(៣២) ១២. នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនកថា

៣៨៤. នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនេ ន វត្តព្ពំ – ‘‘សញ្ញា អត្ថី’’តិ? អាមន្តា. អសញ្ញភវោ អសញ្ញគតិ អសញ្ញសត្តាវាសោ អសញ្ញសំសារោ អសញ្ញយោនិ អសញ្ញត្តភាវបដិលាភោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ននុ សញ្ញាភវោ សញ្ញាគតិ សញ្ញាសត្តាវាសោ សញ្ញាសំសារោ សញ្ញាយោនិ សញ្ញត្តភាវបដិលាភោតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ សញ្ញាភវោ សញ្ញាគតិ…បេ… សញ្ញត្តភាវបដិលាភោ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនេ ន វត្តព្ពំ – ‘សញ្ញា អត្ថី’’’តិ.

នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនេ ន វត្តព្ពំ – ‘‘សញ្ញា អត្ថី’’តិ? អាមន្តា. ឯកវោការភវោ គតិ…បេ… អត្តភាវបដិលាភោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ននុ ចតុវោការភវោ គតិ…បេ… អត្តភាវបដិលាភោតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ ចតុវោការភវោ គតិ…បេ… អត្តភាវបដិលាភោ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនេ ន វត្តព្ពំ – ‘សញ្ញា អត្ថី’’’តិ.

៣៨៥. អសញ្ញសត្តេសុ ន វត្តព្ពំ – ‘‘សញ្ញា អត្ថិ’’, សោ ច អសញ្ញភវោ អសញ្ញគតិ អសញ្ញសត្តាវាសោ អសញ្ញសំសារោ អសញ្ញយោនិ អសញ្ញត្តភាវបដិលាភោតិ? អាមន្តា. នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនេ ន វត្តព្ពំ – ‘‘សញ្ញា អត្ថិ,’’ សោ ច អសញ្ញភវោ អសញ្ញគតិ អសញ្ញសត្តាវាសោ អសញ្ញសំសារោ អសញ្ញយោនិ អសញ្ញត្តភាវបដិលាភោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អសញ្ញសត្តេសុ ន វត្តព្ពំ – ‘‘សញ្ញា អត្ថិ,’’ សោ ច ឯកវោការភវោ គតិ…បេ… អត្តភាវបដិលាភោតិ? អាមន្តា. នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនេ ន វត្តព្ពំ – ‘‘សញ្ញា អត្ថិ,’’ សោ ច ឯកវោការភវោ គតិ សត្តាវាសោ សំសារោ យោនិ អត្តភាវបដិលាភោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនេ ន វត្តព្ពំ – ‘‘សញ្ញា អត្ថិ,’’ សោ ច សញ្ញាភវោ សញ្ញាគតិ…បេ… សញ្ញត្តភាវបដិលាភោតិ? អាមន្តា. អសញ្ញសត្តេសុ ន វត្តព្ពំ – ‘‘សញ្ញា អត្ថិ,’’ សោ ច សញ្ញាភវោ សញ្ញាគតិ…បេ… សញ្ញត្តភាវបដិលាភោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនេ ន វត្តព្ពំ – ‘‘សញ្ញា អត្ថិ,’’ សោ ច ចតុវោការភវោ គតិ…បេ… អត្តភាវបដិលាភោតិ? អាមន្តា. អសញ្ញសត្តេសុ ន វត្តព្ពំ – ‘‘សញ្ញា អត្ថិ,’’ សោ ច ចតុវោការភវោ គតិ…បេ… អត្តភាវបដិលាភោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនេ ន វត្តព្ពំ – ‘‘សញ្ញា អត្ថី’’តិ? អាមន្តា. ននុ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ ចតុវោការភវោតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ ចតុវោការភវោ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនេ ន វត្តព្ពំ – ‘សញ្ញា អត្ថី’’’តិ.

៣៨៦. នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ ចតុវោការភវោ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនេ ន វត្តព្ពំ – ‘‘សញ្ញា អត្ថី’’តិ? អាមន្តា. អាកាសានញ្ចាយតនំ ចតុវោការភវោ អាកាសានញ្ចាយតនេ ន វត្តព្ពំ – ‘‘សញ្ញា អត្ថី’’តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ ចតុវោការភវោ, នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនេ ន វត្តព្ពំ – ‘‘សញ្ញា អត្ថី’’តិ? អាមន្តា. វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ…បេ… អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ ចតុវោការភវោ, អាកិញ្ចញ្ញាយតនេ ន វត្តព្ពំ – ‘‘សញ្ញា អត្ថី’’តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អាកាសានញ្ចាយតនំ ចតុវោការភវោ, អត្ថិ តត្ថ សញ្ញាតិ? អាមន្តា. នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ ចតុវោការភវោ, អត្ថិ តត្ថ សញ្ញាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ…បេ… អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ ចតុវោការភវោ, អត្ថិ តត្ថ សញ្ញាតិ? អាមន្តា. នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ ចតុវោការភវោ, អត្ថិ តត្ថ សញ្ញាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនេ ន វត្តព្ពំ – ‘‘សញ្ញា អត្ថី’’តិ វា ‘‘នត្ថី’’តិ វាតិ? អាមន្តា. ននុ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ ចតុវោការភវោតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ ចតុវោការភវោ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនេ ន វត្តព្ពំ – ‘សញ្ញា អត្ថី’តិ វា ‘នត្ថី’តិ វា’’តិ.

នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ ចតុវោការភវោ, នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនេ ន វត្តព្ពំ – ‘‘សញ្ញា អត្ថី’’តិ វា ‘‘នត្ថី’’តិ វាតិ? អាមន្តា. អាកាសានញ្ចាយតនំ…បេ… វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ…បេ… អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ ចតុវោការភវោ, អាកិញ្ចញ្ញាយតនេ ន វត្តព្ពំ – ‘‘សញ្ញា អត្ថី’’តិ វា ‘‘នត្ថី’’តិ វាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនេ ន វត្តព្ពំ [នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនេ វត្តព្ពំ (?)] – ‘‘សញ្ញា អត្ថី’’តិ វា ‘‘នត្ថី’’តិ វាតិ? អាមន្តា. ននុ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនេ ន វត្តព្ពំ – ‘សញ្ញា អត្ថី’តិ វា ‘នត្ថី’តិ វា’’តិ.

នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនន្តិ កត្វា នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនេ ន វត្តព្ពំ – ‘‘សញ្ញា អត្ថី’’តិ វា ‘‘នត្ថី’’តិ វាតិ? អាមន្តា. អទុក្ខមសុខា វេទនាតិ កត្វា អទុក្ខមសុខាយ វេទនាយ [អទុក្ខមសុខា វេទនា (សី. ក.)] ន វត្តព្ពំ – ‘‘វេទនា’’តិ វា ‘‘អវេទនា’’តិ វាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនកថា និដ្ឋិតា.

តតិយវគ្គោ.

តស្សុទ្ទានំ –

ពលំ សាធារណំ អរិយំ, សរាគំ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ;

វិមុត្តំ វិមុច្ចមានំ, អត្ថិ ចិត្តំ វិមុច្ចមានំ.

អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស, ទិដ្ឋិបរិយុដ្ឋានំ បហីនំ;

អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស, នត្ថិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ ចក្ខុំ.

សោតំ ធម្មុបត្ថទ្ធំ, យថាកម្មូបគតំ ញាណំ;

ទេវេសុ សំវរោ អសញ្ញ-សត្តេសុ សញ្ញា ឯវមេវ ភវគ្គន្តិ.