១. នាគសុត្តវណ្ណនា

៤៣. បញ្ចមស្ស បឋមេ អាយស្មតា អានន្ទេន សទ្ធិន្តិ ឥទំ ‘‘អាយាមានន្ទា’’តិ ថេរំ អាមន្តេត្វា គតត្តា វុត្តំ, សត្ថា បន អនូនេហិ បញ្ចហិ ភិក្ខុសតេហិ បរិវុតោ តត្ថ អគមាសីតិ វេទិតព្ពោ. តេនុបសង្កមីតិ តេហេវ បញ្ចហិ ភិក្ខុសតេហិ បរិវុតោ ឧបសង្កមិ. បរិសិញ្ចិត្វាតិ វោហារវចនមេតំ, ន្ហាយិត្វាតិ អត្ថោ. បុព្ពាបយមានោតិ រត្តទុបដ្ដំ និវាសេត្វា ឧត្តរាសង្គចីវរំ ទ្វីហិ ហត្ថេហិ គហេត្វា បច្ឆិមលោកធាតុំ បិដ្ឋិតោ កត្វា បុរត្ថិមលោកធាតុំ អភិមុខោ វោទកភាវេន គត្តានិ បុព្ពសទិសានិ កុរុមានោ អដ្ឋាសីតិ អត្ថោ. ភិក្ខុសង្ឃោបិ តេន តេន ឋានេន ឱតរិត្វា ន្ហត្វា បច្ចុត្តរិត្វា សត្ថារំយេវ បរិវារេត្វា អដ្ឋាសិ. ឥតិ តស្មិំ សមយេ អាកាសតោ បតមានំ រត្តសុវណ្ណកុណ្ឌលំ វិយ សូរិយោ បច្ឆិមលោកធាតុំ បដិបជ្ជិ, បរិសុទ្ធរជតមណ្ឌលោ វិយ បាចីនលោកធាតុតោ ចន្ទោ អព្ភុគ្គញ្ឆិ, មជ្ឈដ្ឋានេបិ បញ្ចភិក្ខុសតបរិវារោ សម្មាសម្ពុទ្ធោ ឆព្ពណ្ណពុទ្ធរស្មិយោ វិស្សជ្ជេត្វា បុព្ពកោដ្ឋកនទីតីរេ លោកំ អលង្កុរុមានោ អដ្ឋាសិ.

តេន ខោ បន សមយេន…បេ… សេតោ នាម នាគោតិ សេតវណ្ណតាយ ឯវំ លទ្ធនាមោ ហត្ថិនាគោ. មហាតូរិយតាឡិតវាទិតេនាតិ មហន្តេន តូរិយតាឡិតវាទិតេន. តត្ថ បឋមំ សង្ឃដ្ដនំ តាឡិតំ នាម ហោតិ, តតោ បរំ វាទិតំ. ជនោតិ ហត្ថិទស្សនត្ថំ សន្និបតិតមហាជនោ. ទិស្វា ឯវមាហាតិ អង្គបច្ចង្គានិ ឃំសិត្វា ន្ហាបេត្វា ឧត្តារេត្វា ពហិតីរេ ឋបេត្វា គត្តានិ វោទកានិ កត្វា ហត្ថាលង្ការេន អលង្កតំ តំ មហានាគំ ទិស្វា ឥទំ ‘‘អភិរូបោ វត, ភោ’’តិ បសំសាវចនមាហ. កាយុបបន្នោតិ សរីរសម្បត្តិយា ឧបបន្នោ, បរិបុណ្ណង្គបច្ចង្គោតិ អត្ថោ. អាយស្មា ឧទាយីតិ បដិសម្ភិទាប្បត្តោ កាឡុទាយិត្ថេរោ. ឯតទវោចាតិ តំ មហាជនំ ហត្ថិស្ស វណ្ណំ ភណន្តំ ទិស្វា ‘‘អយំ ជនោ អហេតុកបដិសន្ធិយំ និព្ពត្តហត្ថិនោ វណ្ណំ កថេតិ, ន ពុទ្ធហត្ថិស្ស. អហំ ទានិ ឥមិនា ហត្ថិនាគេន ឧបមំ កត្វា ពុទ្ធនាគស្ស វណ្ណំ កថេស្សាមី’’តិ ចិន្តេត្វា ឯតំ ‘‘ហត្ថិមេវ នុ ខោ, ភន្តេ’’តិអាទិវចនំ អវោច. តត្ថ មហន្តន្តិ អារោហសម្បន្នំ. ព្រហន្តន្តិ បរិណាហសម្បន្នំ. ឯវមាហាតិ ឯវំ វទតិ. អថ ភគវា យស្មា អយំ នាគសទ្ទោ ហត្ថិម្ហិចេវ អស្សគោណឧរគរុក្ខមនុស្សេសុ ចាបិ បវត្តតិ, តស្មា ហត្ថិម្បិ ខោតិអាទិមាហ.

អាគុន្តិ បាបកំ លាមកំ អកុសលធម្មំ. តមហំ នាគោតិ ព្រូមីតិ តំ អហំ ឥមេហិ តីហិ ទ្វារេហិ ទសន្នំ អកុសលកម្មបថានំ ទ្វាទសន្នញ្ច អកុសលចិត្តានំ អករណតោ នាគោតិ វទាមិ. អយញ្ហិ ន អាគុំ ករោតីតិ ឥមិនា អត្ថេន នាគោ. ឥមាហិ គាថាហិ អនុមោទាមីតិ ឥមាហិ ចតុសដ្ឋិបទាហិ សោឡសហិ គាថាហិ អនុមោទាមិ អភិនន្ទាមិ.

មនុស្សភូតន្តិ ទេវាទិភាវំ អនុបគន្ត្វា មនុស្សមេវ ភូតំ. អត្តទន្តន្តិ អត្តនាយេវ ទន្តំ, ន អញ្ញេហិ ទមថំ ឧបនីតំ. ភគវា ហិ អត្តនា ឧប្បាទិតេនេវ មគ្គទមថេន ចក្ខុតោបិ ទន្តោ, សោតតោបិ, ឃានតោបិ, ជិវ្ហាតោបិ, កាយតោបិ, មនតោបីតិ ឥមេសុ ឆសុ ឋានេសុ ទន្តោ សន្តោ និព្ពុតោ បរិនិព្ពុតោ. តេនាហ – ‘‘អត្តទន្ត’’ន្តិ. សមាហិតន្តិ ទុវិធេនាបិ សមាធិនា សមាហិតំ. ឥរិយមានន្តិ វិហរមានំ. ព្រហ្មបថេតិ សេដ្ឋបថេ, អមតបថេ, និព្ពានបថេ. ចិត្តស្សូបសមេ រតន្តិ បឋមជ្ឈានេន បញ្ច នីវរណានិ វូបសមេត្វា, ទុតិយជ្ឈានេន វិតក្កវិចារេ, តតិយជ្ឈានេន បីតិំ, ចតុត្ថជ្ឈានេន សុខទុក្ខំ វូបសមេត្វា តស្មិំ ចិត្តស្សូបសមេ រតំ អភិរតំ.

នមស្សន្តីតិ កាយេន នមស្សន្តិ, វាចាយ នមស្សន្តិ, មនសា នមស្សន្តិ, ធម្មានុធម្មបដិបត្តិយា នមស្សន្តិ, សក្ករោន្តិ គរុំ ករោន្តិ. សព្ពធម្មានបារគុន្តិ សព្ពេសំ ខន្ធាយតនធាតុធម្មានំ អភិញ្ញាបារគូ, បរិញ្ញាបារគូ, បហានបារគូ, ភាវនាបារគូ, សច្ឆិកិរិយាបារគូ, សមាបត្តិបារគូតិ ឆព្ពិធេន បារគមនេន បារគតំ បារប្បត្តំ មត្ថកប្បត្តំ. ទេវាបិ តំ នមស្សន្តីតិ ទុក្ខប្បត្តា សុព្រហ្មទេវបុត្តាទយោ សុខប្បត្តា ច សព្ពេវ ទសសហស្សចក្កវាឡវាសិនោ ទេវាបិ តុម្ហេ នមស្សន្តិ. ឥតិ មេ អរហតោ សុតន្តិ ឥតិ មយា ចតូហិ ការណេហិ អរហាតិ លទ្ធវោហារានំ តុម្ហាកំយេវ សន្តិកេ សុតន្តិ ទីបេតិ.

សព្ពសំយោជនាតីតន្តិ សព្ពានិ ទសវិធសំយោជនានិ អតិក្កន្តំ. វនា និព្ពនមាគតន្តិ កិលេសវនតោ និព្ពនំ កិលេសវនរហិតំ និព្ពានំ អាគតំ សម្បត្តំ. កាមេហិ នេក្ខម្មរតន្តិ ទុវិធេហិ កាមេហិ និក្ខន្តត្តា បព្ពជ្ជា អដ្ឋ សមាបត្តិយោ ចត្តារោ ច អរិយមគ្គា កាមេហិ នេក្ខម្មំ នាម, តត្ថ រតំ អភិរតំ. មុត្តំ សេលាវ កញ្ចនន្តិ សេលធាតុតោ មុត្តំ កញ្ចនសទិសំ.

សព្ពេ អច្ចរុចីតិ សព្ពសត្តេ អតិក្កមិត្វា បវត្តរុចិ. អដ្ឋមកញ្ហិ អតិក្កមិត្វា បវត្តរុចិតាយ សោតាបន្នោ អច្ចរុចិ នាម, សោតាបន្នំ អតិក្កមិត្វា បវត្តរុចិតាយ សកទាគាមី…បេ… ខីណាសវំ អតិក្កមិត្វា បវត្តរុចិតាយ បច្ចេកសម្ពុទ្ធោ, បច្ចេកសម្ពុទ្ធំ អតិក្កមិត្វា បវត្តរុចិតាយ សម្មាសម្ពុទ្ធោ អច្ចរុចិ នាម. ហិមវាវញ្ញេ សិលុច្ចយេតិ យថា ហិមវា បព្ពតរាជា អញ្ញេ បព្ពតេ អតិរោចតិ, ឯវំ អតិរោចតីតិ អត្ថោ. សច្ចនាមោតិ តច្ឆនាមោ ភូតនាមោ អាគុំ អករណេនេវ នាគោតិ ឯវំ អវិតថនាមោ.

សោរច្ចន្តិ សុចិសីលំ. អវិហិំសាតិ ករុណា ច ករុណាបុព្ពភាគោ ច. បាទា នាគស្ស តេ ទុវេតិ តេ ពុទ្ធនាគស្ស ទុវេ បុរិមបាទា.

តបោតិ ធុតសមាទានំ. ព្រហ្មចរិយន្តិ អរិយមគ្គសីលំ. ចរណា នាគស្ស ត្យាបរេតិ តេ ពុទ្ធនាគស្ស អបរេ ទ្វេ បច្ឆិមបាទា. សទ្ធាហត្ថោតិ សទ្ធាមយាយ សោណ្ឌាយ សមន្នាគតោ. ឧបេក្ខាសេតទន្តវាតិ ឆឡង្គុបេក្ខាមយេហិ សេតទន្តេហិ សមន្នាគតោ.

