៥. បញ្ចមនយោ អសង្គហិតេនអសង្គហិតបទវណ្ណនា

១៩៣. ឥទានិ អសង្គហិតេន អសង្គហិតបទំ ភាជេតុំ រូបក្ខន្ធេនាតិអាទិ អារទ្ធំ. តត្ថ យំ ខន្ធាទីហិ អសង្គហិតេន ខន្ធាទិវសេន អសង្គហិតំ, បុន តស្សេវ ខន្ធាទីហិ អសង្គហំ បុច្ឆិត្វា វិស្សជ្ជនំ កតំ. តំ បញ្ចក្ខន្ធគ្គាហកេសុ ទុក្ខសច្ចាទីសុ វិញ្ញាណេន សទ្ធិំ សុខុមរូបគ្គាហកេសុ អនិទស្សនអប្បដិឃាទីសុ ច បទេសុ ន យុជ្ជតិ. តាទិសេន ហិ បទេន និព្ពានំ ខន្ធសង្គហមត្តំ ន គច្ឆេយ្យ. សេសា ខន្ធាទីហិ អសង្គហិតធម្មា នាម នត្ថិ. តស្មា តថារូបានិ បទានិ ឥមស្មិំ វារេ ន គហិតានិ. យានិ បន បញ្ចក្ខន្ធេ វិញ្ញាណញ្ច សុខុមរូបេន សទ្ធិំ ឯកតោ ន ទីបេន្តិ, តានិ ឥធ គហិតានិ. តេសំ ឥទមុទ្ទានំ –

‘‘សព្ពេ ខន្ធា តថាយតនធាតុយោ សច្ចតោ តយោ;

ឥន្ទ្រិយានិបិ សព្ពានិ, តេវីសតិ បដិច្ចតោ.

‘‘បរតោ សោឡស បទា, តេចត្តាលីសកំ តិកេ;

គោច្ឆកេ សត្តតិ ទ្វេ ច, សត្ត ចូឡន្តរេ បទា.

‘‘មហន្តរេ បទា វុត្តា, អដ្ឋារស តតោ បរំ;

អដ្ឋារសេវ ញាតព្ពា, សេសា ឥធ ន ភាសិតា’’តិ.

បញ្ហា បនេត្ថ សទិសវិស្សជ្ជនានំ វសេន សមោធានេត្វា កតិហិ សទ្ធិំ សព្ពេបិ ចតុត្តិំស ហោន្តិ. តត្ថ យំ បុច្ឆាយ ឧទ្ធដំ បទំ, តទេវ យេហិ ខន្ធាទីហិ អសង្គហិតំ, តេ ធម្មេ សន្ធាយ ឯកេន ខន្ធេនាតិអាទិ វុត្តំ.

តត្រាយំ នយោ – រូបក្ខន្ធេន ហិ ចត្តារោ ខន្ធា និព្ពានញ្ច ខន្ធសង្គហេន អសង្គហិតា. អាយតនធាតុសង្គហេន បន ឋបេត្វា វិញ្ញាណំ អវសេសា សង្គហិតាតិ វិញ្ញាណមេវ តីហិបិ ខន្ធសង្គហាទីហិ អសង្គហិតំ នាម. បុន តេន វិញ្ញាណេន សទ្ធិំ និព្ពានេន ចត្តារោ ខន្ធា ខន្ធាទិសង្គហេន អសង្គហិតា. តេ សព្ពេបិ បុន វិញ្ញាណេនេវ ខន្ធាទិសង្គហេន អសង្គហិតាតិ ឯកេន ខន្ធេន, ឯកេនាយតនេន, សត្តហិ ធាតូហិ អសង្គហិតា នាម ហោន្តិ. អថ វា – យទេតំ រូបក្ខន្ធេន វិញ្ញាណមេវ តីហិ ខន្ធាទិសង្គហេហិ អសង្គហិតំ, តេហិបិ វិញ្ញាណធម្មេហិ តេ រូបធម្មាវ តីហិ សង្គហេហិ អសង្គហិតា. បុន តេ រូបធម្មា វិញ្ញាណេនេវ តីហិ សង្គហេហិ អសង្គហិតា. វិញ្ញាណញ្ច ខន្ធតោ ឯកោ វិញ្ញាណក្ខន្ធោ ហោតិ, អាយតនតោ ឯកំ មនាយតនំ, ធាតុតោ សត្ត វិញ្ញាណធាតុយោ. តស្មា ‘‘ឯកេន ខន្ធេនា’’តិអាទិ វុត្តំ. ឥមិនា ឧបាយេន សព្ពត្ថ យំ បុច្ឆាយ ឧទ្ធដំ បទំ, តទេវ យេហិ ធម្មេហិ ខន្ធាទិវសេន អសង្គហិតំ, តេសំ ធម្មានំ វសេន ខន្ធាទយោ វេទិតព្ពា. តត្ថ ទុតិយបញ្ហេ តាវ – រូបវិញ្ញាណានំ វសេន វេទិតព្ពា. វេទនាទយោ ហិ រូបវិញ្ញាណេហេវ ខន្ធាទិសង្គហេន អសង្គហិតា. តេ ច ទ្វេ ខន្ធា ឯកាទសាយតនានិ សត្តរស ធាតុយោ ហោន្តិ.

១៩៥. តតិយបញ្ហេ – វិញ្ញាណំ រូបាទីហិ ចតូហិ អសង្គហិតន្តិ តេសំ វសេន ខន្ធាទយោ វេទិតព្ពា.

១៩៦. ចតុត្ថបញ្ហេ – ចក្ខាយតនំ វេទនាទីហិ ចតូហីតិ ឥមិនា នយេន សព្ពត្ថ ខន្ធាទយោ វេទិតព្ពា. បរិយោសានេ – រូបញ្ច ធម្មាយតនន្តិ ឧទ្ទានគាថាយ ទស្សិតធម្មាយេវ អញ្ញេនាការេន សង្ខិបិត្វា ទស្សិតាតិ.

អសង្គហិតេនអសង្គហិតបទវណ្ណនា.