១. ខន្ធបទវណ្ណនា

៦. ឥទានិ បញ្ចក្ខន្ធាទិវសេន និក្ខិត្តមាតិកំ ‘សង្គហោ អសង្គហោ’តិអាទីហិ នយមាតិកាបទេហិ សទ្ធិំ យោជេត្វា ទស្សេតុំ រូបក្ខន្ធោ កតិហិ ខន្ធេហីតិអាទិនា នយេន និទ្ទេសវារោ អារទ្ធោ. តត្ថ យស្មា ‘‘សង្គហោ អសង្គហោតិអាទិកាយ នយមាតិកាយ ‘‘តីហិ សង្គហោ, តីហិ អសង្គហោ’’តិ នយមុខមាតិកា ឋបិតា, តស្មា រូបក្ខន្ធាទីនំ សង្គហំ ទស្សេតុំ កតិហិ ខន្ធេហិ កតិហាយតនេហិ កតិហិ ធាតូហីតិ តីណិ ខន្ធាយតនធាតុបទានេវ ឧទ្ធដានិ. ‘ចត្តារិ សច្ចានី’តិអាទីសុ ឯកម្បិ ន បរាមដ្ឋំ. យស្មា ច ‘‘សភាគោ វិសភាគោ’’តិ ឯវំ លក្ខណមាតិកា ឋបិតា, តស្មា ឥមស្ស បញ្ហស្ស វិស្សជ្ជនេ រូបក្ខន្ធោ ឯកេន ខន្ធេនាតិអាទិ វុត្តំ. សភាគា ហិ តស្ស ឯតេ ខន្ធាទយោតិ. តត្ថ ឯកេន ខន្ធេនាតិ រូបក្ខន្ធេនេវ. យញ្ហិ កិញ្ចិ រូបំ រូបក្ខន្ធសភាគត្តា រូបក្ខន្ធោត្វេវ សង្គហំ គច្ឆតីតិ រូបក្ខន្ធេនេវ គណិតំ, តំ រូបក្ខន្ធេនេវ បរិច្ឆិន្នំ. ឯកាទសហាយតនេហីតិ មនាយតនវជ្ជេហិ. សព្ពោបិ ហិ រូបក្ខន្ធោ ទសាយតនានិ ធម្មាយតនេកទេសោ ច ហោតិ, តស្មា ឯកាទសហាយតនេហិ គណិតោ, បរិច្ឆិន្នោ. ឯកាទសហិ ធាតូហីតិ សត្តវិញ្ញាណធាតុវជ្ជាហិ ឯកាទសហិ ឯតាសុ ហិ អបរិយាបន្នំ រូបំ នាម នត្ថិ.

អសង្គហនយនិទ្ទេសេ កតិហិ អសង្គហិតោតិ សង្ខេបេនេវ បុច្ឆា កតា. វិស្សជ្ជនេ បនស្ស យស្មា រូបក្ខន្ធស្ស វិសភាគា ចត្តារោ អរូបក្ខន្ធា, ឯកំ មនាយតនំ, សត្ត វិញ្ញាណធាតុយោ; តស្មា ចតូហិ ខន្ធេហីតិអាទិ វុត្តំ. ឥមិនា នយេន សព្ពបទេសុ សង្គហាសង្គហោ វេទិតព្ពោ. ឥមស្មិំ បន ខន្ធនិទ្ទេសេ – ‘‘រូបក្ខន្ធោ កតិហិ ខន្ធេហី’’តិអាទិម្ហិ តាវ ឯកមូលកេ សង្គហនយេ សរូបេនេវ ទស្សិតា បញ្ច បុច្ឆា, បញ្ច វិស្សជ្ជនានិ. អសង្គហនយេ សង្ខេបេន ទស្សិតា បញ្ច បុច្ឆា, បញ្ច វិស្សជ្ជនានិ. ឥមិនា ឧបាយេន ទុកមូលកាទីសុបិ បុច្ឆាវិស្សជ្ជនានិ វេទិតព្ពានិ. រូបក្ខន្ធមូលកាយេវ ចេត្ថ ទុកតិកចតុក្កា ទស្សិតា. បញ្ចកេ បន ‘‘រូបក្ខន្ធោ ច…បេ… វិញ្ញាណក្ខន្ធោ ចា’’តិ ឯវំ ភេទតោ ច, ‘‘បញ្ចក្ខន្ធា កតិហិ ខន្ធេហី’’តិ ឯវំ អភេទតោ ចាតិ ទ្វិធា បុច្ឆាវិស្សជ្ជនានិ កតានិ. ឯវំ បាឡិនយោ វេទិតព្ពោតិ.