បិណ្ឌោលភារទ្វាជត្ថេរវត្ថុ

១៩៥. អដ្ឋមេ សីហនាទិកានន្តិ សីហនាទំ នទន្តានំ. បិណ្ឌោលភារទ្វាជោតិ សោ កិរ អរហត្តំ បត្តទិវសេ អវាបុរណំ អាទាយ វិហារេន វិហារំ បរិវេណេន បរិវេណំ គន្ត្វា ‘‘យស្ស មគ្គេ វា ផលេ វា កង្ខា អត្ថិ, សោ មំ បុច្ឆតូ’’តិ សីហនាទំ នទន្តោ វិចរិ. ពុទ្ធានម្បិ បុរតោ ឋត្វា ‘‘ឥមស្មិំ, ភន្តេ, សាសនេ កតព្ពកិច្ចំ មយ្ហំ មត្ថកំ បត្ត’’ន្តិ សីហនាទំ នទិ. តស្មា សីហនាទិកានំ អគ្គោ នាម ជាតោ.

បញ្ហកម្មេ បនស្ស អយមនុបុព្ពិកថា – អយំ កិរ បទុមុត្តរពុទ្ធកាលេ បព្ពតបាទេ សីហយោនិយំ និព្ពត្តោ. សត្ថា បច្ចូសសមយេ លោកំ វោលោកេន្តោ តស្ស ហេតុសម្បត្តិំ ទិស្វា ហំសវតិយំ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា បច្ឆាភត្តំ សីហេ គោចរាយ បក្កន្តេ តស្ស វសនគុហំ បវិសិត្វា អាកាសេ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា និរោធំ សមាបជ្ជិត្វា និសីទិ. សីហោ គោចរំ លភិត្វា និវត្តោ គុហាទ្វារេ ឋិតោ អន្តោគុហាយំ ទសពលំ និសិន្នំ ទិស្វា ‘‘មម វសនដ្ឋានំ អាគន្ត្វា អញ្ញោ សត្តោ និសីទិតុំ សមត្ថោ នាម នត្ថិ, មហន្តោ វតាយំ បុរិសោ, យោ អន្តោគុហាយំ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា និសិន្នោ. សរីរប្បភាបិស្ស សមន្តា ផរិត្វា គតា, មយា ឯវរូបំ អច្ឆរិយំ នទិដ្ឋបុព្ពំ. អយំ បុរិសោ ឥមស្មិំ លោកេ បូជនេយ្យានំ អគ្គោ ភវិស្សតិ, មយាបិស្ស យថាសត្តិ យថាពលំ សក្ការំ កាតុំ វដ្ដតី’’តិ ជលជថលជានិ នានាកុសុមានិ អាហរិត្វា ភូមិតោ យាវ និសិន្នបល្លង្កដ្ឋានា បុប្ផាសនំ សន្ថរិត្វា សព្ពរត្តិំ សម្មុខដ្ឋានេ តថាគតំ នមស្សមានោ អដ្ឋាសិ. បុនទិវសេ បុរាណបុប្ផានិ អបនេត្វា នវបុប្ផេហិ អាសនំ សន្ថរិ.

ឯតេនេវ និយាមេន សត្ត ទិវសានិ បុប្ផាសនំ បញ្ញាបេត្វា ពលវបីតិសោមនស្សំ និព្ពត្តេត្វា គុហាទ្វារេ អារក្ខំ គណ្ហិ. សត្តមេ ទិវសេ សត្ថា និរោធតោ វុដ្ឋាយ គុហាទ្វារេ អដ្ឋាសិ. សីហោបិ មិគរាជា តថាគតំ តិក្ខត្តុំ បទក្ខិណំ កត្វា ចតូសុ ឋានេសុ វន្ទិត្វា បដិក្កមិត្វា អដ្ឋាសិ. សត្ថា ‘‘វដ្ដិស្សតិ ឯត្តកោ ឧបនិស្សយោ ឯតស្សា’’តិ វេហាសំ អព្ភុគ្គន្ត្វា វិហារមេវ គតោ.

សោបិ សីហោ ពុទ្ធវិយោគេន ទុក្ខិតោ កាលំ កត្វា ហំសវតីនគរេ មហាសាលកុលេ បដិសន្ធិំ គណ្ហិត្វា វយប្បត្តោ ឯកទិវសំ នគរវាសីហិ សទ្ធិំ វិហារំ គន្ត្វា ធម្មទេសនំ សុណន្តោ សត្ថារំ ឯកំ ភិក្ខុំ សីហនាទិកានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេន្តំ ទិស្វា វុត្តនយេនេវ សត្តាហំ មហាទានំ បវត្តេត្វា តំ ឋានន្តរំ បត្ថេត្វា សត្ថារា សមិជ្ឈនភាវំ ទិស្វា ព្យាកតោ យាវជីវំ កុសលំ កត្វា តត្ថ កាលកតោ ទេវេសុ ច មនុស្សេសុ ច សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ រាជគហនគរេ ព្រាហ្មណមហាសាលកុលេ និព្ពត្តិ. នាមេន ភារទ្វាជោ នាម អហោសិ. សោ វយប្បត្តោ តយោ វេទេ ឧគ្គហេត្វា បញ្ច មាណវសតានិ មន្តេ វាចេន្តោ វិចរតិ. សោ អត្តនោ ជេដ្ឋកភាវេន និមន្តនដ្ឋានេសុ សព្ពេសំ ភិក្ខំ សយមេវ សម្បដិច្ឆិ. ឯសោ កិរ ឦសកំ លោលធាតុកោ អហោសិ. សោ តេហិ មាណវេហិ សទ្ធិំ ‘‘កុហិំ យាគុ កុហិំ ភត្ត’’ន្តិ យាគុភត្តខជ្ជកានេវ បរិយេសមានោ ចរតិ. សោ គតគតដ្ឋានេ បិណ្ឌមេវ បដិមានេន្តោ ចរតីតិ បិណ្ឌោលភារទ្វាជោតេវ បញ្ញាយិ.

សោ ឯកទិវសំ សត្ថរិ រាជគហមនុប្បត្តេ ធម្មកថំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តោ អរហត្តំ បាបុណិ. អរហត្តំ បត្តវេលាយមេវ អវាបុរណំ អាទាយ វិហារេន វិហារំ បរិវេណេន បរិវេណំ គន្ត្វា ‘‘យស្ស មគ្គេ វា ផលេ វា កង្ខា អត្ថិ, សោ មំ បុច្ឆតូ’’តិ សីហនាទំ នទន្តោ វិចរិ. សោ ឯកទិវសំ រាជគហសេដ្ឋិនា វេឡុបរម្បរាយ ឧស្សាបេត្វា អាកាសេ លគ្គិតំ ជយសុមនវណ្ណំ ចន្ទនសារបត្តំ ឥទ្ធិយា អាទាយ សាធុការំ ទទន្តេន មហាជនេន បរិវុតោ វិហារំ អាគន្ត្វា តថាគតស្ស ហត្ថេ ឋបេសិ. សត្ថា ជានន្តោវ បដិបុច្ឆិ – ‘‘កុតោ តេ, ភារទ្វាជ, អយំ បត្តោ លទ្ធោ’’តិ? សោ លទ្ធការណំ កថេសិ. សត្ថា ‘‘ត្វំ ឯវរូបំ ឧត្តរិមនុស្សធម្មំ មហាជនស្ស ទស្សេសិ, អកត្តព្ពំ តយា កត’’ន្តិ អនេកបរិយាយេន វិគរហិត្វា ‘‘ន, ភិក្ខវេ, គិហីនំ ឧត្តរិមនុស្សធម្មំ ឥទ្ធិបាដិហារិយំ ទស្សេតព្ពំ, យោ ទស្សេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (ចូឡវ. ២៥២) សិក្ខាបទំ បញ្ញាបេសិ.

អថ ភិក្ខុសង្ឃមជ្ឈេ កថា ឧទបាទិ – ‘‘សីហនាទិយត្ថេរោ អរហត្តំ បត្តទិវសេ ភិក្ខុសង្ឃមជ្ឈេ ‘យស្ស មគ្គេ វា ផលេ វា កង្ខា អត្ថិ, សោ មំ បុច្ឆតូ’តិ កថេសិ. ពុទ្ធានម្បិ សម្មុខេ អត្តនោ អរហត្តប្បត្តិំ កថេសិ, អញ្ញេ សាវកា តុណ្ហី អហេសុំ. អត្តនោ សីហនាទិយភាវេនេវ មហាជនស្ស បសាទំ ជនេត្វា វេហាសំ អព្ភុគ្គន្ត្វា ចន្ទនសារបត្តញ្ច គណ្ហី’’តិ. តេ ភិក្ខូ ឥមេ តយោបិ គុណេ ឯកតោ កត្វា សត្ថុ កថយិំសុ. ពុទ្ធា ច នាម គរហិតព្ពយុត្តកំ គរហន្តិ, បសំសិតព្ពយុត្តកំ បសំសន្តីតិ ឥមស្មិំ ឋានេ ថេរស្ស បសំសិតព្ពយុត្តមេវ អង្គំ គហេត្វា ‘‘តិណ្ណំ ខោ បន, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា ភារទ្វាជោ ភិក្ខុ អញ្ញំ ព្យាកាសិ – ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ បជានាមី’តិ. កតមេសំ តិណ្ណំ? សតិន្ទ្រិយស្ស, សមាធិន្ទ្រិយស្ស, បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស. ឥមេសំ ខោ, ភិក្ខវេ, តិណ្ណំ ឥន្ទ្រិយានំ ភាវិតត្តា ពហុលីកតត្តា ភារទ្វាជោ ភិក្ខុ អញ្ញំ ព្យាកាសិ – ‘ខីណា ជាតិ, វុសិតំ ព្រហ្មចរិយំ, កតំ ករណីយំ, នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ បជានាមី’’’តិ (សំ. និ. ៥.៥១៩) ថេរំ បសំសិត្វា សីហនាទិកានំ ភិក្ខូនំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេសិ.