៥. ហត្ថកសុត្តវណ្ណនា

៣៥. បញ្ចមេ អាឡវិយន្តិ អាឡវិរដ្ឋេ. គោមគ្គេតិ គុន្នំ គមនមគ្គេ. បណ្ណសន្ថរេតិ សយំ បតិតបណ្ណសន្ថរេ. អថាតិ ឯវំ គុន្នំ គមនមគ្គំ ឧជុំ មហាបថំ និស្សាយ សិំសបាវនេ សយំ បតិតបណ្ណានិ សង្កឌ្ឍិត្វា កតសន្ថរេ សុគតមហាចីវរំ បត្ថរិត្វា បល្លង្កំ អាភុជិត្វា និសិន្នេ តថាគតេ. ហត្ថកោ អាឡវកោតិ ហត្ថតោ ហត្ថំ គតត្តា ឯវំលទ្ធនាមោ អាឡវកោ រាជបុត្តោ. ឯតទវោចាតិ ឯតំ ‘‘កច្ចិ, ភន្តេ, ភគវា’’តិអាទិវចនំ អវោច. កស្មា បន សម្មាសម្ពុទ្ធោ តំ ឋានំ គន្ត្វា និសិន្នោ, កស្មា រាជកុមារោ តត្ថ គតោតិ? សម្មាសម្ពុទ្ធោ តាវ អដ្ឋុប្បត្តិកាយ ធម្មទេសនាយ សមុដ្ឋានំ ទិស្វា តត្ថ និសិន្នោ, រាជកុមារោបិ បាតោវ ឧដ្ឋាយ បញ្ចហិ ឧបាសកសតេហិ បរិវុតោ ពុទ្ធុបដ្ឋានំ គច្ឆន្តោ មហាមគ្គា ឱក្កម្ម គោបថំ គហេត្វា ‘‘ពុទ្ធានំ បូជនត្ថាយ មិស្សកមាលំ ឱចិនិស្សាមី’’តិ គច្ឆន្តោ សត្ថារំ ទិស្វា ឧបសង្កមិត្វា វន្ទិត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ, ឯវំ សោ តត្ថ គតោតិ. សុខមសយិត្ថាតិ សុខំ សយិត្ថ.

អន្តរដ្ឋកោតិ មាឃផគ្គុណានំ អន្តរេ អដ្ឋទិវសបរិមាណោ កាលោ. មាឃស្ស ហិ អវសានេ ចត្តារោ ទិវសា, ផគ្គុណស្ស អាទិម្ហិ ចត្តារោតិ អយំ ‘‘អន្តរដ្ឋកោ’’តិ វុច្ចតិ. ហិមបាតសមយោតិ ហិមស្ស បតនសមយោ. ខរាតិ ផរុសា កក្ខឡា វា. គោកណ្ដកហតាតិ នវវុដ្ឋេ ទេវេ គាវីនំ អក្កន្តក្កន្តដ្ឋានេ ខុរន្តរេហិ កទ្ទមោ ឧគ្គន្ត្វា តិដ្ឋតិ, សោ វាតាតបេន សុក្ខោ កកចទន្តសទិសោ ហោតិ ទុក្ខសម្ផស្សោ. តំ សន្ធាយាហ – ‘‘គោកណ្ដកហតា ភូមី’’តិ. គុន្នំ ខុរន្តរេហិ ឆិន្នាតិបិ អត្ថោ. វេរម្ភោ វាតោ វាយតីតិ ចតូហិ ទិសាហិ វាយន្តោ វាតោ វាយតិ. ឯកាយ ទិសាយ វា ទ្វីហិ វា ទិសាហិ តីហិ វា ទិសាហិ វាយន្តោ វាតោ វេរម្ភោតិ ន វុច្ចតិ.

តេន ហិ រាជកុមារាតិ ឥទំ សត្ថា ‘‘អយំ រាជកុមារោ លោកស្មិំ នេវ សុខវាសិនោ, ន ទុក្ខវាសិនោ ជានាតិ, ជានាបេស្សាមិ ន’’ន្តិ ឧបរិ ទេសនំ វឌ្ឍេន្តោ អាហ. តត្ថ យថា តេ ខមេយ្យាតិ យថា តុយ្ហំ រុច្ចេយ្យ. ឥធស្សាតិ ឥមស្មិំ លោកេ អស្ស. គោនកត្ថតោតិ ចតុរង្គុលាធិកលោមេន កាឡកោជវេន អត្ថតោ. បដិកត្ថតោតិ ឧណ្ណាមយេន សេតត្ថរណេន អត្ថតោ. បដលិកត្ថតោតិ ឃនបុប្ផេន ឧណ្ណាមយអត្ថរណេន អត្ថតោ. កទលិមិគបវរបច្ចត្ថរណោតិ កទលិមិគចម្មមយេន ឧត្តមបច្ចត្ថរណេន អត្ថតោ. តំ កិរ បច្ចត្ថរណំ សេតវត្ថស្ស ឧបរិ កទលិមិគចម្មំ អត្ថរិត្វា សិព្ពិត្វា ករោន្តិ. សឧត្តរច្ឆទោតិ សហ ឧត្តរច្ឆទេន, ឧបរិ ពទ្ធេន រត្តវិតានេន សទ្ធិន្តិ អត្ថោ. ឧភតោលោហិតកូបធានោតិ សីសូបធានញ្ច បាទូបធានញ្ចាតិ បល្លង្កស្ស ឧភតោ ឋបិតលោហិតកូបធានោ. បជាបតិយោតិ ភរិយាយោ. មនាបេន បច្ចុបដ្ឋិតា អស្សូតិ មនាបេន ឧបដ្ឋានវិធានេន បច្ចុបដ្ឋិតា ភវេយ្យុំ.

កាយិកាតិ បញ្ចទ្វារកាយំ ខោភយមានា. ចេតសិកាតិ មនោទ្វារំ ខោភយមានា. សោ រាគោ តថាគតស្ស បហីនោតិ តថារូបោ រាគោ តថាគតស្ស បហីនោតិ អត្ថោ. យោ បន តស្ស រាគោ, ន សោ តថាគតស្ស បហីនោ នាម. ទោសមោហេសុបិ ឯសេវ នយោ.

ព្រាហ្មណោតិ ពាហិតបាបោ ខីណាសវព្រាហ្មណោ. បរិនិព្ពុតោតិ កិលេសបរិនិព្ពានេន បរិនិព្ពុតោ. ន លិម្បតិ កាមេសូតិ វត្ថុកាមេសុ ច កិលេសកាមេសុ ច តណ្ហាទិដ្ឋិលេបេហិ ន លិម្បតិ. សីតិភូតោតិ អព្ភន្តរេ តាបនកិលេសានំ អភាវេន សីតិភូតោ. និរូបធីតិ កិលេសូបធីនំ អភាវេន និរូបធិ. សព្ពា អាសត្តិយោ ឆេត្វាតិ អាសត្តិយោ វុច្ចន្តិ តណ្ហាយោ, តា សព្ពាបិ រូបាទីសុ អារម្មណេសុ អាសត្តវិសត្តា អាសត្តិយោ ឆិន្ទិត្វា. វិនេយ្យ ហទយេ ទរន្តិ ហទយនិស្សិតំ ទរថំ វិនយិត្វា វូបសមេត្វា. សន្តិំ បប្បុយ្យ ចេតសោតិ ចិត្តស្ស កិលេសនិព្ពានំ បាបុណិត្វា. ករណវចនំ វា ឯតំ ‘‘សព្ពចេតសោ សមន្នាហរិត្វា’’តិអាទីសុ វិយ, ចេតសា និព្ពានំ បាបុណិត្វាតិ អត្ថោ.