(១៦) ៤. ឯកធម្មបាឡិ-ចតុត្ថវគ្គវណ្ណនា

៣២២. ចតុត្ថវគ្គស្ស បឋមេ ជម្ពុទីបេតិ ជម្ពុយា បញ្ញាតោ បាកដោ ទីបោតិ ជម្ពុទីបោ. ឥមស្ស កិរ ទីបស្ស សញ្ញាណភូតា យោជនសតុព្ពេធា បណ្ណាសយោជនសាខា បញ្ចទសយោជនាវដ្ដក្ខន្ធា ហិមវន្តបព្ពតេ ជាតា កប្បដ្ឋាយិនី មហាជម្ពូ នាម អត្ថិ, តាយ អយំ ទីបោ ជម្ពុទីបោតិ វុច្ចតិ. យថា ច ឥមស្មិំ ទីបេ ជម្ពុរុក្ខោ កប្បដ្ឋាយី, តថា អបរគោយានេ កទម្ពរុក្ខោ, ឧត្តរកុរូសុ កប្បរុក្ខោ, បុព្ពវិទេហេ សិរីសរុក្ខោ, អសុរានំ ចិត្តបាដលិរុក្ខោ, សុបណ្ណានំ សិម្ពលិរុក្ខោ, ទេវានំ បារិច្ឆត្តកោតិ ឥមេបិ កប្បដ្ឋាយិនោវ.

‘‘បាដលី សិម្ពលី ជម្ពូ, ទេវានំ បារិច្ឆត្តកោ;

កទម្ពោ កប្បរុក្ខោ ច, សិរីសោ ភវតិ សត្តមោ’’តិ.

អារាមរាមណេយ្យកន្តិ បុប្ផារាមផលារាមានំ រាមណេយ្យកំ វេឡុវន-ជីវកម្ពវន-ជេតវនបុព្ពារាមសទិសំ. តំ ឥមស្មិំ ជម្ពុទីបេ អប្បមត្តកំ បរិត្តកំ, ន ពហុកន្តិ អត្ថោ. សេសបទេសុបិ ឯសេវ នយោ. ឯត្ថ វនរាមណេយ្យកន្តិ នាគវនសាលវនចម្បកវនាទិសទិសំ វង្កបព្ពតហិមវន្តបព្ពតបទេសាទីសុ អរញ្ញវនំ វេទិតព្ពំ. ភូមិរាមណេយ្យកន្តិ ជេតវនវិហារមគធក្ខេត្តាទិសទិសំ សមំ ភូមិដ្ឋានំ. បោក្ខរណិរាមណេយ្យកន្តិ ជេតវនបោក្ខរណិគគ្គរាបោក្ខរណិសទិសានំ វដ្ដចតុរស្សទីឃវង្កាទិសណ្ឋានានំ បោក្ខរណីនំ សន្និវេសនដ្ឋានំ. ឧក្កូលវិកូលន្តិ ឧក្កូលញ្ច វិកូលញ្ច. តត្ថ ឧក្កូលំ ឧន្នតដ្ឋានំ, វិកូលំ និន្នដ្ឋានំ. នទីវិទុគ្គន្តិ នទីនំ ភិន្នដ្ឋានំ តំ ទុគ្គមត្តា នទីវិទុគ្គន្តិ វុច្ចតិ. ខាណុកណ្ដកដ្ឋានន្តិ តត្ថជាតកានញ្ចេវ អាហរិយមានានញ្ច ខាណុកណ្ដកាទីនំ បតិដ្ឋានដ្ឋានំ. បព្ពតវិសមន្តិ គិរិវិសមំ. យេ ឱទកាតិ យេ ច ឧទកេ ជាយន្តិ, តេយេវ ពហុតរា. ឥតោ កិរ សុវណ្ណភូមិ សត្តមត្តានិ យោជនសតានិ ហោតិ, ឯកេន វាតេន គច្ឆន្តី នាវា សត្តហិ អហោរត្តេហិ គច្ឆតិ. អថេកស្មិំ សមយេ ឯវំ គច្ឆន្តី នាវា សត្តាហម្បិ នន្ទិយាវដ្ដមច្ឆបិដ្ឋេនេវ គតា. ឯវំ ឱទកានំ សត្តានំ ពហុភាវោ វេទិតព្ពោ.

អបិច ថលដ្ឋានស្ស បរិត្តភាវេន ឧទកស្ស ច ពហុភាវេនាបិ អយមត្ថោ វេទិតព្ពោ. យថា ហិ មហាតឡាកេ ឯកោវ ឧប្បលគច្ឆោ អស្ស, តស្ស ចត្តារិ ច បណ្ណានិ, មជ្ឈេ ច ឯកំ ឧប្បលមកុលំ អស្ស. ឯវមេវំ ចត្តារិ បណ្ណានិ វិយ ចត្តារោ ទីបា, មជ្ឈេ ឧប្បលមកុលំ វិយ សិនេរុបព្ពតោ, សេសំ ឧទកំ វិយ ឧទកបរិក្ខិត្តោ ឱកាសោ. តស្ស មហន្តភាវោ ឥទ្ធិមន្តានំ បាកដោ ហោតិ. តេសញ្ហិ អាកាសេន គច្ឆន្តានំ ចត្តារោ មហាទីបា ចត្តារិ បណ្ណានិ វិយ ឧបដ្ឋហន្តិ, សិនេរុបព្ពតោ មជ្ឈេ ឧប្បលមកុលំ វិយ, សេសំ ឧទកំ វិយ ឧទកបរិក្ខិត្តោ ឱកាសោ. ឯវំ មហន្តេ ឧទកេ ជាតត្តា ឱទកាវ ពហុតរា វេទិតព្ពា.

៣២៣. ទុតិយាទីសុ អញ្ញត្រ មនុស្សេហីតិ ឥធ ចត្តារោ អបាយា អញ្ញត្រ មនុស្សេហីតិ អធិប្បេតា.

មជ្ឈិមេសុ ជនបទេសូតិ ‘‘បុរត្ថិមាយ ទិសាយ គជង្គលំ នាម និគមោ, តស្ស បរេន មហាសាលា, តតោ បរា បច្ចន្តិមា ជនបទា, ឱរតោ មជ្ឈេ. បុរត្ថិមទក្ខិណាយ ទិសាយ សល្លវតី នាម នទី, តតោ បរា បច្ចន្តិមា ជនបទា, ឱរតោ មជ្ឈេ. ទក្ខិណាយ ទិសាយ សេតកណ្ណិកំ នាម និគមោ, តតោ បរា បច្ចន្តិមា ជនបទា, ឱរតោ មជ្ឈេ. បច្ឆិមាយ ទិសាយ ថូណំ នាម ព្រាហ្មណគាមោ, តតោ បរា បច្ចន្តិមា ជនបទា, ឱរតោ មជ្ឈេ. ឧត្តរាយ ទិសាយ ឧសីរទ្ធជោ នាម បព្ពតោ, តតោ បរា បច្ចន្តិមា ជនបទា, ឱរតោ មជ្ឈេ’’តិ (មហាវ. ២៥៩) ឯវំ បរិច្ឆិន្នេ ជនបទេតិ អត្ថោ. អយញ្ហិ ជនបទោ មុទិង្គសណ្ឋានោ ឧជុកេន កត្ថចិ អសីតិយោជនោ ហោតិ, កត្ថចិ យោជនសតិកោ, កត្ថចិ ទ្វិយោជនសតិកោ, មជ្ឈេន បន តិយោជនសតិកោ, បរិយន្តបរិក្ខេបេន នវមត្តយោជនសតិកោ ហោតិ. ឯត្តកេ ឋានេ ពុទ្ធបច្ចេកពុទ្ធា មហាសាវកា ពុទ្ធុបដ្ឋាកា ពុទ្ធសាវកា ពុទ្ធមាតា ពុទ្ធបិតា ចក្កវត្តី រាជាតិ ឥមេ សត្តា និព្ពត្តន្តិ. អបិច ឧបាទាយុបាទាយាបិ មជ្ឈិមបទេសោ លព្ភតិ. សកលោបិ ហិ ជម្ពុទីបោ មជ្ឈិមបទេសោ នាម, សេសទីបា បច្ចន្តិមា ជនបទា. តម្ពបណ្ណិទីបេ អនុរាធបុរំ មជ្ឈិមបទេសោ នាម, សេសោ បច្ចន្តោតិ ឯវំ នយោ វេទិតព្ពោ.

៣២៤. បញ្ញវន្តោ អជឡា អនេឡមូគាតិ ឯត្ថ កម្មស្សកតបញ្ញា, ឈានបញ្ញា វិបស្សនាបញ្ញា, មគ្គបញ្ញា, ផលបញ្ញាតិ ឯតាហិ សមន្នាគតា បញ្ញវន្តោ នាម, អមូឡ្ហា អជឡា នាម. យេសំ ឯឡា មុខតោ ន គលតិ, តេ អនេឡមូគា នាម, អនេឡមុខា និទ្ទោសមុខាតិ អត្ថោ. បដិពលាតិ សមត្ថា, កាយពលេន ចេវ ញាណពលេន ច សមន្នាគតា. អត្ថមញ្ញាតុន្តិ អត្ថានត្ថំ ការណាការណំ ជានិតុំ. ទុប្បញ្ញាតិ អប្បញ្ញា និប្បញ្ញា. ជឡាតិ មន្ទា មោមូហា.

