(១៤) ៤. រាជវគ្គោ

១. បឋមចក្កានុវត្តនសុត្តវណ្ណនា

១៣១. ចតុត្ថស្ស បឋមេ ធម្មេនាតិ ទសកុសលធម្មេន. ចក្កន្តិ អាណាចក្កំ. អត្ថញ្ញូតិ រជ្ជត្ថំ ជានាតិ. ធម្មញ្ញូតិ បវេណិធម្មំ ជានាតិ. មត្តញ្ញូតិ ទណ្ឌេ វា ពលម្ហិ វា បមាណំ ជានាតិ. កាលញ្ញូតិ រជ្ជសុខានុភវនកាលំ, វិនិច្ឆយករណកាលំ, ជនបទចារិកាកាលញ្ច ជានាតិ. បរិសញ្ញូតិ អយំ បរិសា ខត្តិយបរិសា, អយំ ព្រាហ្មណវេស្សសុទ្ទសមណបរិសាតិ ជានាតិ.

តថាគតវារេ អត្ថញ្ញូតិ បញ្ច អត្ថេ ជានាតិ. ធម្មញ្ញូតិ ចត្តារោ ធម្មេ ជានាតិ. មត្តញ្ញូតិ ចតូសុ បច្ចយេសុ បដិគ្គហណបរិភោគមត្តំ ជានាតិ. កាលញ្ញូតិ អយំ កាលោ បដិសល្លីនស្ស, អយំ សមាបត្តិយា, អយំ ធម្មទេសនាយ, អយំ ជនបទចារិកាយាតិ ឯវំ កាលំ ជានាតិ. បរិសញ្ញូតិ អយំ បរិសា ខត្តិយបរិសា…បេ… អយំ សមណបរិសាតិ ជានាតិ. អនុត្តរន្តិ នវហិ លោកុត្តរធម្មេហិ អនុត្តរំ. ធម្មចក្កន្តិ សេដ្ឋចក្កំ.

២. ទុតិយចក្កានុវត្តនសុត្តវណ្ណនា

១៣២. ទុតិយេ បិតរា បវត្តិតំ ចក្កន្តិ ចក្កវត្តិម្ហិ បព្ពជិតេ វា កាលកតេ វា ចក្ករតនំ សត្តាហមត្តំ ឋត្វា អន្តរធាយតិ, កថមេស តំ អនុប្បវត្តេតិ នាម? បិតុ បវេណិយំ ឋត្វា ចក្កវត្តិវត្តំ បូរេត្វា ចក្កវត្តិរជ្ជំ ការេន្តោបិ បិតរា បវត្តិតមេវ អនុប្បវត្តេតិ នាម.

៣. ធម្មរាជាសុត្តវណ្ណនា

១៣៣. តតិយំ តិកនិបាតេ វុត្តនយមេវ. សេវិតព្ពាសេវិតព្ពេ បនេត្ថ បច្ឆិមបទទ្វយមេវ វិសេសោ. តត្ថ សម្មាអាជីវោ សេវិតព្ពោ, មិច្ឆាអាជីវោ ន សេវិតព្ពោ. សប្បាយោ គាមនិគមោ សេវិតព្ពោ, អសប្បាយោ ន សេវិតព្ពោ.

៤. យស្សំទិសំសុត្តវណ្ណនា

១៣៤. ចតុត្ថេ ឧភតោតិ ទ្វីហិបិ បក្ខេហិ. មាតិតោ ច បិតិតោ ចាតិ យស្ស ហិ មាតា ខត្តិយា, មាតុមាតា ខត្តិយា, តស្សាបិ មាតា ខត្តិយា. បិតា ខត្តិយោ, បិតុបិតា ខត្តិយោ, តស្សបិ បិតា ខត្តិយោ. សោ ឧភតោ សុជាតោ មាតិតោ ច បិតិតោ ច. សំសុទ្ធគហណិកោតិ សំសុទ្ធាយ មាតុកុច្ឆិយា សមន្នាគតោ. ‘‘សមវេបាកិនិយា គហណិយា’’តិ ឯត្ថ បន កម្មជតេជោធាតុ គហណីតិ វុច្ចតិ. យាវ សត្តមា បិតាមហយុគាតិ ឯត្ថ បិតុបិតា បិតាមហោ, បិតាមហស្ស យុគំ បិតាមហយុគំ. យុគន្តិ អាយុប្បមាណំ វុច្ចតិ. អភិលាបមត្តមេវ ចេតំ, អត្ថតោ បន បិតាមហោយេវ បិតាមហយុគំ. តតោ ឧទ្ធំ សព្ពេបិ បុព្ពបុរិសា បិតាមហគ្គហណេនេវ គហិតា. ឯវំ យាវ សត្តមោ បុរិសោ, តាវ សំសុទ្ធគហណិកោ, អថ វា អក្ខិត្តោ អនុបក្កុដ្ឋោ ជាតិវាទេនាតិ ទស្សេតិ. អក្ខិត្តោតិ ‘‘អបនេថ ឯតំ, កិំ ឥមិនា’’តិ ឯវំ អក្ខិត្តោ អនវក្ខិត្តោ. អនុបក្កុដ្ឋោតិ ន ឧបក្កុដ្ឋោ ន អក្កោសំ វា និន្ទំ វា បត្តបុព្ពោ. កេន ការណេនាតិ? ជាតិវាទេន, ‘‘ឥតិបិ ហីនជាតិកោ ឯសោ’’តិ ឯវរូបេន វចនេនាតិ អត្ថោ.

អឌ្ឍោតិអាទីសុ យោ កោចិ អត្តនោ សន្តកេន វិភវេន អឌ្ឍោ ហោតិ. ឥធ បន ន កេវលំ អឌ្ឍោយេវ, មហទ្ធនោ មហតា អបរិមាណសង្ខេន ធនេន សមន្នាគតោតិ អត្ថោ. បញ្ចកាមគុណវសេន មហន្តា ឧឡារា ភោគា អស្សាតិ មហាភោគោ. បរិបុណ្ណកោសកោដ្ឋាគារោតិ កោសោ វុច្ចតិ ភណ្ឌាគារំ, និទហិត្វា ឋបិតេន ធនេន បរិបុណ្ណកោសោ, ធញ្ញេន ច បរិបុណ្ណកោដ្ឋាគារោតិ អត្ថោ. អថ វា ចតុព្ពិធោ កោសោ ហត្ថី អស្សា រថា រដ្ឋន្តិ, តិវិធំ កោដ្ឋាគារំ ធនកោដ្ឋាគារំ ធញ្ញកោដ្ឋាគារំ វត្ថកោដ្ឋាគារន្តិ. តំ សព្ពម្បិ បរិបុណ្ណមស្សាតិ បរិបុណ្ណកោសកោដ្ឋាគារោ. អស្សវាយាតិ កស្សចិ ពហុម្បិ ធនំ ទេន្តស្ស សេនា ន សុណាតិ, សា អនស្សវា នាម ហោតិ. កស្សចិ អទេន្តស្សាបិ សុណាតិយេវ, អយំ អស្សវា នាម. ឱវាទបដិករាយាតិ ‘‘ឥទំ វោ កត្តព្ព, ឥទំ ន កត្តព្ព’’ន្តិ ទិន្នឱវាទករាយ. បណ្ឌិតោតិ បណ្ឌិច្ចេន សមន្នាគតោ. ព្យត្តោតិ បញ្ញាវេយ្យត្តិយេន យុត្តោ. មេធាវីតិ ឋានុប្បត្តិកបញ្ញាយ សមន្នាគតោ. បដិពលោតិ សមត្ថោ. អត្ថេ ចិន្តេតុន្តិ វឌ្ឍិអត្ថេ ចិន្តេតុំ. សោ ហិ បច្ចុប្បន្នអត្ថវសេនេវ ‘‘អតីតេបិ ឯវំ អហេសុំ, អនាគតេបិ ឯវំ ភវិស្សន្តី’’តិ ចិន្តេតិ. វិជិតាវីនន្តិ វិជិតវិជយានំ, មហន្តេន វា វិជយេន សមន្នាគតានំ. វិមុត្តចិត្តានន្តិ បញ្ចហិ វិមុត្តីហិ វិមុត្តមានសានំ.

៥-៦. បត្ថនាសុត្តទ្វយវណ្ណនា

១៣៥-១៣៦. បញ្ចមេ នេគមជានបទស្សាតិ និគមវាសិនោ ច រដ្ឋវាសិនោ ច ជនស្ស. ហត្ថិស្មិន្តិអាទីហិ ហត្ថិអស្សរថថរុធនុលេខមុទ្ទាគណនាទីនិ សោឡស មហាសិប្បានិ ទស្សិតានិ. អនវយោតិ សមត្ថោ បរិបុណ្ណោ. សេសមេត្ថ ហេដ្ឋា វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ. ឆដ្ឋេ ឱបរជ្ជន្តិ ឧបរាជភាវំ.

៧. អប្បំសុបតិសុត្តវណ្ណនា

១៣៧. សត្តមេ បុរិសាធិប្បាយាតិ អស្សទ្ធម្មវសេន បុរិសេ ឧប្បន្នាធិប្បាយា បុរិសជ្ឈាសយា. អាទានាធិប្បាយោតិ ឥទានិ គហេតុំ សក្ខិស្សាមិ, ឥទានិ សក្ខិស្សាមីតិ ឯវំ គហណាធិប្បាយោ. វិសំយោគាធិប្បាយោតិ ឥទានិ និព្ពានំ បាបុណិស្សាមិ, ឥទានិ បាបុណិស្សាមីតិ ឯវំ និព្ពានជ្ឈាសយោ.

៨. ភត្តាទកសុត្តវណ្ណនា

១៣៨. អដ្ឋមេ ភត្តាទកោតិ ភត្តក្ខាទកោ, ពហុភត្តភុញ្ជោតិ អត្ថោ. ឱកាសផរណោតិ ឱកាសំ ផរិត្វា អញ្ញេសំ សម្ពាធំ កត្វា ឋានេន ឱកាសផរណោ. តត្ថ តត្ថ លណ្ឌំ សារេតិ បាតេតីតិ លណ្ឌសារណោ. ឯត្តកា ហត្ថីតិ គណនកាលេ សលាកំ គណ្ហាតីតិ សលាកគ្គាហី. និសីទនសយនវសេន មញ្ចបីឋំ មទ្ទតីតិ មញ្ចបីឋមទ្ទនោ. ភិក្ខុគណនកាលេ សលាកំ គណ្ហាតីតិ សលាកគ្គាហី.

៩. អក្ខមសុត្តវណ្ណនា

១៣៩. នវមេ ហត្ថិកាយន្តិ ហត្ថិឃដំ. សេសេសុបិ ឯសេវ នយោ. សង្គាមេ អវចរន្តីតិ សង្គាមាវចរា. ឯកិស្សា វា តិណោទកទត្តិយា វិមានិតោតិ ឯកទិវសំ ឯកេន តិណោទកទានេន វិមានិតោ, ឯកទិវសមត្តំ អលទ្ធតិណោទកោតិ អត្ថោ. ឥតោ បរម្បិ ឯសេវ នយោ. ន សក្កោតិ ចិត្តំ សមាទហិតុន្តិ អារម្មណេ ចិត្តំ សម្មា ឋបេតុំ ន សក្កោតិ. សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ. ឥមស្មិំ បន សុត្តេ វដ្ដវិវដ្ដំ កថិតន្តិ វេទិតព្ពំ.

១០. សោតសុត្តវណ្ណនា

១៤០. ទសមេ ទុរុត្តានន្តិ ន សុដ្ឋុ វុត្តានំ ទោសវសេន បវត្តិតានំ ផរុសវចនានំ. ទុរាគតានន្តិ ទុក្ខុប្បាទនាការេន សោតទ្វារំ អាគតានំ. វចនបថានន្តិ វចនានំ. ទុក្ខានន្តិ ទុក្ខមានំ. តិព្ពានន្តិ ពហលានំ តាបនសភាវានំ វា. ខរានន្តិ ផរុសានំ. កដុកានន្តិ តិខិណានំ. អសាតានន្តិ អមធុរានំ. អមនាបានន្តិ មនំ អប្បាយិតុំ វឌ្ឍេតុំ អសមត្ថានំ. បាណហរានន្តិ ជីវិតហរានំ. យា សា ទិសាតិ សព្ពសង្ខារសមថាទិវសេន ទិស្សតិ អបទិស្សតីតិ និព្ពានំ ទិសាតិ វេទិតព្ពំ. យស្មា បន តំ អាគម្ម សព្ពេ សង្ខារា សមថំ គច្ឆន្តិ, តស្មា សព្ពសង្ខារសមថោតិ វុត្តំ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវ. ឥមស្មិំ បន សុត្តេ សីលសមាធិបញ្ញា មិស្សិកា កថិតាតិ.

រាជវគ្គោ ចតុត្ថោ.