មន្តាណិបុត្តបុណ្ណត្ថេរវត្ថុ

១៩៦. នវមេ បុណ្ណោ មន្តាណិបុត្តោតិ នាមេន បុណ្ណោ, មន្តាណិព្រាហ្មណិយា បន សោ បុត្តោតិ មន្តាណិបុត្តោ. តស្ស បញ្ហកម្មេ អយមនុបុព្ពិកថា – អយំ កិរ បទុមុត្តរទសពលស្ស ឧប្បត្តិតោ បុរេតរមេវ ហំសវតីនគរេ ព្រាហ្មណមហាសាលកុលេ និព្ពត្តិ. តស្ស នាមគ្គហណទិវសេ គោតមោតិ នាមំ អកំសុ. សោ វយប្បត្តោ តយោ វេទេ ឧគ្គណ្ហិត្វា សព្ពសិប្បេសុ កោវិទោ ហុត្វា បញ្ចមាណវកសតបរិវារោ វិចរន្តោ តយោបិ វេទេ ឱលោកេត្វា មោក្ខធម្មំ អទិស្វា ‘‘ឥទំ វេទត្តយំ នាម កទលិក្ខន្ធោ វិយ ពហិ មដ្ឋំ អន្តោ និស្សារំ, ឥមំ គហេត្វា វិចរណំ ថុសកោដ្ដនសទិសំ ហោតិ. កិំ មេ ឥមិនា’’តិ ឥសិបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា ព្រហ្មវិហារេ និព្ពត្តេត្វា ‘‘អបរិហីនជ្ឈានោ ព្រហ្មលោកោកូបបន្នោ ភវិស្សាមី’’តិ បញ្ចហិ មាណវកសតេហិ សទ្ធិំ បព្ពតបាទំ គន្ត្វា ឥសិបព្ពជ្ជំ បព្ពជិ. តស្ស បរិវារានិ អដ្ឋារស្ស ជដិលសហស្សានិ អហេសុំ. សោ បញ្ច អភិញ្ញា អដ្ឋ សមាបត្តិយោ និព្ពត្តេត្វា តេសម្បិ កសិណបរិកម្មំ អាចិក្ខិ. តេ តស្ស ឱវាទេ ឋត្វា សព្ពេបិ បញ្ច អភិញ្ញា អដ្ឋ សមាបត្តិយោ និព្ពត្តេសុំ.

អទ្ធានេ អតិក្កន្តេ តស្ស គោតមតាបសស្ស មហល្លកកាលេ បទុមុត្តរទសពលោ បឋមាភិសម្ពោធិំ បត្វា បវត្តិតវរធម្មចក្កោ ភិក្ខុសតសហស្សបរិវារោ ហំសវតីនគរំ ឧបនិស្សាយ វិហាសិ. សោ ឯកទិវសំ បច្ចូសសមយេ លោកំ ឱលោកេន្តោ គោតមតាបសស្ស បរិសាយ អរហត្តូបនិស្សយំ គោតមតាបសស្ស ច ‘‘អហំ អនាគតេ ឧប្បជ្ជមានកពុទ្ធស្ស សាសនេ ធម្មកថិកភិក្ខូនំ អគ្គោ ភវេយ្យ’’ន្តិ បត្ថនភាវញ្ច ទិស្វា បាតោវ សរីរបដិជគ្គនំ កត្វា អត្តនោ បត្តចីវរំ សយមេវ គហេត្វា អញ្ញាតកវេសេន គោតមតាបសស្ស អន្តេវាសិកេសុ វនមូលផលាផលត្ថាយ គតេសុ គន្ត្វា គោតមស្ស បណ្ណសាលាទ្វារេ អដ្ឋាសិ. គោតមោ ពុទ្ធានំ ឧប្បន្នភាវំ អជានន្តោបិ ទូរតោវ ទសពលំ ទិស្វា ‘‘អយំ បុរិសោ លោកតោ មុត្តោ ហុត្វា បញ្ញាយតិ, យថា អស្ស សរីរនិប្ផត្តិ យេហិ ច លក្ខណេហិ សមន្នាគតោ អគារមជ្ឈេ វា តិដ្ឋន្តោ ចក្កវត្តី រាជា ហោតិ, បព្ពជន្តោ វា វិវដ្ដច្ឆទោ សព្ពញ្ញុពុទ្ធោ ហោតី’’តិ ញត្វា បឋមទស្សនេនេវ ទសពលំ អភិវាទេត្វា ‘‘ឥតោ ឯថ ភគវា’’តិ ពុទ្ធាសនំ បញ្ញាបេត្វា អទាសិ. តថាគតោ តាបសស្ស ធម្មំ ទេសយមានោ និសីទិ.

តស្មិំ សមយេ តេ ជដិលា ‘‘បណីតបណីតំ វនមូលផលាផលំ អាចរិយស្ស ទត្វា សេសកំ បរិភុញ្ជិស្សាមា’’តិ អាគច្ឆន្តា ទសពលំ ឧច្ចាសនេ, អាចរិយំ បន នីចាសនេ និសិន្នំ ទិស្វា ‘‘បស្សថ, មយំ ‘ឥមស្មិំ លោកេ អម្ហាកំ អាចរិយេន ឧត្តរិតរោ នត្ថី’តិ វិចរាម. ឥទានិ បន នោ អាចរិយំ នីចាសនេ និសីទាបេត្វា ឧច្ចាសនេ និសិន្នកោ ឯកោ បញ្ញាយតិ, មហន្តោ វតាយំ បុរិសោ ភវិស្សតី’’តិ បិដកានិ គហេត្វា អាគច្ឆន្តិ. គោតមតាបសោ ‘‘ឥមេ មំ ទសពលស្ស សន្តិកេ វន្ទេយ្យុ’’ន្តិ ភីតោ ទូរតោ អាហ – ‘‘តាតា, មា មំ វន្ទិត្ថ, សទេវកេ លោកេ អគ្គបុគ្គលោ សព្ពេសំ វន្ទនារហោ បុរិសោ ឥធ និសិន្នោ, ឯតំ វន្ទថា’’តិ. តាបសា ‘‘ន អជានិត្វា អាចរិយោ កថេស្សតី’’តិ សព្ពេវ តថាគតស្ស បាទេ វន្ទិំសុ. ‘‘តាតា, អម្ហាកំ អញ្ញំ ទសពលស្ស ទាតព្ពយុត្តកំ ភោជនំ នត្ថិ, ឥមំ វនមូលផលាផលំ ទស្សាមា’’តិ បណីតបណីតំ ពុទ្ធានំ បត្តេ បតិដ្ឋាបេសិ. សត្ថា វនមូលផលាផលំ បរិភុញ្ជិ. តទនន្តរំ តាបសោបិ សទ្ធិំ អន្តេវាសិកេហិ បរិភុញ្ជិ. សត្ថា ភត្តកិច្ចំ កត្វា ‘‘ទ្វេ អគ្គសាវកា ភិក្ខុសតសហស្សំ គហេត្វា អាគច្ឆន្តូ’’តិ ចិន្តេសិ. តស្មិំ ខណេ អគ្គសាវកោ មហាទេវលត្ថេរោ ‘‘កហំ នុ ខោ សត្ថា គតោ’’តិ អាវជ្ជេន្តោ ‘‘សត្ថា អម្ហាកំ អាគមនំ បច្ចាសីសតី’’តិ ភិក្ខុសតសហស្សំ គហេត្វា សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា វន្ទិត្វា នមស្សមានោ អដ្ឋាសិ.

គោតមោ អន្តេវាសិកេ អាហ – ‘‘តាតា, អម្ហាកំ អញ្ញោ សក្ការោ នត្ថិ, ភិក្ខុសង្ឃោ ទុក្ខេន ឋិតោ. ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស បុប្ផាសនំ បញ្ញាបេស្សាម, ជលជថលជបុប្ផានិ អាហរថា’’តិ. តេ តាវទេវ បព្ពតបាទតោ វណ្ណគន្ធសម្បន្នានិ បុប្ផានិ ឥទ្ធិយា អាហរិត្វា សារិបុត្តត្ថេរស្ស វត្ថុម្ហិ វុត្តនយេនេវ អាសនានិ បញ្ញាបយិំសុ. និរោធសមាបត្តិសមាបជ្ជនម្បិ ឆត្តធារណម្បិ សព្ពំ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ.

សត្ថា សត្តមេ ទិវសេ និរោធតោ វុដ្ឋាយ បរិវារេត្វា ឋិតេ តាបសេ ទិស្វា ធម្មកថិកភាវេ ឯតទគ្គប្បត្តំ សាវកំ អាមន្តេសិ – ‘‘ឥមិនា ភិក្ខុ ឥសិគណេន មហាសក្ការោ កតោ, ឯតេសំ បុប្ផាសនានុមោទនំ ករោហី’’តិ. សោ សត្ថុ វចនំ សម្បដិច្ឆិត្វា តីណិ បិដកានិ សម្មសិត្វា អនុមោទនំ អកាសិ. តស្ស ទេសនាបរិយោសានេ សត្ថា សយំ ព្រហ្មឃោសំ និច្ឆារេត្វា ធម្មំ ទេសេសិ. ទេសនាបរិយោសានេ ឋបេត្វា គោតមតាបសំ សេសា អដ្ឋារស សហស្សជដិលា អរហត្តំ បាបុណិំសុ.

គោតមោ បន តេនត្តភាវេន បដិវេធំ កាតុំ អសក្កោន្តោ ភគវន្តំ អាហ – ‘‘ភគវា យេន ភិក្ខុនា បឋមំ ធម្មោ ទេសិតោ, កោ នាម អយំ តុម្ហាកំ សាសនេ’’តិ? អយំ គោតម មយ្ហំ សាសនេ ធម្មកថិកានំ អគ្គោតិ. ‘‘អហម្បិ, ភន្តេ, ឥមស្ស សត្ត ទិវសានិ កតស្ស អធិការស្ស ផលេន អយំ ភិក្ខុ វិយ អនាគតេ ឯកស្ស ពុទ្ធស្ស សាសនេ ធម្មកថិកានំ អគ្គោ ភវេយ្យ’’ន្តិ បត្ថនំ កត្វា បាទមូលេ និបជ្ជិ.

សត្ថា អនាគតំ ឱលោកេត្វា អនន្តរាយេនស្ស បត្ថនាយ សមិជ្ឈនភាវំ ញត្វា ‘‘អនាគតេ កប្បសតសហស្សាវសានេ គោតមោ នាម ពុទ្ធោ ឧប្បជ្ជិស្សតិ, ត្វំ តស្ស សាសនេ ធម្មកថិកានំ អគ្គោ ភវិស្សសី’’តិ ព្យាករិត្វា តេ អរហត្តប្បត្តេ តាបសេ ‘‘ឯថ ភិក្ខវោ’’តិ អាហ. សព្ពេ អន្តរហិតកេសមស្សូ ឥទ្ធិមយបត្តចីវរធរា វស្សសដ្ឋិកត្ថេរសទិសា អហេសុំ. សត្ថា ភិក្ខុសង្ឃមាទាយ វិហារំ គតោ.

គោតមោបិ យាវជីវំ តថាគតំ បរិចរិត្វា យថាពលំ កល្យាណកម្មំ កត្វា កប្បសតសហស្សំ ទេវេសុ ច មនុស្សេសុ ច សំសរិត្វា អម្ហាកំ ភគវតោ កាលេ កបិលវត្ថុនគរស្ស អវិទូរេ ទោណវត្ថុព្រាហ្មណគាមេ ព្រាហ្មណមហាសាលកុលេ និព្ពត្តិ. តស្ស នាមគ្គហណទិវសេ បុណ្ណមាណវោតិ នាមំ អកំសុ. សត្ថរិ អភិសម្ពោធិំ បត្វា បវត្តិតវរធម្មចក្កេ អនុបុព្ពេន អាគន្ត្វា រាជគហំ ឧបនិស្សាយ វិហរន្តេ អញ្ញាសិកោណ្ឌញ្ញត្ថេរោ កបិលវត្ថុំ គន្ត្វា អត្តនោ ភាគិនេយ្យំ បុណ្ណមាណវំ បព្ពាជេត្វា បុនទិវសេ ទសពលស្ស សន្តិកំ អាគន្ត្វា ភគវន្តំ វន្ទិត្វា អាបុច្ឆិត្វា និវាសត្ថាយ ឆទ្ទន្តទហំ គតោ. បុណ្ណោបិ មន្តាណិបុត្តោ មាតុលេន អញ្ញាសិកោណ្ឌញ្ញត្ថេរេន សទ្ធិំ ទសពលស្ស សន្តិកំ អគន្ត្វា ‘‘មយ្ហំ បព្ពជិតកិច្ចំ មត្ថកំ បាបេត្វាវ ទសពលស្ស សន្តិកំ គមិស្សាមី’’តិ កបិលវត្ថុស្មិំយេវ ឱហីនោ យោនិសោមនសិការេ កម្មំ ករោន្តោ នចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណិ. តស្ស សន្តិកេ បព្ពជិតកុលបុត្តាបិ បញ្ចសតា អហេសុំ. ថេរោ សយំ ទសកថាវត្ថុលាភិតាយ តេបិ ទសហិ កថាវត្ថូហិ ឱវទតិ. តេ តស្ស ឱវាទេ ឋត្វា សព្ពេវ អរហត្តំ បត្តា.

តេ អត្តនោ បព្ពជិតកិច្ចំ មត្ថកំ បត្តំ ញត្វា ឧបជ្ឈាយំ ឧបសង្កមិត្វា អាហំសុ – ‘‘ភន្តេ, អម្ហាកំ កិច្ចំ មត្ថកំ បត្តំ, ទសន្នញ្ច មហាកថាវត្ថូនំ លាភិនោ, សមយោ នោ ទសពលំ បស្សិតុ’’ន្តិ. ថេរោ តេសំ កថំ សុត្វា ចិន្តេសិ – ‘‘មម ទសកថាវត្ថុលាភិតំ សត្ថា ជានាតិ, អហំ ធម្មំ ទេសេន្តោ ទស កថាវត្ថូនិ អមុញ្ចន្តោវ ទេសេមិ. មយិ គច្ឆន្តេ សព្ពេបិមេ ភិក្ខូ បរិវារេត្វា គច្ឆិស្សន្តិ, ឯវំ គណសង្គណិកាយ គន្ត្វា បន អយុត្តំ មយ្ហំ ទសពលំ បស្សិតុំ, ឥមេ តាវ គន្ត្វា បស្សន្តូ’’តិ តេ ភិក្ខូ អាហ – ‘‘អាវុសោ, តុម្ហេ បុរតោ គន្ត្វា តថាគតំ បស្សថ, មម វចនេន ទសពលស្ស បាទេ វន្ទថ, អហម្បិ តុម្ហាកំ គតមគ្គេន គមិស្សាមី’’តិ.

តេ ថេរា សព្ពេបិ ទសពលស្ស ជាតិភូមិរដ្ឋវាសិនោ សព្ពេ ខីណាសវា សព្ពេ ទសកថាវត្ថុលាភិនោ អត្តនោ ឧបជ្ឈាយស្ស ឱវាទំ អភិន្ទិត្វា អនុបុព្ពេន ចារិកំ ចរន្តា សដ្ឋិយោជនមគ្គំ អតិក្កម្ម រាជគហេ វេឡុវនមហាវិហារំ គន្ត្វា ទសពលស្ស បាទេ វន្ទិត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. អាចិណ្ណំ ខោ បនេតំ ពុទ្ធានំ ភគវន្តានំ អាគន្តុកេហិ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ បដិសម្មោទិតុន្តិ ភគវា តេហិ សទ្ធិំ ‘‘កច្ចិ, ភិក្ខវេ, ខមនីយ’’ន្តិអាទិនា នយេន មធុរបដិសន្ថារំ កត្វា ‘‘កុតោ ច តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, អាគច្ឆថា’’តិ បុច្ឆិ. តេហិ ‘‘ជាតិភូមិតោ’’តិ វុត្តេ ‘‘កោ នុ ខោ, ភិក្ខវេ, ជាតិភូមិយំ ជាតិភូមកានំ ភិក្ខូនំ សព្រហ្មចារីហិ ឯវំ សម្ភាវិតោ អត្តនា ច អប្បិច្ឆោ អប្បិច្ឆកថញ្ច ភិក្ខូនំ កត្តា’’តិ ទសកថាវត្ថុលាភិំ ភិក្ខុំ បុច្ឆិ. តេបិ ‘‘បុណ្ណោ នាម, ភន្តេ, អាយស្មា មន្តាណិបុត្តោ’’តិ អារោចយិំសុ. តំ កថំ សុត្វា អាយស្មា សារិបុត្តោ ថេរស្ស ទស្សនកាមោ អហោសិ.

អថ សត្ថា រាជគហតោ សាវត្ថិំ អគមាសិ. បុណ្ណត្ថេរោ ទសពលស្ស តត្ថ អាគតភាវំ សុត្វា ‘‘សត្ថារំ បស្សិស្សាមី’’តិ គន្ត្វា អន្តោគន្ធកុដិយំយេវ តថាគតំ សម្បាបុណិ. សត្ថា តស្ស ធម្មំ ទេសេសិ. ថេរោ ធម្មំ សុត្វា ទសពលំ វន្ទិត្វា បដិសល្លានត្ថាយ អន្ធវនំ គន្ត្វា អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ ទិវាវិហារំ និសីទិ. សារិបុត្តត្ថេរោបិ តស្ស គមនំ សុត្វា សីសានុលោកិកោ គន្ត្វា ឱកាសំ សល្លក្ខេត្វា តំ រុក្ខមូលំ ឧបសង្កមិត្វា ថេរេន សទ្ធិំ សម្មោទិត្វា សត្តវិសុទ្ធិក្កមំ បុច្ឆិ. ថេរោបិស្ស បុច្ឆិតំ បុច្ឆិតំ ព្យាកាសិ. តេ អញ្ញមញ្ញស្ស សុភាសិតំ សមនុមោទិំសុ. អថ សត្ថា អបរភាគេ ភិក្ខុសង្ឃមជ្ឈេ និសិន្នោ ថេរំ ធម្មកថិកានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេសីតិ.