(១៧) ២. បដិបទាវគ្គោ

១. សំខិត្តសុត្តវណ្ណនា

១៦១. ទុតិយស្ស បឋមេ សុខបដិក្ខេបេន ទុក្ខា បដិបជ្ជិតព្ពតោ បដិបទា ឯតិស្សាតិ ទុក្ខាបដិបទា. អសីឃប្បវត្តិតាយ គរុភាវេន ទន្ធា អភិញ្ញា ឯតិស្សាតិ ទន្ធាភិញ្ញា. ឥមិនាវ នយេន សព្ពបទេសុ អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

២. វិត្ថារសុត្តវណ្ណនា

១៦២. ទុតិយេ អភិក្ខណន្តិ អភិណ្ហំ. អានន្តរិយន្តិ អនន្តរវិបាកទាយកំ មគ្គសមាធិំ. អាសវានំ ខយាយាតិ អរហត្តផលត្ថាយ. បញ្ចិន្ទ្រិយានីតិ វិបស្សនាបញ្ចមកានិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ. បញ្ញិន្ទ្រិយន្តិ ហិ ឯត្ថ វិបស្សនាបញ្ញាវ បញ្ញិន្ទ្រិយន្តិ អធិប្បេតំ. សេសមេត្ថ បាឡិវសេន ឧត្តានមេវ.

ឥមាសំ បន បដិបទានំ អយំ អាវិភាវកថា – ឥធ ភិក្ខុ បុព្ពេ អកតាភិនិវេសោ បុព្ពភាគេ រូបបរិគ្គហេ កិលមតិ, អរូបបរិគ្គហេ កិលមតិ, បច្ចយបរិគ្គហេ កិលមតិ, តីសុ អទ្ធាសុ កិលមតិ, មគ្គាមគ្គេ កិលមតិ. ឯវំ បញ្ចសុ ឋានេសុ កិលមន្តោ វិបស្សនំ បាបុណាតិ. វិបស្សនំ បត្វាបិ ឧទយព្ពយានុបស្សនេ, ភង្គានុបស្សនេ, ភយតុបដ្ឋានេ, អាទីនវានុបស្សនេ, និព្ពិទានុបស្សនេ, មុច្ចិតុកម្យតាញាណេ, សង្ខារុបេក្ខាញាណេ, អនុលោមញាណេ, គោត្រភុញាណេតិ ឥមេសុ នវសុ វិបស្សនាញាណេសុបិ កិលមិត្វាវ លោកុត្តរមគ្គំ បាបុណាតិ. តស្ស សោ លោកុត្តរមគ្គោ ឯវំ ទុក្ខេន គរុភាវេន សច្ឆិកតត្តា ទុក្ខបដិបទោ ទន្ធាភិញ្ញោ នាម ជាតោ. យោ បន បុព្ពភាគេ បញ្ចសុ ញាណេសុ កិលមន្តោ អបរភាគេ នវសុ វិបស្សនាញាណេសុ អកិលមិត្វាវ មគ្គំ សច្ឆិករោតិ, តស្ស សោ មគ្គោ ឯវំ ទុក្ខេន អគរុភាវេន សច្ឆិកតត្តា ទុក្ខបដិបទោ ខិប្បាភិញ្ញោ នាម ជាតោ. ឥមិនា ឧបាយេន ឥតរាបិ ទ្វេ វេទិតព្ពា.

គោណបរិយេសកឧបមាហិ ចេតា វិភាវេតព្ពា – ឯកស្ស ហិ បុរិសស្ស ចត្តារោ គោណា បលាយិត្វា អដវិំ បវិដ្ឋា. សោ សកណ្ដកេ សគហនេ វនេ តេ បរិយេសន្តោ គហនមគ្គេនេវ កិច្ឆេន កសិរេន គន្ត្វា គហនដ្ឋានេយេវ និលីនេ គោណេបិ កិច្ឆេន កសិរេន អទ្ទស. ឯកោ កិច្ឆេន គន្ត្វា អព្ភោកាសេ ឋិតេ ខិប្បមេវ អទ្ទស. អបរោ អព្ភោកាសមគ្គេន សុខេន គន្ត្វា គហនដ្ឋានេ និលីនេ កិច្ឆេន កសិរេន អទ្ទស. អបរោ អព្ភោកាសមគ្គេនេវ សុខេន គន្ត្វា អព្ភោកាសេ ឋិតេយេវ ខិប្បំ អទ្ទស. តត្ថ ចត្តារោ គោណា វិយ ចត្តារោ អរិយមគ្គា ទដ្ឋព្ពា, គោណបរិយេសកោ បុរិសោ វិយ យោគាវចរោ, គហនមគ្គេន កិច្ឆេន កសិរេន គមនំ វិយ បុព្ពភាគេ បញ្ចសុ ញាណេសុ កិលមតោ ទុក្ខាបដិបទា. គហនដ្ឋានេ និលីនានំ កិច្ឆេនេវ ទស្សនំ វិយ អបរភាគេ នវសុ ញាណេសុ កិលមន្តស្ស អរិយមគ្គានំ ទស្សនំ. ឥមិនា ឧបាយេន សេសឧបមាបិ យោជេតព្ពា.

៣. អសុភសុត្តវណ្ណនា

១៦៣. តតិយេ អសុភានុបស្សី កាយេ វិហរតីតិ អត្តនោ ករជកាយេ ‘‘យថា ឯតំ, តថា ឥទ’’ន្តិ ឥមិនា នយេន ពហិទ្ធា ទិដ្ឋានំ ទសន្នំ អសុភានំ ឧបសំហរណវសេន អសុភានុបស្សី វិហរតិ, អត្តនោ កាយំ អសុភតោ បដិកូលតោ ញាណេន បស្សតីតិ អត្ថោ. អាហារេ បដិកូលសញ្ញីតិ នវន្នំ បាដិកុល្យានំ វសេន កពឡីការាហារេ បដិកូលសញ្ញី. សព្ពលោកេ អនភិរតិសញ្ញីតិ សព្ពស្មិម្បិ តេធាតុកេ លោកសន្និវាសេ អនភិរតាយ ឧក្កណ្ឋិតសញ្ញាយ សមន្នាគតោ. សព្ពសង្ខារេសុ អនិច្ចានុបស្សីតិ សព្ពេបិ តេភូមកសង្ខារេ អនិច្ចតោ អនុបស្សន្តោ. មរណសញ្ញាតិ មរណំ អារព្ភ ឧប្បន្នសញ្ញា. អជ្ឈត្តំ សូបដ្ឋិតា ហោតីតិ និយកជ្ឈត្តេ សុដ្ឋុ ឧបដ្ឋិតា ហោតិ. ឯត្តាវតា ពលវវិបស្សនា កថិតា. សេខពលានីតិ សិក្ខនកានំ ពលានិ. សេសមេត្ថ បាឡិវសេន ឧត្តានមេវ. ‘‘អសុភានុបស្សី’’តិអាទីនិ បន ទុក្ខាយ បដិបទាយ ទស្សនត្ថំ វុត្តានិ, បឋមជ្ឈានាទីនិ សុខាយ. អសុភាទីនិ ហិ បដិកូលារម្មណានិ, តេសុ បន បកតិយាវ សម្បិយាយមានំ ចិត្តំ អល្លីយតិ. តស្មា តានិ ភាវេន្តោ ទុក្ខបដិបទំ បដិបន្នោ នាម ហោតិ. បឋមជ្ឈានាទីនិ បណីតសុខានិ, តស្មា តានិ បដិបន្នោ សុខបដិបទំ បដិបន្នោ នាម ហោតិ.

អយំ បនេត្ថ សព្ពសាធារណា ឧបមា – សង្គាមាវចរបុរិសោ ហិ ផលកកោដ្ឋកំ កត្វា បញ្ចាវុធានិ សន្នយ្ហិត្វា សង្គាមំ បវិសតិ, សោ អន្តរា វិស្សមិតុកាមោ ផលកកោដ្ឋកំ បវិសិត្វា វិស្សមតិ ចេវ បានភោជនាទីនិ ច បដិសេវតិ. តតោ បុន សង្គាមំ បវិសិត្វា កម្មំ ករោតិ. តត្ថ សង្គាមោ វិយ កិលេសសង្គាមោ ទដ្ឋព្ពោ, ផលកកោដ្ឋកោ វិយ បញ្ចនិស្សយពលានិ, សង្គាមបវិសនបុរិសោ វិយ យោគាវចរោ, បញ្ចាវុធសន្នាហោ វិយ វិបស្សនាបញ្ចមានិ ឥន្ទ្រិយានិ, សង្គាមំ បវិសនកាលោ វិយ វិបស្សនាយ កម្មករណកាលោ, វិស្សមិតុកាមស្ស ផលកកោដ្ឋកំ បវិសិត្វា វិស្សមនបានភោជនានិ បដិសេវនកាលោ វិយ វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តស្ស ចិត្តុប្បាទស្ស និរស្សាទក្ខណេ បញ្ច ពលានិ និស្សាយ ចិត្តំ សម្បហំសនកាលោ, វិស្សមិត្វា ខាទិត្វា បិវិត្វា ច បុន សង្គាមស្ស បវិសនកាលោ វិយ បញ្ចហិ ពលេហិ ចិត្តំ សម្បហំសេត្វា បុន វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តស្ស វិវដ្ដេត្វា អរហត្តគ្គហណកាលោ វេទិតព្ពោ. ឥមស្មិំ បន សុត្តេ ពលានិ ចេវ ឥន្ទ្រិយានិ ច មិស្សកានេវ កថិតានីតិ.

៤. បឋមខមសុត្តវណ្ណនា

១៦៤. ចតុត្ថេ អក្ខមាតិ អនធិវាសិកបដិបទា. ខមាតិ អធិវាសិកបដិបទា. ទមាតិ ឥន្ទ្រិយទមនបដិបទា. សមាតិ អកុសលវិតក្កានំ វូបសមនបដិបទា. រោសន្តំ បដិរោសតីតិ ឃដ្ដេន្តំ បដិឃដ្ដេតិ. ភណ្ឌន្តំ បដិភណ្ឌតីតិ បហរន្តំ បដិបហរតិ. បញ្ចមឆដ្ឋានិ ឧត្តានត្ថានេវ.

៧. មហាមោគ្គល្លានសុត្តវណ្ណនា

១៦៧. សត្តមេ មហាមោគ្គល្លានត្ថេរស្ស ហេដ្ឋិមា តយោ មគ្គា សុខបដិបទា ទន្ធាភិញ្ញា អហេសុំ, អរហត្តមគ្គោ ទុក្ខបដិបទោ ខិប្បាភិញ្ញោ. តស្មា ឯវមាហ – ‘‘យាយំ បដិបទា ទុក្ខា ខិប្បាភិញ្ញា, ឥមំ មេ បដិបទំ អាគម្ម អនុបាទាយ អាសវេហិ ចិត្តំ វិមុត្ត’’ន្តិ.

៨. សារិបុត្តសុត្តវណ្ណនា

១៦៨. អដ្ឋមេ ធម្មសេនាបតិត្ថេរស្ស ហេដ្ឋិមា តយោ មគ្គា សុខបដិបទា ទន្ធាភិញ្ញា, អរហត្តមគ្គោ សុខបដិបទោ ខិប្បាភិញ្ញោ. តស្មា ‘‘យាយំ បដិបទា សុខា ខិប្បាភិញ្ញា’’តិ អាហ. ឥមេសុ បន ទ្វីសុបិ សុត្តេសុ មិស្សិកាវ បដិបទា កថិតាតិ វេទិតព្ពា.

៩. សសង្ខារសុត្តវណ្ណនា

១៦៩. នវមេ បឋមទុតិយបុគ្គលា សុក្ខវិបស្សកា សសង្ខារេន សប្បយោគេន សង្ខារនិមិត្តំ ឧបដ្ឋបេន្តិ. តេសុ ឯកោ វិបស្សនិន្ទ្រិយានំ ពលវត្តា ឥធេវ កិលេសបរិនិព្ពានេន បរិនិព្ពាយតិ, ឯកោ ឥន្ទ្រិយានំ ទុព្ពលតាយ ឥធ អសក្កោន្តោ អនន្តរេ អត្តភាវេ តទេវ មូលកម្មដ្ឋានំ បដិលភិត្វា សសង្ខារេន សប្បយោគេន សង្ខារនិមិត្តំ ឧបដ្ឋបេត្វា កិលេសបរិនិព្ពានេន បរិនិព្ពាយតិ, តតិយចតុត្ថា សមថយានិកា. តេសំ ឯកោ អសង្ខារេន អប្បយោគេន ឥន្ទ្រិយានំ ពលវត្តា ឥធេវ កិលេសេ ខេបេតិ, ឯកោ ឥន្ទ្រិយានំ ទុព្ពលត្តា ឥធ អសក្កោន្តោ អនន្តរេ អត្តភាវេ តទេវ មូលកម្មដ្ឋានំ បដិលភិត្វា អសង្ខារេន អប្បយោគេន កិលេសេ ខេបេតីតិ វេទិតព្ពោ.

១០. យុគនទ្ធសុត្តវណ្ណនា

១៧០. ទសមេ សមថបុព្ពង្គមន្តិ សមថំ បុព្ពង្គមំ បុរេចារិកំ កត្វា. មគ្គោ សញ្ជាយតីតិ បឋមោ លោកុត្តរមគ្គោ និព្ពត្តតិ. សោ តំ មគ្គន្តិ ឯកចិត្តក្ខណិកមគ្គស្ស អាសេវនាទីនិ នាម នត្ថិ, ទុតិយមគ្គាទយោ បន ឧប្បាទេន្តោ តមេវ អាសេវតិ ភាវេតិ ពហុលីករោតីតិ វុច្ចតិ. វិបស្សនាបុព្ពង្គមន្តិ វិបស្សនំ បុព្ពង្គមំ បុរេចារិកំ កត្វា សមថំ ភាវេតិ, បកតិយា វិបស្សនាលាភី វិបស្សនាយ ឋត្វា សមាធិំ ឧប្បាទេតីតិ អត្ថោ.

យុគនទ្ធំ ភាវេតីតិ យុគនទ្ធំ កត្វា ភាវេតិ. តត្ថ តេនេវ ចិត្តេន សមាបត្តិំ សមាបជ្ជិត្វា តេនេវ សង្ខារេ សម្មសិតុំ ន សក្កា. អយំ បន យាវតា សមាបត្តិយោ សមាបជ្ជតិ, តាវតា សង្ខារេ សម្មសតិ. យាវតា សង្ខារេ សម្មសតិ, តាវតា សមាបត្តិយោ សមាបជ្ជតិ. កថំ? បឋមជ្ឈានំ សមាបជ្ជតិ, តតោ វុដ្ឋាយ សង្ខារេ សម្មសតិ, សង្ខារេ សម្មសិត្វា ទុតិយជ្ឈានំ សមាបជ្ជតិ. តតោ វុដ្ឋាយ បុន សង្ខារេ សម្មសតិ. សង្ខារេ សម្មសិត្វា តតិយជ្ឈានំ…បេ… នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនសមាបត្តិំ សមាបជ្ជតិ, តតោ វុដ្ឋាយ សង្ខារេ សម្មសតិ. ឯវមយំ សមថវិបស្សនំ យុគនទ្ធំ ភាវេតិ នាម.

ធម្មុទ្ធច្ចវិគ្គហិតន្តិ សមថវិបស្សនាធម្មេសុ ទសវិបស្សនុបក្កិលេសសង្ខាតេន ឧទ្ធច្ចេន វិគ្គហិតំ, សុគ្គហិតន្តិ អត្ថោ. សោ, អាវុសោ, សមយោតិ ឥមិនា សត្តន្នំ សប្បាយានំ បដិលាភកាលោ កថិតោ. យំ តំ ចិត្តន្តិ យស្មិំ សមយេ តំ វិបស្សនាវីថិំ ឱក្កមិត្វា បវត្តំ ចិត្តំ. អជ្ឈត្តមេវ សន្តិដ្ឋតីតិ វិបស្សនាវីថិំ បច្ចោត្ថរិត្វា តស្មិំយេវ គោចរជ្ឈត្តសង្ខាតេ អារម្មណេ សន្តិដ្ឋតិ. សន្និសីទតីតិ អារម្មណវសេន សម្មា និសីទតិ. ឯកោទិ ហោតីតិ ឯកគ្គំ ហោតិ. សមាធិយតីតិ សម្មា អាធិយតិ សុដ្ឋបិតំ ហោតិ. សេសមេត្ថ ឧត្តានត្ថមេវ.

បដិបទាវគ្គោ ទុតិយោ.