៤. ចក្កវគ្គោ

១. ចក្កសុត្តវណ្ណនា

៣១. ចតុត្ថស្ស បឋមេ ចក្កានីតិ សម្បត្តិយោ. ចតុចក្កំ វត្តតីតិ ចត្តារិ សម្បត្តិចក្កានិ វត្តន្តិ ឃដិយន្តិយេវាតិ អត្ថោ. បតិរូបទេសវាសោតិ យត្ថ ចតស្សោ បរិសា សន្ទិស្សន្តិ, ឯវរូបេ អនុច្ឆវិកេ ទេសេ វាសោ. សប្បុរិសាវស្សយោតិ ពុទ្ធាទីនំ សប្បុរិសានំ អវស្សយនំ សេវនំ ភជនំ, ន រាជានំ. អត្តសម្មាបណិធីតិ អត្តនោ សម្មា ឋបនំ, សចេ បុព្ពេ អស្សទ្ធាទីហិ សមន្នាគតោ ហោតិ, តានិ បហាយ សទ្ធាទីសុ បតិដ្ឋាបនំ. បុព្ពេ ច កតបុញ្ញតាតិ បុព្ពេ ឧបចិតកុសលតា. ឥទមេវ ចេត្ថ បមាណំ. យេន ហិ ញាណសម្បយុត្តចិត្តេន កុសលកម្មំ កតំ ហោតិ, តទេវ កុសលំ តំ បុរិសំ បតិរូបទេសេ ឧបនេតិ, សប្បុរិសេ ភជាបេតិ, សោ ឯវ ច បុគ្គលោ អត្តានំ សម្មា ឋបេតិ. បុញ្ញកតោតិ កតបុញ្ញោ. សុខញ្ចេតំធិវត្តតីតិ សុខញ្ច ឯតំ បុគ្គលំ អធិវត្តតិ, អវត្ថរតីតិ អត្ថោ.

២. សង្គហសុត្តវណ្ណនា

៣២. ទុតិយេ សង្គហវត្ថូនីតិ សង្គណ្ហនការណានិ. ទានញ្ចាតិអាទីសុ ឯកច្ចោ ហិ ទានេនេវ សង្គណ្ហិតព្ពោ ហោតិ, តស្ស ទានមេវ ទាតព្ពំ. បេយ្យវជ្ជន្តិ បិយវចនំ. ឯកច្ចោ ហិ ‘‘អយំ ទាតព្ពំ នាម ទេតិ, ឯកេកេន បន វចនេន សព្ពំ មក្ខេត្វា នាសេតិ, កិំ តស្ស ទាន’’ន្តិ វត្តា ហោតិ. ឯកច្ចោ ‘‘អយំ កិញ្ចាបិ ទានំ ន ទេតិ, កថេន្តោ បន តេលេន វិយ មក្ខេតិ. ឯស ទេតុ វា មា វា, វចនមេវស្ស សហស្សំ អគ្ឃតី’’តិ វត្តា ហោតិ. ឯវរូបោ បុគ្គលោ ទានំ ន បច្ចាសីសតិ, បិយវចនមេវ បច្ចាសីសតិ. តស្ស បិយវចនមេវ វត្តព្ពំ. អត្ថចរិយាតិ អត្ថវឌ្ឍនកថា. ឯកច្ចោ ហិ នេវ ទានំ, ន បិយវចនំ បច្ចាសីសតិ, អត្តនោ ហិតកថំ វឌ្ឍិកថមេវ បច្ចាសីសតិ. ឯវរូបស្ស បុគ្គលស្ស ‘‘ឥទំ តេ កាតព្ពំ, ឥទំ ន កាតព្ពំ, ឯវរូបោ បុគ្គលោ សេវិតព្ពោ, ឯវរូបោ ន សេវិតព្ពោ’’តិ ឯវំ អត្ថចរិយកថាវ កថេតព្ពា. សមានត្តតាតិ សមានសុខទុក្ខភាវោ. ឯកច្ចោ ហិ ទានាទីសុ ឯកម្បិ ន បច្ចាសីសតិ, ឯកាសនេ និសជ្ជំ, ឯកបល្លង្កេ សយនំ, ឯកតោ ភោជនន្តិ ឯវំ សមានសុខទុក្ខតំ បច្ចាសីសតិ. សោ សចេ គហដ្ឋស្ស ជាតិយា បព្ពជិតស្ស សីលេន សទិសោ ហោតិ, តស្សាយំ សមានត្តតា កាតព្ពា. តត្ថ តត្ថ យថារហន្តិ តេសុ តេសុ ធម្មេសុ យថានុច្ឆវិកំ សមានត្តតាតិ អត្ថោ. រថស្សាណីវ យាយតោតិ យថា រថស្ស គច្ឆតោ អាណិ សង្គហោ នាម ហោតិ, សា រថំ សង្គណ្ហាតិ, ឯវមិមេ សង្គហា លោកំ សង្គណ្ហន្តិ. ន មាតា បុត្តការណាតិ យទិ មាតា ឯតេ សង្គហេ បុត្តស្ស ន ករេយ្យ, បុត្តការណា មានំ វា បូជំ វា ន លភេយ្យ. សង្គហា ឯតេតិ ឧបយោគវចនេ បច្ចត្តំ. សង្គហេ ឯតេតិ វា បាឋោ. សមវេក្ខន្តីតិ សម្មា បេក្ខន្តិ. បាសំសា ច ភវន្តីតិ បសំសនីយា ច ភវន្តិ.

៣. សីហសុត្តវណ្ណនា

៣៣. តតិយេ សីហោតិ ចត្តារោ សីហា – តិណសីហោ, កាឡសីហោ, បណ្ឌុសីហោ, កេសរសីហោតិ. តេសុ តិណសីហោ កបោតវណ្ណគាវិសទិសោ តិណភក្ខោ ច ហោតិ. កាឡសីហោ កាឡគាវិសទិសោ តិណភក្ខោយេវ. បណ្ឌុសីហោ បណ្ឌុបលាសវណ្ណគាវិសទិសោ មំសភក្ខោ. កេសរសីហោ លាខាបរិកម្មកតេនេវ មុខេន អគ្គនង្គុដ្ឋេន ចតូហិ ច បាទបរិយន្តេហិ សមន្នាគតោ, មត្ថកតោបិស្ស បដ្ឋាយ លាខាតូលិកាយ កតា វិយ តិស្សោ រាជិយោ បិដ្ឋិមជ្ឈេន គន្ត្វា អន្តរសត្ថិម្ហិ ទក្ខិណាវត្តា ហុត្វា ឋិតា. ខន្ធេ បនស្ស សតសហស្សគ្ឃនិកកម្ពលបរិក្ខេបោ វិយ កេសរភារោ ហោតិ, អវសេសដ្ឋានំ បរិសុទ្ធសាលិបិណ្ឌសង្ខចុណ្ណបិណ្ឌវណ្ណំ ហោតិ. ឥមេសុ ចតូសុ សីហេសុ អយំ កេសរសីហោ ឥធ អធិប្បេតោ.

