៥. បញ្ចមវគ្គោ

១. វិមុត្តិកថាវណ្ណនា

៤១៨. ឥទានិ វិមុត្តិកថា នាម ហោតិ. តត្ថ វិបស្សនា, មគ្គោ, ផលំ, បច្ចវេក្ខណន្តិ ចតុន្នំ ញាណានំ វិមុត្តិញាណន្តិ នាមំ. តេសុ វិបស្សនាញាណំ និច្ចនិមិត្តាទីហិ វិមុត្តត្តា, តទង្គវិមុត្តិភាវេន វា វិមុត្តត្តា វិមុត្តិញាណំ. មគ្គោ សមុច្ឆេទវិមុត្តិ, ផលំ បដិប្បស្សទ្ធិវិមុត្តិ, បច្ចវេក្ខណញាណំ បន វិមុត្តិំ ជានាតីតិ វិមុត្តិញាណំ. ឯវំ ចតុព្ពិធេ វិមុត្តិញាណេ និប្បរិយាយេន ផលញាណមេវ វិមុត្តិ. សេសានិ ‘‘វិមុត្តានី’’តិ វា ‘‘អវិមុត្តានី’’តិ វា ន វត្តព្ពានិ. តស្មា ‘‘ឥទំ នាម វិមុត្តិញាណំ វិមុត្ត’’ន្តិ អវត្វា អវិសេសេនេវ ‘‘វិមុត្តិញាណំ វិមុត្ត’’ន្តិ យេសំ លទ្ធិ, សេយ្យថាបិ អន្ធកានំ; តេ សន្ធាយ បុច្ឆា សកវាទិស្ស, បដិញ្ញា បរវាទិស្ស. បុន យំកិញ្ចីតិ បុដ្ឋោ បច្ចវេក្ខណាទីនិ សន្ធាយ បដិក្ខិបតិ. បដិបន្នស្សាតិ បុដ្ឋោ មគ្គញាណស្ស អនាសវតំ សន្ធាយ បដិជានាតិ. យស្មា បន តំ សោតាបន្នស្ស ផលេ ឋិតស្ស ញាណំ ន ហោតិ, តស្មា វិមុត្តំ នាម ន ហោតីតិ ចោទនត្ថំ បុន សកវាទី សោតាបន្នស្សាតិអាទិមាហ. ឥមិនា ឧបាយេន សព្ពត្ថ អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

វិមុត្តិកថាវណ្ណនា.

២. អសេខញាណកថាវណ្ណនា

៤២១. ឥទានិ អសេខកថា នាម ហោតិ. តត្ថ យស្មា អានន្ទត្ថេរាទយោ សេខា ‘‘ឧឡារោ ភគវា’’តិអាទិនា នយេន អសេខេ ជានន្តិ, តស្មា ‘‘សេខស្ស អសេខញាណំ អត្ថី’’តិ យេសំ លទ្ធិ, សេយ្យថាបិ ឧត្តរាបថកានំ; តេ សន្ធាយ បុច្ឆា សកវាទិស្ស, បដិញ្ញា ឥតរស្ស. ជានាតិ បស្សតីតិ ឥទំ អត្តនា អធិគតស្ស ជាននវសេន វុត្តំ. គោត្រភុនោតិអាទិ ហេដ្ឋិមាយ ភូមិយំ ឋិតស្ស ឧបរូបរិញាណស្ស អភាវទស្សនត្ថំ វុត្តំ. ននុ អាយស្មា អានន្ទោ សេខោ ‘‘ឧឡារោ ភគវា’’តិ ជានាតីតិ បរវាទី អសេខេ ភគវតិ បវត្តត្តា តំ អសេខញាណន្តិ ឥច្ឆតិ, ន បនេតំ អសេខំ. តស្មា ឯវំ បតិដ្ឋាបិតាបិ លទ្ធិ អប្បតិដ្ឋាបិតាវ ហោតីតិ.

អសេខញាណកថាវណ្ណនា.