៣២៥. អរិយេន បញ្ញាចក្ខុនាតិ សហវិបស្សនេន មគ្គេន. អវិជ្ជាគតាតិ អវិជ្ជន្ធការេន សមន្នាគតា.

៣២៦. យេ លភន្តិ តថាគតំ ទស្សនាយាតិ យេ តថាគតស្ស គុណេ ជានិត្វា តថាគតំ ចក្ខុវិញ្ញាណេន បស្សិតុំ លភន្តិ.

៣២៧. តថាគតប្បវេទិតន្តិ តថាគតេន បវេទិតំ បកាសេត្វា កថិតំ. សវនាយាតិ សោតវិញ្ញាណេន សោតុំ.

៣២៨. ធារេន្តីតិ ន បម្មុស្សន្តិ.

៣២៩. ធាតានំ ធម្មានំ អត្ថំ ឧបបរិក្ខន្តីតិ បគុណាយ បាឡិយា អត្ថានត្ថំ ឧបបរិក្ខន្តិ.

៣៣០. អត្ថមញ្ញាយ ធម្មមញ្ញាយាតិ អដ្ឋកថញ្ច បាឡិញ្ច ជានិត្វា. ធម្មានុធម្មំ បដិបជ្ជន្តីតិ អនុលោមបដិបទំ បូរេន្តិ.

៣៣១. សំវេជនីយេសុ ឋានេសូតិ សំវេគជនកេសុ ការណេសុ. សំវិជ្ជន្តីតិ សំវេគំ អាបជ្ជន្តិ.

៣៣២. យោនិសោ បទហន្តីតិ ឧបាយេន បធានវីរិយំ ករោន្តិ.

៣៣៣. វវស្សគ្គារម្មណន្តិ វវស្សគ្គោ វុច្ចតិ និព្ពានំ, តំ អារម្មណំ ករិត្វាតិ អត្ថោ. លភន្តិ សមាធិន្តិ មគ្គសមាធិញ្ច ផលសមាធិញ្ច បាបុណន្តិ.

៣៣៤. អន្នគ្គរសគ្គានន្តិ ឧត្តមន្នានញ្ច ឧត្តមរសានញ្ច. ឧញ្ឆេន កបាលាភតេន យាបេន្តីតិ ឧញ្ឆាចារេន វនមូលផលាផលេន វា កបាលេន អាភតភត្តេន វា យាបេន្តិ. ឯត្ថ ច យោ កស្សចិទេវ ខាទនីយស្ស ភោជនីយស្ស អត្ថាយ ចិត្តេ ឧប្បន្នេ តំខណំយេវ ន តំ លភតិ, អយំ អន្នគ្គរសគ្គានំ ន លាភី នាម. យស្សបិ តំខណំយេវ លភិត្វា ឱលោកេន្តស្ស វណ្ណគន្ធរសា អមនាបា ហោន្តិ, អយម្បិ អន្នគ្គរសគ្គានំ ន លាភី នាម. យស្ស បន វណ្ណគន្ធរសា បដិលភន្តិ, មនាបា ហោន្តិ, អយំ អន្នគ្គរសគ្គានំ លាភី នាម. សោ ឧត្តមកោដិយា ចក្កវត្តី រាជា, ហេដ្ឋិមកោដិយា ធម្មាសោកោ វេទិតព្ពោ. សង្ខេបតោ ហិ យស្ស ភត្តស្ស ឯកបាតិ សតសហស្សំ អគ្ឃតិ, ឥទំ អន្នគ្គរសគ្គំ នាម. យំ បន ភិក្ខុសង្ឃំ បិណ្ឌាយ ចរន្តំ ទិស្វា មនុស្សា ឧត្តមបណីតំ ភត្តំ ទេន្តិ, ឥទំ កិំ នាមាតិ? ឥទំ ឧញ្ឆេន កបាលាភតេន យាបេន្តេ ឧបាទាយ អន្នគ្គរសគ្គំ នាម វុច្ចតីតិ.

៣៣៥. អត្ថរសស្សាតិអាទីសុ អត្ថរសោ នាម ចត្តារិ សាមញ្ញផលានិ, ធម្មរសោ នាម ចត្តារោ មគ្គា, វិមុត្តិរសោ នាម អមតនិព្ពានំ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានត្ថមេវាតិ.

ចតុត្ថវគ្គវណ្ណនា.

ជម្ពុទីបបេយ្យាលោ និដ្ឋិតោ.