កិសាគោតមីថេរីវត្ថុ

២៤៦. ទ្វាទសមេ លូខចីវរធរានន្តិ តីហិ លូខេហិ សមន្នាគតំ បំសុកូលំ ធារេន្តីនំ, កិសាគោតមី, អគ្គាតិ ទស្សេតិ. គោតមីតិ តស្សា នាមំ, ថោកំ កិសធាតុកត្តា បន កិសាគោតមីតិ វុច្ចតិ. អយម្បិ បទុមុត្តរពុទ្ធកាលេ ហំសវតិយំ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា សត្ថុ ធម្មទេសនំ សុណន្តី សត្ថារំ ឯកំ ភិក្ខុនិំ លូខចីវរធរានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេន្តំ ទិស្វា អធិការកម្មំ កត្វា តំ ឋានន្តរំ បត្ថេសិ. សា កប្បសតសហស្សំ ទេវមនុស្សេសុ សំសរិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ ទុគ្គតកុលេ និព្ពត្តិត្វា វយប្បត្តកាលេ ឯកំ កុលំ អគមាសិ. តត្ថ នំ ‘‘ទុគ្គតកុលស្ស ធីតា’’តិ បរិភវិំសុ.

សា អបរភាគេ បុត្តំ វិជាយិ, អថស្សា សម្មានមកំសុ. សោ បនស្សា ទារកោ អាធាវិត្វា បរិធាវិត្វា កីឡនវយេ ឋិតោ កាលមកាសិ, តស្សា សោកោ ឧទបាទិ. សា ‘‘អហំ ឥមស្មិំយេវ គេហេ ហតលាភសក្ការា ហុត្វា បុត្តស្ស ជាតកាលតោ បដ្ឋាយ សក្ការំ បាបុណិំ, ឥមេ មយ្ហំ បុត្តំ ពហិ ឆឌ្ឌេតុម្បិ វាយមេយ្យុ’’ន្តិ បុត្តំ អង្កេនាទាយ ‘‘បុត្តស្ស មេ ភេសជ្ជំ ទេថា’’តិ គេហទ្វារបដិបាដិយា វិចរតិ. ទិដ្ឋទិដ្ឋដ្ឋានេ មនុស្សា ‘‘កត្ថ តេ មតកស្ស ភេសជ្ជំ ទិដ្ឋបុព្ព’’ន្តិ បាណិំ បហរិត្វា បរិហាសំ ករោន្តិ. សា តេសំ កថាយ នេវ សញ្ញត្តិំ គច្ឆតិ. អថ នំ ឯកោ បណ្ឌិតបុរិសោ ទិស្វា, ‘‘អយំ បុត្តសោកេន ចិត្តវិក្ខេបំ បត្តា ភវិស្សតិ, ឯតិស្សា បន ភេសជ្ជំ ន អញ្ញោ ជានិស្សតិ, ទសពលោវ ជានិស្សតី’’តិ ចិន្តេត្វា ឯវមាហ – ‘‘អម្ម, តវ បុត្តស្ស ភេសជ្ជំ អញ្ញោ ជានន្តោ នាម នត្ថិ, សទេវកេ បន លោកេ អគ្គបុគ្គលោ ទសពលោ ធុរវិហារេ វសតិ, តស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា បុច្ឆាហី’’តិ. សា ‘‘សច្ចំ បុរិសោ កថេតី’’តិ បុត្តមាទាយ តថាគតស្ស ពុទ្ធាសនេ និសិន្នវេលាយ បរិសបរិយន្តេ ឋត្វា ‘‘បុត្តស្ស មេ ភេសជ្ជំ ទេថ ភគវា’’តិ អាហ.

