៤. យស្សំទិសំសុត្តវណ្ណនា

១៣៤. ចតុត្ថេ ឧភតោតិ ទ្វីហិបិ បក្ខេហិ. មាតិតោ ច បិតិតោ ចាតិ យស្ស ហិ មាតា ខត្តិយា, មាតុមាតា ខត្តិយា, តស្សាបិ មាតា ខត្តិយា. បិតា ខត្តិយោ, បិតុបិតា ខត្តិយោ, តស្សបិ បិតា ខត្តិយោ. សោ ឧភតោ សុជាតោ មាតិតោ ច បិតិតោ ច. សំសុទ្ធគហណិកោតិ សំសុទ្ធាយ មាតុកុច្ឆិយា សមន្នាគតោ. ‘‘សមវេបាកិនិយា គហណិយា’’តិ ឯត្ថ បន កម្មជតេជោធាតុ គហណីតិ វុច្ចតិ. យាវ សត្តមា បិតាមហយុគាតិ ឯត្ថ បិតុបិតា បិតាមហោ, បិតាមហស្ស យុគំ បិតាមហយុគំ. យុគន្តិ អាយុប្បមាណំ វុច្ចតិ. អភិលាបមត្តមេវ ចេតំ, អត្ថតោ បន បិតាមហោយេវ បិតាមហយុគំ. តតោ ឧទ្ធំ សព្ពេបិ បុព្ពបុរិសា បិតាមហគ្គហណេនេវ គហិតា. ឯវំ យាវ សត្តមោ បុរិសោ, តាវ សំសុទ្ធគហណិកោ, អថ វា អក្ខិត្តោ អនុបក្កុដ្ឋោ ជាតិវាទេនាតិ ទស្សេតិ. អក្ខិត្តោតិ ‘‘អបនេថ ឯតំ, កិំ ឥមិនា’’តិ ឯវំ អក្ខិត្តោ អនវក្ខិត្តោ. អនុបក្កុដ្ឋោតិ ន ឧបក្កុដ្ឋោ ន អក្កោសំ វា និន្ទំ វា បត្តបុព្ពោ. កេន ការណេនាតិ? ជាតិវាទេន, ‘‘ឥតិបិ ហីនជាតិកោ ឯសោ’’តិ ឯវរូបេន វចនេនាតិ អត្ថោ.

អឌ្ឍោតិអាទីសុ យោ កោចិ អត្តនោ សន្តកេន វិភវេន អឌ្ឍោ ហោតិ. ឥធ បន ន កេវលំ អឌ្ឍោយេវ, មហទ្ធនោ មហតា អបរិមាណសង្ខេន ធនេន សមន្នាគតោតិ អត្ថោ. បញ្ចកាមគុណវសេន មហន្តា ឧឡារា ភោគា អស្សាតិ មហាភោគោ. បរិបុណ្ណកោសកោដ្ឋាគារោតិ កោសោ វុច្ចតិ ភណ្ឌាគារំ, និទហិត្វា ឋបិតេន ធនេន បរិបុណ្ណកោសោ, ធញ្ញេន ច បរិបុណ្ណកោដ្ឋាគារោតិ អត្ថោ. អថ វា ចតុព្ពិធោ កោសោ ហត្ថី អស្សា រថា រដ្ឋន្តិ, តិវិធំ កោដ្ឋាគារំ ធនកោដ្ឋាគារំ ធញ្ញកោដ្ឋាគារំ វត្ថកោដ្ឋាគារន្តិ. តំ សព្ពម្បិ បរិបុណ្ណមស្សាតិ បរិបុណ្ណកោសកោដ្ឋាគារោ. អស្សវាយាតិ កស្សចិ ពហុម្បិ ធនំ ទេន្តស្ស សេនា ន សុណាតិ, សា អនស្សវា នាម ហោតិ. កស្សចិ អទេន្តស្សាបិ សុណាតិយេវ, អយំ អស្សវា នាម. ឱវាទបដិករាយាតិ ‘‘ឥទំ វោ កត្តព្ព, ឥទំ ន កត្តព្ព’’ន្តិ ទិន្នឱវាទករាយ. បណ្ឌិតោតិ បណ្ឌិច្ចេន សមន្នាគតោ. ព្យត្តោតិ បញ្ញាវេយ្យត្តិយេន យុត្តោ. មេធាវីតិ ឋានុប្បត្តិកបញ្ញាយ សមន្នាគតោ. បដិពលោតិ សមត្ថោ. អត្ថេ ចិន្តេតុន្តិ វឌ្ឍិអត្ថេ ចិន្តេតុំ. សោ ហិ បច្ចុប្បន្នអត្ថវសេនេវ ‘‘អតីតេបិ ឯវំ អហេសុំ, អនាគតេបិ ឯវំ ភវិស្សន្តី’’តិ ចិន្តេតិ. វិជិតាវីនន្តិ វិជិតវិជយានំ, មហន្តេន វា វិជយេន សមន្នាគតានំ. វិមុត្តចិត្តានន្តិ បញ្ចហិ វិមុត្តីហិ វិមុត្តមានសានំ.