(៧) ២. បត្តកម្មវគ្គោ

១. បត្តកម្មសុត្តវណ្ណនា

៦១. ទុតិយស្ស បឋមេ អនិដ្ឋបដិក្ខេបេន ឥដ្ឋា. មនេ កមន្តិ បវិសន្តីតិ កន្តា. មនំ អប្បាយន្តិ បវឌ្ឍេន្តីតិ មនាបា. ទុល្លភាតិ បរមទុល្លភា. ភោគាតិ ភុញ្ជិតព្ពា រូបាទយោ វិសយា. សហធម្មេនាតិ ធម្មេនេវ សទ្ធិំ ឧប្បជ្ជន្តុ, មា ធម្មូបឃាតំ កត្វា អធម្មេនាតិ. អថវា សហធម្មេនាតិ សការណេន, តេន តេន សេនាបតិសេដ្ឋិដ្ឋានាទិការណេន សទ្ធិំយេវ ឧប្បជ្ជន្តូតិ អត្ថោ. យសោតិ បរិវារសម្បត្តិ. សហ ញាតីភីតិ ញាតកេហិ សទ្ធិំ. សហ ឧបជ្ឈាយេហីតិ សុខទុក្ខេសុ ឧបនិជ្ឈាយិតព្ពត្តា ឧបជ្ឈាយសង្ខាតេហិ សន្ទិដ្ឋសម្ភត្តេហិ សទ្ធិំ.

អកិច្ចំ ករោតីតិ អកាតព្ពំ ករោតិ. កិច្ចំ អបរាធេតីតិ កត្តព្ពយុត្តកំ កិច្ចំ អករោន្តោ តំ អបរាធេតិ នាម. ធំសតីតិ បតតិ បរិហាយតិ. អភិជ្ឈាវិសមលោភន្តិ អភិជ្ឈាសង្ខាតំ វិសមលោភំ. បជហតីតិ នុទតិ នីហរតិ. មហាបញ្ញោតិ មហន្តបញ្ញោ. បុថុបញ្ញោតិ បុថុលបញ្ញោ. អាបាតទសោតិ តំ តំ អត្ថំ អាបាតេតិ តមេវ បស្សតិ, សុខុមម្បិស្ស អត្ថជាតំ អាបាតំ អាគច្ឆតិយេវាតិ អត្ថោ.

ឧដ្ឋានវីរិយាធិគតេហីតិ ឧដ្ឋានសង្ខាតេន វីរិយេន អធិគតេហិ. ពាហាពលបរិចិតេហីតិ ពាហាពលេន បរិចិតេហិ វឌ្ឍិតេហិ. សេទាវក្ខិត្តេហីតិ អវក្ខិត្តសេទេហិ, សេទំ មុញ្ចិត្វា វាយាមេន បយោគេន សមធិគតេហីតិ អត្ថោ. ធម្មិកេហីតិ ធម្មយុត្តេហិ. ធម្មលទ្ធេហីតិ ទសកុសលកម្មបថធម្មេ អកោបេត្វា លទ្ធេហិ. បត្តកម្មានីតិ យុត្តកម្មានិ អនុច្ឆវិកកម្មានិ. សុខេតីតិ សុខិតំ ករោតិ. បីណេតីតិ បីណិតំ ពលសម្បន្នំ ករោតិ. ឋានគតំ ហោតីតិ ការណគតំ ហោតិ. កិំ បន តន្តិ? ចតូសុ បត្តកម្មេសុ ឯកំ ភោគេហិ កត្តព្ពកម្មំ ភោគជាតមេវ ឋានគតំ. បត្តគតន្តិ យុត្តប្បត្តដ្ឋានគតំ. អាយតនសោ បរិភុត្តន្តិ ការណេនេវ បរិភុត្តំ ភោគជាតំ ហោតិ.

បរិយោធាយ សំវត្តតីតិ បិទហិត្វា វត្តតិ. យថា អគ្គិអាទីហិ ឧប្បន្នាសុ អាបទាសុ, ឯវំ អាទិត្តគេហនិព្ពាបនាទីនំ អត្ថាយ ធនបរិច្ចាគំ កត្វា តាសំ អាបទានំ មគ្គំ បិទហតិ និវារេតិ. សោត្ថិំ អត្តានំ ករោតីតិ និរុបទ្ទវំ ខេមំ អត្តានំ ករោតិ. ញាតិពលិន្តិ ញាតកានំ ពលិំ. អតិថិពលិន្តិ អាគន្តុកានំ ពលិំ. បុព្ពបេតពលិន្តិ បរលោកគតានំ ញាតកានំ ពលិំ. រាជពលិន្តិ រញ្ញោ កត្តព្ពយុត្តកំ រាជពលិំ. ទេវតាពលិន្តិ ទេវតានំ កត្តព្ពពលិំ. សព្ពមេតំ តេសំ តេសំ យថានុច្ឆវិកវសេន ទាតព្ពទានស្ស អធិវចនំ.

ខន្តិសោរច្ចេ និវិដ្ឋាតិ អធិវាសនក្ខន្តិយញ្ច សុសីលតាយ ច និវិដ្ឋា. ឯកមត្តានំ ទមេន្តីតិ ឯកំ អត្តនោវ អត្តភាវំ ឥន្ទ្រិយទមេន ទមេន្តិ. សមេន្តីតិ អត្តនោ ចិត្តំ កិលេសវូបសមនេន សមេន្តិ. បរិនិព្ពាបេន្តីតិ កិលេសបរិនិព្ពានេនេវ បរិនិព្ពាបេន្តិ. ឧទ្ធគ្គិកន្តិអាទីសុ ឧបរូបរិភូមីសុ ផលទានវសេន ឧទ្ធមគ្គមស្សាតិ ឧទ្ធគ្គិកា. សគ្គស្ស ហិតាតិ តត្រុបបត្តិជននតោ សោវគ្គិកា. និព្ពត្តនិព្ពត្តដ្ឋានេ សុខោវ វិបាកោ អស្សាតិ សុខវិបាកា. សុដ្ឋុ អគ្គានំ ទិព្ពវណ្ណាទីនំ ទសន្នំ វិសេសានំ និព្ពត្តនតោ សគ្គសំវត្តនិកា, ឯវរូបំ ទក្ខិណំ បតិដ្ឋាបេតីតិ អត្ថោ.

អរិយធម្មេ ឋិតោតិ បញ្ចសីលធម្មេ បតិដ្ឋិតោ. បេច្ច សគ្គេ បមោទតីតិ បរលោកំ គន្ត្វា យត្ថ សគ្គេ បដិសន្ធិំ គណ្ហាតិ, តត្ថ មោទតិ. សោតាបន្នសកទាគាមិនោ វា ហោន្តុ អនាគាមី វា, សព្ពេសំ អយំ បដិបទា លព្ភតេវាតិ.

២. អានណ្យសុត្តវណ្ណនា

៦២. ទុតិយេ អធិគមនីយានីតិ បត្តព្ពានិ. កាមភោគិនាតិ វត្ថុកាមេ ច កិលេសកាមេ ច បរិភុញ្ជន្តេន. អត្ថិសុខាទីសុ អត្ថីតិ ឧប្បជ្ជនកសុខំ អត្ថិសុខំ នាម. ភោគេ បរិភុញ្ជន្តស្ស ឧប្បជ្ជនកសុខំ ភោគសុខំ នាម. អនណោស្មីតិ ឧប្បជ្ជនកសុខំ អានណ្យសុខំ នាម. និទ្ទោសោ អនវជ្ជោស្មីតិ ឧប្បជ្ជនកសុខំ អនវជ្ជសុខំ នាម.

ភុញ្ជន្តិ ភុញ្ជមានោ. បញ្ញា វិបស្សតីតិ បញ្ញាយ វិបស្សតិ. ឧភោ ភាគេតិ ទ្វេ កោដ្ឋាសេ, ហេដ្ឋិមានិ តីណិ ឯកំ កោដ្ឋាសំ, អនវជ្ជសុខំ ឯកំ កោដ្ឋាសន្តិ ឯវំ បញ្ញាយ បស្សមានោ ទ្វេ កោដ្ឋាសេ ជានាតីតិ អត្ថោ. អនវជ្ជសុខស្សេតន្តិ ឯតំ តិវិធម្បិ សុខំ អនវជ្ជសុខស្ស សោឡសិំ កលំ នាគ្ឃតីតិ.

៣. ព្រហ្មសុត្តវណ្ណនា

៦៣. តតិយំ តិកនិបាតេ វណ្ណិតមេវ. សបុព្ពទេវតានីតិ បទមត្តមេវ ឯត្ថ វិសេសោតិ. ចតុត្ថេ សព្ពំ ឧត្តានត្ថមេវ.

៥. រូបសុត្តវណ្ណនា

៦៥. បញ្ចមេ រូបេ បមាណំ គហេត្វា បសន្នោ រូបប្បមាណោ នាម. រូបប្បសន្នោតិ តស្សេវ អត្ថវចនំ. ឃោសេ បមាណំ គហេត្វា បសន្នោ ឃោសប្បមាណោ នាម. ចីវរលូខបត្តលូខេសុ បមាណំ គហេត្វា បសន្នោ លូខប្បមាណោ នាម. ធម្មេ បមាណំ គហេត្វា បសន្នោ ធម្មប្បមាណោ នាម. ឥតរានិ តេសំយេវ អត្ថវចនានិ. សព្ពសត្តេ ច តយោ កោដ្ឋាសេ កត្វា ទ្វេ កោដ្ឋាសា រូបប្បមាណា, ឯកោ ន រូបប្បមាណោ. បញ្ច កោដ្ឋាសេ កត្វា ចត្តារោ កោដ្ឋាសា ឃោសប្បមាណា, ឯកោ ន ឃោសប្បមាណោ. ទស កោដ្ឋាសេ កត្វា នវ កោដ្ឋាសា លូខប្បមាណា, ឯកោ ន លូខប្បមាណោ. សតសហស្សំ កោដ្ឋាសេ កត្វា បន ឯកោ កោដ្ឋាសោវ ធម្មប្បមាណោ, សេសា ន ធម្មប្បមាណាតិ វេទិតព្ពា.

រូបេ បមាណិំសូតិ យេ រូបំ ទិស្វា បសន្នា, តេ រូបេ បមាណិំសុ នាម, បសីទិំសូតិ អត្ថោ. ឃោសេន អន្វគូតិ ឃោសេន អនុគតា, ឃោសប្បមាណំ គហេត្វា បសន្នាតិ អត្ថោ. ឆន្ទរាគវសូបេតាតិ ឆន្ទស្ស ច រាគស្ស ច វសំ ឧបេតា. អជ្ឈត្តញ្ច ន ជានាតីតិ និយកជ្ឈត្តេ តស្ស គុណំ ន ជានាតិ. ពហិទ្ធា ច ន បស្សតីតិ ពហិទ្ធាបិស្ស បដិបត្តិំ ន បស្សតិ. សមន្តាវរណោតិ សមន្តតោ អាវារិតោ, សមន្តា វា អាវរណមស្សាតិ សមន្តាវរណោ. ឃោសេន វុយ្ហតីតិ ឃោសេន និយតិ, ន គុណេន. អជ្ឈត្តញ្ច ន ជានាតិ, ពហិទ្ធា ច វិបស្សតីតិ និយកជ្ឈត្តេ គុណំ ន ជានាតិ, ពហិទ្ធា បនស្ស បដិបត្តិំ បស្សតិ. ពហិទ្ធា ផលទស្សាវីតិ តស្ស បរេហិ កតំ ពហិទ្ធា សក្ការផលំ បស្សន្តោ. វិនីវរណទស្សាវីតិ វិវដទស្សាវី. ន សោ ឃោសេន វុយ្ហតីតិ សោ ឃោសេន ន នីយតិ.

៦. សរាគសុត្តវណ្ណនា

៦៦. ឆដ្ឋេ មោហជំ ចាបវិទ្ទសូតិ មោហជំ ចាបិ អវិទ្ទសូ អបណ្ឌិតា. សវិឃាតន្តិ សទុក្ខំ. ទុខុទ្រយន្តិ អាយតិញ្ច ទុក្ខវឌ្ឍិទាយកំ. អចក្ខុកាតិ បញ្ញាចក្ខុរហិតា. យថា ធម្មា តថា សន្តាតិ យថា រាគាទយោ ធម្មា ឋិតា, តថា សភាវាវ ហុត្វា. ន តស្សេវន្តិ មញ្ញរេតិ មយំ ឯវំសន្តា ឯវំសភាវាតិ តស្ស ន មញ្ញរេ, ន មញ្ញន្តីតិ អត្ថោ. ឥមស្មិំ សុត្តេបិ គាថាសុបិ វដ្ដមេវ កថិតំ.

៧. អហិរាជសុត្តវណ្ណនា

៦៧. សត្តមេ ឥមានិ ចត្តារិ អហិរាជកុលានីតិ ឥទំ ទដ្ឋវិសានេវ សន្ធាយ វុត្តំ. យេ ហិ កេចិ ទដ្ឋវិសា, សព្ពេតេ ឥមេសំ ចតុន្នំ អហិរាជកុលានំ អព្ភន្តរគតាវ ហោន្តិ. អត្តគុត្តិយាតិ អត្តនោ គុត្តត្ថាយ. អត្តរក្ខាយាតិ អត្តនោ រក្ខណត្ថាយ. អត្តបរិត្តាយាតិ អត្តនោ បរិត្តាណត្ថាយ. បរិត្តំ នាម អនុជានាមីតិ អត្ថោ.

ឥទានិ យថា តំ បរិត្តំ កាតព្ពំ, តំ ទស្សេន្តោ វិរូបក្ខេហិ មេតិអាទិមាហ. តត្ថ វិរូបក្ខេហីតិ វិរូបក្ខនាគកុលេហិ. សេសេសុបិ ឯសេវ នយោ. អបាទកេហីតិ អបាទកសត្តេហិ. សេសេសុបិ ឯសេវ នយោ. សព្ពេ សត្តាតិ ឥតោ បុព្ពេ ឯត្តកេន ឋានេន ឱទិស្សកមេត្តំ កថេត្វា ឥទានិ អនោទិស្សកមេត្តំ កថេតុំ ឥទមារទ្ធំ. តត្ថ សត្តា បាណា ភូតាតិ សព្ពានេតានិ បុគ្គលវេវចនានេវ. ភទ្រានិ បស្សន្តូតិ ភទ្រានិ អារម្មណានិ បស្សន្តុ. មា កញ្ចិ បាបមាគមាតិ កញ្ចិ សត្តំ បាបកំ លាមកំ មា អាគច្ឆតុ. អប្បមាណោ ពុទ្ធោតិ ឯត្ថ ពុទ្ធោតិ ពុទ្ធគុណា វេទិតព្ពា. តេ ហិ អប្បមាណា នាម. សេសបទទ្វយេបិ ឯសេវ នយោ. បមាណវន្តានីតិ គុណប្បមាណេន យុត្តានិ. ឧណ្ណនាភីតិ លោមសនាភិកោ មក្កដកោ. សរពូតិ ឃរគោលិកា. កតា មេ រក្ខា, កតា មេ បរិត្តាតិ មយា ឯត្តកស្ស ជនស្ស រក្ខា ច បរិត្តាណញ្ច កតំ. បដិក្កមន្តុ ភូតានីតិ សព្ពេបិ មេ កតបរិត្តាណា សត្តា អបគច្ឆន្តុ, មា មំ វិហេឋយិំសូតិ អត្ថោ.

៨. ទេវទត្តសុត្តវណ្ណនា

៦៨. អដ្ឋមេ អចិរបក្កន្តេ ទេវទត្តេតិ សង្ឃំ ភិន្ទិត្វា នចិរបក្កន្តេ. បរាភវាយាតិ អវឌ្ឍិយា វិនាសាយ. អស្សតរីតិ វឡវាយ កុច្ឆិស្មិំ គទ្រភស្ស ជាតា. អត្តវធាយ គព្ភំ គណ្ហាតីតិ តំ អស្សេន សទ្ធិំ សម្បយោជេន្តិ, សា គព្ភំ គណ្ហិត្វា កាលេ សម្បត្តេ វិជាយិតុំ នសក្កោន្តី បាទេហិ ភូមិំ បហរន្តី តិដ្ឋតិ. អថស្សា ចត្តារោ បាទេ ចតូសុ ខាណូសុ ពន្ធិត្វា កុច្ឆិំ ផាលេត្វា បោតកំ នីហរន្តិ. សា តត្ថេវ មរតិ. តេនេតំ វុត្តំ.

៩. បធានសុត្តវណ្ណនា

៦៩. នវមេ កិលេសានំ សំវរត្ថាយ បវេសនទ្វារំ បិទហនត្ថាយ បធានំ សំវរប្បធានំ, បជហនត្ថាយ បធានំ បហានប្បធានំ, កុសលានំ ធម្មានំ ព្រូហនត្ថាយ វឌ្ឍនត្ថាយ បធានំ ភាវនាប្បធានំ, តេសំយេវ អនុរក្ខណត្ថាយ បធានំ អនុរក្ខណាប្បធានំ.

១០. អធម្មិកសុត្តវណ្ណនា

៧០. ទសមេ អធម្មិកា ហោន្តីតិ បោរាណករាជូហិ ឋបិតំ ទសភាគពលិញ្ចេវ អបរាធានុរូបញ្ច ទណ្ឌំ អគ្គហេត្វា អតិរេកពលិនោ ចេវ អតិរេកទណ្ឌស្ស ច គហណេន អធម្មិកា. រាជាយុត្តាតិ រញ្ញោ ជនបទេសុ កិច្ចសំវិធាយកា អាយុត្តកបុរិសា. ព្រាហ្មណគហបតិកាតិ អន្តោនគរវាសិនោ ព្រាហ្មណគហបតយោ. នេគមជានបទាតិ និគមវាសិនោ ចេវ ជនបទវាសិនោ ច. វិសមន្តិ វិសមា ហុត្វា, អសមយេន វាយន្តីតិ អត្ថោ. វិសមាតិ ន សមា, អតិថទ្ធា វា អតិមុទុកា វាតិ អត្ថោ. អបញ្ជសាតិ មគ្គតោ អបគតា, ឧម្មគ្គគាមិនោ ហុត្វា វាយន្តីតិ អត្ថោ. ទេវតា បរិកុបិតា ភវន្តីតិ វាតេសុ ហិ វិសមេសុ អបញ្ជសេសុ វាយន្តេសុ រុក្ខា ភិជ្ជន្តិ, វិមានានិ ភិជ្ជន្តិ. តស្មា ទេវតា បរិកុបិតា ភវន្តិ, តា ទេវស្ស សម្មា វស្សិតុំ ន ទេន្តិ. តេន វុត្តំ ទេវោ ន សម្មា ធារំ អនុប្បវេច្ឆតីតិ. វិសមបាកានិ សស្សានិ ភវន្តីតិ ឯកស្មិំ ឋានេ គព្ភីនិ ហោន្តិ, ឯកស្មិំ សញ្ជាតខីរានិ, ឯកំ ឋានំ បច្ចតីតិ ឯវំ វិសមំ បាកានិ សស្សានិ ភវន្តិ.

សមំ នក្ខត្តានិ តារករូបានិ បរិវត្តន្តីតិ យថា កត្តិកបុណ្ណមា កត្តិកនក្ខត្តមេវ លភតិ, មិគសិរបុណ្ណមា មិគសិរនក្ខត្តមេវាតិ ឯវំ តស្មិំ តស្មិំ មាសេ សា សា បុណ្ណមា តំ តំ នក្ខត្តមេវ លភតិ, តថា សម្មា បរិវត្តន្តិ. សមំ វាតា វាយន្តីតិ អវិសមា ហុត្វា សមយស្មិំយេវ វាយន្តិ, ឆ មាសេ ឧត្តរា វាតា, ឆ មាសេទក្ខិណាតិ ឯវំ តេសំ តេសំ ជនបទានំ អនុរូបេ សមយេ វាយន្តិ. សមាតិ សមប្បវត្តិនោ នាតិថទ្ធា នាតិមុទូ. បញ្ជសាតិ មគ្គប្បដិបន្នា, មគ្គេនេវ វាយន្តិ, នោ អមគ្គេនាតិ អត្ថោ.

ជិម្ហំ គច្ឆតីតិ កុដិលំ គច្ឆតិ, អតិត្ថំ គណ្ហាតិ. នេត្តេ ជិម្ហំ គតេ សតីតិ នយតីតិ នេត្តា. តស្មិំ នេត្តេ ជិម្ហំ គតេ កុដិលំ គន្ត្វា អតិត្ថំ គណ្ហន្តេ ឥតរាបិ អតិត្ថមេវ គណ្ហន្តីតិ អត្ថោ. នេតេតិបិ បាឋោ. ទុក្ខំ សេតីតិ ទុក្ខំ សយតិ, ទុក្ខិតំ ហោតីតិ អត្ថោ.

បត្តកម្មវគ្គោ ទុតិយោ.