១. បឋមបណ្ណាសកំ

១. អាហុនេយ្យវគ្គោ

១. បឋមអាហុនេយ្យសុត្តវណ្ណនា

១. ឆក្កនិបាតស្ស បឋមេ ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូតិ, ភិក្ខវេ, ឥមស្មិំ សាសនេ ភិក្ខុ. នេវ សុមនោ ហោតិ ន ទុម្មនោតិ ឥដ្ឋារម្មណេ រាគសហគតេន សោមនស្សេន សុមនោ វា អនិដ្ឋារម្មណេ ទោសសហគតេន ទោមនស្សេន ទុម្មនោ វា ន ហោតិ. ឧបេក្ខកោ វិហរតិ សតោ សម្បជានោតិ មជ្ឈត្តារម្មណេ អសមបេក្ខនេន អញ្ញាណុបេក្ខាយ ឧបេក្ខកភាវំ អនាបជ្ជិត្វា សតោ សម្បជានោ ហុត្វា អារម្មណេ មជ្ឈត្តោ វិហរតិ. ឥមស្មិំ សុត្តេ ខីណាសវស្ស សតតវិហារោ កថិតោ.

២. ទុតិយអាហុនេយ្យសុត្តវណ្ណនា

២-៤. ទុតិយេ អនេកវិហិតំ ឥទ្ធិវិធន្តិអាទីនិ វិសុទ្ធិមគ្គេ វុត្តានេវ. អាសវានំ ខយា អនាសវន្តិ អាសវានំ ខយេន អនាសវំ, ន ចក្ខុវិញ្ញាណាទីនំ វិយ អភាវេនាតិ. ឥមស្មិំ សុត្តេ ខីណាសវស្ស អភិញ្ញា បដិបាដិយា កថិតា. តតិយចតុត្ថេសុ ខីណាសវោ កថិតោ.

៥-៧. អាជានីយសុត្តត្តយវណ្ណនា

៥-៧. បញ្ចមេ អង្គេហីតិ គុណង្គេហិ. ខមោតិ អធិវាសកោ. រូបានន្តិ រូបារម្មណានំ. វណ្ណសម្បន្នោតិ សរីរវណ្ណេន សម្បន្នោ. ឆដ្ឋេ ពលសម្បន្នោតិ កាយពលេន សម្បន្នោ. សត្តមេ ជវសម្បន្នោតិ បទជវេន សម្បន្នោ.

៨-៩. អនុត្តរិយសុត្តាទិវណ្ណនា

៨-៩. អដ្ឋមេ អនុត្តរិយានីតិ អញ្ញេន ឧត្តរិតរេន រហិតានិ និរុត្តរានិ. ទស្សនានុត្តរិយន្តិ រូបទស្សនេសុ អនុត្តរំ. ឯស នយោ សព្ពបទេសុ. ហត្ថិរតនាទីនញ្ហិ ទស្សនំ ន ទស្សនានុត្តរិយំ, និវិដ្ឋសទ្ធស្ស បន និវិដ្ឋបេមវសេន ទសពលស្ស វា ភិក្ខុសង្ឃស្ស វា កសិណអសុភនិមិត្តាទីនំ វា អញ្ញតរស្ស ទស្សនំ ទស្សនានុត្តរិយំ នាម. ខត្តិយាទីនំ គុណកថាសវនំ ន សវនានុត្តរិយំ, និវិដ្ឋសទ្ធស្ស បន និវិដ្ឋបេមវសេន តិណ្ណំ វា រតនានំ គុណកថាសវនំ តេបិដកពុទ្ធវចនសវនំ វា សវនានុត្តរិយំ នាម. មណិរតនាទីនំ លាភោ ន លាភានុត្តរិយំ, សត្តវិធអរិយធនលាភោ បន លាភានុត្តរិយំ នាម. ហត្ថិសិប្បាទិសិក្ខនំ ន សិក្ខានុត្តរិយំ, សិក្ខាត្តយស្ស បូរណំ បន សិក្ខានុត្តរិយំ នាម. ខត្តិយាទីនំ បារិចរិយា ន បារិចរិយានុត្តរិយំ, តិណ្ណំ បន រតនានំ បារិចរិយា បារិចរិយានុត្តរិយំ នាម. ខត្តិយាទីនំ គុណានុស្សរណំ ន អនុស្សតានុត្តរិយំ, តិណ្ណំ បន រតនានំ គុណានុស្សរណំ អនុស្សតានុត្តរិយំ នាម. ឥតិ ឥមានិ ឆ អនុត្តរិយានិ លោកិយលោកុត្តរានិ កថិតានិ. នវមេ ពុទ្ធានុស្សតីតិ ពុទ្ធគុណារម្មណា សតិ. សេសបទេសុបិ ឯសេវ នយោ.

១០. មហានាមសុត្តវណ្ណនា

១០. ទសមេ មហានាមោតិ ទសពលស្ស ចូឡបិតុ បុត្តោ ឯកោ សក្យរាជា. យេន ភគវា តេនុបសង្កមីតិ ភុត្តបាតរាសោ ហុត្វា ទាសបរិជនបរិវុតោ គន្ធមាលាទីនិ គាហាបេត្វា យត្ថ សត្ថា, តត្ថ អគមាសិ. អរិយផលំ អស្ស អាគតន្តិ អាគតផលោ. សិក្ខាត្តយសាសនំ ឯតេន វិញ្ញាតន្តិ វិញ្ញាតសាសនោ. ឥតិ អយំ រាជា ‘‘សោតាបន្នស្ស និស្សយវិហារំ បុច្ឆាមី’’តិ បុច្ឆន្តោ ឯវមាហ.

នេវស្ស រាគបរិយុដ្ឋិតន្តិ ន ឧប្បជ្ជមានេន រាគេន ឧដ្ឋហិត្វា គហិតំ. ឧជុគតន្តិ ពុទ្ធានុស្សតិកម្មដ្ឋានេ ឧជុកមេវ គតំ. តថាគតំ អារព្ភាតិ តថាគតគុណេ អារព្ភ. អត្ថវេទន្តិ អដ្ឋកថំ និស្សាយ ឧប្បន្នំ បីតិបាមោជ្ជំ. ធម្មវេទន្តិ បាឡិំ និស្សាយ ឧប្បន្នំ បីតិបាមោជ្ជំ. ធម្មូបសញ្ហិតន្តិ បាឡិញ្ច អដ្ឋកថញ្ច និស្សាយ ឧប្បន្នំ. បមុទិតស្សាតិ ទុវិធេន បាមោជ្ជេន បមុទិតស្ស. បីតិ ជាយតីតិ បញ្ចវិធា បីតិ និព្ពត្តតិ. កាយោ បស្សម្ភតីតិ នាមកាយោ ច ករជកាយោ ច ទរថបដិប្បស្សទ្ធិយា បដិប្បស្សម្ភតិ. សុខន្តិ កាយិកចេតសិកសុខំ. សមាធិយតីតិ អារម្មណេ សម្មា ឋបិតំ ហោតិ. វិសមគតាយ បជាយាតិ រាគទោសមោហវិសមគតេសុ សត្តេសុ. សមប្បត្តោតិ សមំ ឧបសមំ បត្តោ ហុត្វា. សព្យាបជ្ឈាយាតិ សទុក្ខាយ. ធម្មសោតំ សមាបន្នោតិ វិបស្សនាសង្ខាតំ ធម្មសោតំ សមាបន្នោ. ពុទ្ធានុស្សតិំ ភាវេតីតិ ពុទ្ធានុស្សតិកម្មដ្ឋានំ ព្រូហេតិ វឌ្ឍេតិ. ឥមិនា នយេន សព្ពត្ថ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. ឥតិ មហានាមោ សោតាបន្នស្ស និស្សយវិហារំ បុច្ឆិ. សត្ថាបិស្ស តមេវ កថេសិ. ឯវំ ឥមស្មិំ សុត្តេ សោតាបន្នោវ កថិតោតិ.

អាហុនេយ្យវគ្គោ បឋមោ.

២. សារណីយវគ្គោ

១. បឋមសារណីយសុត្តវណ្ណនា

១១. ទុតិយស្ស បឋមេ សារណីយាតិ សរិតព្ពយុត្តកា. មេត្តំ កាយកម្មន្តិ មេត្តេន ចិត្តេន កាតព្ពំ កាយកម្មំ. វចីកម្មមនោកម្មេសុបិ ឯសេវ នយោ. ឥមានិ ច បន ភិក្ខូនំ វសេន អាគតានិ, គិហីសុបិ លព្ភន្តិ. ភិក្ខូនញ្ហិ មេត្តេន ចិត្តេន អាភិសមាចារិកធម្មបូរណំ មេត្តំ កាយកម្មំ នាម. គិហីនំ ចេតិយវន្ទនត្ថាយ ពោធិវន្ទនត្ថាយ សង្ឃនិមន្តនត្ថាយ គមនំ, គាមំ បិណ្ឌាយ បវិដ្ឋេ ភិក្ខូ ទិស្វា បច្ចុគ្គមនំ, បត្តបដិគ្គហណំ, អាសនបញ្ញាបនំ, អនុគមនន្តិ ឯវមាទិកំ មេត្តំ កាយកម្មំ នាម.

ភិក្ខូនំ មេត្តេន ចិត្តេន អាចារបណ្ណត្តិសិក្ខាបនំ, កម្មដ្ឋានកថនំ, ធម្មទេសនា, តេបិដកម្បិ ពុទ្ធវចនំ មេត្តំ វចីកម្មំ នាម. គិហីនំ ‘‘ចេតិយវន្ទនាយ គច្ឆាម, ពោធិវន្ទនាយ គច្ឆាម, ធម្មស្សវនំ ករិស្សាម, ទីបមាលាបុប្ផបូជំ ករិស្សាម, តីណិ សុចរិតានិ សមាទាយ វត្តិស្សាម, សលាកភត្តាទីនិ ទស្សាម, វស្សាវាសិកំ ទស្សាម, អជ្ជ សង្ឃស្ស ចត្តារោ បច្ចយេ ទស្សាម, សង្ឃំ និមន្តេត្វា ខាទនីយាទីនិ សំវិទហថ, អាសនានិ បញ្ញាបេថ, បានីយំ ឧបដ្ឋាបេថ, សង្ឃំ បច្ចុគ្គន្ត្វា អានេថ, បញ្ញត្តាសនេ និសីទាបេត្វា ឧស្សាហជាតា វេយ្យាវច្ចំ ករោថា’’តិអាទិវចនកាលេ មេត្តំ វចីកម្មំ នាម.

ភិក្ខូនំ បាតោវ ឧដ្ឋាយ សរីរបដិជគ្គនំ ចេតិយង្គណវត្តាទីនិ ច កត្វា វិវិត្តាសនេ និសីទិត្វា ‘‘ឥមស្មិំ វិហារេ ភិក្ខូ សុខី ហោន្តុ អវេរា អព្យាបជ្ឈា’’តិ ចិន្តនំ មេត្តំ មនោកម្មំ នាម. គិហីនំ ‘‘អយ្យា សុខី ហោន្តុ អវេរា អព្យាបជ្ឈា’’តិ ចិន្តនំ មេត្តំ មនោកម្មំ នាម.

អាវិ ចេវ រហោ ចាតិ សម្មុខា ច បរម្មុខា ច. តត្ថ នវកានំ ចីវរកម្មាទីសុ សហាយភាវគមនំ សម្មុខា មេត្តំ កាយកម្មំ នាម, ថេរានំ បន បាទធោវនទានាទិភេទំ សព្ពម្បិ សាមីចិកម្មំ សម្មុខា មេត្តំ កាយកម្មំ នាម. ឧភយេហិបិ ទុន្និក្ខិត្តានំ ទារុភណ្ឌាទីនំ តេសុ អវញ្ញំ អកត្វា អត្តនា ទុន្និក្ខិត្តានំ វិយ បដិសាមនំ បរម្មុខា មេត្តំ កាយកម្មំ នាម. ‘‘ទេវត្ថេរោ តិស្សត្ថេរោ’’តិ ឯវំ បគ្គយ្ហ វចនំ សម្មុខា មេត្តំ វចីកម្មំ នាម. វិហារេ អសន្តំ បន បដិបុច្ឆន្តស្ស ‘‘កហំ អម្ហាកំ ទេវត្ថេរោ, កហំ អម្ហាកំ តិស្សត្ថេរោ, កទា នុ ខោ អាគមិស្សតី’’តិ ឯវំ មមាយនវចនំ បរម្មុខា មេត្តំ វចីកម្មំ នាម. មេត្តាសិនេហសិនិទ្ធានិ បន នយនានិ ឧម្មីលេត្វា បសន្នេន មុខេន ឱលោកនំ សម្មុខា មេត្តំ មនោកម្មំ នាម. ‘‘ទេវត្ថេរោ តិស្សត្ថេរោ អរោគោ ហោតុ អប្បាពាធោ’’តិ សមន្នាហរណំ បរម្មុខា មេត្តំ មនោកម្មំ នាម.

លាភាតិ ចីវរាទយោ លទ្ធបច្ចយា. ធម្មិកាតិ កុហនាទិភេទំ មិច្ឆាជីវំ វជ្ជេត្វា ធម្មេន សមេន ភិក្ខាចរិយវត្តេន ឧប្បន្នា. អន្តមសោ បត្តបរិយាបន្នមត្តម្បីតិ បច្ឆិមកោដិយា បត្តបរិយាបន្នំ បត្តស្ស អន្តោគតំ ទ្វត្តិកដច្ឆុភិក្ខាមត្តម្បិ. អប្បដិវិភត្តភោគីតិ ឯត្ថ ទ្វេ បដិវិភត្តានិ នាម អាមិសបដិវិភត្តំ បន បុគ្គលបដិវិភត្តញ្ច. តត្ថ ‘‘ឯត្តកំ ទស្សាមិ, ឯត្តកំ ន ទស្សាមី’’តិ ឯវំ ចិត្តេន បដិវិភជនំ អាមិសបដិវិភត្តំ នាម. ‘‘អសុកស្ស ទស្សាមិ, អសុកស្ស ន ទស្សាមី’’តិ ឯវំ ចិត្តេន វិភជនំ បន បុគ្គលបដិវិភត្តំ នាម. តទុភយម្បិ អកត្វា យោ អប្បដិវិភត្តំ ភុញ្ជតិ, អយំ អប្បដិវិភត្តភោគី នាម. សីលវន្តេហិ សព្រហ្មចារីហិ សាធារណភោគីតិ ឯត្ថ សាធារណភោគិនោ ឥទំ លក្ខណំ – យំ យំ បណីតំ លភតិ, តំ តំ នេវ លាភេនលាភំ-និជិគីសនតាមុខេន គិហីនំ ទេតិ, ន អត្តនា បរិភុញ្ជតិ, បដិគ្គណ្ហន្តោ ច ‘‘សង្ឃេន សាធារណំ ហោតូ’’តិ គហេត្វា ឃណ្ដិំ បហរិត្វា បរិភុញ្ជិតព្ពំ សង្ឃសន្តកំ វិយ បស្សតិ.

ឥមំ បន សារណីយធម្មំ កោ បូរេតិ, កោ ន បូរេតិ? ទុស្សីលោ តាវ ន បូរេតិ. ន ហិ តស្ស សន្តកំ សីលវន្តា គណ្ហន្តិ. បរិសុទ្ធសីលោ បន វត្តំ អខណ្ឌេន្តោ បូរេតិ. តត្រិទំ វត្តំ – យោ ហិ ឱទិស្សកំ កត្វា មាតុ វា បិតុ វា អាចរិយុបជ្ឈាយាទីនំ វា ទេតិ, សោ ទាតព្ពំ ទេតិ. សារណីយធម្មោ បនស្ស ន ហោតិ, បលិពោធជគ្គនំ នាម ហោតិ. សារណីយធម្មោ ហិ មុត្តបលិពោធស្ស វដ្ដតិ. តេន បន ឱទិស្សកំ ទេន្តេន គិលានគិលានុបដ្ឋាកអាគន្តុកគមិកានញ្ចេវ នវបព្ពជិតស្ស ច សង្ឃាដិបត្តគ្គហណំ អជានន្តស្ស ទាតព្ពំ. ឯតេសំ ទត្វា អវសេសំ ថេរាសនតោ បដ្ឋាយ ថោកំ ថោកំ អទត្វា យោ យត្តកំ គណ្ហាតិ, តស្ស តត្តកំ ទាតព្ពំ. អវសិដ្ឋេ អសតិ បុន បិណ្ឌាយ ចរិត្វា ថេរាសនតោ បដ្ឋាយ យំ យំ បណីតំ, តំ តំ ទត្វា សេសំ ភុញ្ជិតព្ពំ. ‘‘សីលវន្តេហី’’តិ វចនតោ ទុស្សីលស្ស អទាតុម្បិ វដ្ដតិ.

អយំ បន សារណីយធម្មោ សុសិក្ខិតាយ បរិសាយ សុបូរោ ហោតិ, សុសិក្ខិតាយ ហិ បរិសាយ យោ អញ្ញតោ លភតិ, សោ ន គណ្ហាតិ. អញ្ញតោ អលភន្តោបិ បមាណយុត្តមេវ គណ្ហតិ, ន អតិរេកំ. អយំ បន សារណីយធម្មោ ឯវំ បុនប្បុនំ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា លទ្ធំ លទ្ធំ ទេន្តស្សាបិ ទ្វាទសហិ វស្សេហិ បូរេតិ, ន តតោ ឱរំ. សចេ ហិ ទ្វាទសមេ វស្សេ សារណីយធម្មបូរកោ បិណ្ឌបាតបូរំ បត្តំ អាសនសាលាយំ ឋបេត្វា ន្ហាយិតុំ គច្ឆតិ, សង្ឃត្ថេរោ ច ‘‘កស្សេសោ បត្តោ’’តិ វត្វា ‘‘សារណីយធម្មបូរកស្សា’’តិ វុត្តេ ‘‘អាហរថ ន’’ន្តិ សព្ពំ បិណ្ឌបាតំ វិចារេត្វាវ ភុញ្ជិត្វា រិត្តបត្តំ ឋបេតិ. អថ ខោ សោ ភិក្ខុ រិត្តបត្តំ ទិស្វា ‘‘មយ្ហំ អសេសេត្វាវ បរិភុញ្ជិំសូ’’តិ ទោមនស្សំ ឧប្បាទេតិ, សារណីយធម្មោ ភិជ្ជតិ, បុន ទ្វាទស វស្សានិ បូរេតព្ពោ ហោតិ. តិត្ថិយបរិវាសសទិសោ ហេស, សកិំ ខណ្ឌេ ជាតេ បុន បូរេតព្ពោវ. យោ បន ‘‘លាភា វត មេ, សុលទ្ធំ វត មេ, យស្ស មេ បត្តគតំ អនាបុច្ឆាវ សព្រហ្មចារី បរិភុញ្ជន្តី’’តិ សោមនស្សំ ជនេតិ, តស្ស បុណ្ណោ នាម ហោតិ.

ឯវំ បូរិតសារណីយធម្មស្ស បន នេវ ឥស្សា ន មច្ឆរិយំ ហោតិ, មនុស្សានំ បិយោ ហោតិ, អមនុស្សានំ បិយោ ហោតិ, សុលភបច្ចយោ. បត្តគតមស្ស ទិយ្យមានម្បិ ន ខីយតិ, ភាជនីយភណ្ឌដ្ឋានេ អគ្គភណ្ឌំ លភតិ, ភយេ វា ឆាតកេ វា បត្តេ ទេវតា ឧស្សុក្កំ អាបជ្ជន្តិ.

តត្រិមានិ វត្ថូនិ – សេនគិរិវាសី តិស្សត្ថេរោ កិរ មហាគិរិគាមំ ឧបនិស្សាយ វសតិ, បញ្ញាស មហាថេរា នាគទីបំ ចេតិយវន្ទនត្ថាយ គច្ឆន្តា គិរិគាមេ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា កិញ្ចិ អលទ្ធា និក្ខមិំសុ. ថេរោ បវិសន្តោ តេ ទិស្វា បុច្ឆិ – ‘‘លទ្ធំ, ភន្តេ’’តិ? វិចរិម្ហា, អាវុសោតិ. សោ អលទ្ធភាវំ ញត្វា អាហ – ‘‘ភន្តេ, យាវាហំ អាគច្ឆាមិ, តាវ ឥធេវ ហោថា’’តិ. មយំ, អាវុសោ, បញ្ញាស ជនា បត្តតេមនមត្តម្បិ ន លភិម្ហាតិ. ភន្តេ, នេវាសិកា នាម បដិពលា ហោន្តិ, អលភន្តាបិ ភិក្ខាចារមគ្គសភាគំ ជានន្តីតិ. ថេរា អាគមេសុំ. ថេរោ គាមំ បាវិសិ. ធុរគេហេយេវ មហាឧបាសិកា ខីរភត្តំ សជ្ជេត្វា ថេរំ ឱលោកយមានា ឋិតា ថេរស្ស ទ្វារំ សម្បត្តស្សេវ បត្តំ បូរេត្វា អទាសិ. សោ តំ អាទាយ ថេរានំ សន្តិកំ គន្ត្វា ‘‘គណ្ហថ, ភន្តេ’’តិ សង្ឃត្ថេរំ អាហ. ថេរោ ‘‘អម្ហេហិ ឯត្តកេហិ កិញ្ចិ ន លទ្ធំ, អយំ សីឃមេវ គហេត្វា អាគតោ, កិំ នុ ខោ’’តិ សេសានំ មុខំ ឱលោកេសិ. ថេរោ ឱលោកនាការេនេវ ញត្វា, ‘‘ភន្តេ, ធម្មេន សមេន លទ្ធោ, និក្កុក្កុច្ចា គណ្ហថា’’តិ អាទិតោ បដ្ឋាយ សព្ពេសំ យាវទត្ថំ ទត្វា អត្តនាបិ យាវទត្ថំ ភុញ្ជិ.

អថ នំ ភត្តកិច្ចាវសានេ ថេរា បុច្ឆិំសុ – ‘‘កទា, អាវុសោ, លោកុត្តរធម្មំ បដិវិជ្ឈី’’តិ? នត្ថិ មេ, ភន្តេ, លោកុត្តរធម្មោតិ. ឈានលាភីសិ, អាវុសោតិ. ឯតម្បិ, ភន្តេ, នត្ថីតិ? ននុ, អាវុសោ, បាដិហារិយន្តិ. សារណីយធម្មោ មេ, ភន្តេ, បូរិតោ, តស្ស មេ បូរិតកាលតោ បដ្ឋាយ សចេបិ ភិក្ខុសតសហស្សំ ហោតិ, បត្តគតំ ន ខីយតីតិ. សាធុ សាធុ, សប្បុរិស, អនុច្ឆវិកមិទំ តុយ្ហន្តិ. ឥទំ តាវ បត្តគតំ ន ខីយតីតិ ឯត្ថ វត្ថុ.

អយមេវ បន ថេរោ ចេតិយបព្ពតេ គិរិភណ្ឌមហាបូជាយ ទានដ្ឋានំ គន្ត្វា ‘‘ឥមស្មិំ ទានេ កិំ វរភណ្ឌ’’ន្តិ បុច្ឆិ. ទ្វេ សាដកា, ភន្តេតិ. ឯតេ មយ្ហំ បាបុណិស្សន្តីតិ? តំ សុត្វា អមច្ចោ រញ្ញោ អារោចេសិ – ‘‘ឯកោ ទហរោ ឯវំ វទតី’’តិ. ‘‘ទហរស្ស ឯវំ ចិត្តំ, មហាថេរានំ បន សុខុមសាដកា វដ្ដន្តី’’តិ វត្វា ‘‘មហាថេរានំ ទស្សាមី’’តិ ឋបេសិ. តស្ស ភិក្ខុសង្ឃេ បដិបាដិយា ឋិតេ ទេន្តស្ស មត្ថកេ ឋបិតាបិ តេ សាដកា ហត្ថំ នារោហន្តិ, អញ្ញេវ អារោហន្តិ. ទហរស្ស ទានកាលេ បន ហត្ថំ អារុឡ្ហា. សោ តស្ស ហត្ថេ ឋបេត្វា អមច្ចស្ស មុខំ ឱលោកេត្វា ទហរំ និសីទាបេត្វា ទានំ ទត្វា សង្ឃំ វិស្សជ្ជេត្វា ទហរស្ស សន្តិកេ និសីទិត្វា ‘‘កទា, ភន្តេ, ឥមំ ធម្មំ បដិវិជ្ឈិត្ថា’’តិ អាហ. សោ បរិយាយេនបិ អសន្តំ អវទន្តោ ‘‘នត្ថិ មយ្ហំ, មហារាជ, លោកុត្តរធម្មោ’’តិ អាហ. ននុ, ភន្តេ, បុព្ពេវ អវចុត្ថាតិ. អាម, មហារាជ, សារណីយធម្មបូរកោ អហំ, តស្ស មេ ធម្មស្ស បូរិតកាលតោ បដ្ឋាយ ភាជនីយភណ្ឌដ្ឋានេ អគ្គភណ្ឌំ បាបុណាតីតិ. ‘‘សាធុ សាធុ, ភន្តេ, អនុច្ឆវិកមិទំ តុម្ហាក’’ន្តិ វត្វា បក្កាមិ. ឥទំ ភាជនីយភណ្ឌដ្ឋានេ អគ្គភណ្ឌំ បាបុណាតីតិ ឯត្ថ វត្ថុ.

ព្រាហ្មណតិស្សភយេ បន ភាតរគាមវាសិនោ នាគត្ថេរិយា អនារោចេត្វាវ បលាយិំសុ. ថេរី បច្ចូសសមយេ ‘‘អតិវិយ អប្បនិគ្ឃោសោ គាមោ, ឧបធារេថ តាវា’’តិ ទហរភិក្ខុនិយោ អាហ. តា គន្ត្វា សព្ពេសំ គតភាវំ ញត្វា អាគម្ម ថេរិយា អារោចេសុំ. សា សុត្វា ‘‘មា តុម្ហេ តេសំ គតភាវំ ចិន្តយិត្ថ, អត្តនោ ឧទ្ទេសបរិបុច្ឆាយោនិសោមនសិការេសុយេវ យោគំ ករោថា’’តិ វត្វា ភិក្ខាចារវេលាយំ បារុបិត្វា អត្តទ្វាទសមា គាមទ្វារេ និគ្រោធរុក្ខមូលេ អដ្ឋាសិ. រុក្ខេ អធិវត្ថា ទេវតា ទ្វាទសន្នម្បិ ភិក្ខុនីនំ បិណ្ឌបាតំ ទត្វា, ‘‘អយ្យេ, អញ្ញត្ថ មា គច្ឆថ, និច្ចំ ឥធេវ អាគច្ឆេយ្យាថា’’តិ អាហ. ថេរិយា បន កនិដ្ឋភាតា នាគត្ថេរោ នាម អត្ថិ. សោ ‘‘មហន្តំ ភយំ, ន សក្កា យាបេតុំ, បរតីរំ គមិស្សាមី’’តិ អត្តទ្វាទសមោវ អត្តនោ វសនដ្ឋានា និក្ខន្តោ ‘‘ថេរិំ ទិស្វា គមិស្សាមី’’តិ ភាតរគាមំ អាគតោ. ថេរី ‘‘ថេរា អាគតា’’តិ សុត្វា តេសំ សន្តិកំ គន្ត្វា ‘‘កិំ អយ្យា’’តិ បុច្ឆិ. សោ តំ បវត្តិំ អារោចេសិ. សា ‘‘អជ្ជ ឯកទិវសំ វិហារេវ វសិត្វា ស្វេ គមិស្សថា’’តិ អាហ. ថេរា វិហារំ អគមិំសុ.

ថេរី បុនទិវសេ រុក្ខមូលេ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា ថេរំ ឧបសង្កមិត្វា ‘‘ឥមំ បិណ្ឌបាតំ បរិភុញ្ជថា’’តិ អាហ. ថេរោ ‘‘វដ្ដិស្សតិ ថេរី’’តិ វត្វា តុណ្ហី អដ្ឋាសិ. ធម្មិកោ, តាត, បិណ្ឌបាតោ, កុក្កុច្ចំ អកត្វា បរិភុញ្ជថាតិ. វដ្ដិស្សតិ ថេរីតិ? សា បត្តំ គហេត្វា អាកាសេ ខិបិ, បត្តោ អាកាសេ អដ្ឋាសិ. ថេរោ ‘‘សត្តតាលមត្តេ ឋិតម្បិ ភិក្ខុនីភត្តមេវ ថេរី’’តិ វត្វា ‘‘ភយំ នាម សព្ពកាលំ ន ហោតិ, ភយេ វូបសន្តេ អរិយវំសំ កថយមានោ, ‘ភោ បិណ្ឌបាតិក, ភិក្ខុនីភត្តំ ភុញ្ជិត្វា វីតិនាមយិត្ថា’តិ ចិត្តេន អនុវទិយមានោ សន្ថម្ភិតុំ ន សក្ខិស្សាមិ, អប្បមត្តា ហោថ ថេរិយោ’’តិ មគ្គំ បដិបជ្ជិ.

រុក្ខទេវតាបិ ‘‘សចេ ថេរោ ថេរិយា ហត្ថតោ បិណ្ឌបាតំ បរិភុញ្ជិស្សតិ, ន តំ និវត្តេស្សាមិ. សចេ ន បរិភុញ្ជិស្សតិ, និវត្តេស្សាមី’’តិ ចិន្តយមានា ឋត្វា ថេរស្ស គមនំ ទិស្វា រុក្ខា ឱរុយ្ហ ‘‘បត្តំ, ភន្តេ, ទេថា’’តិ វត្វា បត្តំ គហេត្វា ថេរំ រុក្ខមូលំយេវ អានេត្វា អាសនំ បញ្ញាបេត្វា បិណ្ឌបាតំ ទត្វា កតភត្តកិច្ចំ បដិញ្ញំ ការេត្វា ទ្វាទស ភិក្ខុនិយោ ទ្វាទស ច ភិក្ខូ សត្ត វស្សានិ ឧបដ្ឋហិ. ឥទំ ទេវតា ឧស្សុក្កំ អាបជ្ជន្តីតិ ឯត្ថ វត្ថុ. តត្រ ហិ ថេរី សារណីយធម្មបូរិកា អហោសិ.

អខណ្ឌានីតិអាទីសុ យស្ស សត្តសុ អាបត្តិក្ខន្ធេសុ អាទិម្ហិ វា អន្តេ វា សិក្ខាបទំ ភិន្នំ ហោតិ, តស្ស សីលំ បរិយន្តេ ឆិន្នសាដកោ វិយ ខណ្ឌំ នាម. យស្ស បន វេមជ្ឈេ ភិន្នំ, តស្ស ឆិទ្ទសាដកោ វិយ ឆិទ្ទំ នាម ហោតិ. យស្ស បដិបាដិយា ទ្វេ តីណិ ភិន្នានិ, តស្ស បិដ្ឋិយំ វា កុច្ឆិយំ វា ឧដ្ឋិតេន វិសភាគវណ្ណេន កាឡរត្តាទីនំ អញ្ញតរវណ្ណា គាវី វិយ សពលំ នាម ហោតិ. យស្ស អន្តរន្តរា ភិន្នានិ, តស្ស អន្តរន្តរា វិសភាគពិន្ទុវិចិត្រា គាវី វិយ កម្មាសំ នាម ហោតិ. យស្ស បន សព្ពេន សព្ពំ អភិន្នានិ, តស្ស តានិ សីលានិ អខណ្ឌានិ អច្ឆិទ្ទានិ អសពលានិ អកម្មាសានិ នាម ហោន្តិ. តានិ បនេតានិ តណ្ហាទាសព្យតោ មោចេត្វា ភុជិស្សភាវករណតោ ភុជិស្សានិ, ពុទ្ធាទីហិ វិញ្ញូហិ បសត្ថត្តា វិញ្ញុប្បសត្ថានិ, តណ្ហាទិដ្ឋីហិ អបរាមដ្ឋត្តា ‘‘ឥទំ នាម ត្វំ អាបន្នបុព្ពោ’’តិ កេនចិ បរាមដ្ឋុំ អសក្កុណេយ្យត្តា ច អបរាមដ្ឋានិ, ឧបចារសមាធិំ អប្បនាសមាធិំ វា សំវត្តយន្តីតិ សមាធិសំវត្តនិកានីតិ វុច្ចន្តិ.

សីលសាមញ្ញគតោ វិហរតីតិ តេសុ តេសុ ទិសាភាគេសុ វិហរន្តេហិ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ សមានភាវូបគតសីលោ វិហរតិ. សោតាបន្នាទីនញ្ហិ សីលំ សមុទ្ទន្តរេបិ ទេវលោកេបិ វសន្តានំ អញ្ញេសំ សោតាបន្នាទីនំ សីលេន សមានមេវ ហោតិ, នត្ថិ មគ្គសីលេ នានត្តំ. តំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ.

យាយំ ទិដ្ឋីតិ មគ្គសម្បយុត្តា សម្មាទិដ្ឋិ. អរិយាតិ និទ្ទោសា. និយ្យាតីតិ និយ្យានិកា. តក្ករស្សាតិ យោ តថាការី ហោតិ. ទុក្ខក្ខយាយាតិ សព្ពទុក្ខក្ខយត្ថំ. ទិដ្ឋិសាមញ្ញគតោតិ សមានទិដ្ឋិភាវំ ឧបគតោ ហុត្វា វិហរតីតិ.

២. ទុតិយសារណីយសុត្តវណ្ណនា

១២. ទុតិយេ យោ តេ ធម្មេ បូរេតិ, តំ សព្រហ្មចារីនំ បិយំ ករោន្តីតិ បិយករណា. គរុំ ករោន្តីតិ គរុករណា. សង្គហាយាតិ សង្គណ្ហនត្ថាយ. អវិវាទាយាតិ អវិវទនត្ថាយ. សាមគ្គិយាតិ សមគ្គភាវត្ថាយ. ឯកីភាវាយាតិ ឯកភាវត្ថាយ និន្នានាករណាយ. សំវត្តន្តីតិ វត្តន្តិ បវត្តន្តិ.

៣. និស្សារណីយសុត្តវណ្ណនា

១៣. តតិយេ និស្សារណីយា ធាតុយោតិ និស្សរណធាតុយោវ. មេត្តា ហិ ខោ មេ ចេតោវិមុត្តីតិ ឯត្ថ បច្ចនីកធម្មេហិ វិមុត្តត្តា តិកចតុក្កជ្ឈានិកា មេត្តាវ មេត្តាចេតោវិមុត្តិ នាម. ភាវិតាតិ វឌ្ឍិតា. ពហុលីកតាតិ បុនប្បុនំ កតា. យានីកតាតិ យុត្តយានសទិសា កតា. វត្ថុកតាតិ បតិដ្ឋា កតា. អនុដ្ឋិតាតិ អធិដ្ឋិតា. បរិចិតាតិ សមន្តតោ ចិតា អាចិតា ឧបចិតា. សុសមារទ្ធាតិ សុប្បគុណករណេន សុដ្ឋុ សមារទ្ធា. បរិយាទាយ តិដ្ឋតីតិ បរិយាទិយិត្វា គហេត្វា តិដ្ឋតិ. មា ហេវន្តិស្ស វចនីយោតិ យស្មា អភូតព្យាករណំ ព្យាករោតិ, តស្មា ‘‘មា ឯវំ ភណី’’តិ វត្តព្ពោ. យទិទំ មេត្តាចេតោវិមុត្តីតិ យា អយំ មេត្តាចេតោវិមុត្តិ, ឥទំ និស្សរណំ ព្យាបាទស្ស, ព្យាបាទតោ និស្សដាតិ អត្ថោ. យោ បន មេត្តាយ តិកចតុក្កជ្ឈានតោ វុដ្ឋិតោ សង្ខារេ សម្មសិត្វា តតិយមគ្គំ បត្វា ‘‘បុន ព្យាបាទោ នត្ថី’’តិ តតិយផលេន និព្ពានំ បស្សតិ, តស្ស ចិត្តំ អច្ចន្តនិស្សរណំ ព្យាបាទស្ស. ឯតេនុបាយេន សព្ពត្ថ អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

អនិមិត្តាចេតោវិមុត្តីតិ ពលវវិបស្សនា. ទីឃភាណកា បន អរហត្តផលសមាបត្តីតិ វទន្តិ. សា ហិ រាគនិមិត្តាទីនញ្ចេវ រូបនិមិត្តាទីនញ្ច និច្ចនិមិត្តាទីនញ្ច អភាវា អនិមិត្តាតិ វុត្តា. និមិត្តានុសារីតិ វុត្តប្បភេទំ និមិត្តំ អនុសរណសភាវំ.

អស្មីតិ អស្មិមានោ. អយមហមស្មីតិ បញ្ចសុ ខន្ធេសុ អយំ នាម អហំ អស្មីតិ. ឯត្តាវតា អរហត្តំ ព្យាកតំ ហោតិ. វិចិកិច្ឆាកថំកថាសល្លន្តិ វិចិកិច្ឆាភូតំ កថំកថាសល្លំ. មា ហេវន្តិស្ស វចនីយោតិ សចេ តេ បឋមមគ្គវជ្ឈា វិចិកិច្ឆា ឧប្បជ្ជតិ, អរហត្តព្យាករណំ មិច្ឆា ហោតិ, តស្មា ‘‘មា អភូតំ គណ្ហី’’តិ វារេតព្ពោ. អស្មីតិ មានសមុគ្ឃាតោតិ អរហត្តមគ្គោ. អរហត្តមគ្គផលវសេន ហិ និព្ពានេ ទិដ្ឋេ បុន អស្មិមានោ នត្ថីតិ អរហត្តមគ្គោ ‘‘អស្មីតិ មានសមុគ្ឃាតោ’’តិ វុត្តោ. ឥតិ ឥមស្មិំ សុត្តេ អភូតព្យាករណំ នាម កថិតំ.

៤. ភទ្ទកសុត្តវណ្ណនា

១៤. ចតុត្ថេ ន ភទ្ទកន្តិ ន លទ្ធកំ. តត្ថ យោ ហិ ភីតភីតោ មរតិ, តស្ស ន ភទ្ទកំ មរណំ ហោតិ. យោ អបាយេ បដិសន្ធិំ គណ្ហាតិ, តស្ស ន ភទ្ទិកា កាលកិរិយា ហោតិ. កម្មារាមោតិអាទីសុ អារមណំ អារាមោ, អភិរតីតិ អត្ថោ. វិហារករណាទិម្ហិ នវកម្មេ អារាមោ អស្សាតិ កម្មារាមោ. តស្មិំយេវ កម្មេ រតោតិ កម្មរតោ. តទេវ កម្មារាមតំ បុនប្បុនំ យុត្តោតិ អនុយុត្តោ. ឯស នយោ សព្ពត្ថ. ឯត្ថ ច ភស្សន្តិ អាលាបសល្លាបោ. និទ្ទាតិ សោប្បំ. សង្គណិកាតិ គណសង្គណិកា. សា ‘‘ឯកស្ស ទុតិយោ ហោតិ, ទ្វិន្នំ ហោតិ តតិយកោ’’តិអាទិនា នយេន វេទិតព្ពា. សំសគ្គោតិ ទស្សនសវនសមុល្លាបសម្ភោគកាយសំសគ្គវសេន បវត្តោ សំសដ្ឋភាវោ. បបញ្ចោតិ តណ្ហាទិដ្ឋិមានវសេន បវត្តោ មទនាការសណ្ឋិតោ កិលេសបបញ្ចោ. សក្កាយន្តិ តេភូមកវដ្ដំ. សម្មា ទុក្ខស្ស អន្តកិរិយាយាតិ ហេតុនា នយេន សកលវដ្ដទុក្ខស្ស បរិវដុមបរិច្ឆេទករណត្ថំ. មគោតិ មគសទិសោ. និប្បបញ្ចបទេតិ និព្ពានបទេ. អារាធយីតិ បរិបូរយិ តំ សម្បាទេសីតិ.

៥. អនុតប្បិយសុត្តវណ្ណនា

១៥. បញ្ចមេ អនុតប្បាតិ អនុសោចិតព្ពា អនុតាបការី. ឥមេសុ ទ្វីសុបិ សុត្តេសុ គាថាសុ ច វដ្ដវិវដ្ដំ កថិតំ.

៦. នកុលបិតុសុត្តវណ្ណនា

១៦. ឆដ្ឋេ ពាឡ្ហគិលានោតិ អធិមត្តគិលានោ. ឯតទវោចាតិ សាមិកស្ស ភេសជ្ជំ កត្វា ព្យាធិំ វូបសមេតុំ អសក្កោន្តី ឥទានិ សីហនាទំ នទិត្វា សច្ចកិរិយាយ ព្យាធិំ វូបសមេតុំ សន្តិកេ និសីទិត្វា ឯតំ ‘‘មា ខោ ត្វ’’ន្តិអាទិវចនំ អវោច. សាបេក្ខោតិ សតណ្ហោ. ន នកុលមាតាតិ ឯត្ថ ន-ការោ ន សក្ខតីតិ ឯវំ បរបទេន យោជេតព្ពោ. សន្ថរិតុន្តិ និច្ឆិទ្ទំ កាតុំ, សណ្ឋបេតុន្តិ អត្ថោ. វេណិំ ឱលិខិតុន្តិ ឯឡកលោមានិ កប្បេត្វា វិជដេត្វា វេណិំ កាតុំ.

អញ្ញំ ឃរំ គមិស្សតីតិ អញ្ញំ សាមិកំ គណ្ហិស្សតិ. សោឡស វស្សានិ គហដ្ឋកំ ព្រហ្មចរិយំ សមាចិណ្ណន្តិ ឥតោ សោឡសវស្សមត្ថកេ គហដ្ឋព្រហ្មចរិយវាសោ សមាចិណ្ណោ. ទស្សនកាមតរាតិ អតិរេកេន ទស្សនកាមា. ឥមេហិ តីហិ អង្គេហិ សីហនាទំ នទិត្វា ‘‘ឥមិនា សច្ចេន តវ សរីរេ ព្យាធិ ផាសុ ហោតូ’’តិ សច្ចកិរិយំ អកាសិ.

ឥទានិ ភគវន្តំ សក្ខិំ កត្វា អត្តនោ សីលាទិគុណេហិបិ សច្ចកិរិយំ កាតុំ សិយា ខោ បន តេតិអាទិមាហ. តត្ថ បរិបូរការិនីតិ សមត្តការិនី. ចេតោសមថស្សាតិ សមាធិកម្មដ្ឋានស្ស. ឱគាធប្បត្តាតិ ឱគាធំ អនុប្បវេសំ បត្តា. បតិគាធប្បត្តាតិ បតិគាធំ បតិដ្ឋំ បត្តា. អស្សាសប្បត្តាតិ អស្សាសំ អវស្សយំ បត្តា. វេសារជ្ជប្បត្តាតិ សោមនស្សញាណំ បត្តា. អបរប្បច្ចយាតិ បរប្បច្ចយោ វុច្ចតិ បរសទ្ធា បរបត្តិយាយនា, តាយ វិរហិតាតិ អត្ថោ. ឥមេហិ តីហិ អង្គេហិ អត្តនោ គុណេ អារព្ភ សច្ចកិរិយំ អកាសិ. គិលានា វុដ្ឋិតោតិ គិលានោ ហុត្វា វុដ្ឋិតោ. យាវតាតិ យត្តិកាយោ. តាសំ អញ្ញតរាតិ តាសំ អន្តរេ ឯកា. អនុកម្បិកាតិ ហិតានុកម្បិកា. ឱវាទិកាតិ ឱវាទទាយិកា. អនុសាសិកាតិ អនុសិដ្ឋិទាយិកា.

៧. សោប្បសុត្តវណ្ណនា

១៧. សត្តមេ បដិសល្លានា វុដ្ឋិតោតិ ឯកីភាវាយ ធម្មនិជ្ឈានក្ខន្តិតោ ផលសមាបត្តិវិហារតោ វុដ្ឋិតោ. យថាវិហារន្តិ អត្តនោ អត្តនោ វសនវិហារំ. នវាតិ បព្ពជ្ជាយ នវកា. តេ បញ្ចសតមត្តា អហេសុំ. កាកច្ឆមានាតិ កាកសទ្ទំ ករោន្តា ទន្តេ ខាទន្តា. ថេរាតិ ថិរភាវំ បត្តា. តេន នោតិ តេន នុ. សេយ្យសុខាទីនិ ហេដ្ឋា វុត្តត្ថានេវ. រដ្ឋិកោតិ យោ រដ្ឋំ ភុញ្ជតិ. បេត្តណិកោតិ យោ បិតរា ភុត្តានុភុត្តំ ភុញ្ជតិ. សេនាបតិកោតិ សេនាយ ជេដ្ឋកោ. គាមគាមណិកោតិ គាមភោជកោ. បូគគាមណិកោតិ គណជេដ្ឋកោ. អវិបស្សកោ កុសលានំ ធម្មានន្តិ កុសលានំ ធម្មានំ អនេសកោ អគវេសកោ ហុត្វា. ពោធិបក្ខិយានំ ធម្មានន្តិ សត្តតិំសាយ ពោធិបក្ខិយធម្មានំ.

៨. មច្ឆពន្ធសុត្តវណ្ណនា

១៨. អដ្ឋមេ មច្ឆិកន្តិ មច្ឆឃាតកំ. ហត្ថិនា យាតីតិ ហត្ថិយាយី. បរតោបិ ឯសេវ នយោ. វជ្ឈេតិ វធិតព្ពេ. វធាយនីតេតិ វធាយ ឧបនីតេ. បាបកេន មនសាតិ លាមកេន វធកចិត្តេន. បាឡិយំ បន វធាយុបនីតេតិ លិខន្តិ. មាគវិកោតិ មិគឃាតកោ. កោ បន វាទោ មនុស្សភូតន្តិ យោ មនុស្សភូតំ បាបកេន មនសា អនុបេក្ខតិ, តស្ស សម្បត្តិយា អភាវេ កិមេវ វត្តព្ពំ. ឥទំ បាបកស្ស កម្មុនោ អនិដ្ឋផលភាវំ ទស្សេតុំ វុត្តំ. យេសំ បន តាទិសំ កម្មំ ករោន្តានម្បិ យសបដិលាភោ ហោតិ, តេសំ តំ អកុសលំ និស្សាយ កុសលំ វិបច្ចតីតិ វេទិតព្ពំ. តេន បនស្ស អកុសលកម្មេន ឧបហតត្តា វិបាកោ ន ចិរដ្ឋិតិកោ ហោតិ. ឥមស្មិំ សុត្តេ អកុសលបក្ខោវ កថិតោ.

៩. បឋមមរណស្សតិសុត្តវណ្ណនា

១៩. នវមេ នាតិកេតិ ឯវំនាមកេ គាមេ. គិញ្ជកាវសថេតិ ឥដ្ឋកាមយេ បាសាទេ. អមតោគធាតិ និព្ពានោគធា, និព្ពានបតិដ្ឋាតិ អត្ថោ. ភាវេថ នោតិ ភាវេថ នុ. មរណស្សតិន្តិ មរណស្សតិកម្មដ្ឋានំ. អហោ វតាតិ បត្ថនត្ថេ និបាតោ. ពហុំ វត មេ កតំ អស្សាតិ តុម្ហាកំ សាសនេ មម កិច្ចំ ពហុ កតំ អស្ស. តទន្តរន្តិ តំ អន្តរំ ខណំ ឱកាសំ. អស្សសិត្វា វា បស្សសាមីតិ ឯត្ថ អស្សាសោ វុច្ចតិ អន្តោ បវិសនវាតោ, បស្សាសោ ពហិ និក្ខមនវាតោ. ឥតិ អយំ ភិក្ខុ យាវ អន្តោ បវិដ្ឋវាតោ ពហិ និក្ខមតិ, ពហិ និក្ខន្តោ វាតោ អន្តោ បវិសតិ, តាវ ជីវិតំ បត្ថេន្តោ ឯវមាហ. ទន្ធន្តិ មន្ទំ គរុកំ អសីឃប្បវត្តំ. អាសវានំ ខយាយាតិ អរហត្តផលត្ថាយ. ឥមស្មិំ សុត្តេ មរណស្សតិ អរហត្តំ បាបេត្វា កថិតាតិ.

១០. ទុតិយមរណស្សតិសុត្តវណ្ណនា

២០. ទសមេ បតិគតាយាតិ បដិបន្នាយ. ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតីតិ ឯវំ បច្ចវេក្ខតិ. សោ មមស្ស អន្តរាយោតិ ឯត្ថ តិវិធោ អន្តរាយោ ជីវិតន្តរាយោ, សមណធម្មន្តរាយោ, បុថុជ្ជនកាលកិរិយំ ករោន្តស្ស សគ្គន្តរាយោ ចេវ មគ្គន្តរាយោ ចាតិ. តំ សព្ពម្បិ សន្ធាយេវមាហ. ព្យាបជ្ជេយ្យាតិ អជិណ្ណកាទិវសេន វិបជ្ជេយ្យ. អធិមត្តោតិ ពលវា. ឆន្ទោតិ កត្តុកម្យតាឆន្ទោ. វាយាមោតិ បយោគវីរិយំ. ឧស្សាហោតិ ឧស្សាបនវីរិយំ. ឧស្សោឡ្ហីតិ សម្បាទនវីរិយំ. អប្បដិវានីតិ អនុក្កណ្ឋនា អប្បដិសង្ឃរណា. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានត្ថមេវាតិ.

សារណីយវគ្គោ ទុតិយោ.

៣. អនុត្តរិយវគ្គោ

១-២. សាមកសុត្តាទិវណ្ណនា

២១-២២. តតិយស្ស បឋមេ សាមគាមកេតិ សាមកានំ ឧស្សន្នត្តា ឯវំលទ្ធនាមេ គាមកេ. បោក្ខរណិយាយន្តិ បោក្ខរណិយានាមកេ វិហារេ. អភិក្កន្តាយ រត្តិយាតិ រត្តិយា បឋមយាមំ អតិក្កម្ម មជ្ឈិមយាមេ សម្បត្តេ. អភិក្កន្តវណ្ណាតិ អភិក្កន្តអតិមនាបវណ្ណា. កេវលកប្បន្តិ សកលកប្បំ. បោក្ខរណិយំ ឱភាសេត្វាតិ បោក្ខរណិយានាមកំ មហាវិហារំ អត្តនោ ឱភាសេន ផរិត្វា. សមនុញ្ញោតិ សមានអនុញ្ញោ សមានចិត្តោ. ទោវចស្សតាតិ ទុព្ពចភាវោ. បាបមិត្តតាតិ លាមកមិត្តតា. ឥមស្មិំ សុត្តេ បរិហានិយធម្មាវ កថិតា. ទុតិយេ អបរិហានិយធម្មា លោកុត្តរមិស្សកា កថិតា.

៣. ភយសុត្តវណ្ណនា

២៣. តតិយេ កាមរាគរត្តាយន្តិ កាមរាគរត្តោ អយំ. ឆន្ទរាគវិនិពទ្ធោតិ ឆន្ទរាគេន វិនិពទ្ធោ. ភយាតិ ចិត្តុត្រាសភយា. បង្កាតិ កិលេសបង្កតោ. សង្គោ បង្កោ ច ឧភយន្តិ សង្គោ ច បង្កោ ច ឥទម្បិ ឧភយំ. ឯតេ កាមា បវុច្ចន្តិ, យត្ថ សត្តោ បុថុជ្ជនោតិ យស្មិំ សង្គេ ច បង្កេ ច បុថុជ្ជនោ សត្តោ លគ្គោ លគ្គិតោ បលិពុទ្ធោ. ឧបាទានេតិ ចតុព្ពិធេ ឧបាទានេ. ជាតិមរណសម្ភវេតិ ជាតិយា ច មរណស្ស ច សម្ភវេ បច្ចយភូតេ. អនុបាទា វិមុច្ចន្តីតិ អនុបាទិយិត្វា វិមុច្ចន្តិ. ជាតិមរណសង្ខយេតិ ជាតិមរណានំ សង្ខយសង្ខាតេ និព្ពានេ, និព្ពានារម្មណាយ វិមុត្តិយា វិមុច្ចន្តីតិ អត្ថោ. ឥមស្មិំ ឋានេ វិវដ្ដេត្វា អរហត្តមេវ បត្តោ ឯស ភិក្ខុ. ឥទានិ តំ ខីណាសវំ ថោមេន្តោ តេ ខេមប្បត្តាតិអាទិមាហ. តត្ថ ខេមប្បត្តាតិ ខេមភាវំ បត្តា. សុខិនោតិ លោកុត្តរសុខេន សុខិតា. ទិដ្ឋធម្មាភិនិព្ពុតាតិ អព្ភន្តរេ កិលេសាភាវេន ទិដ្ឋធម្មេយេវ អភិនិព្ពុតា. ឥមស្មិំ សុត្តេ វដ្ដមេវ កថេត្វា គាថាសុ វដ្ដវិវដំ កថិតំ.

៤. ហិមវន្តសុត្តវណ្ណនា

២៤. ចតុត្ថេ បទាលេយ្យាតិ ភិន្ទេយ្យ. ឆវាយាតិ លាមិកាយ. សមាធិស្ស សមាបត្តិកុសលោ ហោតីតិ អាហារសប្បាយឧតុសប្បាយានិ បរិគ្គហេត្វា សមាធិំ សមាបជ្ជិតុំ កុសលោ ហោតិ ឆេកោ សមត្ថោ បដិពលោ. សមាធិស្ស ឋិតិកុសលោតិ សមាធិស្ស ឋិតិយំ កុសលោ, សមាធិំ ឋបេតុំ សក្កោតីតិ អត្ថោ. សមាធិស្ស វុដ្ឋានកុសលោតិ សមាធិស្ស វុដ្ឋានេ កុសលោ, យថាបរិច្ឆេទេន វុដ្ឋាតុំ សក្កោតីតិ អត្ថោ. សមាធិស្ស កល្លិតកុសលោតិ សមាធិស្ស កល្លតាយ កុសលោ, សមាធិចិត្តំ ហាសេតុំ កល្លំ កាតុំ សក្កោតីតិ អត្ថោ. សមាធិស្ស គោចរកុសលោតិ សមាធិស្ស អសប្បាយេ អនុបការកេ ធម្មេ វជ្ជេត្វា សប្បាយេ ឧបការកេ សេវន្តោបិ, ‘‘អយំ សមាធិនិមិត្តារម្មណោ អយំ លក្ខណារម្មណោ’’តិ ជានន្តោបិ សមាធិស្ស គោចរកុសលោ នាម ហោតិ. សមាធិស្ស អភិនីហារកុសលោតិ ឧបរិឧបរិសមាបត្តិសមាបជ្ជនត្ថាយ បឋមជ្ឈានាទិសមាធិំ អភិនីហរិតុំ សក្កោន្តោ សមាធិស្ស អភិនីហារកុសលោ នាម ហោតិ. សោ បឋមជ្ឈានា វុដ្ឋាយ ទុតិយំ សមាបជ្ជតិ, ទុតិយជ្ឈានា…បេ… តតិយជ្ឈានា វុដ្ឋាយ ចតុត្ថំ សមាបជ្ជតីតិ.

៥. អនុស្សតិដ្ឋានសុត្តវណ្ណនា

២៥. បញ្ចមេ អនុស្សតិដ្ឋានានីតិ អនុស្សតិការណានិ. ឥតិបិ សោ ភគវាតិអាទីនិ វិសុទ្ធិមគ្គេ (វិសុទ្ធិ. ១.១២៣ អាទយោ) វិត្ថារិតានេវ. ឥទម្បិ ខោ, ភិក្ខវេ, អារម្មណំ ករិត្វាតិ ឥទំ ពុទ្ធានុស្សតិកម្មដ្ឋានំ អារម្មណំ ករិត្វា. វិសុជ្ឈន្តីតិ បរមវិសុទ្ធិំ និព្ពានំ បាបុណន្តិ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានត្ថមេវ. ឥមស្មិំ បន សុត្តេ ឆ អនុស្សតិដ្ឋានានិ មិស្សកានិ កថិតានីតិ វេទិតព្ពានិ.

៦. មហាកច្ចានសុត្តវណ្ណនា

២៦. ឆដ្ឋេ សម្ពាធេតិ បញ្ចកាមគុណសម្ពាធេ. ឱកាសាធិគមោតិ ឯត្ថ ឱកាសា វុច្ចន្តិ ឆ អនុស្សតិដ្ឋានានិ, តេសំ អធិគមោ. វិសុទ្ធិយាតិ វិសុជ្ឈនត្ថាយ. សោកបរិទេវានំ សមតិក្កមាយាតិ សោកានញ្ច បរិទេវានញ្ច សមតិក្កមត្ថាយ. អត្ថង្គមាយាតិ អត្ថំ គមនត្ថាយ. ញាយស្ស អធិគមាយាតិ សហវិបស្សនកស្ស មគ្គស្ស អធិគមនត្ថាយ. និព្ពានស្ស សច្ឆិកិរិយាយាតិ អបច្ចយបរិនិព្ពានស្ស បច្ចក្ខកិរិយត្ថាយ.

សព្ពសោតិ សព្ពាការេន. អាកាសសមេនាតិ អលគ្គនដ្ឋេន ចេវ អបលិពុទ្ធដ្ឋេន ច អាកាសសទិសេន. វិបុលេនាតិ ន បរិត្តកេន. មហគ្គតេនាតិ មហន្តភាវំ គតេន, មហន្តេហិ វា អរិយសាវកេហិ គតេន, បដិបន្នេនាតិ អត្ថោ. អប្បមាណេនាតិ ផរណអប្បមាណតាយ អប្បមាណេន. អវេរេនាតិ អកុសលវេរបុគ្គលវេររហិតេន. អព្យាបជ្ឈេនាតិ កោធទុក្ខវជ្ជិតេន. សព្ពមេតំ ពុទ្ធានុស្សតិចិត្តមេវ សន្ធាយ វុត្តំ. បរតោបិ ឯសេវ នយោ. វិសុទ្ធិធម្មាតិ វិសុជ្ឈនសភាវា. ឥមស្មិម្បិ សុត្តេ ឆ អនុស្សតិដ្ឋានានិ មិស្សកានេវ កថិតានីតិ.

៧. បឋមសមយសុត្តវណ្ណនា

២៧. សត្តមេ មនោភាវនីយស្សាតិ ឯត្ថ មនំ ភាវេតិ វឌ្ឍេតីតិ មនោភាវនីយោ. ទស្សនាយាតិ ទស្សនត្ថំ. និស្សរណន្តិ និគ្គមនំ វូបសមនំ. ធម្មំ ទេសេតីតិ កាមរាគប្បជហនត្ថាយ អសុភកម្មដ្ឋានំ កថេតិ. ទុតិយវារាទីសុ ព្យាបាទប្បហានាយ មេត្តាកម្មដ្ឋានំ, ថិនមិទ្ធប្បហានាយ ថិនមិទ្ធវិនោទនកម្មដ្ឋានំ, អាលោកសញ្ញំ វា វីរិយារម្ភវត្ថុអាទីនំ វា អញ្ញតរំ, ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចប្បហានាយ សមថកម្មដ្ឋានំ, វិចិកិច្ឆាបហានាយ តិណ្ណំ រតនានំ គុណកថំ កថេន្តោ ធម្មំ ទេសេតីតិ វេទិតព្ពោ. អាគម្មាតិ អារព្ភ. មនសិករោតោតិ អារម្មណវសេន ចិត្តេ ករោន្តស្ស. អនន្តរា អាសវានំ ខយោ ហោតីតិ អនន្តរាយេន អាសវានំ ខយោ ហោតិ.

៨. ទុតិយសមយសុត្តវណ្ណនា

២៨. អដ្ឋមេ មណ្ឌលមាឡេតិ ភោជនសាលាយ. ចារិត្តកិលមថោតិ បិណ្ឌបាតចរិយាយ ឧប្បន្នកិលមថោ. ភត្តកិលមថោតិ ភត្តទរថោ. វិហារបច្ឆាយាយន្តិ វិហារបច្ចន្តេ ឆាយាយ. យទេវស្ស ទិវា សមាធិនិមិត្តំ មនសិកតំ ហោតីតិ យំ ឯវ តស្ស តតោ បុរិមទិវសភាគេ សមថនិមិត្តំ ចិត្តេ កតំ ហោតិ. តទេវស្ស តស្មិំ សមយេ សមុទាចរតីតិ តំយេវ ឯតស្ស តស្មិំ សមយេ ទិវាវិហារេ និសិន្នស្ស មនោទ្វារេ សញ្ចរតិ. ឱជដ្ឋាយីតិ ឱជាយ ឋិតោ បតិដ្ឋិតោ. ផាសុកស្ស ហោតីតិ ផាសុកំ អស្ស ហោតិ. សម្មុខាតិ កថេន្តស្ស សម្មុខដ្ឋានេ. សុតន្តិ សោតេន សុតំ. បដិគ្គហិតន្តិ ចិត្តេន បដិគ្គហិតំ.

៩. ឧទាយីសុត្តវណ្ណនា

២៩. នវមេ ឧទាយិន្តិ លាឡុទាយិត្ថេរំ. សុណោមហំ, អាវុសោតិ, អាវុសោ, នាហំ ពធិរោ, សុណាមិ ភគវតោ វចនំ, បញ្ហំ បន ឧបបរិក្ខាមីតិ. អធិចិត្តន្តិ សមាធិវិបស្សនាចិត្តំ. ឥទំ, ភន្តេ, អនុស្សតិដ្ឋានន្តិ ឥទំ ឈានត្តយសង្ខាតំ អនុស្សតិការណំ. ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារាយ សំវត្តតីតិ ឥមស្មិំយេវ អត្តភាវេ សុខវិហារត្ថាយ បវត្តតិ. អាលោកសញ្ញន្តិ អាលោកនិមិត្តេ ឧប្បន្នសញ្ញំ. ទិវា សញ្ញំ អធិដ្ឋាតីតិ ទិវាតិ សញ្ញំ ឋបេតិ. យថា ទិវា តថា រត្តិន្តិ យថានេន ទិវា អាលោកសញ្ញា មនសិកតា, រត្តិម្បិ តថេវ តំ មនសិ ករោតិ. យថា រត្តិំ តថា ទិវាតិ យថា វានេន រត្តិំ អាលោកសញ្ញា មនសិកតា, ទិវាបិ តំ តថេវ មនសិ ករោតិ. វិវដេនាតិ បាកដេន. អបរិយោនទ្ធេនាតិ នីវរណេហិ អនោនទ្ធេន. សប្បភាសំ ចិត្តំ ភាវេតីតិ ទិព្ពចក្ខុញាណត្ថាយ សហោភាសកំ ចិត្តំ ព្រូហេតិ វឌ្ឍេតិ. យំ បន ‘‘អាលោកសញ្ញំ មនសិ ករោតី’’តិ វុត្តំ, តំ ថិនមិទ្ធវិនោទនាលោកសញ្ញំ សន្ធាយ វុត្តំ, ន ទិព្ពចក្ខុញាណាលោកន្តិ វេទិតព្ពំ. ញាណទស្សនប្បដិលាភាយាតិ ទិព្ពចក្ខុសង្ខាតស្ស ញាណទស្សនស្ស បដិលាភាយ.

ឥមមេវ កាយន្តិអាទីសុ យំ វត្តព្ពំ សិយា, តំ សព្ពំ សព្ពាការេន វិត្ថារតោ វិសុទ្ធិមគ្គេ កាយគតាសតិកម្មដ្ឋានេ វុត្តំ. កាមរាគប្បហានាយាតិ បញ្ចកាមគុណិកស្ស រាគស្ស បហានត្ថាយ. សេយ្យថាបិ បស្សេយ្យាតិ យថា បស្សេយ្យ. សរីរន្តិ មតសរីរំ. សិវថិកាយ ឆឌ្ឌិតន្តិ សុសានេ អបវិទ្ធំ. ឯកាហំ មតស្ស អស្សាតិ ឯកាហមតំ. ទ្វីហំ មតស្ស អស្សាតិ ទ្វីហមតំ. តីហំ មតស្ស អស្សាតិ តីហមតំ. ភស្តា វិយ វាយុនា ឧទ្ធំ ជីវិតបរិយាទានា យថានុក្កមំ សមុគ្គតេន សូនភាវេន ធុមាតត្តា ឧទ្ធុមាតំ, ឧទ្ធុមាតមេវ ឧទ្ធុមាតកំ. បដិកូលត្តា វា កុច្ឆិតំ ឧទ្ធុមាតន្តិ ឧទ្ធុមាតកំ. វិនីលំ វុច្ចតិ វិបរិភិន្នវណ្ណំ, វិនីលមេវ វិនីលកំ. បដិកូលត្តា វា កុច្ឆិតំ វិនីលន្តិ វិនីលកំ. មំសុស្សទដ្ឋានេសុ រត្តវណ្ណស្ស បុព្ពសន្និចយដ្ឋានេសុ សេតវណ្ណស្ស យេភុយ្យេន ច នីលវណ្ណស្ស នីលដ្ឋានេ នីលសាដកបារុតស្សេវ ឆវសរីរស្សេតំ អធិវចនំ. បរិភិន្នដ្ឋានេហិ នវហិ វា វណមុខេហិ វិស្សន្ទមានំ បុព្ពំ វិបុព្ពំ, វិបុព្ពមេវ វិបុព្ពកំ. បដិកូលត្តា វា កុច្ឆិតំ វិបុព្ពន្តិ វិបុព្ពកំ. វិបុព្ពកំ ជាតំ តថាភាវំ គតន្តិ វិបុព្ពកជាតំ.

សោ ឥមមេវ កាយន្តិ សោ ភិក្ខុ ឥមំ អត្តនោ កាយំ តេន កាយេន សទ្ធិំ ញាណេន ឧបសំហរតិ ឧបនេតិ. កថំ? អយម្បិ ខោ កាយោ ឯវំធម្មោ ឯវំភាវី ឯវំអនតីតោតិ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – អាយុ ឧស្មា វិញ្ញាណន្តិ ឥមេសំ តិណ្ណំ ធម្មានំ អត្ថិតាយ អយំ កាយោ ឋានគមនាទិខមោ ហោតិ, ឥមេសំ បន វិគមា អយម្បិ ឯវំធម្មោ ឯវំបូតិកសភាវោយេវាតិ. ឯវំភាវីតិ ឯវមេវំ ឧទ្ធុមាតាទិភេទោ ភវិស្សតិ. ឯវំ អនតីតោតិ ឯវំ ឧទ្ធុមាតាទិភាវំ អនតិក្កន្តោ.

ខជ្ជមានន្តិ ឧទរាទីសុ និសីទិត្វា ឧទរមំសឱដ្ឋមំសអក្ខិកមំសាទីនិ លុញ្ចិត្វា លុញ្ចិត្វា ខាទិយមានំ. សមំសលោហិតន្តិ សេសាវសេសមំសលោហិតយុត្តំ. និម្មំសលោហិតមក្ខិតន្តិ មំសេ ខីណេបិ លោហិតំ ន សុស្សតិ, តំ សន្ធាយ វុត្តំ – ‘‘និម្មំសលោហិតមក្ខិត’’ន្តិ. អញ្ញេនាតិ អញ្ញេន ទិសាភាគេន. ហត្ថដ្ឋិកន្តិ ចតុសដ្ឋិភេទម្បិ ហត្ថដ្ឋិកំ បាដិយេក្កំ បាដិយេក្កំ វិប្បកិណ្ណំ. បាទដ្ឋិកាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. តេរោវស្សិកានីតិ អតិក្កន្តសំវច្ឆរានិ. បូតីនីតិ អព្ភោកាសេ ឋិតានិ វាតាតបវុដ្ឋិសម្ផស្សេន តេរោវស្សិកានេវ បូតីនិ ហោន្តិ, អន្តោភូមិគតានិ បន ចិរតរំ តិដ្ឋន្តិ. ចុណ្ណកជាតានីតិ ចុណ្ណវិចុណ្ណំ ហុត្វា វិប្បកិណ្ណានិ. សព្ពត្ថ សោ ឥមមេវាតិ វុត្តនយេន ខជ្ជមានាទីនំ វសេន យោជនា កាតព្ពា. អស្មិមានសមុគ្ឃាតាយាតិ អស្មីតិ បវត្តស្ស នវវិធស្ស មានស្ស សមុគ្ឃាតត្ថាយ. អនេកធាតុបដិវេធាយាតិ អនេកធាតូនំ បដិវិជ្ឈនត្ថាយ. សតោវ អភិក្កមតីតិ គច្ឆន្តោ សតិបញ្ញាហិ សមន្នាគតោវ គច្ឆតិ. សតោវ បដិក្កមតីតិ បដិនិវត្តន្តោបិ សតិបញ្ញាហិ សមន្នាគតោវ និវត្តតិ. សេសបទេសុបិ ឯសេវ នយោ. សតិសម្បជញ្ញាយាតិ សតិយា ច ញាណស្ស ច អត្ថាយ. ឥតិ ឥមស្មិំ សុត្តេ សតិញាណានិ មិស្សកានិ កថិតានីតិ.

១០. អនុត្តរិយសុត្តវណ្ណនា

៣០. ទសមេ ឧច្ចាវចន្តិ យំ កិញ្ចិ មហន្តខុទ្ទកំ, ឧច្ចនីចំ វា. ហីនន្តិ និហីនំ. គម្មន្តិ គាមវាសិកានំ ទស្សនំ. បោថុជ្ជនិកន្តិ បុថុជ្ជនានំ សន្តកំ. អនរិយន្តិ ន អរិយំ ន ឧត្តមំ ន បរិសុទ្ធំ. អនត្ថសំហិតន្តិ ន អត្ថសន្និស្សិតំ. ន និព្ពិទាយាតិ ន វដ្ដេ និព្ពិន្ទនត្ថាយ. ន វិរាគាយាតិ ន រាគាទីនំ វិរជ្ជនត្ថាយ. ន និរោធាយាតិ ន រាគាទីនំ អប្បវត្តិនិរោធាយ. ន ឧបសមាយាតិ ន រាគាទីនំ វូបសមនត្ថាយ. ន អភិញ្ញាយាតិ ន អភិជាននត្ថាយ. ន សម្ពោធាយាតិ ន សម្ពោធិសង្ខាតស្ស ចតុមគ្គញាណស្ស បដិវិជ្ឈនត្ថាយ. ន និព្ពានាយាតិ ន និព្ពានស្ស សច្ឆិកិរិយាយ.

និវិដ្ឋសទ្ធោតិ បតិដ្ឋិតសទ្ធោ. និវិដ្ឋបេមោតិ បតិដ្ឋិតបេមោ. ឯកន្តគតោតិ ឯកន្តំ គតោ, អចលប្បត្តោតិ អត្ថោ. អភិប្បសន្នោតិ អតិវិយ បសន្នោ. ឯតទានុត្តរិយន្តិ ឯតំ អនុត្តរំ. ហត្ថិស្មិម្បិ សិក្ខតីតិ ហត្ថិនិមិត្តំ សិក្ខិតព្ពំ ហត្ថិសិប្បំ សិក្ខតិ. សេសបទេសុបិ ឯសេវ នយោ. ឧច្ចាវចន្តិ មហន្តខុទ្ទកំ សិប្បំ សិក្ខតិ.

ឧបដ្ឋិតា បារិចរិយេតិ បារិចរិយាយ បច្ចុបដ្ឋិតា. ភាវយន្តិ អនុស្សតិន្តិ អនុត្តរំ អនុស្សតិំ ភាវេន្តិ. វិវេកប្បដិសំយុត្តន្តិ និព្ពាននិស្សិតំ កត្វា. ខេមន្តិ និរុបទ្ទវំ. អមតគាមិនន្តិ និព្ពានគាមិនំ, អរិយមគ្គំ ភាវេន្តីតិ អត្ថោ. អប្បមាទេ បមោទិតាតិ សតិយា អវិប្បវាសសង្ខាតេ អប្បមាទេ អាមោទិតា បមោទិតា. និបកាតិ នេបក្កេន សមន្នាគតា. សីលសំវុតាតិ សីលេន សំវុតា បិហិតា. តេ វេ កាលេន បច្ចេន្តីតិ តេ វេ យុត្តប្បយុត្តកាលេ ជានន្តិ. យត្ថ ទុក្ខំ និរុជ្ឈតីតិ យស្មិំ ឋានេ សកលំ វដ្ដទុក្ខំ និរុជ្ឈតិ, តំ អមតំ មហានិព្ពានំ តេ ភិក្ខូ ជានន្តីតិ. ឥមស្មិំ សុត្តេ ឆ អនុត្តរិយានិ មិស្សកានិ កថិតានីតិ.

អនុត្តរិយវគ្គោ តតិយោ.

៤. ទេវតាវគ្គោ

១. សេខសុត្តវណ្ណនា

៣១. ចតុត្ថស្ស បឋមេ សេខស្សាតិ សត្តវិធស្ស សេខស្ស. បុថុជ្ជនេ បន វត្តព្ពមេវ នត្ថិ. បរិហានាយាតិ ឧបរូបរិគុណបរិហានាយ.

២-៣. អបរិហានសុត្តទ្វយវណ្ណនា

៣២-៣៣. ទុតិយេ សត្ថុគារវតាតិ សត្ថរិ គរុភាវោ. ធម្មគារវតាតិ នវវិធេ លោកុត្តរធម្មេ គរុភាវោ. សង្ឃគារវតាតិ សង្ឃេ គរុភាវោ. សិក្ខាគារវតាតិ តីសុ សិក្ខាសុ គរុភាវោ. អប្បមាទគារវតាតិ អប្បមាទេ គរុភាវោ. បដិសន្ថារគារវតាតិ ធម្មាមិសវសេន ទុវិធេ បដិសន្ថារេ គរុភាវោ. សត្ថា គរុ អស្សាតិ សត្ថុគរុ. ធម្មោ គរុ អស្សាតិ ធម្មគរុ. តិព្ពគារវោតិ ពហលគារវោ. បដិសន្ថារេ គារវោ អស្សាតិ បដិសន្ថារគារវោ. តតិយេ សប្បតិស្សោតិ សជេដ្ឋកោ សគារវោ. ហិរោត្តប្បំ បនេត្ថ មិស្សកំ កថិតំ.

៤. មហាមោគ្គល្លានសុត្តវណ្ណនា

៣៤. ចតុត្ថេ តិស្សោ នាម ភិក្ខូតិ ថេរស្សេវ សទ្ធិវិហារិកោ. មហិទ្ធិកោ មហានុភាវោតិ ឥជ្ឈនដ្ឋេន មហតី ឥទ្ធិ អស្សាតិ មហិទ្ធិកោ. អនុផរណដ្ឋេន មហា អានុភាវោ អស្សាតិ មហានុភាវោ. ចិរស្សំ ខោ, មារិស មោគ្គល្លាន, ឥមំ បរិយាយមកាសីតិ ឯវរូបំ លោកេ បកតិយា បិយសមុទាហារវចនំ ហោតិ. លោកិយា ហិ ចិរស្សំ អាគតម្បិ អនាគតបុព្ពម្បិ មនាបជាតិយំ អាគតំ ទិស្វា ‘‘កុតោ ភវំ អាគតោ, ចិរស្សំ ភវំ អាគតោ, កថំ តេ ឥធាគមនមគ្គោ ញាតោ, កិំ មគ្គមូឡ្ហោសី’’តិអាទីនិ វទន្តិ. អយំ បន អាគតបុព្ពត្តាយេវ ឯវមាហ. ថេរោ ហិ កាលេន កាលំ ព្រហ្មលោកំ គច្ឆតិយេវ. តត្ថ បរិយាយមកាសីតិ វារំ អកាសិ. យទិទំ ឥធាគមនាយាតិ យោ អយំ ឥធាគមនាយ វារោ, តំ ចិរស្សំ អកាសីតិ វុត្តំ ហោតិ. ឥទមាសនំ បញ្ញត្តន្តិ មហារហំ ព្រហ្មបល្លង្កំ បញ្ញាបេត្វា ឯវមាហ. អវេច្ចប្បសាទេនាតិ អធិគតេន អចលេន មគ្គប្បសាទេន. ឥមស្មិំ សុត្តេ សោតាបត្តិមគ្គញាណំ កថិតំ.

៥. វិជ្ជាភាគិយសុត្តវណ្ណនា

៣៥. បញ្ចមេ វិជ្ជាភាគិយាតិ វិជ្ជាកោដ្ឋាសិកា. អនិច្ចសញ្ញាតិ អនិច្ចានុបស្សនាញាណេ ឧប្បន្នសញ្ញា. អនិច្ចេ ទុក្ខសញ្ញាតិ ទុក្ខានុបស្សនាញាណេ ឧប្បន្នសញ្ញា. ទុក្ខេ អនត្តសញ្ញាតិ អនត្តានុបស្សនាញាណេ ឧប្បន្នសញ្ញា. បហានសញ្ញាតិ បហានានុបស្សនាញាណេ ឧប្បន្នសញ្ញា. វិរាគសញ្ញាតិ វិរាគានុបស្សនាញាណេ ឧប្បន្នសញ្ញា. និរោធសញ្ញាតិ និរោធានុបស្សនាញាណេ ឧប្បន្នសញ្ញា.

៦. វិវាទមូលសុត្តវណ្ណនា

៣៦. ឆដ្ឋេ វិវាទមូលានីតិ វិវាទស្ស មូលានិ. កោធនោតិ កុជ្ឈនលក្ខណេន កោធេន សមន្នាគតោ. ឧបនាហីតិ វេរអប្បដិនិស្សគ្គលក្ខណេន ឧបនាហេន សមន្នាគតោ. អហិតាយ ទុក្ខាយ ទេវមនុស្សានន្តិ ទ្វិន្នំ ភិក្ខូនំ វិវាទោ កថំ ទេវមនុស្សានំ អហិតាយ ទុក្ខាយ សំវត្តតិ? កោសម្ពកក្ខន្ធកេ វិយ ទ្វីសុ ភិក្ខូសុ វិវាទំ អាបន្នេសុ តស្មិំ វិហារេ តេសំ អន្តេវាសិកា វិវទន្តិ, តេសំ ឱវាទំ គណ្ហន្តោ ភិក្ខុនិសង្ឃោ វិវទតិ. តតោ តេសំ ឧបដ្ឋាកា វិវទន្តិ, អថ មនុស្សានំ អារក្ខទេវតា ទ្វេ កោដ្ឋាសា ហោន្តិ. តថា ធម្មវាទីនំ អារក្ខទេវតា ធម្មវាទិនិយោ ហោន្តិ, អធម្មវាទីនំ អធម្មវាទិនិយោ. តតោ អារក្ខទេវតានំ មិត្តា ភុម្មទេវតា ភិជ្ជន្តិ. ឯវំ បរម្បរាយ យាវ ព្រហ្មលោកា ឋបេត្វា អរិយសាវកេ សព្ពេ ទេវមនុស្សា ទ្វេ កោដ្ឋាសា ហោន្តិ. ធម្មវាទីហិ បន អធម្មវាទិនោវ ពហុតរា ហោន្តិ. តតោ យំ ពហុកេហិ គហិតំ, តំ គច្ឆន្តិ. ធម្មំ វិស្សជ្ជេត្វា ពហុតរាវ អធម្មំ គណ្ហន្តិ. តេ អធម្មំ បុរក្ខត្វា វិហរន្តា អបាយេ និព្ពត្តន្តិ. ឯវំ ទ្វិន្នំ ភិក្ខូនំ វិវាទោ ទេវមនុស្សានំ អហិតាយ ទុក្ខាយ ហោតិ. អជ្ឈត្តំ វាតិ តុម្ហាកំ អព្ភន្តរបរិសាយ. ពហិទ្ធាតិ បរេសំ បរិសាយ.

មក្ខីតិ បរេសំ គុណមក្ខនលក្ខណេន មក្ខេន សមន្នាគតោ. បឡាសីតិ យុគគ្គាហលក្ខណេន បឡាសេន សមន្នាគតោ. ឥស្សុកីតិ បរស្ស សក្ការាទីនិ ឥស្សាយនលក្ខណាយ ឥស្សាយ សមន្នាគតោ. មច្ឆរីតិ អាវាសមច្ឆរិយាទីហិ សមន្នាគតោ. សឋោតិ កេរាដិកោ. មាយាវីតិ កតបដិច្ឆាទកោ. បាបិច្ឆោតិ អសន្តសម្ភាវនិច្ឆកោ ទុស្សីលោ. មិច្ឆាទិដ្ឋីតិ នត្ថិកវាទី, អហេតុវាទី, អកិរិយវាទី. សន្ទិដ្ឋិបរាមាសីតិ សយំ ទិដ្ឋមេវ បរាមសតិ. អាធានគ្គាហីតិ ទឡ្ហគ្គាហី. ទុប្បដិនិស្សគ្គីតិ ន សក្កា ហោតិ គហិតំ វិស្សជ្ជាបេតុំ. ឥមស្មិំ សុត្តេ វដ្ដមេវ កថិតំ.

៧. ទានសុត្តវណ្ណនា

៣៧. សត្តមេ វេឡុកណ្ឌកីតិ វេឡុកណ្ឌកនគរវាសិនី. ឆឡង្គសមន្នាគតន្តិ ឆហិ គុណង្គេហិ សមន្នាគតំ. ទក្ខិណំ បតិដ្ឋាបេតីតិ ទានំ ទេតិ. បុព្ពេវ ទានា សុមនោតិ ទានំ ទស្សាមីតិ មាសឌ្ឍមាសតោ បដ្ឋាយ សោមនស្សប្បត្តោ ហោតិ. ឯត្ថ ហិ បុព្ពេចេតនា ទស្សាមីតិ ចិត្តុប្បាទកាលតោ បដ្ឋាយ ‘‘ឥតោ ឧដ្ឋិតេន ទានំ ទស្សាមី’’តិ ខេត្តគ្គហណំ អាទិំ កត្វា ចិន្តេន្តស្ស លព្ភតិ. ទទំ ចិត្តំ បសាទេតីតិ ឯវំ វុត្តា មុញ្ចចេតនា បន ទានកាលេយេវ លព្ភតិ. ទត្វា អត្តមនោ ហោតីតិ អយំ បន អបរចេតនា អបរាបរំ អនុស្សរន្តស្ស លព្ភតិ. វីតរាគាតិ វិគតរាគា ខីណាសវា. រាគវិនយាយ វា បដិបន្នាតិ រាគវិនយបដិបទំ បដិបន្នា. ឧក្កដ្ឋទេសនា ចេសា, ន កេវលំ បន ខីណាសវានំ, អនាគាមិ-សកទាគាមិ-សោតាបន្នានម្បិ អន្តមសោ តទហុបព្ពជិតស្ស ភណ្ឌគាហកសាមណេរស្សាបិ ទិន្នា ទក្ខិណា ឆឡង្គសមន្នាគតាវ ហោតិ. សោបិ ហិ សោតាបត្តិមគ្គត្ថមេវ បព្ពជិតោ.

យញ្ញស្ស សម្បទាតិ ទានស្ស បរិបុណ្ណតា. សញ្ញតាតិ សីលសញ្ញមេន សញ្ញតា. សយំ អាចមយិត្វានាតិ អត្តនាវ ហត្ថបាទេ ធោវិត្វា មុខំ វិក្ខាលេត្វា. សកេហិ បាណិភីតិ អត្តនោ ហត្ថេហិ. សយេហីតិបិ បាឋោ. សទ្ធោតិ រតនត្តយគុណេ សទ្ទហន្តោ. មុត្តេន ចេតសាតិ លាភមច្ឆរិយាទីហិ វិមុត្តេន ចិត្តេន. អព្យាបជ្ឈំ សុខំ លោកន្តិ និទ្ទុក្ខំ ឧឡារសុខសោមនស្សំ ទេវលោកំ.

៨. អត្តការីសុត្តវណ្ណនា

៣៨. អដ្ឋមេ អទ្ទសំ វា អស្សោសិំ វាតិ អក្ខីនិ ឧម្មីលេត្វា មា អទ្ទសំ, អសុកស្មិំ នាម ឋានេ វសតីតិ មា អស្សោសិំ, កថេន្តស្ស វា វចនំ មា អស្សោសិំ. កថញ្ហិ នាមាតិ កេន នាម ការណេន. អារម្ភធាតូតិ អារភនវសេន បវត្តវីរិយំ. និក្កមធាតូតិ កោសជ្ជតោ និក្ខមនសភាវំ វីរិយំ. បរក្កមធាតូតិ បរក្កមសភាវោ. ថាមធាតូតិ ថាមសភាវោ. ឋិតិធាតូតិ ឋិតិសភាវោ. ឧបក្កមធាតូតិ ឧបក្កមសភាវោ. សព្ពំ ចេតំ តេន តេនាការេន បវត្តស្ស វីរិយស្សេវ នាមំ.

៩-១០. និទានសុត្តាទិវណ្ណនា

៣៩-៤០. នវមេ កម្មានន្តិ វដ្ដគាមិកម្មានំ. សមុទយាយាតិ បិណ្ឌករណត្ថាយ. និទានន្តិ បច្ចយោ. លោភជេនាតិ លោភតោ ជាតេន. ន បញ្ញាយន្តីតិ ‘‘ឯវរូបេន កម្មេន និព្ពត្តា’’តិ ន ទិស្សន្តិ. សុក្កបក្ខេ កម្មានន្តិ វិវដ្ដគាមិកម្មានំ. ឥតិ ឥមស្មិំ សុត្តេ វដ្ដវិវដ្ដំ កថិតំ. ទសមេ និចុលវនេតិ មហាមុចលិន្ទវនេ. សទ្ធម្មោតិ សាសនសទ្ធម្មោ.

១១. ទារុក្ខន្ធសុត្តវណ្ណនា

៤១. ឯកាទសមេ ចេតោវសិប្បត្តោតិ ចិត្តវសិភាវំ បត្តោ. បថវីត្វេវ អធិមុច្ចេយ្យាតិ ថទ្ធាការំ បថវីធាតូតិ សល្លក្ខេយ្យ. យំ និស្សាយាតិ យំ វិជ្ជមានំ ថទ្ធាការំ បថវីធាតុំ និស្សាយ អមុំ ទារុក្ខន្ធំ បថវីត្វេវ អធិមុច្ចេយ្យ, សា ឯត្ថ បថវីធាតុ អត្ថីតិ. ឥមិនា នយេន សេសបទានិបិ វេទិតព្ពានិ. យថេវ ហិ តស្មិំ ថទ្ធាការា បថវីធាតុ អត្ថិ, ឯវំ យូសាការា អាបោធាតុ, ឧណ្ហាការា តេជោធាតុ, វិត្ថម្ភនាការា វាយោធាតុ, រត្តវណ្ណម្ហិ សារេ បទុមបុប្ផវណ្ណា សុភធាតុ, បូតិភូតេ ចុណ្ណេ ចេវ ផេគ្គុបបដិកាសុ ច អមនុញ្ញវណ្ណា អសុភធាតុ, តំ និស្សាយ អមុំ ទារុក្ខន្ធំ អសុភន្ត្វេវ អធិមុច្ចេយ្យ សល្លក្ខេយ្យាតិ. ឥមស្មិំ សុត្តេ មិស្សកវិហារោ នាម កថិតោ.

១២. នាគិតសុត្តវណ្ណនា

៤២. ទ្វាទសមេ គាមន្តវិហារិន្តិ គាមន្តសេនាសនវាសិំ. សមាហិតំ និសិន្នន្តិ តស្មិំ គាមន្តសេនាសនេ សមាធិំ អប្បេត្វា និសិន្នំ. ឥទានិមន្តិ ឥទានិ ឥមំ. សមាធិម្ហា ចាវេស្សតីតិ សមាធិតោ ឧដ្ឋាបេស្សតិ. ន អត្តមនោ ហោមីតិ ន សកមនោ ហោមិ. បចលាយមានន្តិ និទ្ទាយមានំ. ឯកត្តន្តិ ឯកសភាវំ, ឯកគ្គតាភូតំ អរញ្ញសញ្ញំយេវ ចិត្តេ ករិស្សតីតិ អត្ថោ. អនុរក្ខិស្សតីតិ អនុគ្គណ្ហិស្សតិ. អវិមុត្តំ វា ចិត្តំ វិមោចេស្សតីតិ អញ្ញស្មិំ កាលេ អវិមុត្តំ ចិត្តំ ឥទានិ បញ្ចហិ វិមុត្តីហិ វិមោចយិស្សតិ. រិញ្ចតីតិ វជ្ជេតិ វិស្សជ្ជេតិ. បដិបណាមេត្វាតិ បនុទិត្វា វិស្សជ្ជេត្វា. ឧច្ចារបស្សាវកម្មាយាតិ ឧច្ចារបស្សាវករណត្ថាយ. ឥមិនា ឯត្តកេន ឋានេន សត្ថារា អរញ្ញសេនាសនស្ស វណ្ណោ កថិតោ. សុត្តស្ស បន បឋមកោដ្ឋាសេ យំ វត្តព្ពំ, តំ ហេដ្ឋា វុត្តមេវាតិ.

ទេវតាវគ្គោ ចតុត្ថោ.

៥. ធម្មិកវគ្គោ

១. នាគសុត្តវណ្ណនា

៤៣. បញ្ចមស្ស បឋមេ អាយស្មតា អានន្ទេន សទ្ធិន្តិ ឥទំ ‘‘អាយាមានន្ទា’’តិ ថេរំ អាមន្តេត្វា គតត្តា វុត្តំ, សត្ថា បន អនូនេហិ បញ្ចហិ ភិក្ខុសតេហិ បរិវុតោ តត្ថ អគមាសីតិ វេទិតព្ពោ. តេនុបសង្កមីតិ តេហេវ បញ្ចហិ ភិក្ខុសតេហិ បរិវុតោ ឧបសង្កមិ. បរិសិញ្ចិត្វាតិ វោហារវចនមេតំ, ន្ហាយិត្វាតិ អត្ថោ. បុព្ពាបយមានោតិ រត្តទុបដ្ដំ និវាសេត្វា ឧត្តរាសង្គចីវរំ ទ្វីហិ ហត្ថេហិ គហេត្វា បច្ឆិមលោកធាតុំ បិដ្ឋិតោ កត្វា បុរត្ថិមលោកធាតុំ អភិមុខោ វោទកភាវេន គត្តានិ បុព្ពសទិសានិ កុរុមានោ អដ្ឋាសីតិ អត្ថោ. ភិក្ខុសង្ឃោបិ តេន តេន ឋានេន ឱតរិត្វា ន្ហត្វា បច្ចុត្តរិត្វា សត្ថារំយេវ បរិវារេត្វា អដ្ឋាសិ. ឥតិ តស្មិំ សមយេ អាកាសតោ បតមានំ រត្តសុវណ្ណកុណ្ឌលំ វិយ សូរិយោ បច្ឆិមលោកធាតុំ បដិបជ្ជិ, បរិសុទ្ធរជតមណ្ឌលោ វិយ បាចីនលោកធាតុតោ ចន្ទោ អព្ភុគ្គញ្ឆិ, មជ្ឈដ្ឋានេបិ បញ្ចភិក្ខុសតបរិវារោ សម្មាសម្ពុទ្ធោ ឆព្ពណ្ណពុទ្ធរស្មិយោ វិស្សជ្ជេត្វា បុព្ពកោដ្ឋកនទីតីរេ លោកំ អលង្កុរុមានោ អដ្ឋាសិ.

តេន ខោ បន សមយេន…បេ… សេតោ នាម នាគោតិ សេតវណ្ណតាយ ឯវំ លទ្ធនាមោ ហត្ថិនាគោ. មហាតូរិយតាឡិតវាទិតេនាតិ មហន្តេន តូរិយតាឡិតវាទិតេន. តត្ថ បឋមំ សង្ឃដ្ដនំ តាឡិតំ នាម ហោតិ, តតោ បរំ វាទិតំ. ជនោតិ ហត្ថិទស្សនត្ថំ សន្និបតិតមហាជនោ. ទិស្វា ឯវមាហាតិ អង្គបច្ចង្គានិ ឃំសិត្វា ន្ហាបេត្វា ឧត្តារេត្វា ពហិតីរេ ឋបេត្វា គត្តានិ វោទកានិ កត្វា ហត្ថាលង្ការេន អលង្កតំ តំ មហានាគំ ទិស្វា ឥទំ ‘‘អភិរូបោ វត, ភោ’’តិ បសំសាវចនមាហ. កាយុបបន្នោតិ សរីរសម្បត្តិយា ឧបបន្នោ, បរិបុណ្ណង្គបច្ចង្គោតិ អត្ថោ. អាយស្មា ឧទាយីតិ បដិសម្ភិទាប្បត្តោ កាឡុទាយិត្ថេរោ. ឯតទវោចាតិ តំ មហាជនំ ហត្ថិស្ស វណ្ណំ ភណន្តំ ទិស្វា ‘‘អយំ ជនោ អហេតុកបដិសន្ធិយំ និព្ពត្តហត្ថិនោ វណ្ណំ កថេតិ, ន ពុទ្ធហត្ថិស្ស. អហំ ទានិ ឥមិនា ហត្ថិនាគេន ឧបមំ កត្វា ពុទ្ធនាគស្ស វណ្ណំ កថេស្សាមី’’តិ ចិន្តេត្វា ឯតំ ‘‘ហត្ថិមេវ នុ ខោ, ភន្តេ’’តិអាទិវចនំ អវោច. តត្ថ មហន្តន្តិ អារោហសម្បន្នំ. ព្រហន្តន្តិ បរិណាហសម្បន្នំ. ឯវមាហាតិ ឯវំ វទតិ. អថ ភគវា យស្មា អយំ នាគសទ្ទោ ហត្ថិម្ហិចេវ អស្សគោណឧរគរុក្ខមនុស្សេសុ ចាបិ បវត្តតិ, តស្មា ហត្ថិម្បិ ខោតិអាទិមាហ.

អាគុន្តិ បាបកំ លាមកំ អកុសលធម្មំ. តមហំ នាគោតិ ព្រូមីតិ តំ អហំ ឥមេហិ តីហិ ទ្វារេហិ ទសន្នំ អកុសលកម្មបថានំ ទ្វាទសន្នញ្ច អកុសលចិត្តានំ អករណតោ នាគោតិ វទាមិ. អយញ្ហិ ន អាគុំ ករោតីតិ ឥមិនា អត្ថេន នាគោ. ឥមាហិ គាថាហិ អនុមោទាមីតិ ឥមាហិ ចតុសដ្ឋិបទាហិ សោឡសហិ គាថាហិ អនុមោទាមិ អភិនន្ទាមិ.

មនុស្សភូតន្តិ ទេវាទិភាវំ អនុបគន្ត្វា មនុស្សមេវ ភូតំ. អត្តទន្តន្តិ អត្តនាយេវ ទន្តំ, ន អញ្ញេហិ ទមថំ ឧបនីតំ. ភគវា ហិ អត្តនា ឧប្បាទិតេនេវ មគ្គទមថេន ចក្ខុតោបិ ទន្តោ, សោតតោបិ, ឃានតោបិ, ជិវ្ហាតោបិ, កាយតោបិ, មនតោបីតិ ឥមេសុ ឆសុ ឋានេសុ ទន្តោ សន្តោ និព្ពុតោ បរិនិព្ពុតោ. តេនាហ – ‘‘អត្តទន្ត’’ន្តិ. សមាហិតន្តិ ទុវិធេនាបិ សមាធិនា សមាហិតំ. ឥរិយមានន្តិ វិហរមានំ. ព្រហ្មបថេតិ សេដ្ឋបថេ, អមតបថេ, និព្ពានបថេ. ចិត្តស្សូបសមេ រតន្តិ បឋមជ្ឈានេន បញ្ច នីវរណានិ វូបសមេត្វា, ទុតិយជ្ឈានេន វិតក្កវិចារេ, តតិយជ្ឈានេន បីតិំ, ចតុត្ថជ្ឈានេន សុខទុក្ខំ វូបសមេត្វា តស្មិំ ចិត្តស្សូបសមេ រតំ អភិរតំ.

នមស្សន្តីតិ កាយេន នមស្សន្តិ, វាចាយ នមស្សន្តិ, មនសា នមស្សន្តិ, ធម្មានុធម្មបដិបត្តិយា នមស្សន្តិ, សក្ករោន្តិ គរុំ ករោន្តិ. សព្ពធម្មានបារគុន្តិ សព្ពេសំ ខន្ធាយតនធាតុធម្មានំ អភិញ្ញាបារគូ, បរិញ្ញាបារគូ, បហានបារគូ, ភាវនាបារគូ, សច្ឆិកិរិយាបារគូ, សមាបត្តិបារគូតិ ឆព្ពិធេន បារគមនេន បារគតំ បារប្បត្តំ មត្ថកប្បត្តំ. ទេវាបិ តំ នមស្សន្តីតិ ទុក្ខប្បត្តា សុព្រហ្មទេវបុត្តាទយោ សុខប្បត្តា ច សព្ពេវ ទសសហស្សចក្កវាឡវាសិនោ ទេវាបិ តុម្ហេ នមស្សន្តិ. ឥតិ មេ អរហតោ សុតន្តិ ឥតិ មយា ចតូហិ ការណេហិ អរហាតិ លទ្ធវោហារានំ តុម្ហាកំយេវ សន្តិកេ សុតន្តិ ទីបេតិ.

សព្ពសំយោជនាតីតន្តិ សព្ពានិ ទសវិធសំយោជនានិ អតិក្កន្តំ. វនា និព្ពនមាគតន្តិ កិលេសវនតោ និព្ពនំ កិលេសវនរហិតំ និព្ពានំ អាគតំ សម្បត្តំ. កាមេហិ នេក្ខម្មរតន្តិ ទុវិធេហិ កាមេហិ និក្ខន្តត្តា បព្ពជ្ជា អដ្ឋ សមាបត្តិយោ ចត្តារោ ច អរិយមគ្គា កាមេហិ នេក្ខម្មំ នាម, តត្ថ រតំ អភិរតំ. មុត្តំ សេលាវ កញ្ចនន្តិ សេលធាតុតោ មុត្តំ កញ្ចនសទិសំ.

សព្ពេ អច្ចរុចីតិ សព្ពសត្តេ អតិក្កមិត្វា បវត្តរុចិ. អដ្ឋមកញ្ហិ អតិក្កមិត្វា បវត្តរុចិតាយ សោតាបន្នោ អច្ចរុចិ នាម, សោតាបន្នំ អតិក្កមិត្វា បវត្តរុចិតាយ សកទាគាមី…បេ… ខីណាសវំ អតិក្កមិត្វា បវត្តរុចិតាយ បច្ចេកសម្ពុទ្ធោ, បច្ចេកសម្ពុទ្ធំ អតិក្កមិត្វា បវត្តរុចិតាយ សម្មាសម្ពុទ្ធោ អច្ចរុចិ នាម. ហិមវាវញ្ញេ សិលុច្ចយេតិ យថា ហិមវា បព្ពតរាជា អញ្ញេ បព្ពតេ អតិរោចតិ, ឯវំ អតិរោចតីតិ អត្ថោ. សច្ចនាមោតិ តច្ឆនាមោ ភូតនាមោ អាគុំ អករណេនេវ នាគោតិ ឯវំ អវិតថនាមោ.

សោរច្ចន្តិ សុចិសីលំ. អវិហិំសាតិ ករុណា ច ករុណាបុព្ពភាគោ ច. បាទា នាគស្ស តេ ទុវេតិ តេ ពុទ្ធនាគស្ស ទុវេ បុរិមបាទា.

តបោតិ ធុតសមាទានំ. ព្រហ្មចរិយន្តិ អរិយមគ្គសីលំ. ចរណា នាគស្ស ត្យាបរេតិ តេ ពុទ្ធនាគស្ស អបរេ ទ្វេ បច្ឆិមបាទា. សទ្ធាហត្ថោតិ សទ្ធាមយាយ សោណ្ឌាយ សមន្នាគតោ. ឧបេក្ខាសេតទន្តវាតិ ឆឡង្គុបេក្ខាមយេហិ សេតទន្តេហិ សមន្នាគតោ.

សតិ គីវាតិ យថា នាគស្ស អង្គបច្ចង្គស្មិំ សិរាជាលានំ គីវា បតិដ្ឋា, ឯវំ ពុទ្ធនាគស្ស សោរច្ចាទីនំ ធម្មានំ សតិ. តេន វុត្តំ – ‘‘សតិ គីវា’’តិ. សិរោ បញ្ញាតិ យថា ហត្ថិនាគស្ស សិរោ ឧត្តមង្គោ, ឯវំ ពុទ្ធនាគស្ស សព្ពញ្ញុតញាណំ. តេន ហិ សោ សព្ពធម្មេ ជានាតិ. តេន វុត្តំ – ‘‘សិរោ បញ្ញា’’តិ. វីមំសា ធម្មចិន្តនាតិ យថា ហត្ថិនាគស្ស អគ្គសោណ្ឌោ វីមំសា នាម ហោតិ. សោ តាយ ថទ្ធមុទុកំ ខាទិតព្ពាខាទិតព្ពញ្ច វីមំសតិ, តតោ បហាតព្ពំ បជហតិ, អាទាតព្ពំ អាទិយតិ, ឯវមេវ ពុទ្ធនាគស្ស ធម្មកោដ្ឋាសបរិច្ឆេទកញាណសង្ខាតា ធម្មចិន្តនា វីមំសា. តេន ហិ ញាណេន សោ ភព្ពាភព្ពេ ជានាតិ. តេន វុត្តំ – ‘‘វីមំសា ធម្មចិន្តនា’’តិ. ធម្មកុច្ឆិសមាតបោតិ ធម្មោ វុច្ចតិ ចតុត្ថជ្ឈានសមាធិ, កុច្ឆិយេវ សមាតបោ កុច្ឆិសមាតបោ. សមាតបោ នាម សមាតបនដ្ឋានំ. ធម្មោ កុច្ឆិសមាតបោ អស្សាតិ ធម្មកុច្ឆិសមាតបោ. ចតុត្ថជ្ឈានសមាធិស្មិំ ឋិតស្ស ហិ តេ តេ ឥទ្ធិវិធាទិធម្មា ឥជ្ឈន្តិ, តស្មា សោ កុច្ឆិសមាតបោតិ វុត្តោ. វិវេកោតិ កាយចិត្តឧបធិវិវេកោ. យថា នាគស្ស វាលធិ មក្ខិកា វារេតិ, ឯវំ តថាគតស្ស វិវេកោ គហដ្ឋបព្ពជិតេ វារេតិ. តស្មា សោ វាលធីតិ វុត្តោ.

ឈាយីតិ ទុវិធេន ឈានេន ឈាយី. អស្សាសរតោតិ នាគស្ស ហិ អស្សាសបស្សាសា វិយ ពុទ្ធនាគស្ស ផលសមាបត្តិ, តត្ថ រតោ, អស្សាសបស្សាសេហិ វិយ តាយ វិនា ន វត្តតីតិ អត្ថោ. សព្ពត្ថ សំវុតោតិ សព្ពទ្វារេសុ សំវុតោ. អនវជ្ជានីតិ សម្មាអាជីវេន ឧប្បន្នភោជនានិ. សាវជ្ជានីតិ បញ្ចវិធមិច្ឆាជីវវសេន ឧប្បន្នភោជនានិ.

អណុំថូលន្តិ ខុទ្ទកញ្ច មហន្តញ្ច. សព្ពំ ឆេត្វាន ពន្ធនន្តិ សព្ពំ ទសវិធម្បិ សំយោជនំ ឆិន្ទិត្វាន. នុបលិប្បតិ លោកេនាតិ លោកេន សទ្ធិំ តណ្ហាមានទិដ្ឋិលេបេហិ ន លិប្បតិ. មហាគិនីតិ មហាអគ្គិ. វិញ្ញូហិ ទេសិតាតិ ឥធ បដិសម្ភិទាប្បត្តោ កាឡុទាយិត្ថេរោវ វិញ្ញូ បណ្ឌិតោ, តេន ទេសិតាតិ អត្ថោ. វិញ្ញស្សន្តិ មហានាគា, នាគំ នាគេន ទេសិតន្តិ ឧទាយិត្ថេរនាគេន ទេសិតំ ពុទ្ធនាគំ ឥតរេ ខីណាសវា នាគា វិជានិស្សន្តិ.

សរីរំ វិជហំ នាគោ, បរិនិព្ពិស្សតីតិ ពោធិបល្លង្កេ កិលេសបរិនិព្ពានេន បរិនិព្ពុតោ, យមកសាលន្តរេ អនុបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា បរិនិព្ពាយិស្សតិ. ឯវំ បដិសម្ភិទាប្បត្តោ ឧទាយិត្ថេរោ សោឡសហិ គាថាហិ ចតុសដ្ឋិយា បទេហិ ទសពលស្ស វណ្ណំ កថេន្តោ ទេសនំ និដ្ឋាបេសិ. ភគវា អនុមោទិ. ទេសនាវសានេ ចតុរាសីតិបាណសហស្សានិ អមតបានំ បិវិំសូតិ.

២. មិគសាលាសុត្តវណ្ណនា

៤៤. ទុតិយេ កថំ កថំ នាមាតិ កេន កេន ការណេន. អញ្ញេយ្យោតិ អាជានិតព្ពោ. យត្រ ហិ នាមាតិ យស្មិំ នាម ធម្មេ. សមសមគតិកាតិ សមភាវេនេវ សមគតិកា. ភវិស្សន្តីតិ ជាតា. សកទាគាមិបត្តោ តុសិតំ កាយំ ឧបបន្នោតិ សកទាគាមិបុគ្គលោ ហុត្វា តុសិតភវនេយេវ និព្ពត្តោ. កថំ កថំ នាមាតិ កេន កេន នុ ខោ ការណេន, កិំ នុ ខោ ជានិត្វា ទេសិតោ, ឧទាហុ អជានិត្វាតិ. ថេរោ ការណំ អជានន្តោ ឯវំ ខោ បនេតំ ភគិនិ ភគវតា ព្យាកតន្តិ អាហ.

អម្មកា អម្មកបញ្ញាតិ ឥត្ថី ហុត្វា ឥត្ថិសញ្ញាយ ឯវ សមន្នាគតា. កេ ច បុរិសបុគ្គលបរោបរិយញាណេតិ ឯត្ថ បុរិសបុគ្គលបរោបរិយញាណំ វុច្ចតិ បុរិសបុគ្គលានំ តិក្ខមុទុវសេន ឥន្ទ្រិយបរោបរិយញាណំ. តស្មា កា ច ពាលា មិគសាលា, កេ ច បុរិសបុគ្គលានំ ឥន្ទ្រិយបរោបរិយញាណេ អប្បដិហតវិសយា សម្មាសម្ពុទ្ធា, ឧភយមេតំ ទូរេ សុវិទូរេតិ អយមេត្ថ សង្ខេបោ.

ឥទានិ មិគសាលាយ អត្តនោ ទូរភាវំ ទស្សេន្តោ ឆយិមេ, អានន្ទាតិអាទិមាហ. សោរតោ ហោតីតិ បាបតោ សុដ្ឋុ ឱរតោ វិរតោ ហោតិ. សុរតោតិបិ បាឋោ. អភិនន្ទន្តិ សព្រហ្មចារី ឯកត្តវាសេនាតិ តេន សទ្ធិំ ឯកតោវាសេន សព្រហ្មចារី អភិនន្ទន្តិ តុស្សន្តិ. ឯកន្តវាសេនាតិបិ បាឋោ, សតតវាសេនាតិ អត្ថោ. សវនេនបិ អកតំ ហោតីតិ សោតព្ពយុត្តកំ អសុតំ ហោតិ. ពាហុសច្ចេនបិ អកតំ ហោតីតិ ឯត្ថ ពាហុសច្ចំ វុច្ចតិ វីរិយំ, វីរិយេន កត្តព្ពយុត្តកំ អកតំ ហោតីតិ អត្ថោ. ទិដ្ឋិយាបិ អប្បដិវិទ្ធំ ហោតីតិ ទិដ្ឋិយា បដិវិជ្ឈិតព្ពំ អប្បដិវិទ្ធំ ហោតិ. សាមាយិកម្បិ វិមុត្តិំ ន លភតីតិ កាលានុកាលំ ធម្មស្សវនំ និស្សាយ បីតិបាមោជ្ជំ ន លភតិ. ហានគាមីយេវ ហោតីតិ បរិហានិមេវ គច្ឆតិ.

បមាណិកាតិ បុគ្គលេសុ បមាណគ្គាហកា. បមិនន្តីតិ បមេតុំ តុលេតុំ អារភន្តិ. ឯកោ ហីនោតិ ឯកោ គុណេហិ ហីនោ. ឯកោ បណីតោតិ ឯកោ គុណេហិ បណីតោ. តំ ហីតិ តំ បមាណករណំ.

អភិក្កន្តតរោតិ សុន្ទរតរោ. បណីតតរោតិ ឧត្តមតរោ. ធម្មសោតោ និព្ពហតីតិ សូរំ ហុត្វា បវត្តមានវិបស្សនាញាណំ និព្ពហតិ, អរិយភូមិំ សម្បាបេតិ. តទន្តរំ កោ ជានេយ្យាតិ តំ អន្តរំ តំ ការណំ អញ្ញត្រ តថាគតេន កោ ជានេយ្យាតិ អត្ថោ.

កោធមានោតិ កោធោ ច មានោ ច. លោភធម្មាតិ លោភោយេវ. វចីសង្ខារាតិ អាលាបសល្លាបវសេន វចនានេវ. យោ វា បនស្ស មាទិសោតិ យោ វា បន អញ្ញោបិ មយា សទិសោ សម្មាសម្ពុទ្ធោយេវ អស្ស, សោ បុគ្គលេសុ បមាណំ គណ្ហេយ្យាតិ អត្ថោ. ខញ្ញតីតិ គុណខណនំ បាបុណាតិ. ឥមេ ខោ, អានន្ទ, ឆ បុគ្គលាតិ ទ្វេ សោរតា, ទ្វេ អធិគតកោធមានលោភធម្មា, ទ្វេ អធិគតកោធមានវចីសង្ខារាតិ ឥមេ ឆ បុគ្គលា. គតិន្តិ ញាណគតិំ. ឯកង្គហីនាតិ ឯកេកេន គុណង្គេន ហីនា. បូរណោ សីលេន វិសេសី អហោសិ, ឥសិទត្តោ បញ្ញាយ. បូរណស្ស សីលំ ឥសិទត្តស្ស បញ្ញាឋានេ ឋិតំ, ឥសិទត្តស្ស បញ្ញា បូរណស្ស សីលដ្ឋានេ ឋិតាតិ.

៣. ឥណសុត្តវណ្ណនា

៤៥. តតិយេ ទាលិទ្ទិយន្តិ ទលិទ្ទភាវោ. កាមភោគិនោតិ កាមេ ភុញ្ជនកសត្តស្ស. អស្សកោតិ អត្តនោ សន្តកេន រហិតោ. អនាឡ្ហិកោតិ ន អឌ្ឍោ. ឥណំ អាទិយតីតិ ជីវិតុំ អសក្កោន្តោ ឥណំ អាទិយតិ. វឌ្ឍិំ បដិស្សុណាតីតិ ទាតុំ អសក្កោន្តោ វឌ្ឍិំ ទស្សាមីតិ បដិជានាតិ. អនុចរន្តិបិ នន្តិ បរិសមជ្ឈគណមជ្ឈាទីសុ អាតបឋបនបំសុឱកិរណាទីហិ វិប្បការំ បាបេន្តោ បច្ឆតោ បច្ឆតោ អនុពន្ធន្តិ. សទ្ធា នត្ថីតិ ឱកប្បនកសទ្ធាមត្តកម្បិ នត្ថិ. ហិរី នត្ថីតិ ហិរីយនាការមត្តកម្បិ នត្ថិ. ឱត្តប្បំ នត្ថីតិ ភាយនាការមត្តកម្បិ នត្ថិ. វីរិយំ នត្ថីតិ កាយិកវីរិយមត្តកម្បិ នត្ថិ. បញ្ញា នត្ថីតិ កម្មស្សកតបញ្ញាមត្តកម្បិ នត្ថិ. ឥណាទានស្មិំ វទាមីតិ ឥណគ្គហណំ វទាមិ. មា មំ ជញ្ញូតិ មា មំ ជានាតុ.

ទាលិទ្ទិយំ ទុក្ខន្តិ ធនទលិទ្ទភាវោ ទុក្ខំ. កាមលាភាភិជប្បិនន្តិ កាមលាភំ បត្ថេន្តានំ. បាបកម្មវិនិព្ពយោតិ បាបកម្មវឌ្ឍកោ. សំសប្បតីតិ បរិប្ផន្ទតិ. ជានន្តិ ជានន្តោ. យស្ស វិប្បដិសារជាតិ យេ អស្ស វិប្បដិសារតោ ជាតា. យោនិមញ្ញតរន្តិ ឯកំ តិរច្ឆានយោនិំ. ទទំ ចិត្តំ បសាទយន្តិ ចិត្តំ បសាទេន្តោ ទទមានោ.

កដគ្គាហោតិ ជយគ្គាហោ, អនបរាធគ្គាហោ ហោតិ. ឃរមេសិនោតិ ឃរាវាសំ បរិយេសន្តស្ស វសមានស្ស វា. ចាគោ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតីតិ ចាគោតិ សង្ខំ គតំ បុញ្ញំ វឌ្ឍតិ. ចាគា បុញ្ញន្តិ វា បាឋោ. បតិដ្ឋិតាតិ បតិដ្ឋិតសទ្ធា នាម សោតាបន្នស្ស សទ្ធា. ហិរិមនោតិ ហិរិសម្បយុត្តចិត្តោ. និរាមិសំ សុខន្តិ តីណិ ឈានានិ និស្សាយ ឧប្បជ្ជនកសុខំ. ឧបេក្ខន្តិ ចតុត្ថជ្ឈានុបេក្ខំ. អារទ្ធវីរិយោតិ បរិបុណ្ណបគ្គហិតវីរិយោ. ឈានានិ ឧបសម្បជ្ជាតិ ចត្តារិ ឈានានិ បត្វា. ឯកោទិ និបកោ សតោតិ ឯកគ្គចិត្តោ កម្មស្សកតញាណសតីហិ ច សមន្នាគតោ.

ឯវំ ញត្វា យថាភូតន្តិ ឯវំ ឯត្តកំ ការណំ យថាសភាវំ ជានិត្វា. សព្ពសំយោជនក្ខយេតិ និព្ពានេ. សព្ពសោតិ សព្ពាការេន. អនុបាទាយាតិ អគ្គហេត្វា. សម្មា ចិត្តំ វិមុច្ចតីតិ ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – សព្ពសំយោជនក្ខយសង្ខាតេ និព្ពានេ សព្ពសោ អនុបាទិយិត្វា សម្មា ហេតុនា នយេន មគ្គចិត្តំ វិមុច្ចតិ. ‘‘ឯតំ ញត្វា យថាភូតំ, សព្ពសំយោជនក្ខយ’’ន្តិបិ បាឡិយំ លិខិតំ, តស្ស ឯតំ សព្ពសំយោជនក្ខយសង្ខាតំ និព្ពានំ យថាភូតំ ញត្វាតិ អត្ថោ. បុរិមបច្ឆិមេហិ បន សទ្ធិំ ន ឃដីយតិ.

តស្ស សម្មា វិមុត្តស្សាតិ តស្ស សម្មា វិមុត្តស្ស ខីណាសវស្ស. ញាណំ ហោតីតិ បច្ចវេក្ខណញាណំ ហោតិ. តាទិនោតិ តំសណ្ឋិតស្ស. អកុប្បាតិ អកុប្បារម្មណត្តា កុប្បការណានំ កិលេសានញ្ច អភាវេន អកុប្បា. វិមុត្តីតិ មគ្គវិមុត្តិបិ ផលវិមុត្តិបិ. ភវសំយោជនក្ខយេតិ ភវសំយោជនក្ខយសង្ខាតេ និព្ពានេ ភវសំយោជនានញ្ច ខយន្តេ ឧប្បន្នា. ឯតំ ខោ បរមំ ញាណន្តិ ឯតំ មគ្គផលញាណំ បរមញាណំ នាម. សុខមនុត្តរន្តិ ឯតទេវ មគ្គផលសុខំ អនុត្តរំ សុខំ នាម. អាណណ្យមុត្តមន្តិ សព្ពេសំ អណណានំ ខីណាសវោ ឧត្តមអណណោ, តស្មា អរហត្តផលំ អាណណ្យមុត្តមន្តិ អរហត្តផលេន ទេសនាយ កូដំ គណ្ហិ. ឥមស្មិញ្ច សុត្តេ វដ្ដមេវ កថេត្វា គាថាសុ វដ្ដវិវដ្ដំ កថិតន្តិ.

៤. មហាចុន្ទសុត្តវណ្ណនា

៤៦. ចតុត្ថេ ចេតីសូតិ ចេតិរដ្ឋេ. សយំជាតិយន្តិ ឯវំនាមកេ និគមេ. មហាចុន្ទោតិ ធម្មសេនាបតិស្ស កនិដ្ឋភាតិកោ. ធម្មេ យោគោ អនុយោគោ ឯតេសន្តិ ធម្មយោគា. ធម្មកថិកានំ ឯតំ នាមំ. ឈាយន្តីតិ ឈាយី. អបសាទេន្តីតិ ឃដ្ដេន្តិ ហិំសន្តិ. ឈាយន្តីតិ ចិន្តេន្តិ. បជ្ឈាយន្តីតិអាទីនិ ឧបសគ្គវសេន វឌ្ឍិតានិ. កិមិមេ ឈាយន្តីតិ កិំ នាម ឥមេ ឈាយន្តិ. កិន្តិមេ ឈាយន្តីតិ កិមត្ថំ ឥមេ ឈាយន្តិ. កថំ ឥមេ ឈាយន្តីតិ កេន ការណេន ឥមេ ឈាយន្តិ. អមតំ ធាតុំ កាយេន ផុសិត្វា វិហរន្តីតិ មរណវិរហិតំ និព្ពានធាតុំ សន្ធាយ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា វិហរន្តា អនុក្កមេន តំ នាមកាយេន ផុសិត្វា វិហរន្តិ. គម្ភីរំ អត្ថបទន្តិ គុឡ្ហំ បដិច្ឆន្នំ ខន្ធធាតុអាយតនាទិអត្ថំ. បញ្ញាយ អតិវិជ្ឈ បស្សន្តីតិ សហវិបស្សនាយ មគ្គបញ្ញាយ បដិវិជ្ឈិត្វា បស្សន្តិ. ឥមស្មិំ បនត្ថេ សម្មសនបដិវេធបញ្ញាបិ ឧគ្គហបរិបុច្ឆាបញ្ញាបិ វដ្ដតិយេវាតិ.

៥-៦. សន្ទិដ្ឋិកសុត្តទ្វយវណ្ណនា

៤៧-៤៨. បញ្ចមេ សន្តំ វា អជ្ឈត្តន្តិ និយកជ្ឈត្តេ វិជ្ជមានំ. លោភោតិអាទីហិ តីណិ អកុសលមូលានិ ទស្សិតានិ. លោភធម្មាតិអាទីហិ តំសម្បយុត្តកា ធម្មា. ឆដ្ឋេ កាយសន្ទោសន្តិ កាយទ្វារស្ស ទុស្សនាការំ. សេសទ្វយេបិ ឯសេវ នយោ. ឥមេសុ ទ្វីសុ សុត្តេសុ បច្ចវេក្ខណាវ កថិតា.

៧. ខេមសុត្តវណ្ណនា

៤៩. សត្តមេ វុសិតវាតិ វុត្ថព្រហ្មចរិយវាសោ. កតករណីយោតិ ចតូហិ មគ្គេហិ កត្តព្ពំ កត្វា ឋិតោ. ឱហិតភារោតិ ខន្ធភារំ កិលេសភារំ អភិសង្ខារភារញ្ច ឱតារេត្វា ឋិតោ. អនុប្បត្តសទត្ថោតិ សទត្ថោ វុច្ចតិ អរហត្តំ, តំ បត្តោតិ អត្ថោ. បរិក្ខីណភវសំយោជនោតិ ខីណភវពន្ធនោ. សម្មទញ្ញា វិមុត្តោតិ សម្មា ហេតុនា ការណេន ជានិត្វា វិមុត្តោ. តស្ស ន ឯវំ ហោតិ អត្ថិ មេ សេយ្យោតិ វាតិអាទីហិ សេយ្យស្ស សេយ្យោហមស្មីតិ មានាទយោ តយោ មានា បដិក្ខិត្តា. ន ហិ ខីណាសវស្ស ‘‘អត្ថិ មយ្ហំ សេយ្យោ, អត្ថិ សទិសោ, អត្ថិ ហីនោ’’តិ មានោ ហោតិ. នត្ថិ មេ សេយ្យោតិអាទីហិបិ តេយេវ បដិក្ខិត្តា. ន ហិ ខីណាសវស្ស ‘‘អហមេវ សេយ្យោ, អហំ សទិសោ, អហំ ហីនោ, អញ្ញេ សេយ្យាទយោ នត្ថី’’តិ ឯវំ មានោ ហោតិ.

អចិរបក្កន្តេសូតិ អរហត្តំ ព្យាករិត្វា អចិរំយេវ បក្កន្តេសុ. អញ្ញំ ព្យាករោន្តីតិ អរហត្តំ កថេន្តិ. ហសមានកា មញ្ញេ អញ្ញំ ព្យាករោន្តីតិ ហសមានា វិយ កថេន្តិ. វិឃាតំ អាបជ្ជន្តីតិ ទុក្ខំ អាបជ្ជន្តិ.

ន ឧស្សេសុ ន ឱមេសុ, សមត្តេ នោបនីយរេតិ ឯត្ថ ឧស្សាតិ ឧស្សិតតា សេយ្យបុគ្គលា. ឱមាតិ ហីនា. សមត្តោតិ សទិសោ. ឥតិ ឥមេសុ តីសុបិ សេយ្យហីនសទិសេសុ ខីណាសវា មានេន ន ឧបនីយរេ, ន ឧបនេន្តិ, ន ឧបគច្ឆន្តីតិ អត្ថោ. ខីណា ជាតីតិ ខីណា តេសំ ជាតិ. វុសិតំ ព្រហ្មចរិយន្តិ វុត្ថំ មគ្គព្រហ្មចរិយំ. ចរន្តិ សំយោជនវិប្បមុត្តាតិ សព្ពសំយោជនេហិ វិមុត្តា ហុត្វា ចរន្តិ. សុត្តេបិ គាថាយម្បិ ខីណាសវោ កថិតោ.

៨. ឥន្ទ្រិយសំវរសុត្តវណ្ណនា

៥០. អដ្ឋមេ ហតូបនិសំ ហោតីតិ ហតូបនិស្សយំ ហោតិ. សីលវិបន្នស្សាតិ វិបន្នសីលស្ស. យថាភូតញាណទស្សនន្តិ តរុណវិបស្សនាញាណំ. និព្ពិទាវិរាគោតិ ឯត្ថ និព្ពិទា ពលវវិបស្សនា, វិរាគោ អរិយមគ្គោ. វិមុត្តិញាណទស្សនន្តិ ឯត្ថ វិមុត្តីតិ អរហត្តផលំ, ញាណទស្សនន្តិ បច្ចវេក្ខណញាណំ. ឧបនិស្សយសម្បន្នំ ហោតីតិ សម្បន្នឧបនិស្សយំ ហោតិ. ឥមស្មិំ សុត្តេ សីលានុរក្ខណឥន្ទ្រិយសំវរោ កថិតោ.

៩. អានន្ទសុត្តវណ្ណនា

៥១. នវមេ កិត្តាវតាតិ កិត្តកេន. អស្សុតញ្ចេវាតិ អញ្ញស្មិំ កាលេ អស្សុតបុព្ពំ. ន សម្មោសំ គច្ឆន្តីតិ វិនាសំ ន គច្ឆន្តិ. ចេតសោ សម្ផុដ្ឋបុព្ពាតិ ចិត្តេន ផុសិតបុព្ពា. សមុទាចរន្តីតិ មនោទ្វារេ ចរន្តិ. អវិញ្ញាតញ្ច វិជានាតីតិ អញ្ញស្មិំ កាលេ អវិញ្ញាតការណំ ជានាតិ. បរិយាបុណាតីតិ វឡញ្ជេតិ កថេតិ. ទេសេតីតិ បកាសេតិ. បរំ វាចេតីតិ បរំ ឧគ្គណ្ហាបេតិ.

អាគតាគមាតិ ទីឃាទីសុ យោ កោចិ អាគមោ អាគតោ ឯតេសន្តិ អាគតាគមា. ធម្មធរាតិ សុត្តន្តបិដកធរា. វិនយធរាតិ វិនយបិដកធរា. មាតិកាធរាតិ ទ្វេបាតិមោក្ខធរា. បរិបុច្ឆតីតិ អនុសន្ធិបុព្ពាបរំ បុច្ឆតិ. បរិបញ្ហតីតិ ឥទញ្ចិទញ្ច បុច្ឆិស្សាមីតិ បរិតុលតិ បរិច្ឆិន្ទតិ. ឥទំ, ភន្តេ, កថន្តិ, ភន្តេ, ឥទំ អនុសន្ធិបុព្ពាបរំ កថំ ហោតីតិ បុច្ឆតិ. ឥមស្ស ក្វត្ថោតិ ឥមស្ស ភាសិតស្ស កោ អត្ថោតិ បុច្ឆតិ. អវិវដន្តិ អវិវរិតំ. វិវរន្តីតិ បាកដំ ករោន្តិ. កង្ខាឋានិយេសូតិ កង្ខាយ ការណភូតេសុ. តត្ថ យស្មិំ ធម្មេ កង្ខា ឧប្បជ្ជតិ, ស្វេវ កង្ខាឋានិយោ នាមាតិ វេទិតព្ពោ.

១០. ខត្តិយសុត្តវណ្ណនា

៥២. ទសមេ ភោគាធិប្បាយាតិ ភោគសំហរណត្ថំ ឋបិតាធិប្បាយា បវត្តអជ្ឈាសយា. បញ្ញូបវិចារាតិ បញ្ញវន្តោ ភវេយ្យាមាតិ ឯវំ បញ្ញត្ថាយ បវត្តូបវិចារា. អយមេវ នេសំ វិចារោ ចិត្តេ ឧបវិចរតិ. ពលាធិដ្ឋានាតិ ពលកាយាធិដ្ឋានា. ពលកាយញ្ហិ លទ្ធា តេ លទ្ធបតិដ្ឋា នាម ហោន្តិ. បថវិភិនិវេសាតិ បថវិសាមិនោ ភវិស្សាមាតិ ឯវំ បថវិអត្ថាយ កតចិត្តាភិនិវេសា. ឥស្សរិយបរិយោសានាតិ រជ្ជាភិសេកបរិយោសានា. អភិសេកញ្ហិ បត្វា តេ បរិយោសានប្បត្តា នាម ហោន្តិ. ឥមិនា នយេន សព្ពត្ថ អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

សេសបទេសុ បនេត្ថ អយមធិប្បាយោ – ព្រាហ្មណា តាវ មន្តេ លភិត្វា លទ្ធបតិដ្ឋា នាម ហោន្តិ, គហបតិកា យំកិញ្ចិ សិប្បំ, ឥត្ថី កុលទាយជ្ជសាមិកំ បុត្តំ, ចោរា យំកិញ្ចិ អាវុធសត្ថំ, សមណា សីលបរិបុណ្ណា លទ្ធបតិដ្ឋា នាម ហោន្តិ. តស្មា មន្តាធិដ្ឋានាតិអាទីនិ វុត្តានិ.