៣. តតិយវគ្គោ

(២១) ១. ពលកថា

៣៥៤. តថាគតពលំ សាវកសាធារណន្តិ? អាមន្តា. តថាគតពលំ សាវកពលំ, សាវកពលំ តថាគតពលន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

តថាគតពលំ សាវកសាធារណន្តិ? អាមន្តា. តញ្ញេវ តថាគតពលំ តំ សាវកពលំ, តញ្ញេវ សាវកពលំ តំ តថាគតពលន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

តថាគតពលំ សាវកសាធារណន្តិ? អាមន្តា. យាទិសំ តថាគតពលំ តាទិសំ សាវកពលំ, យាទិសំ សាវកពលំ តាទិសំ តថាគតពលន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

តថាគតពលំ សាវកសាធារណន្តិ? អាមន្តា. យាទិសោ តថាគតស្ស បុព្ពយោគោ បុព្ពចរិយា ធម្មក្ខានំ ធម្មទេសនា តាទិសោ សាវកស្ស បុព្ពយោគោ បុព្ពចរិយា ធម្មក្ខានំ ធម្មទេសនាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

តថាគតពលំ សាវកសាធារណន្តិ? អាមន្តា. តថាគតោ ជិនោ សត្ថា សម្មាសម្ពុទ្ធោ សព្ពញ្ញូ សព្ពទស្សាវី ធម្មស្សាមី ធម្មប្បដិសរណោតិ? អាមន្តា. សាវកោ ជិនោ សត្ថា សម្មាសម្ពុទ្ធោ សព្ពញ្ញូ សព្ពទស្សាវី ធម្មស្សាមី ធម្មប្បដិសរណោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

តថាគតពលំ សាវកសាធារណន្តិ? អាមន្តា. តថាគតោ អនុប្បន្នស្ស មគ្គស្ស ឧប្បាទេតា អសញ្ជាតស្ស មគ្គស្ស សញ្ជនេតា អនក្ខាតស្ស មគ្គស្ស អក្ខាតា មគ្គញ្ញូ មគ្គវិទូ មគ្គកោវិទោតិ? អាមន្តា. សាវកោ អនុប្បន្នស្ស មគ្គស្ស ឧប្បាទេតា អសញ្ជាតស្ស មគ្គស្ស សញ្ជនេតា អនក្ខាតស្ស មគ្គស្ស អក្ខាតា មគ្គញ្ញូ មគ្គវិទូ មគ្គកោវិទោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ឥន្ទ្រិយបរោបរិយត្តំ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ សាវកសាធារណន្តិ? អាមន្តា. សាវកោ សព្ពញ្ញូ សព្ពទស្សាវីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៣៥៥. សាវកោ ឋានាឋានំ ជានាតីតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ សាវកោ ឋានាឋានំ ជានាតិ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘ឋានាឋានំ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ សាវកសាធារណ’’ន្តិ.

សាវកោ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នានំ កម្មសមាទានានំ ឋានសោ ហេតុសោ វិបាកំ ជានាតីតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ សាវកោ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នានំ កម្មសមាទានានំ ឋានសោ ហេតុសោ វិបាកំ ជានាតិ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នានំ កម្មសមាទានានំ ឋានសោ ហេតុសោ វិបាកំ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ សាវកសាធារណ’’ន្តិ.

សាវកោ សព្ពត្ថគាមិនិំ បដិបទំ ជានាតីតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ សាវកោ សព្ពត្ថគាមិនិំ បដិបទំ ជានាតិ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘សព្ពត្ថគាមិនិំ បដិបទំ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ សាវកសាធារណ’’ន្តិ.

សាវកោ អនេកធាតុំ នានាធាតុំ លោកំ ជានាតីតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ សាវកោ អនេកធាតុំ នានាធាតុំ លោកំ ជានាតិ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អនេកធាតុំ នានាធាតុំ លោកំ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ សាវកសាធារណ’’ន្តិ.

សាវកោ សត្តានំ នានាធិមុត្តិកតំ ជានាតីតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ សាវកោ សត្តានំ នានាធិមុត្តិកតំ ជានាតិ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘សត្តានំ នានាធិមុត្តិកតំ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ សាវកសាធារណ’’ន្តិ.

សាវកោ ឈានវិមោក្ខសមាធិសមាបត្តីនំ សំកិលេសំ វោទានំ វុដ្ឋានំ ជានាតីតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ សាវកោ ឈានវិមោក្ខសមាធិសមាបត្តីនំ សំកិលេសំ វោទានំ វុដ្ឋានំ ជានាតិ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘ឈានវិមោក្ខសមាធិសមាបត្តីនំ សំកិលេសំ វោទានំ វុដ្ឋានំ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ សាវកសាធារណ’’ន្តិ.

សាវកោ បុព្ពេនិវាសានុស្សតិំ ជានាតីតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ សាវកោ បុព្ពេនិវាសានុស្សតិំ ជានាតិ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘បុព្ពេនិវាសានុស្សតិ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ សាវកសាធារណ’’ន្តិ.

សាវកោ សត្តានំ ចុតូបបាតំ ជានាតីតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ សាវកោ សត្តានំ ចុតូបបាតំ ជានាតិ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘សត្តានំ ចុតូបបាតំ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ សាវកសាធារណ’’ន្តិ.

ននុ តថាគតស្សាបិ អាសវា ខីណា សាវកស្សាបិ អាសវា ខីណាតិ? អាមន្តា. អត្ថិ កិញ្ចិ នានាករណំ តថាគតស្ស វា សាវកស្ស វា អាសវក្ខយេន វា អាសវក្ខយំ វិមុត្តិយា វា វិមុត្តីតិ? នត្ថិ. ហញ្ចិ នត្ថិ កិញ្ចិ នានាករណំ តថាគតស្ស វា សាវកស្ស វា អាសវក្ខយេន វា អាសវក្ខយំ វិមុត្តិយា វា វិមុត្តិ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អាសវានំ ខយេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ សាវកសាធារណ’’ន្តិ.

៣៥៦. អាសវានំ ខយេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ សាវកសាធារណន្តិ? អាមន្តា. ឋានាឋានេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ សាវកសាធារណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អាសវានំ ខយេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ សាវកសាធារណន្តិ? អាមន្តា. សត្តានំ ចុតូបបាតេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ សាវកសាធារណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ឋានាឋានេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ សាវកអសាធារណន្តិ? អាមន្តា. អាសវានំ ខយេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ សាវកអសាធារណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សត្តានំ ចុតូបបាតេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ សាវកអសាធារណន្តិ? អាមន្តា. អាសវានំ ខយេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ សាវកអសាធារណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ឥន្ទ្រិយបរោបរិយត្តំ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ សាវកអសាធារណន្តិ? អាមន្តា. ឋានាឋានេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ សាវកអសាធារណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ [អយមេត្ថ សាធារណបក្ខំ សន្ធាយ បដិក្ខេបោ (ដីកា ឱលោកេតព្ពា)] …បេ….

ឥន្ទ្រិយបរោបរិយត្តំ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ សាវកអសាធារណន្តិ? អាមន្តា…បេ…. អាសវានំ ខយេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ សាវកអសាធារណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ឋានាឋានេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ សាវកសាធារណន្តិ? អាមន្តា. ឥន្ទ្រិយបរោបរិយត្តំ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ សាវកសាធារណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អាសវានំ ខយេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ សាវកសាធារណន្តិ? អាមន្តា. ឥន្ទ្រិយបរោបរិយត្តំ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ សាវកសាធារណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ពលកថា និដ្ឋិតា.

៣. តតិយវគ្គោ

(២២) ២. អរិយន្តិកថា

៣៥៧. ឋានាឋានេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ អរិយន្តិ? អាមន្តា. មគ្គោ ផលំ និព្ពានំ, សោតាបត្តិមគ្គោ សោតាបត្តិផលំ, សកទាគាមិមគ្គោ សកទាគាមិផលំ, អនាគាមិមគ្គោ អនាគាមិផលំ, អរហត្តមគ្គោ អរហត្តផលំ, សតិបដ្ឋានំ សម្មប្បធានំ ឥទ្ធិបាទោ ឥន្ទ្រិយំ ពលំ ពោជ្ឈង្គោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ឋានាឋានេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ អរិយន្តិ? អាមន្តា. សុញ្ញតារម្មណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ…. សុញ្ញតារម្មណន្តិ? អាមន្តា. ឋានាឋានញ្ច មនសិ ករោតិ, សុញ្ញតញ្ច មនសិ ករោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ឋានាឋានញ្ច មនសិ ករោតិ, សុញ្ញតញ្ច មនសិ ករោតីតិ? អាមន្តា. ទ្វិន្នំ ផស្សានំ ទ្វិន្នំ ចិត្តានំ សមោធានំ ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ឋានាឋានេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ អរិយន្តិ? អាមន្តា. អនិមិត្តារម្មណំ…បេ… អប្បណិហិតារម្មណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អប្បណិហិតារម្មណន្តិ? អាមន្តា. ឋានាឋានញ្ច មនសិ ករោតិ, អប្បណិហិតញ្ច មនសិ ករោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ឋានាឋានញ្ច មនសិ ករោតិ, អប្បណិហិតញ្ច មនសិ ករោតីតិ? អាមន្តា. ទ្វិន្នំ ផស្សានំ ទ្វិន្នំ ចិត្តានំ សមោធានំ ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៣៥៨. សតិបដ្ឋានា អរិយា សុញ្ញតារម្មណាតិ? អាមន្តា. ឋានាឋានេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ អរិយំ សុញ្ញតារម្មណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សតិបដ្ឋានា អរិយា អនិមិត្តារម្មណា…បេ… អប្បណិហិតារម្មណាតិ? អាមន្តា. ឋានាឋានេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ អរិយំ អប្បណិហិតារម្មណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សម្មប្បធានា, ឥទ្ធិបាទា, ឥន្ទ្រិយា, ពលា, ពោជ្ឈង្គា អរិយា សុញ្ញតារម្មណាតិ? អាមន្តា. ឋានាឋានេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ អរិយំ សុញ្ញតារម្មណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ពោជ្ឈង្គា អរិយា អនិមិត្តារម្មណា… អប្បណិហិតារម្មណាតិ? អាមន្តា. ឋានាឋានេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ អរិយំ អប្បណិហិតារម្មណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៣៥៩. ឋានាឋានេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ អរិយំ ន វត្តព្ពំ – ‘‘សុញ្ញតារម្មណ’’ន្តិ? អាមន្តា. សតិបដ្ឋានា អរិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘សុញ្ញតារម្មណា’’តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ឋានាឋានេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ អរិយំ ន វត្តព្ពំ – អនិមិត្តារម្មណំ…បេ… អប្បណិហិតារម្មណន្តិ? អាមន្តា. សតិបដ្ឋានា អរិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘អប្បណិហិតារម្មណា’’តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ឋានាឋានេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ អរិយំ ន វត្តព្ពំ – សុញ្ញតារម្មណំ…បេ… អនិមិត្តារម្មណំ…បេ… អប្បណិហិតារម្មណន្តិ? អាមន្តា. សម្មប្បធានំ…បេ… ពោជ្ឈង្គា អរិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘អប្បណិហិតារម្មណា’’តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៣៦០. សត្តានំ ចុតូបបាតេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ អរិយន្តិ? អាមន្តា. មគ្គោ ផលំ និព្ពានំ, សោតាបត្តិមគ្គោ សោតាបត្តិផលំ…បេ… ពោជ្ឈង្គោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សត្តានំ ចុតូបបាតេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ អរិយន្តិ? អាមន្តា. សុញ្ញតារម្មណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… សុញ្ញាតារម្មណន្តិ? អាមន្តា. សត្តានំ ចុតូបបាតញ្ច មនសិ ករោតិ, សុញ្ញតញ្ច មនសិ ករោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សត្តានំ ចុតូបបាតញ្ច មនសិ ករោតិ, សុញ្ញតញ្ច មនសិ ករោតីតិ? អាមន្តា. ទ្វិន្នំ ផស្សានំ ទ្វិន្នំ ចិត្តានំ សមោធានំ ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សត្តានំ ចុតូបបាតេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ អរិយន្តិ? អាមន្តា. អនិមិត្តារម្មណំ អប្បណិហិតារម្មណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អប្បណិហិតារម្មណន្តិ? អាមន្តា. សត្តានំ ចុតូបបាតញ្ច មនសិ ករោតិ, អប្បណិហិតញ្ច មនសិ ករោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សត្តានំ ចុតូបបាតញ្ច មនសិ ករោតិ, អប្បណិហិតញ្ច មនសិ ករោតីតិ? អាមន្តា. ទ្វិន្នំ ផស្សានំ ទ្វិន្នំ ចិត្តានំ សមោធានំ ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៣៦១. សតិបដ្ឋានា អរិយា សុញ្ញតារម្មណា…បេ… អនិមិត្តារម្មណា…បេ… អប្បណិហិតារម្មណាតិ? អាមន្តា. សត្តានំ ចុតូបបាតេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ អរិយំ អប្បណិហិតារម្មណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សម្មប្បធានំ …បេ… ពោជ្ឈង្គា អរិយា សុញ្ញតារម្មណា…បេ… អនិមិត្តារម្មណា…បេ… អប្បណិហិតារម្មណាតិ? អាមន្តា. សត្តានំ ចុតូបបាតេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ អរិយំ អប្បណិហិតារម្មណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សត្តានំ ចុតូបបាតេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ អរិយំ ន វត្តព្ពំ – សុញ្ញតារម្មណំ…បេ… អនិមិត្តារម្មណំ…បេ… អប្បណិហិតារម្មណន្តិ? អាមន្តា. សតិបដ្ឋានា អរិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘អប្បបណិហិតារម្មណា’’តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៣៦២. សត្តានំ ចុតូបបាតេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ អរិយំ ន វត្តព្ពំ – សុញ្ញតារម្មណំ…បេ… អនិមិត្តារម្មណំ…បេ… អប្បណិហិតារម្មណន្តិ? អាមន្តា. សម្មប្បធានា…បេ… ពោជ្ឈង្គា អរិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘អប្បណិហិតារម្មណា’’តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អាសវានំ ខយេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ អរិយន្តិ? អាមន្តា. ឋានាឋានេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ អរិយន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អាសវានំ ខយេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ អរិយន្តិ? អាមន្តា. សត្តានំ ចុតូបបាតេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ អរិយន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ឋានាឋានេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ ន វត្តព្ពំ – ‘‘អរិយ’’ន្តិ? អាមន្តា. អាសវានំ ខយេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ ន វត្តព្ពំ – ‘‘អរិយ’’ន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ …បេ….

សត្តានំ ចុតូបបាតេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ ន វត្តព្ពំ – ‘‘អរិយ’’ន្តិ? អាមន្តា. អាសវានំ ខយេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ ន វត្តព្ពំ – ‘‘អរិយ’’ន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អាសវានំ ខយេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ អរិយំ សុញ្ញតារម្មណន្តិ? អាមន្តា. ឋានាឋានេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ អរិយំ សុញ្ញតារម្មណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អាសវានំ ខយេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ អរិយំ អនិមិត្តារម្មណំ… អប្បណិហិតារម្មណន្តិ? អាមន្តា. ឋានាឋានេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ អរិយំ អប្បណិហិតារម្មណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អាសវានំ ខយេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ អរិយំ សុញ្ញតារម្មណំ…បេ… អនិមិត្តារម្មណំ…បេ… អប្បណិហិតារម្មណន្តិ? អាមន្តា…បេ…. សត្តានំ ចុតូបបាតេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ អរិយំ អប្បណិហិតារម្មណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ឋានាឋានេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ អរិយំ ន វត្តព្ពំ – ‘‘សុញ្ញតារម្មណ’’ន្តិ? អាមន្តា. អាសវានំ ខយេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ អរិយំ ន វត្តព្ពំ – ‘‘សុញ្ញតារម្មណ’’ន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ឋានាឋានេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ អរិយំ ន វត្តព្ពំ – អនិមិត្តារម្មណំ… អប្បណិហិតារម្មណន្តិ? អាមន្តា. អាសវានំ ខយេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ អរិយំ ន វត្តព្ពំ – ‘‘អប្បណិហិតារម្មណ’’ន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សត្តានំ ចុតូបបាតេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ អរិយំ ន វត្តព្ពំ – សុញ្ញតារម្មណំ…បេ… អនិមិត្តារម្មណំ…បេ… អប្បណិហិតារម្មណន្តិ? អាមន្តា. អាសវានំ ខយេ យថាភូតំ ញាណំ តថាគតពលំ អរិយំ ន វត្តព្ពំ – ‘‘អប្បណិហិតារម្មណ’’ន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អរិយន្តិកថា និដ្ឋិតា.