មិគរាជាតិ សព្ពមិគគណស្ស រាជា. អាសយាតិ វសនដ្ឋានតោ, សុវណ្ណគុហតោ វា រជតមណិផលិកមនោសិលាគុហតោ វា និក្ខមតីតិ វុត្តំ ហោតិ. និក្ខមមានោ បនេស ចតូហិ ការណេហិ និក្ខមតិ អន្ធការបីឡិតោ វា អាលោកត្ថាយ, ឧច្ចារបស្សាវបីឡិតោ វា តេសំ វិស្សជ្ជនត្ថាយ, ជិឃច្ឆាបីឡិតោ វា គោចរត្ថាយ, សម្ភវបីឡិតោ វា អស្សទ្ធម្មបដិសេវនត្ថាយ. ឥធ បន គោចរត្ថាយ និក្ខមន្តោ អធិប្បេតោ.

វិជម្ភតីតិ សុវណ្ណតលេ វា រជតមណិផលិកមនោសិលាតលានំ វា អញ្ញតរស្មិំ ទ្វេ បច្ឆិមបាទេ សមំ បតិដ្ឋាបេត្វា បុរិមបាទេ បុរតោ បសារេត្វា សរីរស្ស បច្ឆាភាគំ អាកឌ្ឍិត្វា បុរិមភាគំ អភិហរិត្វា បិដ្ឋិំ នាមេត្វា គីវំ ឧក្ខិបិត្វា អសនិសទ្ទំ ករោន្តោ វិយ នាសបុដានិ បោថេត្វា សរីរលគ្គំ រជំ វិធុនន្តោ វិជម្ភតិ. វិជម្ភនភូមិយញ្ច បន តរុណវច្ឆកោ វិយ អបរាបរំ ជវតិ, ជវតោ បនស្ស សរីរំ អន្ធការេ បរិព្ភមន្តំ អលាតំ វិយ ខាយតិ.

អនុវិលោកេតីតិ កស្មា អនុវិលោកេតិ? បរានុទ្ទយតាយ. តស្មិំ កិរ សីហនាទំ នទន្តេ បបាតាវាដាទីសុ វិសមដ្ឋានេសុ ចរន្តា ហត្ថិគោកណ្ណមហិំសាទយោ បាណា បបាតេបិ អាវាដេបិ បតន្តិ, តេសំ អនុទ្ទយាយ អនុវិលោកេតិ. កិំ បនស្ស លុទ្ទស្ស បរមំសខាទិនោ អនុទ្ទយា នាម អត្ថីតិ? អាម អត្ថិ. តថា ហិ ‘‘កិំ មេ ពហូហិ ឃាតិតេហី’’តិ អត្តនោ គោចរត្ថាយាបិ ខុទ្ទកេ បាណេ ន គណ្ហាតិ. ឯវំ អនុទ្ទយំ ករោតិ, វុត្តម្បិ ចេតំ – ‘‘មាហំ ខុទ្ទកេ បាណេ វិសមគតេ សង្ឃាតំ អាបាទេសិ’’ន្តិ (អ. និ. ១០.២១).

សីហនាទំ នទតីតិ តិក្ខត្តុំ តាវ អភីតនាទំ នទតិ. ឯវញ្ច បនស្ស វិជម្ភនភូមិយំ ឋត្វា នទន្តស្ស សទ្ទោ សមន្តា តិយោជនបទេសំ ឯកនិន្នាទំ ករោតិ, តមស្ស និន្នាទំ សុត្វា តិយោជនព្ភន្តរគតា ទ្វិបទចតុប្បទគណា យថាឋានេ ឋាតុំ ន សក្កោន្តិ. គោចរាយ បក្កមតីតិ អាហារត្ថាយ គច្ឆតិ. កថំ? សោ ហិ វិជម្ភនភូមិយំ ឋត្វា ទក្ខិណតោ វា វាមតោ វា ឧប្បតន្តោ ឧសភមត្តំ ឋានំ គណ្ហាតិ, ឧទ្ធំ ឧប្បតន្តោ ចត្តារិបិ អដ្ឋបិ ឧសភដ្ឋានានិ ឧប្បតតិ, សមេ ឋានេ ឧជុកំ បក្ខន្ទន្តោ សោឡសឧសភមត្តម្បិ វីសតិឧសភមត្តម្បិ ឋានំ បក្ខន្ទតិ, ថលា វា បព្ពតា វា បក្ខន្ទន្តោ សដ្ឋិឧសភមត្តម្បិ អសីតិឧសភមត្តម្បិ ឋានំ បក្ខន្ទតិ, អន្តរាមគ្គេ រុក្ខំ វា បព្ពតំ វា ទិស្វា តំ បរិហរន្តោ វាមតោ វា ទក្ខិណតោ វា ឧទ្ធំ វា ឧសភមត្តំ អបក្កមតិ. តតិយំ បន សីហនាទំ នទិត្វា តេនេវ សទ្ធិំ តិយោជនេ ឋានេ បញ្ញាយតិ, តិយោជនំ គន្ត្វា និវត្តិត្វា ឋិតោ អត្តនោវ នាទស្ស អនុនាទំ សុណាតិ. ឯវំ សីឃេន ជវេន បក្កមតិ.

យេភុយ្យេនាតិ បាយេន. ភយំ សន្តាសំ សំវេគន្តិ សព្ពំ ចិត្តុត្រាសស្សេវ នាមំ. សីហស្ស ហិ សទ្ទំ សុត្វា ពហូ ភាយន្តិ, អប្បកា ន ភាយន្តិ. កេ បន តេតិ? សមសីហោ ហត្ថាជានីយោ អស្សាជានីយោ ឧសភាជានីយោ បុរិសាជានីយោ ខីណាសវោតិ. កស្មា បនេតេ ន ភាយន្តីតិ? សមសីហោ តាវ ‘‘ជាតិគោត្តកុលសូរភាវេហិ សមានោស្មី’’តិ ន ភាយតិ, ហត្ថាជានីយាទយោ អត្តនោ សក្កាយទិដ្ឋិពលវតាយ ន ភាយន្តិ, ខីណាសវោ សក្កាយទិដ្ឋិយា បហីនត្តា ន ភាយតិ.

ពិលាសយាតិ ពិលេ សយន្តា ពិលវាសិនោ អហិនកុលគោធាទយោ. ឧទកាសយាតិ ឧទកវាសិនោ មច្ឆកច្ឆបាទយោ. វនាសយាតិ វនវាសិនោ ហត្ថិអស្សគោកណ្ណមិគាទយោ. បវិសន្តីតិ ‘‘ឥទានិ អាគន្ត្វា គណ្ហិស្សតី’’តិ មគ្គំ ឱលោកេត្វា បវិសន្តិ. ទឡ្ហេហីតិ ថិរេហិ. វរត្តេហីតិ ចម្មរជ្ជូហិ. មហិទ្ធិកោតិអាទីសុ វិជម្ភនភូមិយំ ឋត្វា ទក្ខិណបស្សាទីហិ ឧសភមត្តំ, ឧជុំ វីសតិឧសភមត្តាទិលង្ឃនវសេន មហិទ្ធិកតា, សេសមិគានំ អធិបតិភាវេន មហេសក្ខតា, សមន្តា តិយោជនដ្ឋានេ សទ្ទំ សុត្វា បលាយន្តានំ វសេន មហានុភាវតា វេទិតព្ពា.

ឯវមេវ ខោតិ ភគវា តេសុ តេសុ សុត្តន្តេសុ តថា តថា អត្តានំ កថេសិ. ‘‘សីហោតិ ខោ, ភិក្ខវេ, តថាគតស្សេតំ អធិវចនំ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្សា’’តិ (អ. និ. ៥.៩៩; ១០.២១) ឥមស្មិំ តាវ សុត្តេ សីហសទិសំ អត្តានំ កថេសិ. ‘‘ភិសក្កោ សល្លកត្តោតិ ខោ, សុនក្ខត្ត, តថាគតស្សេតំ អធិវចន’’ន្តិ (ម. និ. ៣.៦៥) ឥមស្មិំ វេជ្ជសទិសំ, ‘‘ព្រាហ្មណោតិ ខោ, ភិក្ខវេ, តថាគតស្សេតំ អធិវចន’’ន្តិ (អ. និ. ៨.៨៥) ឥមស្មិំ ព្រាហ្មណសទិសំ, ‘‘បុរិសោ មគ្គកុសលោតិ ខោ, តិស្ស, តថាគតស្សេតំ អធិវចន’’ន្តិ (សំ. និ. ៣.៨៤) ឥមស្មិំ មគ្គទេសកបុរិសសទិសំ, ‘‘រាជាហមស្មិ, សេលា’’តិ (សុ. និ. ៥៥៩; ម. និ. ២.៣៩៩) ឥមស្មិំ រាជសទិសំ. ឥមស្មិំ បន សុត្តេ សីហសទិសមេវ កត្វា អត្តានំ កថេន្តោ ឯវមាហ.

តត្រាយំ សទិសតា – សីហស្ស កញ្ចនគុហាទីសុ វសនកាលោ វិយ ហិ តថាគតស្ស ទីបង្ករបាទមូលេ កតាភិនីហារស្ស អបរិមិតកាលំ បារមិយោ បូរេត្វា បច្ឆិមភវេ បដិសន្ធិគ្គហណេន ចេវ មាតុកុច្ឆិតោ និក្ខមនេន ច ទសសហស្សិលោកធាតុំ កម្បេត្វា វុទ្ធិមន្វាយ ទិព្ពសម្បត្តិសទិសំ សម្បត្តិំ អនុភវមានស្ស តីសុ បាសាទេសុ និវាសកាលោ ទដ្ឋព្ពោ. សីហស្ស កញ្ចនគុហាទិតោ និក្ខន្តកាលោ វិយ តថាគតស្ស ឯកូនតិំសសំវច្ឆរេ វិវដេន ទ្វារេន កណ្ឌកំ អារុយ្ហ ឆន្នសហាយស្ស និក្ខមិត្វា តីណិ រជ្ជានិ អតិក្កមិត្វា អនោមានទីតីរេ ព្រហ្មុនា ទិន្នានិ កាសាយានិ បរិទហិត្វា បព្ពជិតស្ស សត្តមេ ទិវសេ រាជគហំ គន្ត្វា តត្ថ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា បណ្ឌវគិរិបព្ភារេ កតភត្តកិច្ចស្ស សម្មាសម្ពោធិំ បត្វា បឋមមេវ មគធរដ្ឋំ អាគមនត្ថាយ យាវ រញ្ញោ បដិញ្ញាទានកាលោ.

សីហស្ស វិជម្ភនកាលោ វិយ តថាគតស្ស ទិន្នបដិញ្ញស្ស អាឡារកាលាមឧបសង្កមនំ អាទិំ កត្វា យាវ សុជាតាយ ទិន្នបាយាសស្ស ឯកូនបណ្ណាសាយ បិណ្ឌេហិ បរិភុត្តកាលោ វេទិតព្ពោ. សីហស្ស សរីរវិធុននំ វិយ សាយន្ហសមយេ សោត្តិយេន ទិន្នា អដ្ឋ តិណមុដ្ឋិយោ គហេត្វា ទសសហស្សចក្កវាឡទេវតាហិ ថោមិយមានស្ស គន្ធាទីហិ បូជិយមានស្ស តិក្ខត្តុំ ពោធិំ បទក្ខិណំ កត្វា ពោធិមណ្ឌំ អារុយ្ហ ចុទ្ទសហត្ថុព្ពេធេ ឋានេ តិណសន្ថរំ អត្ថរិត្វា ចតុរង្គវីរិយំ អធិដ្ឋាយ និសិន្នស្ស តំខណញ្ញេវ មារពលំ វិធមេត្វា តីសុ យាមេសុ តិស្សោ វិជ្ជា វិសោធេត្វា អនុលោមប្បដិលោមំ បដិច្ចសមុប្បាទមហាសមុទ្ទំ យមកញាណមន្ថនេន មន្ថេន្តស្ស សព្ពញ្ញុតញ្ញាណេ បដិវិទ្ធេ តទនុភាវេន ទសសហស្សិលោកធាតុកម្បនំ វេទិតព្ពំ.

សីហស្ស ចតុទិសាវិលោកនំ វិយ បដិវិទ្ធសព្ពញ្ញុតញ្ញាណស្ស សត្តសត្តាហំ ពោធិមណ្ឌេ វិហរិត្វា បរិភុត្តមធុបិណ្ឌិកាហារស្ស អជបាលនិគ្រោធមូលេ មហាព្រហ្មុនោ ធម្មទេសនាយាចនំ បដិគ្គហេត្វា តត្ថ វិហរន្តស្ស ឯកាទសមេ ទិវសេ ‘‘ស្វេ អាសាឡ្ហិបុណ្ណមា ភវិស្សតី’’តិ បច្ចូសសមយេ ‘‘កស្ស នុ ខោ អហំ បឋមំ ធម្មំ ទេសេយ្យ’’ន្តិ អាឡារុទកានំ កាលកតភាវំ ញត្វា ធម្មទេសនត្ថាយ បញ្ចវគ្គិយានំ ឱលោកនំ ទដ្ឋព្ពំ. សីហស្ស គោចរត្ថាយ តិយោជនំ គមនកាលោ វិយ អត្តនោ បត្តចីវរំ អាទាយ ‘‘បញ្ចវគ្គិយានំ ធម្មចក្កំ បវត្តេស្សាមី’’តិ បច្ឆាភត្តេ អជបាលនិគ្រោធតោ វុដ្ឋិតស្ស អដ្ឋារសយោជនមគ្គំ គមនកាលោ.

សីហស្ស សីហនាទកាលោ វិយ តថាគតស្ស អដ្ឋារសយោជនមគ្គំ គន្ត្វា បញ្ចវគ្គិយេ សញ្ញាបេត្វា អចលបល្លង្កេ និសិន្នស្ស ទសហិ ចក្កវាឡសហស្សេហិ សន្និបតិតេន ទេវគណេន បរិវុតស្ស ‘‘ទ្វេមេ, ភិក្ខវេ, អន្តា បព្ពជិតេន ន សេវិតព្ពា’’តិអាទិនា នយេន ធម្មចក្កប្បវត្តនកាលោ វេទិតព្ពោ. ឥមស្មិំ ច បន បទេ ទេសិយមានេ តថាគតសីហស្ស ធម្មឃោសោ ហេដ្ឋា អវីចិំ ឧបរិ ភវគ្គំ គហេត្វា ទសសហស្សិលោកធាតុំ បដិច្ឆាទេសិ. សីហស្ស សទ្ទេន ខុទ្ទកបាណានំ សន្តាសាបជ្ជនកាលោ វិយ តថាគតស្ស តីណិ លក្ខណានិ ទីបេត្វា ចត្តារិ សច្ចានិ សោឡសហាការេហិ សដ្ឋិយា ច នយសហស្សេហិ វិភជិត្វា ធម្មំ កថេន្តស្ស ទីឃាយុកានំ ទេវានំ ញាណសន្តាសស្ស ឧប្បត្តិកាលោ វេទិតព្ពោ.

អបរោ នយោ – សីហោ វិយ សព្ពញ្ញុតំ បត្តោ តថាគតោ, អាសយភូតាយ កនកគុហាយ និក្ខមនំ វិយ គន្ធកុដិតោ និក្ខមនកាលោ, វិជម្ភនំ វិយ ធម្មសភំ ឧបសង្កមនកាលោ, ទិសាវិលោកនំ វិយ បរិសាវិលោកនំ, សីហនាទនទនំ វិយ ធម្មទេសនាកាលោ, គោចរាយ បក្កមនំ វិយ បរវាទនិម្មទ្ទនត្ថាយ គមនំ.

អបរោ នយោ – សីហោ វិយ តថាគតោ, ហិមវន្តនិស្សិតាយ កញ្ចនគុហាយ និក្ខមនំ វិយ អារម្មណវសេន និព្ពាននិស្សិតាយ ផលសមាបត្តិយា វុដ្ឋានំ, វិជម្ភនំ វិយ បច្ចវេក្ខណញាណំ, ទិសាវិលោកនំ វិយ វេនេយ្យសត្តវិលោកនំ, សីហនាទោ វិយ សម្បត្តបរិសាយ ធម្មទេសនា, គោចរាយ បក្កមនំ វិយ អសម្បត្តានំ វេនេយ្យសត្តានំ សន្តិកូបសង្កមនំ វេទិតព្ពំ.

យទាតិ យស្មិំ កាលេ. តថាគតោតិ ហេដ្ឋា វុត្តេហិ អដ្ឋហិ ការណេហិ តថាគតោ. លោកេតិ សត្តលោកេ. ឧប្បជ្ជតីតិ អភិនីហារតោ បដ្ឋាយ យាវ ពោធិបល្លង្កា វា អរហត្តមគ្គញាណា វា ឧប្បជ្ជតិ នាម, អរហត្តផលេ បន បត្តេ ឧប្បន្នោ នាម. អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោតិអាទីនិ វិសុទ្ធិមគ្គេ (វិសុទ្ធិ. ១.១២៤ អាទយោ) ពុទ្ធានុស្សតិនិទ្ទេសេ វិត្ថារិតានិ.

ឥតិ សក្កាយោតិ អយំ សក្កាយោ, ឯត្តកោ សក្កាយោ, ន ឥតោ ភិយ្យោ សក្កាយោ អត្ថីតិ. ឯត្តាវតា សភាវតោ សរសតោ បរិយន្តតោ បរិច្ឆេទតោ បរិវដុមតោ សព្ពេបិ បញ្ចុបាទានក្ខន្ធា ទស្សិតា ហោន្តិ. ឥតិ សក្កាយសមុទយោតិ អយំ សក្កាយស្ស សមុទយោ នាម. ឯត្តាវតា ‘‘អាហារសមុទយា រូបសមុទយោ’’តិអាទិ សព្ពំ ទស្សិតំ ហោតិ. ឥតិ សក្កាយស្ស អត្ថង្គមោតិ អយំ សក្កាយស្ស អត្ថង្គមោ. ឥមិនាបិ ‘‘អាហារនិរោធា រូបនិរោធោ’’តិអាទិ សព្ពំ ទស្សិតំ ហោតិ.

វណ្ណវន្តោតិ សរីរវណ្ណេន វណ្ណវន្តោ. ធម្មទេសនំ សុត្វាតិ បញ្ចសុ ខន្ធេសុ បណ្ណាសលក្ខណប្បដិមណ្ឌិតំ តថាគតស្ស ធម្មទេសនំ សុត្វា. យេភុយ្យេនាតិ ឥធ កេ ឋបេតិ? អរិយសាវកេ ទេវេ. តេសំ ហិ ខីណាសវត្តា ចិត្តុត្រាសភយម្បិ ន ឧប្បជ្ជតិ, សំវិគ្គស្ស យោនិសោ បធានេន បត្តព្ពំ បត្តតាយ ញាណសំវេគោបិ. ឥតរាសំ បន ទេវតានំ ‘‘តាសោ ហេសោ, ភិក្ខវេ, អនិច្ច’’ន្តិ មនសិករោន្តានំ ចិត្តុត្រាសភយម្បិ, ពលវវិបស្សនាកាលេ ញាណភយម្បិ ឧប្បជ្ជតិ. ភោតិ ធម្មាលបនមត្តមេតំ. សក្កាយបរិយាបន្នាតិ បញ្ចក្ខន្ធបរិយាបន្នា. ឥតិ តេសំ សម្មាសម្ពុទ្ធេ វដ្ដទោសំ ទស្សេត្វា តិលក្ខណាហតំ កត្វា ធម្មំ ទេសេន្តេ ញាណភយំ នាម ឱក្កមតិ.

អភិញ្ញាយាតិ ជានិត្វា. ធម្មចក្កន្តិ បដិវេធញាណម្បិ ទេសនាញាណម្បិ. បដិវេធញាណំ នាម យេន ញាណេន ពោធិបល្លង្កេ និសិន្នោ ចត្តារិ សច្ចានិ សោឡសហាការេហិ សដ្ឋិយា ច នយសហស្សេហិ បដិវិជ្ឈិ. ទេសនាញាណំ នាម យេន ញាណេន តិបរិវដ្ដំ ទ្វាទសាការំ ធម្មចក្កំ បវត្តេសិ. ឧភយម្បេតំ ទសពលស្ស ឧរេ ជាតញាណមេវ. តេសុ ធម្មទេសនាញាណំ គហេតព្ពំ. តំ បនេស យាវ អដ្ឋារសព្រហ្មកោដីហិ សទ្ធិំ អញ្ញាកោណ្ឌញ្ញត្ថេរស្ស សោតាបត្តិផលំ ន ឧប្បជ្ជតិ, តាវ បវត្តេតិ នាម. តស្មិំ ឧប្បន្នេ បវត្តិតំ នាម ហោតីតិ វេទិតព្ពំ. អប្បដិបុគ្គលោតិ សទិសបុគ្គលរហិតោ. យសស្សិនោតិ បរិវារសម្បន្នា. តាទិនោតិ លាភាលាភាទីហិ ឯកសទិសស្ស.

៤. បសាទសុត្តវណ្ណនា

៣៤. ចតុត្ថេ អគ្គេសុ បសាទា, អគ្គា វា បសាទាតិ អគ្គប្បសាទា. យាវតាតិ យត្តកា. អបទាតិ និប្បទា អហិមច្ឆាទយោ. ទ្វិបទាតិ មនុស្សបក្ខិអាទយោ. ចតុប្បទាតិ ហត្ថិអស្សាទយោ. ពហុប្បទាតិ សតបទិអាទយោ. នេវសញ្ញិនាសញ្ញិនោតិ ភវគ្គេ និព្ពត្តសត្តា. អគ្គមក្ខាយតីតិ គុណេហិ អគ្គោ ឧត្តមោ សេដ្ឋោតិ អក្ខាយតិ. អសង្ខតាតិ និព្ពានមេវ គហេត្វា វុត្តំ. វិរាគោតិអាទីនិ និព្ពានស្សេវ នាមានិ. តញ្ហិ អាគម្ម សព្ពកិលេសា វិរជ្ជន្តិ, សព្ពេ រាគមទាទយោ មទា និម្មទា ហោន្តិ, អភាវំ គច្ឆន្តិ, សព្ពា បិបាសា វិនយំ ឧបេន្តិ, សព្ពេ អាលយា សមុគ្ឃាតំ គច្ឆន្តិ, វដ្ដានិ ឧបច្ឆិជ្ជន្តិ, តណ្ហា ខីយន្តិ, វដ្ដទុក្ខា និរុជ្ឈន្តិ, សព្ពេ បរិឡាហា និព្ពាយន្តិ. តស្មា ឯតានិ នាមានិ លភតិ. សេសមេត្ថ ឧត្តានត្ថមេវាតិ.

៥. វស្សការសុត្តវណ្ណនា

៣៥. បញ្ចមេ អនុស្សរិតាតិ អនុគន្ត្វា សរិតា, អបរាបរំ សរិតុំ សមត្ថោតិ អត្ថោ. ទក្ខោតិ ឆេកោ. តត្រុបាយាយាតិ ‘‘ឥមស្មិំ កាលេ ឥមំ នាម កត្តព្ព’’ន្តិ ឯវំ តត្ថ តត្ថ ឧបាយភូតាយ បញ្ញាយ សមន្នាគតោ. អនុមោទិតព្ពន្តិ អភិនន្ទិតព្ពំ. បដិក្កោសិតព្ពន្តិ បដិក្ខិបិតព្ពំ. នេវ ខោ ត្យាហន្តិ នេវ ខោ តេ អហំ. កស្មា បនេតំ ភគវា នាភិនន្ទតិ, នប្បដិក្ខិបតីតិ? លោកិយត្តា នាភិនន្ទតិ, លោកិយំ អត្ថំ គហេត្វា ឋិតត្តា នប្បដិក្កោសតិ. ពហុស្ស ជនតាតិ ពហុ អស្ស ជនតា. ឥទញ្ច ករណត្ថេ សាមិវចនំ វេទិតព្ពំ. អរិយេ ញាយេតិ សហវិបស្សនកេ មគ្គេ. កល្យាណធម្មតា កុសលធម្មតាតិបិ តស្សេវ នាមានិ. យំ វិតក្កន្តិ នេក្ខម្មវិតក្កាទីសុ អញ្ញតរំ. ន តំ វិតក្កំ វិតក្កេតីតិ កាមវិតក្កាទីសុ ឯកម្បិ ន វិតក្កេតិ. ឥតរំ តស្សេវ វេវចនំ. វិតក្កបថេតិ ឯត្ថ វិតក្កោយេវ វិតក្កបថោ. អហញ្ហិ ព្រាហ្មណាតិអាទីសុ បឋមនយេន ខីណាសវស្ស សីលញ្ចេវ ពាហុសច្ចញ្ច កថិតំ, ទុតិយតតិយេហិ ខីណាសវស្ស កិរិយវិតក្កានិ ចេវ កិរិយជ្ឈានានិ ច, ចតុត្ថេន ខីណាសវភាវោ កថិតោតិ វេទិតព្ពោ.

មច្ចុបាសប្បមោចនន្តិ មច្ចុបាសា បមោចនកំ មគ្គំ. ញាយំ ធម្មន្តិ សហវិបស្សនកំ មគ្គំ. ទិស្វា ច សុត្វា ចាតិ ញាណេនេវ បស្សិត្វា ច សុណិត្វា ច. សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ.

៦. ទោណសុត្តវណ្ណនា

៣៦. ឆដ្ឋេ អន្តរា ច ឧក្កដ្ឋំ អន្តរា ច សេតព្យន្តិ ឯត្ថ ឧក្កដ្ឋាតិ ឧក្កាហិ ធារីយមានាហិ មាបិតត្តា ឯវំលទ្ធវោហារំ នគរំ. សេតព្យន្តិ អតីតេ កស្សបសម្មាសម្ពុទ្ធស្ស ជាតនគរំ. អន្តរាសទ្ទោ បន ការណខណចិត្តវេមជ្ឈវិវរាទីសុ វត្តតិ. ‘‘តទន្តរំ កោ ជានេយ្យ អញ្ញត្រ តថាគតា’’តិ (អ. និ. ៦.៤៤; ១០.៧៥) ច, ‘‘ជនា សង្គម្ម មន្តេន្តិ, មញ្ច តញ្ច កិមន្តរ’’ន្តិ ច អាទីសុ (សំ. និ. ១.២២៨) ការណេ. ‘‘អទ្ទសា មំ, ភន្តេ, អញ្ញតរា ឥត្ថី វិជ្ជន្តរិកាយ ភាជនំ ធោវន្តី’’តិអាទីសុ (ម. និ. ២.១៤៩) ខណេ. ‘‘យស្សន្តរតោ ន សន្តិ កោបា’’តិអាទីសុ (ឧទា. ២០) ចិត្តេ. ‘‘អន្តរាវោសានមាបាទី’’តិអាទីសុ វេមជ្ឈេ. ‘‘អបិចាយំ តបោទា ទ្វិន្នំ មហានិរយានំ អន្តរិកាយ អាគច្ឆតី’’តិអាទីសុ (បារា. ២៣១) វិវរេ. ស្វាយមិធ វិវរេ វត្តតិ. តស្មា ឧក្កដ្ឋាយ ច សេតព្យស្ស ច វិវរេតិ ឯវមេត្ថ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. អន្តរាសទ្ទេន បន យុត្តត្តា ឧបយោគវចនំ កតំ. ឦទិសេសុ ច ឋានេសុ អក្ខរចិន្តកា ‘‘អន្តរា គាមញ្ច នទិញ្ច យាតី’’តិ ឯវំ ឯកមេវ អន្តរាសទ្ទំ បយុញ្ជន្តិ, សោ ទុតិយបទេនបិ យោជេតព្ពោ ហោតិ, អយោជិយមានេ ឧបយោគវចនំ ន បាបុណាតិ. ឥធ បន យោជេត្វា ឯវ វុត្តោ.

អទ្ធានមគ្គប្បដិបន្នោ ហោតីតិ អទ្ធានសង្ខាតំ មគ្គំ បដិបន្នោ ហោតិ, ទីឃមគ្គន្តិ អត្ថោ. កស្មា បដិបន្នោតិ? តំ ទិវសំ កិរ ភគវា ឥទំ អទ្ទស ‘‘មយិ តំ មគ្គំ បដិបន្នេ ទោណោ ព្រាហ្មណោ មម បទចេតិយានិ បស្សិត្វា បទានុបទិកោ ហុត្វា មម និសិន្នដ្ឋានំ អាគន្ត្វា បញ្ហំ បុច្ឆិស្សតិ. អថស្សាហំ ឯកំ សច្ចធម្មំ ទេសេស្សាមិ. ព្រាហ្មណោ តីណិ សាមញ្ញផលានិ បដិវិជ្ឈិត្វា ទ្វាទសបទសហស្សបរិមាណំ ទោណគជ្ជិតំ នាម វណ្ណំ វត្វា មយិ បរិនិព្ពុតេ សកលជម្ពុទីបេ ឧប្បន្នំ មហាកលហំ វូបសមេត្វា ធាតុយោ ភាជេស្សតី’’តិ. ឥមិនា ការណេន បដិបន្នោ. ទោណោបិ សុទំ ព្រាហ្មណោតិ ទោណោ ព្រាហ្មណោបិ តយោ វេទេ បគុណេ កត្វា បញ្ចសតេ មាណវកេ សិប្បំ វាចេន្តោ តំទិវសំ បាតោវ ឧដ្ឋាយ សរីរបដិជគ្គនំ កត្វា សតគ្ឃនកំ និវាសេត្វា បញ្ចសតគ្ឃនកំ ឯកំសវរគតំ កត្វា អាមុត្តយញ្ញសុត្តោ រត្តវដ្ដិកា ឧបាហនា អារោហិត្វា បញ្ចសតមាណវកបរិវារោ តមេវ មគ្គំ បដិបជ្ជិ. តំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ.

បាទេសូតិ បាទេហិ អក្កន្តដ្ឋានេសុ. ចក្កានីតិ លក្ខណចក្កានិ. កិំ បន ភគវតោ គច្ឆន្តស្ស អក្កន្តដ្ឋានេ បទំ បញ្ញាយតីតិ? ន បញ្ញាយតិ. កស្មា? សុខុមត្តា មហាពលត្តា មហាជនានុគ្គហេន ច. ពុទ្ធានញ្ហិ សុខុមច្ឆវិតាយ អក្កន្តដ្ឋានំ តូលបិចុនោ បតិដ្ឋិតដ្ឋានំ វិយ ហោតិ, បទវឡញ្ជោ ន បញ្ញាយតិ. យថា ច ពលវតោ វាតជវសិន្ធវស្ស បទុមិនិបត្តេបិ អក្កន្តមត្តមេវ ហោតិ, ឯវំ មហាពលតាយ តថាគតេន អក្កន្តដ្ឋានំ អក្កន្តមត្តមេវ ហោតិ, ន តត្ថ បទវឡញ្ជោ បញ្ញាយតិ. ពុទ្ធានញ្ច អនុបទំ មហាជនកាយោ គច្ឆតិ, តស្ស សត្ថុ បទវឡញ្ជំ ទិស្វា មទ្ទិតុំ អវិសហន្តស្ស គមនវិច្ឆេទោ ភវេយ្យ. តស្មា អក្កន្តអក្កន្តដ្ឋានេ យោបិ បទវឡញ្ជោ ភវេយ្យ, សោ អន្តរធាយតេវ. ទោណោ បន ព្រាហ្មណោ តថាគតស្ស អធិដ្ឋានវសេន បស្សិ. ភគវា ហិ យស្ស បទចេតិយំ ទស្សេតុកាមោ ហោតិ, តំ អារព្ភ ‘‘អសុកោ នាម បស្សតូ’’តិ អធិដ្ឋាតិ. តស្មា មាគណ្ឌិយព្រាហ្មណោ វិយ អយម្បិ ព្រាហ្មណោ តថាគតស្ស អធិដ្ឋានវសេន អទ្ទស.

បាសាទិកន្តិ បសាទជនកំ. ឥតរំ តស្សេវ វេវចនំ. ឧត្តមទមថសមថមនុប្បត្តន្តិ ឯត្ថ ឧត្តមទមថោ នាម អរហត្តមគ្គោ, ឧត្តមសមថោ នាម អរហត្តមគ្គសមាធិ, តទុភយំ បត្តន្តិ អត្ថោ. ទន្តន្តិ និព្ពិសេវនំ. គុត្តន្តិ គោបិតំ. សំយតិន្ទ្រិយន្តិ រក្ខិតិន្ទ្រិយំ. នាគន្តិ ឆន្ទាទីហិ អគច្ឆនតោ, បហីនកិលេសេ បុន អនាគច្ឆនតោ, អាគុំ អករណតោ, ពលវន្តដ្ឋេនាតិ ចតូហិ ការណេហិ នាគំ.

ទេវោ នោ ភវំ ភវិស្សតីតិ ឯត្ថ ‘‘ទេវោ នោ ភវ’’ន្តិ ឯត្តាវតាបិ បុច្ឆា និដ្ឋិតា ភវេយ្យ, អយំ បន ព្រាហ្មណោ ‘‘អនាគតេ មហេសក្ខោ ឯកោ ទេវរាជា ភវិស្សតី’’តិ អនាគតវសេន បុច្ឆាសភាគេនេវ កថេន្តោ ឯវមាហ. ភគវាបិស្ស បុច្ឆាសភាគេនេវ កថេន្តោ ន ខោ អហំ, ព្រាហ្មណ, ទេវោ ភវិស្សាមីតិ អាហ. ឯស នយោ សព្ពត្ថ. អាសវានន្តិ កាមាសវាទីនំ ចតុន្នំ. បហីនាតិ ពោធិបល្លង្កេ សព្ពញ្ញុតញ្ញាណាធិគមេនេវ បហីនា. អនុបលិត្តោ លោកេនាតិ តណ្ហាទិដ្ឋិលេបានំ បហីនត្តា សង្ខារលោកេន អនុបលិត្តោ. ពុទ្ធោតិ ចតុន្នំ សច្ចានំ ពុទ្ធត្តា ពុទ្ធោ ឥតិ មំ ធារេហិ.

យេនាតិ យេន អាសវេន. ទេវូបបត្យស្សាតិ ទេវូបបត្តិ អស្ស មយ្ហំ ភវេយ្យ. វិហង្គមោតិ អាកាសចរោ គន្ធព្ពកាយិកទេវោ. វិទ្ធស្តាតិ វិធមិតា. វិនឡីកតាតិ វិគតនឡា វិគតពន្ធនា កតា. វគ្គូតិ សុន្ទរំ. តោយេន នុបលិប្បតីតិ ឧទកតោ រតនមត្តំ អច្ចុគ្គម្ម ឋិតំ សរំ សោភយមានំ ភមរគណំ ហាសយមានំ តោយេន ន លិប្បតិ. តស្មា ពុទ្ធោស្មិ ព្រាហ្មណាតិ ទេសនាបរិយោសានេ តីណិ មគ្គផលានិ បាបុណិត្វា ទ្វាទសហិ បទសហស្សេហិ ទោណគជ្ជិតំ នាម វណ្ណំ កថេសិ, តថាគតេ ច បរិនិព្ពុតេ ជម្ពុទីបតលេ ឧប្បន្នំ មហាកលហំ វូបសមេត្វា ធាតុយោ ភាជេសីតិ.

៧. អបរិហានិយសុត្តវណ្ណនា

៣៧. សត្តមេ និព្ពានស្សេវ សន្តិកេតិ និព្ពានសន្តិកេយេវ ចរតិ. សីលេ បតិដ្ឋិតោតិ បាតិមោក្ខសីលេ បតិដ្ឋិតោ. ឯវំ វិហារីតិ ឯវំ វិហរន្តោ. អាតាបីតិ អាតាបេន វីរិយេន សមន្នាគតោ. យោគក្ខេមស្សាតិ ចតូហិ យោគេហិ ខេមស្ស និព្ពានស្ស. បមាទេ ភយទស្សិវាតិ បមាទំ ភយតោ បស្សន្តោ.

៨. បតិលីនសុត្តវណ្ណនា

៣៨. អដ្ឋមេ បនុណ្ណបច្ចេកសច្ចោតិ ‘‘ឥទមេវ ទស្សនំ សច្ចំ, ឥទមេវ សច្ច’’ន្តិ ឯវំ បាដិឯក្កំ គហិតត្តា បច្ចេកសង្ខាតានិ ទិដ្ឋិសច្ចានិ បនុណ្ណានិ នីហដានិ បហីនានិ អស្សាតិ បនុណ្ណបច្ចេកសច្ចោ. សមវយសដ្ឋេសនោតិ ឯត្ថ អវយាតិ អនូនា, សដ្ឋាតិ វិស្សដ្ឋា, សម្មា អវយា សដ្ឋា ឯសនា អស្សាតិ សមវយសដ្ឋេសនោ, សម្មា វិស្សដ្ឋសព្ពឯសនោតិ អត្ថោ. បតិលីនោតិ និលីនោ ឯកីភាវំ ឧបគតោ. បុថុសមណព្រាហ្មណានន្តិ ពហូនំ សមណព្រាហ្មណានំ. ឯត្ថ ច សមណាតិ បព្ពជ្ជូបគតា, ព្រាហ្មណាតិ ភោវាទិនោ. បុថុបច្ចេកសច្ចានីតិ ពហូនិ បាដេក្កសច្ចានិ. នុណ្ណានីតិ នីហដានិ. បនុណ្ណានីតិ សុដ្ឋុ នីហដានិ. ចត្តានីតិ វិស្សដ្ឋានិ. វន្តានីតិ វមិតានិ. មុត្តានីតិ ឆិន្នពន្ធនានិ កតានិ. បហីនានីតិ បជហិតានិ. បដិនិស្សដ្ឋានីតិ យថា ន បុន ចិត្តំ អារោហន្តិ, ឯវំ បដិនិស្សជ្ជិតានិ. សព្ពានេវេតានិ គហិតគហណស្ស វិស្សដ្ឋភាវវេវចនានិ.

កាមេសនា បហីនា ហោតីតិ អនាគាមិមគ្គេន បហីនា. ភវេសនា បន អរហត្តមគ្គេន បហីយតិ. ‘‘ព្រហ្មចរិយំ ឯសិស្សាមិ គវេសិស្សាមី’’តិ ឯវំ បវត្តជ្ឈាសយសង្ខាតា ព្រហ្មចរិយេសនាបិ អរហត្តមគ្គេនេវ បដិប្បស្សទ្ធិំ វូបសមំ គច្ឆតិ. ទិដ្ឋិព្រហ្មចរិយេសនា បន សោតាបត្តិមគ្គេនេវ បដិប្បសម្ភតីតិ វេទិតព្ពា. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេតិ ឯវំ ចតុត្ថជ្ឈានេន បស្សទ្ធកាយសង្ខារោ វូបសន្តអស្សាសបស្សាសោ នាម ហោតិ. អស្មិមានោតិ អស្មីតិ ឧប្បជ្ជនកោ នវវិធមានោ.

គាថាសុ កាមេសនា ភវេសនាតិ ឯតា ទ្វេ ឯសនា, ព្រហ្មចរិយេសនា សហាតិ តាហិយេវ សហ ព្រហ្មចរិយេសនាតិ តិស្សោបិ ឯតា. ឥធ ឋត្វា ឯសនា បដិនិស្សដ្ឋាតិ ឥមិនា បទេន សទ្ធិំ យោជនា កាតព្ពា. ឥតិ សច្ចបរាមាសោ, ទិដ្ឋិដ្ឋានា សមុស្សយាតិ ‘‘ឥតិ សច្ចំ ឥតិ សច្ច’’ន្តិ គហណបរាមាសោ ច ទិដ្ឋិសង្ខាតាយេវ ទិដ្ឋិដ្ឋានា ច យេ សមុស្សិតត្តា ឧគ្គន្ត្វា ឋិតត្តា សមុស្សយាតិ វុច្ចន្តិ, តេ សព្ពេបិ. ឥធ ឋត្វា ទិដ្ឋិដ្ឋានា សមូហតាតិ ឥមិនា បទេន សទ្ធិំ យោជនា កាតព្ពា. កស្ស បន ឯតា ឯសនា បដិនិស្សដ្ឋា, ឯតេ ច ទិដ្ឋិដ្ឋានា សមូហតាតិ? សព្ពរាគវិរត្តស្ស តណ្ហាក្ខយវិមុត្តិនោ. យោ ហិ សព្ពរាគេហិបិ វិរត្តោ, តណ្ហាក្ខយេ ច និព្ពានេ បវត្តាយ អរហត្តផលវិមុត្តិយា សមន្នាគតោ, ឯតស្ស ឯសនា បដិនិស្សដ្ឋា, ទិដ្ឋិដ្ឋានា ច សមូហតា. ស វេ សន្តោតិ សោ ឯវរូបោ កិលេសសន្តតាយ សន្តោ. បស្សទ្ធោតិ ទ្វីហិ កាយចិត្តបស្សទ្ធីហិ បស្សទ្ធោ. អបរាជិតោតិ សព្ពកិលេសេ ជិនិត្វា ឋិតត្តា កេនចិ អបរាជិតោ. មានាភិសមយាតិ មានស្ស បហានាភិសមយេន. ពុទ្ធោតិ ចត្តារិ សច្ចានិ ពុជ្ឈិត្វា ឋិតោ. ឥតិ ឥមស្មិំ សុត្តេបិ គាថាសុបិ ខីណាសវោវ កថិតោតិ.

៩. ឧជ្ជយសុត្តវណ្ណនា

៣៩. នវមេ សង្ឃាតំ អាបជ្ជន្តីតិ វធំ មរណំ អាបជ្ជន្តិ. និច្ចទានន្តិ សលាកភត្តំ. អនុកុលយញ្ញន្តិ អម្ហាកំ បិតូហិ បិតាមហេហិ ទិន្នត្តា ឯវំ កុលានុកុលវសេន យជិតព្ពំ, ទាតព្ពន្តិ អត្ថោ. អស្សមេធន្តិអាទីសុ អស្សមេត្ថ មេធន្តីតិ អស្សមេធោ, ទ្វីហិ បរិយញ្ញេហិ យជិតព្ពស្ស ឯកវីសតិយូបស្ស ឋបេត្វា ភូមិញ្ច បុរិសេ ច អវសេសសព្ពវិភវទក្ខិណស្ស យញ្ញស្សេតំ អធិវចនំ. បុរិសមេត្ថ មេធន្តីតិ បុរិសមេធោ, ចតូហិ បរិយញ្ញេហិ យជិតព្ពស្ស សទ្ធិំ ភូមិយា អស្សមេធេ វុត្តវិភវទក្ខិណស្ស យញ្ញស្សេតំ អធិវចនំ. សម្មមេត្ថ បាសន្តីតិ សម្មាបាសោ, ទិវសេ ទិវសេ សម្មំ ខិបិត្វា តស្ស បតិតោកាសេ វេទិំ កត្វា សំហារិមេហិ យូបាទីហិ សរស្សតិនទិយា និមុគ្គោកាសតោ បភុតិ បដិលោមំ គច្ឆន្តេន យជិតព្ពស្ស សព្ពយាគស្សេតំ អធិវចនំ. វាជមេត្ថ បិវន្តីតិ វាជបេយ្យំ, ឯកេន បរិយញ្ញេន សត្តរសហិ បសូហិ យជិតព្ពស្ស ពេលុវយូបស្ស សត្តរសកទក្ខិណស្ស យញ្ញស្សេតំ អធិវចនំ. នត្ថិ ឯត្ថ អគ្គឡាតិ និរគ្គឡោ. នវហិ បរិយញ្ញេហិ យជិតព្ពស្ស សទ្ធិំ ភូមិយា បុរិសេហិ ច អស្សមេធេ វុត្តវិភវទក្ខិណស្ស សព្ពមេធបរិយាយនាមស្ស អស្សមេធវិកប្បស្សេតំ អធិវចនំ. មហារម្ភាតិ មហាកិច្ចា មហាករណីយា. អបិច បាណាតិបាតសមារម្ភស្ស មហន្តតាយបិ មហារម្ភាយេវ. ន តេ ហោន្តិ មហប្ផលាតិ ឯត្ថ និរវសេសត្ថេ សាវសេសរូបនំ កតំ. តស្មា ឥដ្ឋផលេន និប្ផលាវ ហោន្តីតិ អត្ថោ. ឥទញ្ច បាណាតិបាតសមារម្ភមេវ សន្ធាយ វុត្តំ. យំ បន តត្ថ អន្តរន្តរា ទានំ ទិយ្យតិ, តំ ឥមិនា សមារម្ភេន ឧបហតត្តា មហប្ផលំ ន ហោតិ, មន្ទផលំ ហោតីតិ អត្ថោ. ហញ្ញរេតិ ហញ្ញន្តិ. យជន្តិ អនុកុលំ សទាតិ យេ អញ្ញេ អនុកុលំ យជន្តិ, បុព្ពបុរិសេហិ យិដ្ឋត្តា បច្ឆិមបុរិសាបិ យជន្តីតិ អត្ថោ. សេយ្យោ ហោតីតិ វិសេសោវ ហោតិ. ន បាបិយោតិ បាបំ កិញ្ចិ ន ហោតិ.

១០. ឧទាយិសុត្តវណ្ណនា

៤០. ទសមេ អភិសង្ខតន្តិ រាសិកតំ. និរារម្ភន្តិ បាណសមារម្ភរហិតំ. យញ្ញន្តិ ទេយ្យធម្មំ. តញ្ហិ យជិតព្ពត្តា យញ្ញន្តិ វុច្ចតិ. កាលេនាតិ យុត្តប្បត្តកាលេន. ឧបសំយន្តីតិ ឧបគច្ឆន្តិ. កុលំ គតិន្តិ វដ្ដកុលញ្ចេវ វដ្ដគតិញ្ច អតិក្កន្តា. យញ្ញស្ស កោវិទាតិ ចតុភូមកយញ្ញេ កុសលា. យញ្ញេតិ បកតិទានេ. សទ្ធេតិ មតកទានេ. ហព្យំ កត្វាតិ ហុនិតព្ពំ ទេយ្យធម្មំ ឧបកប្បេត្វា. សុខេត្តេ ព្រហ្មចារិសូតិ ព្រហ្មចារិសង្ខាតេ សុខេត្តម្ហីតិ អត្ថោ. សុប្បត្តន្តិ សុដ្ឋុ បត្តំ. ទក្ខិណេយ្យេសុ យំ កតន្តិ យំ ទក្ខិណាយ អនុច្ឆវិកេសុ ឧបកប្បិតំ, តំ សុហុតំ សុយិដ្ឋំ សុប្បត្តន្តិ អត្ថោ. សទ្ធោតិ ពុទ្ធធម្មសង្ឃគុណានំ សទ្ទហនតាយ សទ្ធោ. មុត្តេន ចេតសាតិ វិស្សដ្ឋេន ចិត្តេន. ឥមិនាស្ស មុត្តចាគំ ទីបេតីតិ.

ចក្កវគ្គោ ចតុត្ថោ.