៣. វិបរីតកថាវណ្ណនា

៤២៤. ឥទានិ វិបរីតកថា នាម ហោតិ. តត្ថ ‘‘យ្វាយំ បថវីកសិណេ បថវីសញ្ញី សមាបជ្ជតិ, តស្ស តំ ញាណំ វិបរីតញាណ’’ន្តិ យេសំ លទ្ធិ, សេយ្យថាបិ អន្ធកានំ, តេ សន្ធាយ បុច្ឆា សកវាទិស្ស, បដិញ្ញា ឥតរស្ស. បថវិំ និស្សាយ ឧប្បន្ននិមិត្តញ្ហិ ន បថវីយេវ, តត្រ ចាយំ បថវីសញ្ញី. តស្មា វិបរីតញាណន្តិ អយមេតស្ស អធិប្បាយោ. តតោ សកវាទី ‘‘លក្ខណបថវីបិ សសម្ភារបថវីបិ និមិត្តបថវីបិ បថវីទេវតាបិ សព្ពា បថវីយេវ, តាសុ បថវីតិ ញាណំ វិបរីតំ ន ហោតិ. អនិច្ចេ និច្ចន្តិអាទិវិបរិយេសោ បន វិបរីតញាណំ នាម. កិំ តេ ឥទំ ឯតេសុ អញ្ញតរ’’ន្តិ ចោទេតុំ អនិច្ចេ និច្ចន្តិអាទិមាហ. ឥតរោ វិបល្លាសលក្ខណាភាវំ សន្ធាយ បដិក្ខិបតិ, បថវីនិមិត្តំ សន្ធាយ បដិជានាតិ.

កុសលន្តិ សេក្ខបុថុជ្ជនានំ ញាណំ សន្ធាយ វុត្តំ. អត្ថិ អរហតោតិ បញ្ហេសុបិ វិបល្លាសលក្ខណាភាវេន បដិក្ខិបតិ. បថវីនិមិត្តំ សន្ធាយ បដិជានាតិ. សព្ពេវ បថវីតិ សព្ពំ តំ បថវីកសិណំ លក្ខណបថវីយេវ ហោតីតិ បុច្ឆតិ. សកវាទី តថា អភាវតោ បដិក្ខិបតិ. ននុ បថវី អត្ថិ, អត្ថិ ច កោចិ បថវិំ បថវិតោ សមាបជ្ជតីតិ បុច្ឆា សកវាទិស្ស. តស្សត្ថោ – ននុ និមិត្តបថវី អត្ថិ, អត្ថិ ច កោចិ តំ បថវិំ បថវិតោយេវ សមាបជ្ជតិ, ន អាបតោ វា តេជតោ វាតិ. បថវី អត្ថីតិអាទិ ‘‘យទិ យំ យថា អត្ថិ, តំ តថា សមាបជ្ជន្តស្ស ញាណំ វិបរីតំ ហោតិ, និព្ពានំ អត្ថិ, តម្បិ សមាបជ្ជន្តស្ស សព្ពវិបរិយេសសមុគ្ឃាតនំ មគ្គញាណម្បិ តេ វិបរីតំ ហោតូ’’តិ ទស្សនត្ថំ វុត្តន្តិ.

វិបរីតកថាវណ្ណនា.

៤. និយាមកថាវណ្ណនា

៤២៨-៤៣១. ឥទានិ និយាមកថា នាម ហោតិ. តត្ថ យោ បុគ្គលោ សម្មត្តនិយាមំ ឱក្កមិស្សតិ, តំ ‘‘ភព្ពោ ឯស ធម្មំ អភិសមេតុ’’ន្តិ យស្មា ភគវា ជានាតិ, តស្មា ‘‘អនិយតស្ស បុថុជ្ជនស្សេវ សតោ បុគ្គលស្ស និយាមគមនាយ ញាណំ អត្ថី’’តិ យេសំ លទ្ធិ, សេយ្យថាបិ ឯតរហិ ឧត្តរាបថកានំ; តេ សន្ធាយ អនិយតស្សាតិ បុច្ឆា សកវាទិស្ស. តត្ថ និយាមគមនាយាតិ និយាមោ វុច្ចតិ មគ្គោ, មគ្គគមនាយ មគ្គោក្កមនាយាតិ អត្ថោ. យំ បនស្ស ញាណំ ទិស្វា ភគវា ‘‘ភព្ពោ អយ’’ន្តិ ជានាតិ, តំ សន្ធាយ បដិញ្ញា បរវាទិស្ស.

អថស្ស សកវាទី អយុត្តវាទិតំ ទីបេតុំ និយតស្សាតិ វិបរីតានុយោគមាហ. តត្ថ បឋមបញ្ហេ មគ្គេន និយតស្ស អនិយាមគមនាយ ញាណំ នាម នត្ថីតិ បដិក្ខិបតិ. ទុតិយេ នត្ថិភាវេន បដិជានាតិ. តតិយេ អនិយតស្ស នត្ថីតិ បុដ្ឋត្តា លទ្ធិវិរោធេន បដិក្ខិបតិ. បុន បឋមបញ្ហមេវ ចតុត្ថំ កត្វា និយតស្ស និយាមគមនាទិវសេន តយោ បញ្ហា កតា. តេសុ បឋមេ យស្មា អាទិមគ្គេន និយតស្ស បុន តទត្ថាយ ញាណំ នត្ថិ, តស្មា បដិក្ខិបតិ. ទុតិយេ នត្ថិភាវេនេវ បដិជានាតិ. តតិយេ លទ្ធិវិរោធេនេវ បដិក្ខិបតិ. បុន បឋមបញ្ហំ អដ្ឋមំ កត្វា អនិយតស្ស អនិយាមគមនាទិវសេន តយោ បញ្ហា កតា. តេសំ អត្ថោ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ. បុន បឋមបញ្ហមេវ ទ្វាទសមំ កត្វា តំមូលកា អត្ថិ និយាមោតិអាទយោ បញ្ហា កតា. តត្ថ យស្មា និយាមគមនាយ ញាណំ នាម មគ្គញាណមេវ ហោតិ, តស្មា តំ សន្ធាយ អត្ថិ និយាមោតិ វុត្តំ. ឥតរោ បន និយាមោតិ វុត្តេ បដិក្ខិបតិ, ញាណន្តិ វុត្តេ បដិជានាតិ. សតិបដ្ឋានាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. បច្ចនីកំ ឧត្តានត្ថមេវ. គោត្រភុនោតិអាទិ យេន យំ អប្បត្តំ, តស្ស តំ នត្ថីតិ ទស្សនត្ថំ វុត្តំ. ភគវា ជានាតីតិ អត្តនោ ញាណពលេន ជានាតិ, ន តស្ស និយាមគមនញាណសព្ភាវតោ. តស្មា ឥមិនា ការណេន បតិដ្ឋិតាបិស្ស លទ្ធិ អប្បតិដ្ឋិតាយេវាតិ.

និយាមកថាវណ្ណនា.

៥. បដិសម្ភិទាកថាវណ្ណនា

៤៣២-៤៣៣. ឥទានិ បដិសម្ភិទាកថា នាម ហោតិ. តត្ថ យេសំ ‘‘យំកិញ្ចិ អរិយានំ ញាណំ, សព្ពំ លោកុត្តរមេវា’’តិ គហេត្វា ‘‘សព្ពំ ញាណំ បដិសម្ភិទា’’តិ លទ្ធិ, សេយ្យថាបិ អន្ធកានំ; តេ សន្ធាយ បុច្ឆា សកវាទិស្ស, បដិញ្ញា ឥតរស្ស. សម្មុតិញាណបញ្ហេសុ បថវីកសិណសម្មុតិយំ សមាបត្តិញាណំ សន្ធាយ បដិក្ខិបតិ, និរុត្តិញាណំ សន្ធាយ បដិជានាតិ. យេ កេចិ សម្មុតិន្តិ បញ្ហេ បុថុជ្ជនេ សន្ធាយ បដិក្ខិបតិ. ចេតោបរិយាយបញ្ហេសុ បុថុជ្ជនស្ស ញាណំ សន្ធាយ បដិក្ខិបតិ, អរិយស្ស ញាណំ សន្ធាយ បដិជានាតិ. សព្ពា បញ្ញាតិបញ្ហេសុ កសិណសមាបត្តិបញ្ហំ សន្ធាយ បដិក្ខិបតិ, លោកុត្តរំ សន្ធាយ បដិជានាតិ. បថវីកសិណសមាបត្តិន្តិអាទិ ‘‘យា ឯតេសុ ឯត្តកេសុ ឋានេសុ បញ្ញា, កិំ សព្ពា សា បដិសម្ភិទា’’តិ បុច្ឆនត្ថំ វុត្តំ. តេន ហិ សព្ពំ ញាណន្តិ យស្មា សព្ពា លោកុត្តរបញ្ញា បដិសម្ភិទា, តស្មា សព្ពន្តិ វចនំ សាមញ្ញផលេន សទ្ធិំ បតិដ្ឋាបេតីតិ.

បដិសម្ភិទាកថាវណ្ណនា.

៦. សម្មុតិញាណកថាវណ្ណនា

៤៣៤-៤៣៥. ឥទានិ សម្មុតិញាណកថា នាម ហោតិ. តត្ថ សម្មុតិសច្ចំ បរមត្ថសច្ចន្តិ ទ្វេ សច្ចានិ. យេ បន ឯវំ វិភាគំ អកត្វា សច្ចន្តិ វចនសាមញ្ញេន សម្មុតិញាណម្បិ ‘‘សច្ចារម្មណមេវា’’តិ វទន្តិ, សេយ្យថាបិ អន្ធកា; តេ អយុត្តវាទិនោតិ តេសំ វាទវិសោធនត្ថំ អយំ កថា អារទ្ធា. តត្ថ ន វត្តព្ពន្តិ បុច្ឆា បរវាទិស្ស, បរមត្ថសច្ចំ សន្ធាយ បដិញ្ញា សកវាទិស្ស. សម្មុតិសច្ចម្ហីតិ សម្មុតិំ អនុបវិដ្ឋេ សច្ចម្ហិ. បច្ចត្តេ វា ភុម្មវចនំ, សម្មុតិសច្ចន្តិ អត្ថោ. សម្មុតិញាណំ សច្ចារម្មណញ្ញេវាតិ បុច្ឆា សកវាទិស្ស, បដិញ្ញា ឥតរស្ស. តតោ នំ ‘‘យទិ តំ អវិសេសេន សច្ចារម្មណញ្ញេវ, តេន ញាណេន ទុក្ខបរិញ្ញាទីនិ ករេយ្យា’’តិ ចោទេតុំ តេន ញាណេនាតិអាទិមាហ.

សម្មុតិញាណកថាវណ្ណនា.

៧. ចិត្តារម្មណកថាវណ្ណនា

៤៣៦-៤៣៨. ឥទានិ ចិត្តារម្មណកថា នាម ហោតិ. តត្ថ ចេតោបរិយាយេ ញាណន្តិ វចនមត្តមេវ គហេត្វា ‘‘តំ ញាណំ ចិត្តារម្មណមេវា’’តិ យេសំ លទ្ធិ, សេយ្យថាបិ ឯតរហិ អន្ធកានំ; តេ សន្ធាយ បុច្ឆា សកវាទិស្ស, បដិញ្ញា ឥតរស្ស. អថស្ស ‘‘យោ សរាគាទិវសេន ចិត្តំ ជានាតិ, តស្ស រាគាទយោបិ អារម្មណា ហោន្តិ, តស្មា ន វត្តព្ពំ តំ ចិត្តារម្មណញ្ញេវា’’តិ ចោទនត្ថំ ននុ អត្ថិ កោចីតិអាទិ អារទ្ធំ. ផស្សារម្មណេតិ ផស្សសង្ខាតេ អារម្មណេ. វេទនារម្មណេតិអាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. បុន ផស្សារម្មណេ ញាណំ ន វត្តព្ពន្តិ បុដ្ឋោ ផស្សស្ស ផុសនលក្ខណំ មនសិករោតោ ផស្សោវារម្មណំ ហោតីតិ បដិជានាតិ. កិំ បនេតំ ផស្សបរិយាយេ ញាណន្តិ បុដ្ឋោ បន តាទិសស្ស សុត្តបទស្ស អភាវា បដិក្ខិបតិ. វេទនាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. ឥទានិ យំ និស្សាយ លទ្ធិ, តទេវ ទស្សេត្វា លទ្ធិំ បតិដ្ឋាបេតុំ ននុ ចេតោបរិយាយេ ញាណន្តិអាទិមាហ. សា បនេសា វចនមត្តាភិនិវេសេន បតិដ្ឋាបិតាបិ អប្បតិដ្ឋាបិតាវ ហោតីតិ.

ចិត្តារម្មណកថាវណ្ណនា.

៨. អនាគតញាណកថាវណ្ណនា

៤៣៩-៤៤០. ឥទានិ អនាគតញាណកថា នាម ហោតិ. តត្ថ អនាគតំ នាម អន្តរម្បិ អត្ថិ, អនន្តរម្បិ. តេសុ អនន្តរេ ឯកន្តេនេវ ញាណំ នត្ថិ. យថា ច អនន្តរេ, តថា ឯកវីថិឯកជវនបរិយាបន្នេបិ. តត្ថ យេ សព្ពស្មិម្បិ អនាគតេ ញាណំ ឥច្ឆន្តិ, សេយ្យថាបិ អន្ធកា; តេ សន្ធាយ បុច្ឆា សកវាទិស្ស, បដិញ្ញា ឥតរស្ស. អថ នំ ‘‘យំ តេ អនាគតេ ញាណំ, កិំ តេន អនន្តរំ អនាគតំ មូលាទិវសេន ជានាតី’’តិ ចោទេតុំ អនាគតំ មូលតោតិអាទិមាហ. តត្ថ មូលតោតិអាទីនិ សព្ពានិ ការណវេវចនានេវ. ការណញ្ហិ យំ អត្តនោ ផលំ ករោតិ, តំ តត្ថ មូលយតិ បតិដ្ឋាតីតិ មូលំ. តតោ ច តំ ហិនោតិ បវត្តយតីតិ ហេតុ. តទេវ តំ និទេតិ ‘‘ហន្ទ នំ គណ្ហថា’’តិ. និយ្យាតេតិ វិយាតិ និទានំ. តតោ តំ សម្ភវតីតិ សម្ភវោ. បភវតីតិ បភវោ. តត្ថ ច តំ សមុដ្ឋាតិ, តំ វា នំ សមុដ្ឋាបេតីតិ សមុដ្ឋានំ. តទេវ នំ អាហរតីតិ អាហារោ. តញ្ចស្ស អបរិច្ចជិតព្ពដ្ឋេន អារម្មណំ. តទេវ ចេតំ បដិច្ច ឯតីតិ បច្ចយោ. តតោ នំ សមុទេតីតិ សមុទយោតិ វុច្ចតិ. យស្មា បន អនន្តរំ ចិត្តំ ឯតេហាការេហិ ន សក្កា ជានិតុំ, តស្មា ន ហេវន្តិ បដិក្ខិបតិ. អនាគតំ ហេតុបច្ចយតន្តិ យា អនន្តរានាគតេ ចិត្តេ ហេតុបច្ចយតា, តំ ជានាតិ. យេ តត្ថ ធម្មា ហេតុបច្ចយា ហោន្តិ, តេ ជានាតីតិ អត្ថោ. សេសបទេសុបិ ឯសេវ នយោ. គោត្រភុនោតិអាទិ យស្មិំ អនាគតេ ញាណំ ន ឧប្បជ្ជតិ, តំ សរូបតោ ទស្សេតុំ វុត្តំ. បាដលិបុត្តស្សាតិ សុត្តំ យស្មិំ អនាគតេ ញាណំ ឧប្បជ្ជតិ, តំ ទស្សេតុំ អាហដំ. យស្មា បនេតំ ន សព្ពស្មិំ អនាគតេ ញាណស្ស សាធកំ; តស្មា អនាហដមេវាតិ.

អនាគតញាណកថាវណ្ណនា.

៩. បដុប្បន្នញាណកថាវណ្ណនា

៤៤១-៤៤២. ឥទានិ បដុប្បន្នញាណកថា នាម ហោតិ. តត្ថ យេសំ ‘‘សព្ពសង្ខារេសុ អនិច្ចតោ ទិដ្ឋេសុ តម្បិ ញាណំ អនិច្ចតោ ទិដ្ឋំ ហោតី’’តិ វចនំ និស្សាយ ‘‘អវិសេសេន សព្ពស្មិំ បច្ចុប្បន្នេ ញាណំ អត្ថី’’តិ លទ្ធិ, សេយ្យថាបិ អន្ធកានំ; តេ សន្ធាយ បដុប្បន្នេតិ បុច្ឆា សកវាទិស្ស, បដិញ្ញា ឥតរស្ស. អថ នំ ‘‘យទិ អវិសេសេន បដុប្បន្នេ ញាណំ អត្ថិ, ខណបច្ចុប្បន្នេបិ តេន ភវិតព្ពំ. ឯវំ សន្តេ ទ្វិន្នំ ញាណានំ ឯកតោ អភាវា តេនេវ ញាណេន តំ ជានិតព្ពំ ហោតី’’តិ ចោទនត្ថំ តេនាតិ អនុយោគោ សកវាទិស្ស. តត្ថ បឋមបញ្ហេ តេនេវ តំ ជានិតុំ ន សក្កាតិ បដិក្ខេបោ ឥតរស្ស. ទុតិយបញ្ហេ សន្តតិំ សន្ធាយ បដិញ្ញា តស្សេវ. បដិបាដិតោ ភង្គំ បស្សន្តោ ភង្គានុបស្សនេនេវ ភង្គានុបស្សនាញាណំ បស្សតីតិ អធិប្បាយោ. តេន ញាណេន តំ ញាណំ ជានាតីតិអាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. តេន ផស្សេន តំ ផស្សន្តិអាទីនិស្ស លេសោកាសនិវារណត្ថំ វុត្តានិ. យំ បនេតេន លទ្ធិបតិដ្ឋាបនត្ថំ ននុ សព្ពសង្ខារេតិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ នយតោ តំ ញាណំ ទិដ្ឋំ ហោតិ, ន អារម្មណតោតិ អធិប្បាយេន បដិញ្ញា សកវាទិស្ស. តស្មា ឯវំ បតិដ្ឋិតាបិស្ស លទ្ធិ អប្បតិដ្ឋិតាវ ហោតិ.

បដុប្បន្នញាណកថាវណ្ណនា.

១០. ផលញាណកថាវណ្ណនា

៤៤៣-៤៤៤. ឥទានិ ផលេ ញាណកថា នាម ហោតិ. តត្ថ ‘‘ពុទ្ធាបិ សត្តានំ អរិយផលប្បត្តិយា ធម្មំ ទេសេន្តិ សាវកាបិ, ឥតិ ឥមិនា សាមញ្ញេន ពុទ្ធានំ វិយ សាវកានម្បិ តេន តេន សត្តេន បត្តព្ពេ ផលេ ញាណំ អត្ថី’’តិ យេសំ លទ្ធិ, សេយ្យថាបិ អន្ធកានំ; តេ សន្ធាយ សាវកស្សាតិ បុច្ឆា សកវាទិស្ស, បដិញ្ញា ឥតរស្ស. អថ នំ ‘‘យទិ សាវកស្ស ផលេ ញាណំ អត្ថិ, យថា ពុទ្ធា សមានេបិ សោតាបត្តិផលេ អត្តនោ ញាណពលេន ‘អយំ ឯកពីជី, អយំ កោលំកោលោ, អយំ សត្តក្ខត្តុបរមោ’តិ ផលស្សកតំ បញ្ញបេន្តិ, កិំ តេ ឯវំ សាវកោបី’’តិ ចោទេតុំ សាវកោ ផលស្ស កតំ បញ្ញបេតីតិ អាហ. ឥតរោ បដិក្ខិបតិ.

អត្ថិ សាវកស្ស ផលបរោបរិយត្តីតិអាទិ ផលេ ញាណស្ស អត្ថិតាយ បច្ចយបុច្ឆនត្ថំ វុត្តំ. អយញ្ហេត្ថ អធិប្បាយោ – ពុទ្ធានំ ‘‘ឥទំ ផលំ បរំ, ឥទំ ឱបរ’’ន្តិ ឯវំ ផលានំ ឧច្ចាវចភាវជាននសង្ខាតា ផលេ បរោបរិយត្តិ នាម អត្ថិ. តថា ឥន្ទ្រិយបុគ្គលបរោបរិយត្តិយោ, តាសំ អត្ថិតាយ តស្ស តស្ស បុគ្គលស្ស តេសំ តេសំ ឥន្ទ្រិយានំ វសេន តំ តំ ផលំ ជានន្តិ, កិំ តេ សាវកស្សាបិ ឯតា បរោបរិយត្តិយោ អត្ថីតិ.

អត្ថិ សាវកស្ស ខន្ធបញ្ញត្តីតិអាទីនិបិ ‘‘យទិ តេ សាវកស្ស ពុទ្ធានំ វិយ ផលេ ញាណំ អត្ថិ, ឥមា ហិ បិស្ស បញ្ញត្តីហិ ភវិតព្ពំ. កិមស្ស តា អត្ថិ, សក្កោតិ សោ ឯតា បញ្ញត្តិយោ អត្តនោ ពលេន ជានិតុំ វា បញ្ញបេតុំ វា’’តិ ចោទនត្ថំ វុត្តានិ. សាវកោ ជិនោតិអាទិ ‘‘យទិ សាវកស្ស ពុទ្ធានំ វិយ ផលេ ញាណំ អត្ថិ, ឯវំ សន្តេ ស្វេវ ជិនោ’’តិ ចោទនត្ថំ វុត្តំ. សាវកោ អនុប្បន្នស្សាតិ បញ្ហេបិ អយមេវ នយោ. អញ្ញាណីតិ បញ្ហេ អវិជ្ជាសង្ខាតស្ស អញ្ញាណស្ស វិហតត្តា បដិក្ខិត្តោ, ន បនស្ស ពុទ្ធានំ វិយ ផលេ ញាណំ អត្ថិ. តស្មា អប្បតិដ្ឋិតោវ បរវាទីវាទោតិ.

ផលញាណកថាវណ្ណនា.

បញ្ចមោ វគ្គោ.

មហាបណ្ណាសកោ សមត្តោ.