បជ្ជនតោ បដិជានាតិ. សស្សតទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជេយ្យាតិអាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. សេសំ វិចិកិច្ឆាវារេ វុត្តនយមេវ.

៨៥១-៨៥២. ន វត្តព្ពន្តិ បុច្ឆា បរវាទិស្ស, សុត្តស្ស អត្ថិតាយ បដិញ្ញា សកវាទិស្ស. ន បន សោ ភវន្តរេបិ និមុគ្គោវ. ឥមស្មិញ្ញេវ ហិ ភវេ អភព្ពោ សោ តំ ទិដ្ឋិំ បជហិតុន្តិ អយមេត្ថ អធិប្បាយោ, តស្មា អសាធកមេតន្តិ. សព្ពកាលំ ឧម្មុជ្ជិត្វា និមុជ្ជតីតិអាទិ វចនមត្តេ អភិនិវេសំ អកត្វា អត្ថោ បរិយេសិតព្ពោតិ ទស្សនត្ថំ វុត្តន្តិ.

អច្ចន្តនិយាមកថាវណ្ណនា.