(១៥) ៥. តិកណ្ឌកីវគ្គោ

១. អវជានាតិសុត្តវណ្ណនា

១៤១. បញ្ចមស្ស បឋមេ សំវាសេនាតិ ឯកតោវាសេន. អាទេយ្យមុខោតិ អាទិយនមុខោ, គហណមុខោតិ អត្ថោ. តមេនំ ទត្វា អវជានាតីតិ ‘‘អយំ ទិន្នំ បដិគ្គហេតុមេវ ជានាតី’’តិ ឯវំ អវមញ្ញតិ. តមេនំ សំវាសេន អវជានាតីតិ អប្បមត្តកេ កិស្មិញ្ចិទេវ កុជ្ឈិត្វា ‘‘ជានាមហំ តយា កតកម្មំ, ឯត្តកំ អទ្ធានំ អហំ កិំ ករោន្តោ វសិំ, ននុ តុយ្ហមេវ កតាកតំ វីមំសន្តោ’’តិអាទីនិ វត្តា ហោតិ. អថ ឥតរោ ‘‘អទ្ធា កោចិ មយ្ហំ ទោសោ ភវិស្សតី’’តិ កិញ្ចិ បដិប្ផរិតុំ ន សក្កោតិ. តំ ខិប្បញ្ញេវ អធិមុច្ចិតា ហោតីតិ តំ វណ្ណំ វា អវណ្ណំ វា សីឃមេវ សទ្ទហតិ. សទ្ទហនដ្ឋេន ហិ អាទានេន ឯស អាទិយនមុខោតិ វុត្តោ. អាធេយ្យមុខោតិ បាឡិយា បន ឋបិតមុខោតិ អត្ថោ. មគ្គេ ខដអាវាដោ វិយ អាគតាគតំ ឧទកំ វណ្ណំ វា អវណ្ណំ វា សទ្ទហនវសេន សម្បដិច្ឆិតុំ ឋបិតមុខោតិ វុត្តំ ហោតិ.

ឥត្តរសទ្ធោតិ បរិត្តកសទ្ធោ. កុសលាកុសលេ ធម្មេ ន ជានាតីតិអាទីសុ កុសលេ ធម្មេ ‘‘ឥមេ កុសលា’’តិ ន ជានាតិ, អកុសលេ ធម្មេ ‘‘ឥមេ អកុសលា’’តិ ន ជានាតិ. តថា សាវជ្ជេ សទោសធម្មេ ‘‘ឥមេ សាវជ្ជា’’តិ, អនវជ្ជេ ច និទ្ទោសធម្មេ ‘‘ឥមេ អនវជ្ជា’’តិ, ហីនេ ហីនាតិ, បណីតេ បណីតាតិ. កណ្ហសុក្កសប្បដិភាគេតិ ‘‘ឥមេ កណ្ហា សុក្កេ បដិពាហេត្វា ឋិតត្តា សប្បដិភាគា នាម, ឥមេ ច សុក្កា កណ្ហេ បដិពាហិត្វា ឋិតត្តា សប្បដិភាគា’’តិ ន ជានាតិ.

២. អារភតិសុត្តវណ្ណនា

១៤២. ទុតិយេ អារភតិ ច វិប្បដិសារី ច ហោតីតិ អាបត្តិវីតិក្កមនវសេន អារភតិ ចេវ, តប្បច្ចយា ច វិប្បដិសារី ហោតិ. ចេតោវិមុត្តិំ បញ្ញាវិមុត្តិន្តិ អរហត្តសមាធិញ្ចេវ អរហត្តផលញាណញ្ច. នប្បជានាតីតិ អនធិគតត្តា ន ជានាតិ. អារភតិ ន វិប្បដិសារី ហោតីតិ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ, វុដ្ឋិតត្តា បន ន វិប្បដិសារី ហោតិ. នារភតិ វិប្បដិសារី ហោតីតិ សកិំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិត្វា តតោ វុដ្ឋាយ បច្ឆា កិញ្ចាបិ នាបជ្ជតិ, វិប្បដិសារំ បន វិនោទេតុំ ន សក្កោតិ. នារភតិ ន វិប្បដិសារី ហោតីតិ ន ចេវ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ, ន ច វិប្បដិសារី ហោតិ. តញ្ច ចេតោវិមុត្តិំ…បេ… និរុជ្ឈន្តីតិ អរហត្តំ បន អប្បត្តោ ហោតិ. បញ្ចមនយេន ខីណាសវោ កថិតោ.

អារម្ភជាតិ អាបត្តិវីតិក្កមសម្ភវា. វិប្បដិសារជាតិ វិប្បដិសារតោ ជាតា. បវឌ្ឍន្តីតិ បុនប្បុនំ ឧប្បជ្ជនេន វឌ្ឍន្តិ. អារម្ភជេ អាសវេ បហាយាតិ វីតិក្កមសម្ភវេ អាសវេ អាបត្តិទេសនាយ វា អាបត្តិវុដ្ឋានេន វា បជហិត្វា. បដិវិនោទេត្វាតិ សុទ្ធន្តេ ឋិតភាវបច្ចវេក្ខណេន នីហរិត្វា. ចិត្តំ បញ្ញញ្ច ភាវេតូតិ វិបស្សនាចិត្តញ្ច តំសម្បយុត្តំ បញ្ញញ្ច ភាវេតុ. សេសំ ឥមិនា ឧបាយេនេវ វេទិតព្ពន្តិ.

៣. សារន្ទទសុត្តវណ្ណនា

១៤៣. តតិយេ កាមាធិមុត្តានន្តិ វត្ថុកាមកិលេសកាមេសុ អធិមុត្តានំ. ធម្មានុធម្មប្បដិបន្នោតិ នវលោកុត្តរធម្មត្ថាយ សហសីលកំ បុព្ពភាគប្បដិបទំ បដិបន្នោ បដិបត្តិបូរកោ បុគ្គលោ ទុល្លភោ លោកស្មិំ.

៤. តិកណ្ឌកីសុត្តវណ្ណនា

១៤៤. ចតុត្ថេ អប្បដិកូលេតិ អប្បដិកូលារម្មណេ. បដិកូលសញ្ញីតិ បដិកូលន្តិ ឯវំសញ្ញី. ឯស នយោ សព្ពត្ថ. កថំ បនាយំ ឯវំ វិហរតីតិ? ឥដ្ឋស្មិំ វត្ថុស្មិំ បន អសុភាយ វា ផរតិ, អនិច្ចតោ វា ឧបសំហរតិ. ឯវំ តាវ អប្បដិកូលេ បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ. អនិដ្ឋស្មិំ វត្ថុស្មិំ មេត្តាយ វា ផរតិ, ធាតុតោ វា ឧបសំហរតិ. ឯវំ បដិកូលេ អប្បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ. ឧភយស្មិំ បន បុរិមនយស្ស ច បច្ឆិមនយស្ស ច វសេន តតិយចតុត្ថវារា វុត្តា, ឆឡង្គុបេក្ខាវសេន បញ្ចមោ. ឆឡង្គុបេក្ខា ចេសា ខីណាសវស្ស ឧបេក្ខាសទិសា, ន បន ខីណាសវុបេក្ខា. តត្ថ ឧបេក្ខកោ វិហរេយ្យាតិ មជ្ឈត្តភាវេ ឋិតោ វិហរេយ្យ. ក្វចនីតិ កិស្មិញ្ចិ អារម្មណេ. កត្ថចីតិ កិស្មិញ្ចិ បទេសេ. កិញ្ចនតិ កោចិ អប្បមត្តកោបិ. ឥតិ ឥមស្មិំ សុត្តេ បញ្ចសុ ឋានេសុ វិបស្សនាវ កថិតា. តំ អារទ្ធវិបស្សកោ ភិក្ខុ កាតុំ សក្កោតិ, ញាណវា បញ្ញុត្តរោ ពហុស្សុតសមណោបិ កាតុំ សក្កោតិ. សោតាបន្នសកទាគាមិអនាគាមិនោ កាតុំ សក្កោន្តិយេវ, ខីណាសវេ វត្តព្ពមេវ នត្ថីតិ. បញ្ចមំ ឧត្តានមេវ.

៦. មិត្តសុត្តវណ្ណនា

១៤៦. ឆដ្ឋេ កម្មន្តំ ការេតីតិ ខេត្តាទិកម្មន្តំ ការេតិ. អធិករណំ អាទិយតីតិ ចត្តារិ អធិករណានិ អាទិយតិ. បាមោក្ខេសុ ភិក្ខូសូតិ ទិសាបាមោក្ខេសុ ភិក្ខូសុ. បដិវិរុទ្ធោ ហោតីតិ បច្ចនីកគ្គាហិតាយ វិរុទ្ធោ ហោតិ. អនវត្ថចារិកន្តិ អនវត្ថានចារិកំ.

៧. អសប្បុរិសទានសុត្តវណ្ណនា

១៤៧. សត្តមេ អសក្កច្ចំ ទេតីតិ ន សក្ករិត្វា សុចិំ កត្វា ទេតិ. អចិត្តីកត្វា ទេតីតិ អចិត្តីការេន អគារវវសេន ទេតិ. អបវិទ្ធំ ទេតីតិ ន និរន្តរំ ទេតិ, អថ វា ឆឌ្ឌេតុកាមោ វិយ ទេតិ. អនាគមនទិដ្ឋិកោ ទេតីតិ កតស្ស នាម ផលំ អាគមិស្សតីតិ ន ឯវំ អាគមនទិដ្ឋិំ ន ឧប្បាទេត្វា ទេតិ.

សុក្កបក្ខេ ចិត្តីកត្វា ទេតីតិ ទេយ្យធម្មេ ច ទក្ខិណេយ្យេសុ ច ចិត្តីការំ ឧបដ្ឋបេត្វា ទេតិ. តត្ថ ទេយ្យធម្មំ បណីតំ ឱជវន្តំ កត្វា ទេន្តោ ទេយ្យធម្មេ ចិត្តីការំ ឧបដ្ឋបេតិ នាម. បុគ្គលំ វិចិនិត្វា ទេន្តោ ទក្ខិណេយ្យេសុ ចិត្តីការំ ឧបដ្ឋបេតិ នាម. សហត្ថា ទេតីតិ អាណត្តិយា បរហត្ថេន អទត្វា ‘‘អនមតគ្គេ សំសារេ វិចរន្តេន មេ ហត្ថបាទានំ អលទ្ធកាលស្ស បមាណំ នាម នត្ថិ, វដ្ដមោក្ខំ ភវនិស្សរណំ ករិស្សាមី’’តិ សហត្ថេនេវ ទេតិ. អាគមនទិដ្ឋិកោតិ ‘‘អនាគតភវស្ស បច្ចយោ ភវិស្សតី’’តិ កម្មញ្ច វិបាកញ្ច សទ្ទហិត្វា ទេតីតិ.

៨. សប្បុរិសទានសុត្តវណ្ណនា

១៤៨. អដ្ឋមេ សទ្ធាយាតិ ទានញ្ច ទានផលញ្ច សទ្ទហិត្វា. កាលេនាតិ យុត្តប្បត្តកាលេន. អនគ្គហិតចិត្តោតិ អគ្គហិតចិត្តោ មុត្តចាគោ ហុត្វា. អនុបហច្ចាតិ អនុបឃាតេត្វា គុណេ អមក្ខេត្វា. កាលាគតា ចស្ស អត្ថា បចុរា ហោន្តីតិ អត្ថា អាគច្ឆមានា វយោវុឌ្ឍកាលេ អនាគន្ត្វា យុត្តប្បត្តកាលេ បឋមវយស្មិំយេវ អាគច្ឆន្តិ ចេវ ពហូ ច ហោន្តិ.

៩. បឋមសមយវិមុត្តសុត្តវណ្ណនា

១៤៩. នវមេ សមយវិមុត្តស្សាតិ អប្បិតប្បិតក្ខណេយេវ វិក្ខម្ភិតេហិ កិលេសេហិ វិមុត្តត្តា សមយវិមុត្តិសង្ខាតាយ លោកិយវិមុត្តិយា វិមុត្តចិត្តស្ស. ទសមំ ឧត្តានត្ថមេវ.

តិកណ្ឌកីវគ្គោ បញ្ចមោ.