៩. កោកាលិកសុត្តវណ្ណនា
៨៩. នវមេ កោកាលិកោ ភិក្ខុ យេន ភគវា តេនុបសង្កមីតិ កោយំ កោកាលិកោ, កស្មា ច ឧបសង្កមិ? អយំ កិរ កោកាលិករដ្ឋេ កោកាលិកនគរេ កោកាលិកសេដ្ឋិស្ស បុត្តោ បព្ពជិត្វា បិតរា ការិតេ វិហារេ វសតិ ចូឡកោកាលិកោតិ នាមេន, ន បន ទេវទត្តស្ស សិស្សោ. សោ ហិ ព្រាហ្មណបុត្តោ មហាកោកាលិកោ នាម. ភគវតិ បន សាវត្ថិយំ វិហរន្តេ ទ្វេ អគ្គសាវកា បញ្ចមត្តេហិ ភិក្ខុសតេហិ សទ្ធិំ ជនបទចារិកំ ចរមានា ឧបកដ្ឋាយ វស្សូបនាយិកាយ វិវេកវាសំ វសិតុកាមា តេ ភិក្ខូ ឧយ្យោជេត្វា អត្តនោ បត្តចីវរមាទាយ តស្មិំ ជនបទេ តំ នគរំ បត្វា វិហារំ អគមិំសុ. តត្ថ នេសំ កោកាលិកោ វត្តំ អកាសិ. តេបិ តេន សទ្ធិំ សម្មោទិត្វា, ‘‘អាវុសោ, មយំ ឥធ តេមាសំ វសិស្សាម, មា នោ កស្សចិ អារោចេសី’’តិ បដិញ្ញំ គហេត្វា វសិំសុ. វសិត្វា បវារណាទិវសេ បវារេត្វា ‘‘គច្ឆាម មយំ, អាវុសោ’’តិ កោកាលិកំ អាបុច្ឆិំសុ. កោកាលិកោ ‘‘អជ្ជ, អាវុសោ, ឯកទិវសំ វសិត្វា ស្វេ គមិស្សថា’’តិ វត្វា ទុតិយទិវសេ នគរំ បវិសិត្វា មនុស្សេ អាមន្តេសិ – ‘‘អាវុសោ, តុម្ហេ ទ្វេ អគ្គសាវកេ ឥធ អាគន្ត្វា វសមានេបិ ន ជានាថ, ន តេ កោចិ បច្ចយេនបិ និមន្តេតី’’តិ. នគរវាសិនោ ‘‘កហំ, ភន្តេ, ថេរា, កស្មា នោ នារោចយិត្ថា’’តិ? កិំ, អាវុសោ, អារោចិតេន, កិំ ន បស្សថ ទ្វេ ភិក្ខូ ថេរាសនេ និសីទន្តេ, ឯតេ អគ្គសាវកាតិ. តេ ខិប្បំ សន្និបតិត្វា សប្បិផាណិតាទីនិ ចេវ ចីវរទុស្សានិ ច សំហរិំសុ.
កោកាលិកោ ចិន្តេសិ – ‘‘បរមប្បិច្ឆា អគ្គសាវកា បយុត្តវាចាយ ឧប្បន្នលាភំ ន សាទិយិស្សន្តិ, អសាទិយន្តា ‘អាវាសិកស្ស ទេថា’តិ វក្ខន្តី’’តិ តំ លាភំ គាហាបេត្វា ថេរានំ សន្តិកំ អគមាសិ. ថេរា ទិស្វាវ ‘‘ឥមេ បច្ចយា នេវ អម្ហាកំ, ន កោកាលិកស្ស កប្បន្តី’’តិ បដិក្ខិបិត្វា បក្កមិំសុ. កោកាលិកោ ‘‘កថញ្ហិ នាម សយំ អគ្គណ្ហន្តា មយ្ហម្បិ អទាបេត្វា បក្កមិស្សន្តី’’តិ អាឃាតំ ឧប្បាទេសិ. តេបិ ភគវតោ សន្តិកំ គន្ត្វា ភគវន្តំ វន្ទិត្វា បុន អត្តនោ បរិសំ អាទាយ ជនបទចារិកំ ចរន្តា អនុបុព្ពេន តស្មិំ រដ្ឋេ តមេវ នគរំ បច្ចាគមិំសុ. នាគរា ថេរេ សញ្ជានិត្វា សហ បរិក្ខារេហិ ទានំ សជ្ជេត្វា នគរមជ្ឈេ មណ្ឌបំ កត្វា ទានំ អទំសុ, ថេរានញ្ច បរិក្ខារេ ឧបនាមេសុំ. ថេរា ភិក្ខុសង្ឃស្ស និយ្យាទយិំសុ. តំ ទិស្វា កោកាលិកោ ចិន្តេសិ – ‘‘ឥមេ បុព្ពេ អប្បិច្ឆា អហេសុំ, ឥទានិ បាបិច្ឆា ជាតា, បុព្ពេបិ អប្បិច្ឆសន្តុដ្ឋបវិវិត្តសទិសាវ មញ្ញេ’’តិ ថេរេ ឧបសង្កមិត្វា, ‘‘អាវុសោ, តុម្ហេ បុព្ពេ អប្បិច្ឆា វិយ, ឥទានិ បន បាបភិក្ខូ ជាតត្ថា’’តិ វត្វា ‘‘មូលដ្ឋានេយេវ នេសំ បតិដ្ឋំ ភិន្ទិស្សាមី’’តិ តរមានរូបោ និក្ខមិត្វា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ. អយមេស កោកាលិកោ, ឥមិនា ច ការណេន ឧបសង្កមីតិ វេទិតព្ពោ.
ភគវា តំ តុរិតតុរិតំ អាគច្ឆន្តំ ទិស្វាវ អាវជ្ជេន្តោ អញ្ញាសិ ‘‘អយំ អគ្គសាវកេ អក្កោសិតុកាមោ អាគតោ, សក្កា នុ ខោ បដិសេធេតុ’’ន្តិ. តតោ ‘‘ន សក្កា បដិសេធេតុំ, ថេរេសុ អបរជ្ឈិត្វា អាគតោ, ឯកំសេន បន បទុមនិរយេ និព្ពត្តិស្សតី’’តិ ទិស្វា ‘‘សារិបុត្តមោគ្គល្លានេបិ នាម គរហន្តំ សុត្វា ន និសេធេតី’’តិ វាទមោចនត្ថំ អរិយូបវាទស្ស ច មហាសាវជ្ជភាវទស្សនត្ថំ មា ហេវន្តិ តិក្ខត្តុំ បដិសេធេសិ. តត្ថ មា ហេវន្តិ មា ឯវំ អភណិ. សទ្ធាយិកោតិ សទ្ធាយ អាគមករោ បសាទាវហោ, សទ្ធាតព្ពវចនោ វា. បច្ចយិកោតិ បត្តិយាយិតព្ពវចនោ.
បក្កាមីតិ កម្មានុភាវេន ចោទិយមានោ បក្កាមិ. ឱកាសកតញ្ហិ កម្មំ ន សក្កា បដិពាហិតុំ. អចិរបក្កន្តស្សាតិ បក្កន្តស្ស សតោ នចិរេនេវ. សព្ពោ កាយោ ផុដោ អហោសីតិ កេសគ្គមត្តម្បិ ឱកាសំ អវជ្ជេត្វា សកលសរីរំ អដ្ឋីនិ ភិន្ទិត្វា ឧគ្គតាហិ បីឡកាហិ អជ្ឈោត្ថដំ អហោសិ. យស្មា បន ពុទ្ធានុភាវេន តថារូបំ កម្មំ ពុទ្ធានំ សម្មុខីភាវេ វិបាកំ ទាតុំ ន សក្កោតិ, ទស្សនូបចារេ វិជហិតមត្តេ ទេតិ, តស្មា តស្ស អចិរបក្កន្តស្ស បីឡកា ឧដ្ឋហិំសុ. កលាយមត្តិយោតិ ចណកមត្តិយោ. ពេលុវសលាដុកមត្តិយោតិ តរុណពេលុវមត្តិយោ. បភិជ្ជិំសូតិ ភិជ្ជិំសុ. តាសុ ភិន្នាសុ សកលសរីរំ បនសបក្កំ វិយ អហោសិ. សោ បក្កេន គត្តេន ជេតវនទ្វារកោដ្ឋកេ វិសគិលិតោ មច្ឆោ វិយ កទលិបត្តេសុ និបជ្ជិ. អថ ធម្មស្សវនត្ថំ អាគតាគតា មនុស្សា ‘‘ធិ កោកាលិក, ធិ កោកាលិក, អយុត្តមកាសិ, អត្តនោយេវ មុខំ និស្សាយ អនយព្យសនំ បត្តោសី’’តិ អាហំសុ. តេសំ សទ្ទំ សុត្វា អារក្ខទេវតា ធិក្ការមកំសុ, អារក្ខទេវតានំ អាកាសទេវតាតិ ឥមិនា ឧបាយេន យាវ អកនិដ្ឋភវនា ឯកធិក្ការោ ឧទបាទិ.
តុរូតិ កោកាលិកស្ស ឧបជ្ឈាយោ តុរុត្ថេរោ នាម អនាគាមិផលំ វត្វា ព្រហ្មលោកេ និព្ពត្តោ. សោ ភុម្មដ្ឋទេវតា អាទិំ កត្វា ‘‘អយុត្តំ កោកាលិកេន កតំ អគ្គសាវកេ អន្តិមវត្ថុនា អព្ភាចិក្ខន្តេនា’’តិ បរម្បរាយ ព្រហ្មលោកសម្បត្តំ តំ សទ្ទំ សុត្វា ‘‘មា មយ្ហំ បស្សន្តស្សេវ វរាកោ នស្សិ, ឱវទិស្សាមិ នំ ថេរេសុ ចិត្តប្បសាទត្ថាយា’’តិ អាគន្ត្វា តស្ស បុរតោ អដ្ឋាសិ. តំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ – ‘‘តុរូ បច្ចេកព្រហ្មា’’តិ. បេសលាតិ បិយសីលា. កោសិ ត្វំ, អាវុសោតិ និសិន្នកោវ កពរក្ខីនិ ឧម្មីលេត្វា ឯវមាហ. បស្ស យាវញ្ច តេ ឥទំ អបរទ្ធតិ យត្តកំ តយា អបរទ្ធំ, អត្តនោ នលាដេ មហាគណ្ឌំ អបស្សន្តោ សាសបមត្តាយ បីឡកាយ មំ ចោទេតព្ពំ មញ្ញសីតិ អាហ.
អថ នំ ‘‘អទិដ្ឋិប្បត្តោ អយំ កោកាលិកោ, គិលិតវិសោ វិយ ន កស្សចិ វចនំ ន ករិស្សតី’’តិ ញត្វា បុរិសស្ស ហីតិអាទិមាហ. តត្ថ កុឋារីតិ កុឋារិសទិសា ផរុសវាចា. ឆិន្ទតីតិ កុសលមូលសង្ខាតេ មូលេយេវ និកន្តតិ. និន្ទិយន្តិ និន្ទិតព្ពំ ទុស្សីលបុគ្គលំ. បសំសតីតិ ឧត្តមត្ថេ សម្ភាវេត្វា ខីណាសវោតិ វទតិ. តំ វា និន្ទតិ យោ បសំសិយោតិ យោ វា បសំសិតព្ពោ ខីណាសវោ, តំ អន្តិមវត្ថុនា ចោទេន្តោ ‘‘ទុស្សីលោ អយ’’ន្តិ វទតិ. វិចិនាតិ មុខេន សោ កលិន្តិ សោ តំ អបរាធំ មុខេន វិចិនាតិ នាម. កលិនា តេនាតិ តេន អបរាធេន សុខំ ន វិន្ទតិ. និន្ទិយបសំសាយ ហិ បសំសិយនិន្ទាយ ច សមកោវ វិបាកោ.
សព្ពស្សាបិ សហាបិ អត្តនាតិ សព្ពេន សកេន ធនេនបិ អត្តនាបិ សទ្ធិំ យោ អក្ខេសុ ធនបរាជយោ នាម, អយំ អប្បមត្តកោ អបរាធោ. យោ សុគតេសូតិ យោ បន សម្មគ្គតេសុ បុគ្គលេសុ ចិត្តំ ទូសេយ្យ, អយំ ចិត្តបទោសោវ តតោ កលិតោ មហន្តតរោ កលិ.
ឥទានិ តស្ស មហន្តតរភាវំ ទស្សេន្តោ សតំ សហស្សានន្តិអាទិមាហ. តត្ថ សតំ សហស្សានន្តិ និរព្ពុទគណនាយ សតសហស្សញ្ច. ឆត្តិំសតីតិ អបរានិ ឆត្តិំសតិ និរព្ពុទានិ. បញ្ច ចាតិ អព្ពុទគណនាយ បញ្ច អព្ពុទានិ. យមរិយគរហីតិ យំ អរិយេ គរហន្តោ និរយំ ឧបបជ្ជតិ, តត្ថ ឯត្តកំ អាយុប្បមាណន្តិ អត្ថោ.
កាលមកាសីតិ ឧបជ្ឈាយេ បក្កន្តេ កាលំ អកាសិ. បទុមនិរយន្តិ បាដិយេក្កោ បទុមនិរយោ នាម នត្ថិ, អវីចិមហានិរយស្មិំយេវ បន បទុមគណនាយ បច្ចិតព្ពេ ឯកស្មិំ ឋានេ និព្ពត្តិ.
វីសតិខារិកោតិ មាគធកេន បត្ថេន ចត្តារោ បត្ថា, កោសលរដ្ឋេ ឯកោ បត្ថោ ហោតិ. តេន បត្ថេន ចត្តារោ បត្ថា អាឡ្ហកំ, ចត្តារិ អាឡ្ហកានិ ទោណំ, ចតុទោណា មានិកា, ចតុមានិកា ខារី, តាយ ខារិយា វីសតិខារិកោ. តិលវាហោតិ មាគធកានំ សុខុមតិលានំ តិលសកដំ. អព្ពុទោ និរយោតិ អព្ពុទោ នាម បាដិយេក្កោ និរយោ នត្ថិ, អវីចិម្ហិយេវ បន អព្ពុទគណនាយ បច្ចិតព្ពដ្ឋានស្សេតំ នាមំ. និរព្ពុទាទីសុបិ ឯសេវ នយោ.
វស្សគណនាបិ បនេត្ថ ឯវំ វេទិតព្ពា – យថេវ ហិ សតំ សតសហស្សានិ កោដិ ហោតិ, ឯវំ សតំ សតសហស្សកោដិយោ បកោដិ នាម ហោតិ, សតំ សតសហស្សបកោដិយោ កោដិបកោដិ នាម, សតំ សតសហស្សកោដិបកោដិយោ នហុតំ, សតំ សតសហស្សនហុតានិ និន្នហុតំ, សតំ សតសហស្សនិន្នហុតានិ ឯកំ អព្ពុទំ, តតោ វីសតិគុណំ និរព្ពុទំ, ឯស នយោ សព្ពត្ថាតិ. ទសមំ ហេដ្ឋា វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានត្ថមេវាតិ.
ថេរវគ្គោ ចតុត្ថោ.