សោណាថេរីវត្ថុ

២៤១. សត្តមេ អារទ្ធវីរិយានន្តិ បគ្គហិតបរិបុណ្ណវីរិយានំ សោណា អគ្គាតិ ទស្សេតិ. អយំ កិរ បទុមុត្តរពុទ្ធកាលេ ហំសវតីនគរេ កុលគេហេ បដិសន្ធិំ គហេត្វា អបរភាគេ ធម្មំ សុណន្តី សត្ថារំ ឯកំ ភិក្ខុនិំ អារទ្ធវីរិយានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេន្តំ ទិស្វា អធិការកម្មំ កត្វា តំ ឋានន្តរំ បត្ថេសិ. សា កប្បសតសហស្សំ ទេវមនុស្សេសុ សំសរិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ កុលគេហេ បដិសន្ធិំ គហេត្វា អបរភាគេ ឃរាវាសេ វុត្ថា ពហូ បុត្តធីតរោ លភិត្វា សព្ពេបិ វិសុំ វិសុំ ឃរាវាសេ បតិដ្ឋាបេសិ. តេ តតោ បដ្ឋាយ ‘‘អយំ អម្ហាកំ កិំ ករិស្សតី’’តិ តំ អត្តនោ សន្តិកំ អាគតំ ‘‘មាតា’’តិ សញ្ញម្បិ ន ករិំសុ. ពហុបុត្តិកសោណា តេសំ អត្តនិ អគារវភាវំ ញត្វា ‘‘ឃរាវាសេន កិំ ករិស្សាមី’’តិ និក្ខមិត្វា បព្ពជិ. អថ នំ ភិក្ខុនិយោ ‘‘អយំ វត្តំ ន ជានាតិ, អយុត្តំ ករោតី’’តិ ទណ្ឌកម្មំ ករោន្តិ. បុត្តធីតរោ តំ ទណ្ឌកម្មំ អាហរន្តិំ ទិស្វា ‘‘អយំ យាវជ្ជទិវសា សិក្ខាមត្តម្បិ ន ជានាតី’’តិ ទិដ្ឋទិដ្ឋដ្ឋានេ ឧប្បណ្ឌេសុំ. សា តេសំ វចនំ សុត្វា ឧប្បន្នសំវេគា ‘‘អត្តនោ គតិវិសោធនំ កាតុំ វដ្ដតី’’តិ និសិន្នដ្ឋានេបិ ឋិតដ្ឋានេបិ ទ្វត្តិំសាការំ សជ្ឈាយតិ. សា យថេវ បុព្ពេ ពហុបុត្តិកសោណត្ថេរីតិ បញ្ញាយិត្ថ, ឯវំ បច្ឆា អារទ្ធវីរិយសោណត្ថេរីតិ បាកដា ជាតា.

អថេកទិវសំ ភិក្ខុនិយោ វិហារំ គច្ឆន្តិយោ ‘‘ភិក្ខុនិសង្ឃស្ស ឧទកំ តាបេយ្យាសិ, សោណេ’’តិ វត្វា អគមំសុ. សាបិ ឧទកតាបនតោ បុរេតរមេវ អគ្គិសាលាយ ចង្កមិត្វា ចង្កមិត្វា ទ្វត្តិំសាការំ សជ្ឈាយន្តី វិបស្សនំ វឌ្ឍេសិ. សត្ថា គន្ធកុដិយំ និសិន្នោវ ឥមំ ឱភាសគាថំ អភាសិ –

‘‘យោ ច វស្សសតំ ជីវេ, អបស្សំ ធម្មមុត្តមំ;

ឯកាហំ ជីវិតំ សេយ្យោ, បស្សតោ ធម្មមុត្តម’’ន្តិ. (ធ. ប. ១១៥);

សា គាថាបរិយោសានេ អរហត្តំ បត្វា ចិន្តេសិ – ‘‘អហំ អរហត្តំ បត្តា, អាគន្តុកជនោ ច អនុបធារេត្វាវ មយិ អវញ្ញាយ កិញ្ចិ វត្វា ពហុំ អបុញ្ញម្បិ បសវេយ្យ, តស្មា សំលក្ខណការណំ កាតុំ វដ្ដតី’’តិ. សា ឧទកភាជនំ ឧទ្ធនំ អារោបេត្វា ហេដ្ឋា អគ្គិំ ន អកាសិ. ភិក្ខុនិយោ អាគន្ត្វា ឧទ្ធនំ ឱលោកេន្តិយោ អគ្គិំ អទិស្វា ‘‘ឥមំ មហល្លិកំ ‘ភិក្ខុនិសង្ឃស្ស ឧទកំ តាបេហី’តិ អវោចុម្ហ, អជ្ជាបិ ឧទ្ធនេ អគ្គិម្បិ ន ករោតី’’តិ អាហំសុ. អយ្យេ, កិំ តុម្ហាកំ អគ្គិនា, ឧណ្ហោទកេន ន្ហាយិតុកាមា ភាជនតោ ឧទកំ គហេត្វា ន្ហាយថាតិ? តាបិ ‘‘ភវិស្សតិ ឯត្ថ ការណ’’ន្តិ គន្ត្វា ឧទកេ ហត្ថំ ឱតារេត្វា ឧណ្ហភាវំ ញត្វា ឯកកុដំ អាហរិត្វា ឧទកំ គណ្ហន្តិ, គហិតគហិតដ្ឋានំ បរិបូរតិ. តទា សព្ពាវ តស្សា អរហត្តេ ឋិតភាវំ ញត្វា ទហរតរា តាវ បញ្ចបតិដ្ឋិតេន បាទេសុ បតិត្វា ‘‘មយំ, អយ្យេ, ឯត្តកំ កាលំ តុម្ហេ អនុបធារេត្វា វិហេឋេត្វា វិហេឋេត្វា កថយិម្ហ, ខមថ នោ’’តិ ខមាបេសុំ. វុទ្ធតរាបិ ឧក្កុដិកំ និសីទិត្វា ‘‘ខម, អយ្យេ’’តិ ខមាបេសុំ. តតោ បដ្ឋាយ ‘‘មហល្លកកាលេ បព្ពជិត្វាបិ អារទ្ធវីរិយភាវេន នចិរស្សេវ អគ្គផលេ បតិដ្ឋិតា’’តិ ថេរិយា គុណោ បាកដោ អហោសិ. អបរភាគេ សត្ថា ជេតវនេ និសីទិត្វា ភិក្ខុនិយោ បដិបាដិយា ឋានន្តរេ ឋបេន្តោ សោណត្ថេរិំ អារទ្ធវីរិយានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេសីតិ.