៥. រោហិតស្សវគ្គោ

១. សមាធិភាវនាសុត្តវណ្ណនា

៤១. បញ្ចមស្ស បឋមេ ញាណទស្សនប្បដិលាភាយាតិ ទិព្ពចក្ខុញាណទស្សនស្ស បដិលាភាយ. ទិវាសញ្ញំ អធិដ្ឋាតីតិ ទិវាតិ ឯវំ សញ្ញំ អធិដ្ឋាតិ. យថា ទិវា តថា រត្តិន្តិ យថា ទិវា អាលោកសញ្ញា មនសិ កតា, តថេវ តំ រត្តិម្បិ មនសិ ករោតិ. ទុតិយបទេបិ ឯសេវ នយោ. សប្បភាសន្តិ ទិព្ពចក្ខុញាណោភាសេន សហោភាសំ. កិញ្ចាបិ អាលោកសទិសំ កតំ, អត្ថោ បនេត្ថ ន ឯវំ សល្លក្ខេតព្ពោ. ទិព្ពចក្ខុញាណាលោកោ ហិ ឥធាធិប្បេតោ.

វិទិតាតិ បាកដា ហុត្វា. កថំ បន វេទនា វិទិតា ឧប្បជ្ជន្តិ, វិទិតា អព្ភត្ថំ គច្ឆន្តីតិ? ឥធ ភិក្ខុ វត្ថុំ បរិគ្គណ្ហាតិ, អារម្មណំ បរិគ្គណ្ហាតិ. តស្ស បរិគ្គហិតវត្ថារម្មណតាយ តា វេទនា ‘‘ឯវំ ឧប្បជ្ជិត្វា ឯវំ ឋត្វា ឯវំ និរុជ្ឈន្តី’’តិ វិទិតា ឧប្បជ្ជន្តិ, វិទិតា តិដ្ឋន្តិ, វិទិតា អព្ភត្ថំ គច្ឆន្តិ នាម. សញ្ញាវិតក្កេសុបិ ឯសេវ នយោ.

ឧទយព្ពយានុបស្សីតិ ឧទយញ្ច វយញ្ច បស្សន្តោ. ឥតិ រូបន្តិ ឯវំ រូបំ ឯត្តកំ រូបំ ន ឥតោ បរំ រូបំ អត្ថីតិ. ឥតិ រូបស្ស សមុទយោតិ ឯវំ រូបស្ស ឧប្បាទោ. អត្ថង្គមោតិ បន ភេទោ អធិប្បេតោ. វេទនាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. ឥទញ្ច បន មេតំ, ភិក្ខវេ, សន្ធាយ ភាសិតន្តិ, ភិក្ខវេ, យំ មយា ឯតំ បុណ្ណកបញ្ហេ ‘‘សង្ខាយ លោកស្មិ’’ន្តិអាទិ ភាសិតំ, តំ ឥទំ ផលសមាបត្តិំ សន្ធាយ ភាសិតន្តិ អត្ថោ.

តត្ថ សង្ខាយាតិ ញាណេន ជានិត្វា. លោកស្មិន្តិ សត្តលោកេ. បរោបរានីតិ ឧច្ចាវចានិ ឧត្តមាធមានិ. ឥញ្ជិតន្តិ ចលិតំ. នត្ថិ កុហិញ្ចិ លោកេតិ លោកស្មិំ កត្ថចិ ឯកក្ខន្ធេបិ ឯកាយតនេបិ ឯកធាតុយាបិ ឯការម្មណេបិ នត្ថិ. សន្តោតិ បច្ចនីកកិលេសវូបសមេន សន្តោ. វិធូមោតិ កោធធូមេន វិគតធូមោ. ឯវមេត្ថ សុត្តន្តេ មគ្គេកគ្គតម្បិ កថេត្វា គាថាយ ផលសមាបត្តិយេវ កថិតាតិ.

២. បញ្ហព្យាករណសុត្តវណ្ណនា

៤២. ទុតិយេ យោ ច តេសំ តត្ថ តត្ថ, ជានាតិ អនុធម្មតន្តិ យោ ឯតេសំ បញ្ហានំ តស្មិំ តស្មិំ ឋានេ ព្យាករណំ ជានាតិ. ចតុបញ្ហស្ស កុសលោ, អាហុ ភិក្ខុំ តថាវិធន្តិ តថាវិធំ ភិក្ខុំ តេសុ ចតូសុ បញ្ហេសុ កុសលោតិ ឯវំ វទន្តិ. ទុរាសទោ ទុប្បសហោតិ បរេហិ ឃដ្ដេតុំ វា អភិភវិតុំ វា ន សក្កា. គម្ភីរោតិ សត្តសីទន្តរមហាសមុទ្ទោ វិយ គម្ភីរោ. ទុប្បធំសិយោតិ ទុម្មោចាបយោ, គហិតគ្គហណំ វិស្សជ្ជាបេតុំ ន សក្កាតិ អត្ថោ. អត្ថេ អនត្ថេ ចាតិ វឌ្ឍិយញ្ច អវឌ្ឍិយញ្ច. អត្ថាភិសមយាតិ អត្ថសមាគមេន. ធីរោ បណ្ឌិតោតិ បវុច្ចតីតិ ធិតិសម្បន្នោ បុគ្គលោ ‘‘បណ្ឌិតោ អយ’’ន្តិ ឯវំ បវុច្ចតិ.

៣-៤. កោធគរុសុត្តទ្វយវណ្ណនា

៤៣-៤៤. តតិយេ កោធគរុ ន សទ្ធម្មគរូតិ កោធំ គារវេន គរុំ កត្វា គណ្ហាតិ, ន សទ្ធម្មំ, សទ្ធម្មំ បន អគារវេន លាមកំ កត្វា គណ្ហាតិ. សេសបទេសុបិ ឯសេវ នយោ.

វិរូហន្តីតិ វឌ្ឍន្តិ, សញ្ជាតមូលាយ វា សទ្ធាយ បតិដ្ឋហន្តិ អចលា ភវន្តិ. ចតុត្ថេ កោធគរុតាតិ កោធម្ហិ សគារវតា. ឯស នយោ សព្ពត្ថ.

៥. រោហិតស្សសុត្តវណ្ណនា

៤៥. បញ្ចមេ យត្ថាតិ ចក្កវាឡលោកស្ស ឯកោកាសេ ភុម្មំ. ន ចវតិ ន ឧបបជ្ជតីតិ ឥទំ អបរាបរំ ចុតិបដិសន្ធិវសេន គហិតំ. គមនេនាតិ បទគមនេន. លោកស្ស អន្តន្តិ សត្ថា សង្ខារលោកស្ស អន្តំ សន្ធាយ វទតិ. ញាតេយ្យន្តិអាទីសុ ញាតព្ពំ ទដ្ឋព្ពំ បត្តព្ពន្តិ អត្ថោ. ឥតិ ទេវបុត្តេន ចក្កវាឡលោកស្ស អន្តោ បុច្ឆិតោ, សត្ថារា សង្ខារលោកស្ស កថិតោ. សោ បន ‘‘អត្តនោ បញ្ហេន សទ្ធិំ សត្ថុ ព្យាករណំ សមេតី’’តិ សញ្ញាយ សម្បហំសន្តោ អច្ឆរិយន្តិអាទិមាហ.

ទឡ្ហធម្មាតិ ទឡ្ហធនុ ឧត្តមប្បមាណេន ធនុនា សមន្នាគតោ. ធនុគ្គហោតិ ធនុអាចរិយោ. សិក្ខិតោតិ ទ្វាទស វស្សានិ ធនុសិប្បំ សិក្ខិតោ. កតហត្ថោតិ ឧសភប្បមាណេបិ វាលគ្គំ វិជ្ឈិតុំ សមត្ថភាវេន កតហត្ថោ. កតូបាសនោតិ កតសរក្ខេបោ ទស្សិតសិប្បោ. អសនេនាតិ កណ្ឌេន. អតិបាតេយ្យាតិ អតិក្កមេយ្យ. យាវតា សោ តាលច្ឆាទិំ អតិក្កមេយ្យ, តាវតា កាលេន ឯកំ ចក្កវាឡំ អតិក្កមាមីតិ អត្តនោ ជវសម្បត្តិំ ទស្សេតិ.

បុរត្ថិមា សមុទ្ទា បច្ឆិមោតិ យថា បុរត្ថិមា សមុទ្ទា បច្ឆិមសមុទ្ទោ ទូរេ, ឯវំ មេ ទូរេ បទវីតិហារោ អហោសីតិ វទតិ. សោ កិរ បាចីនចក្កវាឡមុខវដ្ដិយំ ឋិតោ បាទំ បសារេត្វា បច្ឆិមចក្កវាឡមុខវដ្ដិំ អតិក្កមតិ, បុន ទុតិយបាទំ បសារេត្វា បរចក្កវាឡមុខវដ្ដិំ អតិក្កមតិ. ឥច្ឆាគតន្តិ ឥច្ឆា ឯវ. អញ្ញត្រេវាតិ និប្បបញ្ចតំ ទស្សេតិ. ភិក្ខាចារកាលេ កិរេស នាគលតាទន្តកដ្ឋំ ខាទិត្វា អនោតត្តេ មុខំ ធោវិត្វា កាលេ សម្បត្តេ ឧត្តរកុរុម្ហិ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា ចក្កវាឡមុខវដ្ដិយំ និសិន្នោ ភត្តកិច្ចំ ករោតិ, តត្ថ មុហុត្តំ វិស្សមិត្វា បុន ជវតិ. វស្សសតាយុកោតិ តទា ទីឃាយុកកាលោ ហោតិ, អយំ បន វស្សសតាវសិដ្ឋេ អាយុម្ហិ គមនំ អារភិ. វស្សសតជីវីតិ តំ វស្សសតំ អនន្តរាយេន ជីវន្តោ. អន្តរាយេវ កាលង្កតោតិ ចក្កវាឡលោកស្ស អន្តំ អប្បត្វា អន្តរាវ មតោ. សោ បន តត្ថ កាលំ កត្វាបិ អាគន្ត្វា ឥមស្មិំយេវ ចក្កវាឡេ និព្ពត្តិ.

អប្បត្វាតិ សង្ខារលោកស្ស អន្តំ អប្បត្វា. ទុក្ខស្សាតិ វដ្ដទុក្ខស្ស. អន្តកិរិយន្តិ បរិយន្តករណំ. កឡេវរេតិ អត្តភាវេ. សសញ្ញិម្ហិ សមនកេតិ សសញ្ញេ សចិត្តកេ. លោកន្តិ ទុក្ខសច្ចំ. លោកសមុទយន្តិ សមុទយសច្ចំ. លោកនិរោធន្តិ និរោធសច្ចំ. បដិបទន្តិ មគ្គសច្ចំ. ឥតិ ‘‘នាហំ, អាវុសោ, ឥមានិ ចត្តារិ សច្ចានិ តិណកដ្ឋាទីសុ បញ្ញបេមិ, ឥមស្មិំ បន ចតុមហាភូតិកេ កាយស្មិំយេវ បញ្ញបេមី’’តិ ទស្សេតិ. សមិតាវីតិ សមិតបាបោ. នាសីសតីតិ ន បត្ថេតិ. ឆដ្ឋំ ឧត្តានត្ថមេវាតិ.

៧. សុវិទូរសុត្តវណ្ណនា

៤៧. សត្តមេ សុវិទូរវិទូរានីតិ កេនចិ បរិយាយេន អនាសន្នានិ ហុត្វា សុវិទូរានេវ វិទូរានិ. នភញ្ច, ភិក្ខវេ, បថវី ចាតិ អាកាសញ្ច មហាបថវី ច. តត្ថ កិញ្ចាបិ បថវិតោ អាកាសំ នាម ន ទូរេ, ទ្វង្គុលមត្តេបិ ហោតិ. អញ្ញមញ្ញំ អលគ្គនដ្ឋេន បន ‘‘សុវិទូរវិទូរេ’’តិ វុត្តំ. វេរោចនោតិ សូរិយោ. សតញ្ច, ភិក្ខវេ, ធម្មោតិ ចតុសតិបដ្ឋានាទិភេទោ សត្តតិំសពោធិបក្ខិយធម្មោ. អសតញ្ច ធម្មោតិ ទ្វាសដ្ឋិទិដ្ឋិគតភេទោ អស្សទ្ធម្មោ.

បភង្ករោតិ អាលោកករោ. អព្យាយិកោ ហោតីតិ អវិគច្ឆនសភាវោ ហោតិ. សតំ សមាគមោតិ បណ្ឌិតានំ មិត្តសន្ថវវសេន សមាគមោ. យាវាបិ តិដ្ឋេយ្យាតិ យត្តកំ អទ្ធានំ តិដ្ឋេយ្យ. តថេវ ហោតីតិ តាទិសោវ ហោតិ, បកតិំ ន ជហតិ. ខិប្បំ ហិ វេតីតិ សីឃំ វិគច្ឆតិ.

៨. វិសាខសុត្តវណ្ណនា

៤៨. អដ្ឋមេ បញ្ចាលបុត្តោតិ បញ្ចាលព្រាហ្មណិយា បុត្តោ. បោរិយា វាចាយាតិ បរិបុណ្ណវាចាយ. វិស្សដ្ឋាយាតិ អបលិពុទ្ធាយ. អនេលគលាយាតិ និទ្ទោសាយ ចេវ អគឡិតាយ ច អបតិតបទព្យញ្ជនាយ. បរិយាបន្នាយាតិ វិវដ្ដបរិយាបន្នាយ. អនិស្សិតាយាតិ វដ្ដំ អនិស្សិតាយ. វិវដ្ដនិស្សិតមេវ កត្វា កថេតិ, វដ្ដនិស្សិតំ កត្វា ន កថេតីតិ អយមេត្ថ អធិប្បាយោ.

នាភាសមានន្តិ ន អកថេន្តំ. អមតំ បទន្តិ និព្ពានបទំ. ភាសយេតិ ឱភាសេយ្យ. ជោតយេតិ តស្សេវ វេវចនំ. បគ្គណ្ហេ ឥសិនំ ធជន្តិ អព្ភុគ្គតដ្ឋេន នវលោកុត្តរធម្មោ ឥសីនំ ធជោ នាម វុច្ចតិ, តមេវ បគ្គណ្ហេយ្យ ឧក្ខិបេយ្យ, ឧច្ចំ កត្វា កថេយ្យាតិ អត្ថោ. នវលោកុត្តរធម្មទីបកំ សុភាសិតំ ធជោ ឯតេសន្តិ សុភាសិតធជា. ឥសយោតិ ពុទ្ធាទយោ អរិយា. ធម្មោ ហិ ឥសិនំ ធជោតិ ហេដ្ឋា វុត្តនយេនេវ លោកុត្តរធម្មោ ឥសីនំ ធជោ នាមាតិ.

៩. វិបល្លាសសុត្តវណ្ណនា

៤៩. នវមេ សញ្ញាវិបល្លាសាតិ សញ្ញាយ វិបល្លត្ថភាវា, ចតស្សោ វិបរីតសញ្ញាយោតិ អត្ថោ. សេសបទទ្វយេបិ ឯសេវ នយោ. អនិច្ចេ, ភិក្ខវេ, និច្ចន្តិ សញ្ញាវិបល្លាសោតិ អនិច្ចេ វត្ថុស្មិំ ‘‘និច្ចំ ឥទ’’ន្តិ ឯវំ គហេត្វា ឧប្បជ្ជនកសញ្ញា, សញ្ញាវិបល្លាសោតិ អត្ថោ. ឥមិនា នយេន សព្ពបទេសុ អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

អនត្តនិ ច អត្តាតិ អនត្តនិ ‘‘អត្តា’’តិ ឯវំសញ្ញិនោតិ អត្ថោ. មិច្ឆាទិដ្ឋិហតាតិ ន កេវលំ សញ្ញិនោវ, សញ្ញាយ វិយ ឧប្បជ្ជមានាយ មិច្ឆាទិដ្ឋិយាបិ ហតា. ខិត្តចិត្តាតិ តេ សញ្ញាទិដ្ឋិយោ វិយ ឧប្បជ្ជមានេន ខិត្តេន ចិត្តេន សមន្នាគតា. វិសញ្ញិនោតិ ទេសនាមត្តមេតំ, វិបរីតសញ្ញាចិត្តទិដ្ឋិនោតិ អត្ថោ. តេ យោគយុត្តា មារស្សាតិ តេ មារស្ស យោគេ យុត្តា នាម ហោន្តិ. អយោគក្ខេមិនោតិ ចតូហិ យោគេហិ ខេមំ និព្ពានំ អប្បត្តា. សត្តាតិ បុគ្គលា. ពុទ្ធាតិ ចតុសច្ចពុទ្ធា. ឥមំ ធម្មន្តិ ចតុសច្ចធម្មំ. សចិត្តំ បច្ចលទ្ធាតិ សកំ ចិត្តំ បដិលភិត្វា. អនិច្ចតោ ទក្ខុន្តិ អនិច្ចភាវេន អទ្ទសំសុ. អសុភតទ្ទសុន្តិ អសុភំ អសុភតោយេវ អទ្ទសំសុ. សម្មាទិដ្ឋិសមាទានាតិ គហិតសម្មាទស្សនា. សព្ពំ ទុក្ខំ ឧបច្ចគុន្តិ សកលំ វដ្ដទុក្ខំ សមតិក្កន្តា.

១០. ឧបក្កិលេសសុត្តវណ្ណនា

៥០. ទសមេ ឧបក្កិលេសាតិ វិរោចិតុំ អទត្វា ឧបក្កិលិដ្ឋភាវករណេន ឧបក្កិលេសា. មហិកាតិ ហិមំ. ធូមោ រជោតិ ធូមោ ច រជោ ច. រាហូតិ បុរិមា តយោ អសម្បត្តឧបក្កិលេសា, រាហុ បន សម្បត្តឧបក្កិលេសវសេន កថិតោតិ វេទិតព្ពោ. សមណព្រាហ្មណា ន តបន្តិ ន ភាសន្តិ ន វិរោចន្តីតិ គុណប្បតាបេន ន តបន្តិ, គុណោភាសេន ន ភាសន្តិ, គុណវិរោចនេន ន វិរោចន្តិ. សុរាមេរយបានា អប្បដិវិរតាតិ បញ្ចវិធាយ សុរាយ ចតុព្ពិធស្ស មេរយស្ស ច បានតោ អវិរតា.

អវិជ្ជានិវុតាតិ អវិជ្ជាយ និវារិតា បិហិតា. បិយរូបាភិនន្ទិនោតិ បិយរូបំ សាតរូបំ អភិនន្ទមានា តុស្សមានា. សាទិយន្តីតិ គណ្ហន្តិ. អវិទ្ទសូតិ អន្ធពាលា. សនេត្តិកាតិ តណ្ហាយោត្តេនេវ សយោត្តា. កដសិន្តិ អត្តភាវំ. ឃោរន្តិ កក្ខឡំ. ឥមស្មិំ សុត្តេបិ គាថាសុបិ វដ្ដមេវ កថិតន្តិ.

រោហិតស្សវគ្គោ បញ្ចមោ.