សតិ គីវាតិ យថា នាគស្ស អង្គបច្ចង្គស្មិំ សិរាជាលានំ គីវា បតិដ្ឋា, ឯវំ ពុទ្ធនាគស្ស សោរច្ចាទីនំ ធម្មានំ សតិ. តេន វុត្តំ – ‘‘សតិ គីវា’’តិ. សិរោ បញ្ញាតិ យថា ហត្ថិនាគស្ស សិរោ ឧត្តមង្គោ, ឯវំ ពុទ្ធនាគស្ស សព្ពញ្ញុតញាណំ. តេន ហិ សោ សព្ពធម្មេ ជានាតិ. តេន វុត្តំ – ‘‘សិរោ បញ្ញា’’តិ. វីមំសា ធម្មចិន្តនាតិ យថា ហត្ថិនាគស្ស អគ្គសោណ្ឌោ វីមំសា នាម ហោតិ. សោ តាយ ថទ្ធមុទុកំ ខាទិតព្ពាខាទិតព្ពញ្ច វីមំសតិ, តតោ បហាតព្ពំ បជហតិ, អាទាតព្ពំ អាទិយតិ, ឯវមេវ ពុទ្ធនាគស្ស ធម្មកោដ្ឋាសបរិច្ឆេទកញាណសង្ខាតា ធម្មចិន្តនា វីមំសា. តេន ហិ ញាណេន សោ ភព្ពាភព្ពេ ជានាតិ. តេន វុត្តំ – ‘‘វីមំសា ធម្មចិន្តនា’’តិ. ធម្មកុច្ឆិសមាតបោតិ ធម្មោ វុច្ចតិ ចតុត្ថជ្ឈានសមាធិ, កុច្ឆិយេវ សមាតបោ កុច្ឆិសមាតបោ. សមាតបោ នាម សមាតបនដ្ឋានំ. ធម្មោ កុច្ឆិសមាតបោ អស្សាតិ ធម្មកុច្ឆិសមាតបោ. ចតុត្ថជ្ឈានសមាធិស្មិំ ឋិតស្ស ហិ តេ តេ ឥទ្ធិវិធាទិធម្មា ឥជ្ឈន្តិ, តស្មា សោ កុច្ឆិសមាតបោតិ វុត្តោ. វិវេកោតិ កាយចិត្តឧបធិវិវេកោ. យថា នាគស្ស វាលធិ មក្ខិកា វារេតិ, ឯវំ តថាគតស្ស វិវេកោ គហដ្ឋបព្ពជិតេ វារេតិ. តស្មា សោ វាលធីតិ វុត្តោ.

ឈាយីតិ ទុវិធេន ឈានេន ឈាយី. អស្សាសរតោតិ នាគស្ស ហិ អស្សាសបស្សាសា វិយ ពុទ្ធនាគស្ស ផលសមាបត្តិ, តត្ថ រតោ, អស្សាសបស្សាសេហិ វិយ តាយ វិនា ន វត្តតីតិ អត្ថោ. សព្ពត្ថ សំវុតោតិ សព្ពទ្វារេសុ សំវុតោ. អនវជ្ជានីតិ សម្មាអាជីវេន ឧប្បន្នភោជនានិ. សាវជ្ជានីតិ បញ្ចវិធមិច្ឆាជីវវសេន ឧប្បន្នភោជនានិ.

អណុំថូលន្តិ ខុទ្ទកញ្ច មហន្តញ្ច. សព្ពំ ឆេត្វាន ពន្ធនន្តិ សព្ពំ ទសវិធម្បិ សំយោជនំ ឆិន្ទិត្វាន. នុបលិប្បតិ លោកេនាតិ លោកេន សទ្ធិំ តណ្ហាមានទិដ្ឋិលេបេហិ ន លិប្បតិ. មហាគិនីតិ មហាអគ្គិ. វិញ្ញូហិ ទេសិតាតិ ឥធ បដិសម្ភិទាប្បត្តោ កាឡុទាយិត្ថេរោវ វិញ្ញូ បណ្ឌិតោ, តេន ទេសិតាតិ អត្ថោ. វិញ្ញស្សន្តិ មហានាគា, នាគំ នាគេន ទេសិតន្តិ ឧទាយិត្ថេរនាគេន ទេសិតំ ពុទ្ធនាគំ ឥតរេ ខីណាសវា នាគា វិជានិស្សន្តិ.

សរីរំ វិជហំ នាគោ, បរិនិព្ពិស្សតីតិ ពោធិបល្លង្កេ កិលេសបរិនិព្ពានេន បរិនិព្ពុតោ, យមកសាលន្តរេ អនុបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា បរិនិព្ពាយិស្សតិ. ឯវំ បដិសម្ភិទាប្បត្តោ ឧទាយិត្ថេរោ សោឡសហិ គាថាហិ ចតុសដ្ឋិយា បទេហិ ទសពលស្ស វណ្ណំ កថេន្តោ ទេសនំ និដ្ឋាបេសិ. ភគវា អនុមោទិ. ទេសនាវសានេ ចតុរាសីតិបាណសហស្សានិ អមតបានំ បិវិំសូតិ.