សត្ថា តស្សា ឧបនិស្សយំ ទិស្វា ‘‘ភទ្ទកំ តេ គោតមិ កតំ ភេសជ្ជត្ថាយ ឥធាគច្ឆន្តិយា, គច្ឆ នគរំ បវិសិត្វា កោដិតោ បដ្ឋាយ សកលនគរំ ចរិត្វា យស្មិំ គេហេ កោចិ មតបុព្ពោ នត្ថិ, តតោ សិទ្ធត្ថកំ អាហរា’’តិ អាហ. សា ‘‘សាធុ, ភន្តេ’’តិ តុដ្ឋមានសា អន្តោនគរំ បវិសិត្វា បឋមគេហេយេវ ‘‘ទសពលោ មម បុត្តស្ស ភេសជ្ជត្ថាយ សិទ្ធត្ថកំ អាហរាបេតិ, សិទ្ធត្ថកំ មេ ទេថា’’តិ អាហ. ‘‘ហន្ទ គោតមី’’តិ នីហរិត្វា អទំសុ. អហំ ឯវំ គហេតុំ ន សក្កោមិ, ឥមស្មិំ គេហេ កោចិ មតបុព្ពោ នាម នត្ថីតិ? កិំ វទេសិ គោតមិ, កោ ឥធ មតកេ គណេតុំ សក្កោតីតិ? ‘‘តេន ហិ អលំ នាហំ គណ្ហិស្សាមិ, ទសពលោ មំ យត្ថ មតបុព្ពោ នត្ថិ, តតោ នំ គណ្ហាបេតី’’តិ អាហ. សា ឥមិនាវ និយាមេន តតិយឃរំ គន្ត្វា ចិន្តេសិ – ‘‘សកលនគរេ អយមេវ និយាមោ ភវិស្សតិ, ឥទំ ហិតានុកម្បកេន ពុទ្ធេន ទិដ្ឋំ ភវិស្សតី’’តិ សំវេគំ លភិត្វា តតោវ ពហិ និក្ខមិត្វា អាមកសុសានំ គន្ត្វា បុត្តំ ហត្ថេន គហេត្វា, ‘‘បុត្តក, អហំ ឥមំ មរណំ តវេវ ឧប្បន្នន្តិ ចិន្តេសិំ, ន បនេតំ តវេវ, មហាជនសាធារណោ ឯស ធម្មោ’’តិ វត្វា បុត្តំ អាមកសុសានេ ឆឌ្ឌេត្វា ឥមំ គាថមាហ –

‘‘ន គាមធម្មោ នោ និគមស្ស ធម្មោ,

ន ចាបិយំ ឯកកុលស្ស ធម្មោ;

សព្ពស្ស លោកស្ស សទេវកស្ស,

ឯសេវ ធម្មោ យទិទំ អនិច្ចតា’’តិ. (អប. ថេរី ២.៣.៨២);

ឯវញ្ច បន វត្វា សត្ថុ សន្តិកំ អគមាសិ. អថ នំ សត្ថា ‘‘លទ្ធោ តេ, គោតមិ, សិទ្ធត្ថកោ’’តិ អាហ. និដ្ឋិតំ, ភន្តេ, សិទ្ធត្ថកេន កម្មំ, បតិដ្ឋំ បន មេ ទេថាតិ អាហ. អថស្សា សត្ថា ធម្មបទេ ឥមំ គាថមាហ –

‘‘តំ បុត្តបសុសម្មត្តំ, ព្យាសត្តមនសំ នរំ;

សុត្តំ គាមំ មហោឃោវ, មច្ចុ អាទាយ គច្ឆតី’’តិ. (ធ. ប. ២៨៧);

សា គាថាបរិយោសានេ យថាឋិតាវ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋាយ បព្ពជ្ជំ យាចិ, សត្ថា បព្ពជ្ជំ អនុជានិ. សា តិក្ខត្តុំ សត្ថារំ បទក្ខិណំ កត្វា វន្ទិត្វា ភិក្ខុនិឧបស្សយំ គន្ត្វា បព្ពជ្ជញ្ច ឧបសម្បទញ្ច លភិត្វា នចិរស្សេវ យោនិសោមនសិការេ កម្មំ ករោន្តី វិបស្សនំ វឌ្ឍេសិ. អថស្សា សត្ថា ឥមំ ឱភាសគាថមាហ –

‘‘យោ ច វស្សសតំ ជីវេ, អបស្សំ អមតំ បទំ;

ឯកាហំ ជីវិតំ សេយ្យោ, បស្សតោ អមតំ បទ’’ន្តិ. (ធ. ប. ១១៤);

សា គាថាបរិយោសានេ អរហត្តំ បត្តា បរិក្ខារវលញ្ជេ បរមុក្កដ្ឋា ហុត្វា តីហិ លូខេហិ សមន្នាគតំ ចីវរំ បារុបិត្វា វិចរិ. អបរភាគេ សត្ថា ជេតវនេ និសិន្នោ ភិក្ខុនិយោ បដិបាដិយា ឋានន្តរេ ឋបេន្តោ ឥមំ ថេរិំ លូខចីវរធរានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេសីតិ.