(៨) ៣. អបណ្ណកវគ្គោ

១. បធានសុត្តវណ្ណនា

៧១. តតិយវគ្គស្ស បឋមេ អបណ្ណកប្បដិបទន្តិ អវិរទ្ធប្បដិបទំ. យោនិ ចស្ស អារទ្ធា ហោតីតិ ការណញ្ចស្ស បរិបុណ្ណំ ហោតិ. អាសវានំ ខយាយាតិ អរហត្តត្ថាយ. ទុតិយំ ឧត្តានមេវ.

៣. សប្បុរិសសុត្តវណ្ណនា

៧៣. តតិយេ អវណ្ណោតិ អគុណោ. បាតុ ករោតីតិ កថេតិ, បាកដំ ករោតិ. បញ្ហាភិនីតោតិ បញ្ហត្ថាយ អភិនីតោ. អហាបេត្វា អលម្ពិត្វាតិ អបរិហីនំ អលម្ពិតំ កត្វា. ឯត្ថ ច អសប្បុរិសោ បាបិច្ឆតាយ អត្តនោ អវណ្ណំ ឆាទេតិ, សប្បុរិសោ លជ្ជិតាយ អត្តនោ វណ្ណំ. ឥទានិ យស្មា អសប្បុរិសោ ហិរោត្តប្បរហិតោ សំវាសេន អវជានាតិ, សប្បុរិសោ បន ហិរោត្តប្បសមន្នាគតោ សំវាសេនាបិ នាវជានាតិ. តស្មា អសប្បុរិសភាវសាធកំ អធុនាគតវធុកោបម្មំ ទស្សេតុំ សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, វធុកាតិអាទិមាហ. តត្ថ វធុកាតិ សុណិសា. តិព្ពន្តិ ពហលំ. សេសមេត្ថ ឧត្តានត្ថមេវាតិ.

៤-៥. អគ្គសុត្តទ្វយវណ្ណនា

៧៤-៧៥. ចតុត្ថេ សីលគ្គន្តិ អគ្គប្បត្តំ ឧត្តមសីលំ. ឯសេវ នយោ សព្ពត្ថ. បញ្ចមេ រូបគ្គន្តិ យំ រូបំ សម្មសិត្វា អរហត្តំ បាបុណាតិ, ឥទំ រូបគ្គំ នាម. សេសេសុបិ ឯសេវ នយោ. ភវគ្គន្តិ ឯត្ថ បន យស្មិំ អត្តភាវេ ឋិតោ អរហត្តំ បាបុណាតិ, ឯតំ ភវគ្គំ នាមាតិ.

៦. កុសិនារសុត្តវណ្ណនា

៧៦. ឆដ្ឋេ ឧបវត្តនេតិ បាចីនគតាយ សាលបន្តិយា ឧត្តរេន និវត្តិត្វា ឋិតាយ វេមជ្ឈដ្ឋានេ. អន្តរេន យមកសាលានន្តិ ទ្វិន្នំ សាលរុក្ខានំ អន្តរេ. កង្ខាតិ ទ្វេឡ្ហកំ. វិមតីតិ វិនិច្ឆិតុំ អសមត្ថតា. ‘‘ពុទ្ធោ នុ ខោ ន ពុទ្ធោ នុ ខោ, ធម្មោ នុ ខោ ន ធម្មោ នុ ខោ, សង្ឃោ នុ ខោ ន សង្ឃោ នុ ខោ, មគ្គោ នុ ខោ ន មគ្គោ នុ ខោ, បដិបទា នុ ខោ ន បដិបទា នុ ខោ’’តិ យស្ស សំសយោ ឧប្បជ្ជេយ្យ, តំ វោ វទាមិ បុច្ឆថ, ភិក្ខវេតិ អយមេត្ថ សង្ខេបត្ថោ. សត្ថុគារវេនបិ ន បុច្ឆេយ្យាថាតិ ‘‘មយំ សត្ថុ សន្តិកេ បព្ពជិម្ហ, ចត្តារោ បច្ចយាបិ នោ សត្ថុ សន្តកាវ. តេ មយំ ឯត្តកំ កាលំ កង្ខំ អកត្វា ន អរហាម អជ្ជ បច្ឆិមេ កាលេ កង្ខំ កាតុ’’ន្តិ សចេ ឯវំ សត្ថរិ គារវេន ន បុច្ឆថ. សហាយកោបិ, ភិក្ខវេ, សហាយកស្ស អារោចេតូតិ តុម្ហាកំ យោ យស្ស ភិក្ខុស្ស សន្ទិដ្ឋោ សម្ភត្តោ, សោ តស្ស អារោចេតុ, អហំ ឯកស្ស ភិក្ខុស្ស កថេស្សាមិ, តស្ស កថំ សុត្វា សព្ពេ និក្កង្ខា ភវថាតិ ទស្សេតិ. ឯវំ បសន្នោតិ ឯវំ សទ្ទហាមិ អហន្តិ អត្ថោ. ញាណមេវាតិ និក្កង្ខភាវបច្ចក្ខករណញាណំយេវ ឯត្ថ តថាគតស្ស, ន សទ្ធាមត្តន្តិ អត្ថោ. ឥមេសញ្ហិ, អានន្ទាតិ ឥមេសំ អន្តោសាណិយំ និសិន្នានំ បញ្ចន្នំ ភិក្ខុសតានំ. យោ បច្ឆិមកោតិ យោ គុណវសេន បច្ឆិមកោ, អានន្ទត្ថេរំយេវ សន្ធាយាហ.

៧. អចិន្តេយ្យសុត្តវណ្ណនា

៧៧. សត្តមេ អចិន្តេយ្យានីតិ ចិន្តេតុំ អយុត្តានិ. ន ចិន្តេតព្ពានីតិ អចិន្តេយ្យត្តាយេវ ន ចិន្តេតព្ពានិ. យានិ ចិន្តេន្តោតិ យានិ ការណានិ ចិន្តេន្តោ. ឧម្មាទស្សាតិ ឧម្មត្តកភាវស្ស. វិឃាតស្សាតិ ទុក្ខស្ស. ពុទ្ធវិសយោតិ ពុទ្ធានំ វិសយោ, សព្ពញ្ញុតញ្ញាណាទីនំ ពុទ្ធគុណានំ បវត្តិ ច អានុភាវោ ច. ឈានវិសយោតិ អភិញ្ញាឈានវិសយោ. កម្មវិបាកោតិ ទិដ្ឋធម្មវេទនីយាទីនំ កម្មានំ វិបាកោ. លោកចិន្តាតិ ‘‘កេន នុ ខោ ចន្ទិមសូរិយា កតា, កេន មហាបថវី, កេន មហាសមុទ្ទោ, កេន សត្តា ឧប្បាទិតា, កេន បព្ពតា, កេន អម្ពតាលនាឡិកេរាទយោ’’តិ ឯវរូបា លោកចិន្តា.

៨. ទក្ខិណសុត្តវណ្ណនា

៧៨. អដ្ឋមេ ទក្ខិណាវិសុទ្ធិយោតិ ទានសង្ខាតាយ ទក្ខិណាយ វិសុជ្ឈនការណានិ. ទាយកតោ វិសុជ្ឈតីតិ មហប្ផលភាវេន វិសុជ្ឈតិ, មហប្ផលា ហោតីតិ អត្ថោ. កល្យាណធម្មោតិ សុចិធម្មោ. បាបធម្មោតិ លាមកធម្មោ. ទាយកតោ វិសុជ្ឈតីតិ ឯត្ថ វេស្សន្តរមហារាជា កថេតព្ពោ. សោ ហិ ជូជកព្រាហ្មណស្ស ទារកេ ទត្វា មហាបថវិំ កម្បេសិ. បដិគ្គាហកតោ វិសុជ្ឈតីតិ ឯត្ថ កល្យាណីនទីមុខទ្វារវាសី កេវដ្ដោ កថេតព្ពោ. សោ កិរ ទីឃសុមត្ថេរស្ស តិក្ខត្តុំ បិណ្ឌបាតំ ទត្វា មរណមញ្ចេ និបន្នោ ‘‘អយ្យស្ស មំ ទីឃសុមត្ថេរស្ស ទិន្នបិណ្ឌបាតោ ឧទ្ធរតី’’តិ អាហ. នេវ ទាយកតោតិ ឯត្ថ វឌ្ឍមានវាសី លុទ្ទកោ កថេតព្ពោ. សោ កិរ បេតទក្ខិណំ ទេន្តោ ឯកស្ស ទុស្សីលស្សេវ តយោ វារេ អទាសិ. តតិយវារេ ‘‘អមនុស្សោ ទុស្សីលោ មំ វិលុម្បតី’’តិ វិរវិ. ឯកស្ស សីលវតោ ភិក្ខុនោ ទត្វា បាបិតកាលេយេវស្ស បាបុណិ. ទាយកតោ ចេវ វិសុជ្ឈតិ បដិគ្គាហកតោ ចាតិ ឯត្ថ អសទិសទានំ កថេតព្ពន្តិ.

៩. វណិជ្ជសុត្តវណ្ណនា

៧៩. នវមេ តាទិសា វាតិ តំសទិសាវ តំសរិក្ខកាវ. ឆេទគាមិនី ហោតីតិ ឆេទំ គច្ឆតិ. យំ បត្ថិតំ, តំ សព្ពំ នស្សតីតិ អត្ថោ. ន យថាធិប្បាយា ហោតីតិ យថាជ្ឈាសយា ន ហោតិ. បរាធិប្បាយា ហោតីតិ បរជ្ឈាសយា អជ្ឈាសយតោ អធិកតរផលា ហោតិ. សមណំ វា ព្រាហ្មណំ វាតិ ឯត្ថ សមិតបាបពាហិតបាបតាហិ សមណព្រាហ្មណតា វេទិតព្ពា. វទតុ, ភន្តេ, បច្ចយេនាតិ, ភន្តេ, ចតុព្ពិធេន ចីវរាទិនា បច្ចយេន វទេយ្យាសីតិ ឯវំ បវារេតិ និមន្តេតិ. យេន បវារេតីតិ បរិច្ឆិន្ទិត្វា យត្តកេន បវារេតិ. តំ ន ទេតីតិ តំ សព្ពសោវ ន ទេតិ. ន យថាធិប្បាយំ ទេតីតិ យថា តស្ស អជ្ឈាសយោ, ឯវំ ទាតុំ ន សក្កោតិ, ហាបេត្វា អប្បកំ ទេតិ. យថាធិប្បាយំ ទេតីតិ យត្តកំ សោ ឥច្ឆតិ, តត្តកមេវ ទេតិ. បរាធិប្បាយំ ទេតីតិ អប្បកំ បវារេត្វា អវត្ថរិត្វា ពហុំ ទេតិ.

១០. កម្ពោជសុត្តវណ្ណនា

៨០. ទសមេ នេវ សភាយំ និសីទតីតិ វិនិច្ឆយករណត្ថំ វិនិច្ឆយសភាយំ នេវ និសីទតិ. ន កម្មន្តំ បយោជេតីតិ កសិវណិជ្ជាទិមហាកម្មន្តំ នប្បយោជេតិ. ន កម្ពោជំ គច្ឆតីតិ ភោគេ សម្ភរណត្ថាយ កម្ពោជរដ្ឋំ ន គច្ឆតិ. ទេសនាមត្តមេវ ចេតំ, យំ កិញ្ចិ តិរោរដ្ឋំ ន គច្ឆតីតិ អត្ថោ. កោធនោតិអាទីសុ កោធនតាយ កោធបរិយុដ្ឋិតោ អត្ថានត្ថំ ន ជានាតិ, ឥស្សុកិតាយ បរសម្បត្តិំ ន សហតិ, មច្ឆរិតាយ ធនំ ទត្វា កិច្ចំ កាតុំ ន សក្កោតិ, និប្បញ្ញតាយ កិច្ចំ សំវិធាតុំ ន សក្កោតិ. តស្មា ឯតានិ សភានិសីទនាទីនិ ន ករោតីតិ.

អបណ្ណកវគ្គោ តតិយោ.