៦. បដិច្ចសមុប្បាទវណ្ណនា

៦១. បដិច្ចសមុប្បាទនិទ្ទេសេ – ‘‘អវិជ្ជា កតិហិ ខន្ធេហី’’តិ បុច្ឆំ អនារភិត្វា អវិជ្ជា ឯកេន ខន្ធេនាតិ ឯវំ វិស្សជ្ជនមេវ ទស្សិតំ. តត្ថ សង្ខារបច្ចយា វិញ្ញាណន្តិ បដិសន្ធិយំ បវត្តេ ច សព្ពម្បិ វិបាកវិញ្ញាណំ. តេនេវាហ – ‘‘សត្តហិ ធាតូហិ សង្គហិត’’ន្តិ. នាមរូបម្បិ បដិសន្ធិបវត្តិវសេនេវ វេទិតព្ពំ. តេនេវេត្ថ សទ្ទាយតនម្បិ សង្គហេត្វា ឯកាទសហាយតនេហិ សង្គហោ ទស្សិតោ. ផស្សាទីសុ ខន្ធភេទោ វេទិតព្ពោ. អញ្ញេនេវ ហិ ឯកេន ខន្ធេន ផស្សោ សង្គហិតោ, អញ្ញេន វេទនា, តណ្ហាឧបាទានកម្មភវា បន សង្ខារក្ខន្ធេនេវ សង្គហិតា. ភវបទញ្ចេត្ថ កម្មភវាទីនំ វសេន ឯកាទសធា វិភត្តំ. តត្ថ កម្មភវោ ផស្សាទីហិ សទិសវិសជ្ជនត្តា តេហិ សទ្ធិំ ឯកតោ ទស្សិតោ. ឧបបត្តិភវកាមភវសញ្ញាភវបញ្ចវោការភវា អញ្ញមញ្ញសទិសវិស្សជ្ជនត្តា ឯកតោ ទស្សិតា. យស្មា ចេតេ ឧបាទិន្នកធម្មាវ តស្មា ‘‘ឯកាទសហាយតនេហិ សត្តរសហិ ធាតូហី’’តិ វុត្តំ. សទ្ទាយតនញ្ហិ អនុបាទិន្នំ, តំ ឯត្ថ ន គហិតំ.

៦៨. រូបភវនិទ្ទេសេ – បញ្ចហាយតនេហីតិ ចក្ខុសោតមនរូបធម្មាយតនេហិ. អដ្ឋហិ ធាតូហីតិ ចក្ខុសោតចក្ខុវិញ្ញាណសោតវិញ្ញាណរូបធម្មមនោធាតុមនោវិញ្ញាណធាតូហិ. អរូបភវាទយោបិ តយោ សទិសវិស្សជ្ជនត្តាវ ឯកតោ ទស្សិតា. តថា អសញ្ញាភវឯកវោការភវា. តត្ថ ទ្វីហាយតនេហីតិ រូបាយតនធម្មាយតនេហិ. ធាតូសុបិ ឯសេវ នយោ. ឯកតលវាសិកានញ្ហិ សេសព្រហ្មានំ ចក្ខុសព្ភាវតោ តស្សារម្មណត្តា តត្ថ រូបាយតនំ ឧទ្ធដំ.

៧១. ជាតិ ទ្វីហិ ខន្ធេហីតិ រូបជាតិ រូបក្ខន្ធេន, អរូបជាតិ សង្ខារក្ខន្ធេន. ជរាមរណេសុបិ ឯសេវ នយោ. សោកាទីសុបិ ឯកេន ខន្ធេនាតិ សោកទុក្ខទោមនស្សានិ វេទនាក្ខន្ធេន, បរិទេវោ រូបក្ខន្ធេន, ឧបាយាសាទយោ សង្ខារក្ខន្ធេនាតិ ឯវំ ខន្ធវិសេសោ វេទិតព្ពោ.

៧៣. ឥទ្ធិបាទោ ទ្វីហីតិ សង្ខារវិញ្ញាណក្ខន្ធេហិ, មនាយតនធម្មាយតនេហិ, ធម្មធាតុមនោវិញ្ញាណធាតូហិ ច. ឈានំ ទ្វីហីតិ វេទនាក្ខន្ធសង្ខារក្ខន្ធេហិ. អប្បមញ្ញាទយោ សទិសវិស្សជ្ជនត្តា ឯកតោ និទ្ទិដ្ឋា. ចិត្តំ បន ចេតនានន្តរំ និក្ខិត្តម្បិ អសទិសវិស្សជ្ជនត្តា បច្ឆា គហិតំ. តត្ថ អប្បមញ្ញាទីសុ ឯកេន ខន្ធេនាតិ វេទនា វេទនាក្ខន្ធេន, សញ្ញា សញ្ញាក្ខន្ធេន, សេសា សង្ខារក្ខន្ធេន សង្គហិតាតិ ឯវំ ខន្ធវិសេសោ វេទិតព្ពោ.