៣. តតិយវគ្គោ

(២៣) ៣. វិមុត្តិកថា

៣៦៣. សរាគំ ចិត្តំ វិមុច្ចតីតិ? អាមន្តា. រាគសហគតំ រាគសហជាតំ រាគសំសដ្ឋំ រាគសម្បយុត្តំ រាគសហភុ រាគានុបរិវត្តិ អកុសលំ លោកិយំ សាសវំ សំយោជនិយំ គន្ថនិយំ ឱឃនិយំ យោគនិយំ នីវរណិយំ បរាមដ្ឋំ ឧបាទានិយំ សំកិលេសិយំ ចិត្តំ វិមុច្ចតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សផស្សំ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ, ផស្សោ ច ចិត្តញ្ច ឧភោ វិមុច្ចន្តីតិ? អាមន្តា. សរាគំ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ, រាគោ ច ចិត្តញ្ច ឧភោ វិមុច្ចន្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សវេទនំ…បេ… សសញ្ញំ…បេ… សចេតនំ…បេ… សបញ្ញំ [សសញ្ញំ (សី. ក.)] ចិត្តំ វិមុច្ចតិ, បញ្ញា ច ចិត្តញ្ច ឧភោ វិមុច្ចន្តីតិ? អាមន្តា. សរាគំ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ, រាគោ ច ចិត្តញ្ច ឧភោ វិមុច្ចន្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សផស្សំ សរាគំ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ, ផស្សោ ច ចិត្តញ្ច ឧភោ វិមុច្ចន្តីតិ? អាមន្តា. រាគោ ច ចិត្តញ្ច ឧភោ វិមុច្ចន្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សវេទនំ សរាគំ…បេ… សសញ្ញំ សរាគំ…បេ… សចេតនំ សរាគំ…បេ… សបញ្ញំ សរាគំ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ, បញ្ញា ច ចិត្តញ្ច ឧភោ វិមុច្ចន្តីតិ? អាមន្តា. រាគោ ច ចិត្តញ្ច ឧភោ វិមុច្ចន្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៣៦៤. សទោសំ ចិត្តំ វិមុច្ចតីតិ? អាមន្តា. ទោសសហគតំ ទោសសហជាតំ ទោសសំសដ្ឋំ ទោសសម្បយុត្តំ ទោសសហភុ ទោសានុបរិវត្តិ អកុសលំ លោកិយំ សាសវំ…បេ… សំកិលេសិយំ ចិត្តំ វិមុច្ចតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សផស្សំ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ, ផស្សោ ច ចិត្តញ្ច ឧភោ វិមុច្ចន្តីតិ? អាមន្តា. សទោសំ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ, ទោសោ ច ចិត្តញ្ច ឧភោ វិមុច្ចន្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សវេទនំ…បេ… សសញ្ញំ…បេ… សចេតនំ…បេ… សបញ្ញំ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ, បញ្ញា ច ចិត្តញ្ច ឧភោ វិមុច្ចន្តីតិ? អាមន្តា. សទោសំ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ, ទោសោ ច ចិត្តញ្ច ឧភោ វិមុច្ចន្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សផស្សំ សទោសំ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ, ផស្សោ ច ចិត្តញ្ច ឧភោ វិមុច្ចន្តីតិ? អាមន្តា. សទោសំ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ, ទោសោ ច ចិត្តញ្ច ឧភោ វិមុច្ចន្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សវេទនំ សទោសំ… សសញ្ញំ សទោសំ… សចេតនំ សទោសំ… សបញ្ញំ សទោសំ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ, បញ្ញា ច ចិត្តញ្ច ឧភោ វិមុច្ចន្តីតិ? អាមន្តា. ទោសោ ច ចិត្តញ្ច ឧភោ វិមុច្ចន្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៣៦៥. សមោហំ ចិត្តំ វិមុច្ចតីតិ? អាមន្តា. មោហសហគតំ មោហសហជាតំ មោហសំសដ្ឋំ មោហសម្បយុត្តំ មោហសហភុ មោហានុបរិវត្តិ អកុសលំ លោកិយំ សាសវំ…បេ… សំកិលេសិយំ ចិត្តំ វិមុច្ចតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សផស្សំ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ, ផស្សោ ច ចិត្តញ្ច ឧភោ វិមុច្ចន្តីតិ? អាមន្តា. សមោហំ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ, មោហោ ច ចិត្តញ្ច ឧភោ វិមុច្ចន្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សវេទនំ … សសញ្ញំ… សចេតនំ… សបញ្ញំ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ, បញ្ញា ច ចិត្តញ្ច ឧភោ វិមុច្ចន្តីតិ? អាមន្តា. សមោហំ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ, មោហោ ច ចិត្តញ្ច ឧភោ វិមុច្ចន្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សផស្សំ សមោហំ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ, ផស្សោ ច ចិត្តញ្ច ឧភោ វិមុច្ចន្តីតិ? អាមន្តា. មោហោ ច ចិត្តញ្ច ឧភោ វិមុច្ចន្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សវេទនំ សមោហំ… សសញ្ញំ សមោហំ… សចេតនំ សមោហំ…បេ… សបញ្ញំ សមោហំ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ, បញ្ញា ច ចិត្តញ្ច ឧភោ វិមុច្ចន្តីតិ? អាមន្តា. មោហោ ច ចិត្តញ្ច ឧភោ វិមុច្ចន្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សរាគំ សទោសំ សមោហំ ចិត្តំ វិមុច្ចតីតិ? អាមន្តា. វីតរាគំ វីតទោសំ វីតមោហំ និក្កិលេសំ ចិត្តំ វិមុច្ចតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… តេន ហិ ន វត្តព្ពំ – ‘‘សរាគំ សទោសំ សមោហំ ចិត្តំ វិមុច្ចតី’’តិ.

វិមុត្តិកថា និដ្ឋិតា.

៣. តតិយវគ្គោ

(២៤) ៤. វិមុច្ចមានកថា

៣៦៦. វិមុត្តំ វិមុច្ចមានន្តិ? អាមន្តា. ឯកទេសំ វិមុត្តំ, ឯកទេសំ អវិមុត្តន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ឯកទេសំ វិមុត្តំ, ឯកទេសំ អវិមុត្តន្តិ? អាមន្តា. ឯកទេសំ សោតាបន្នោ, ឯកទេសំ ន សោតាបន្នោ, ឯកទេសំ សោតាបត្តិផលប្បត្តោ បដិលទ្ធោ អធិគតោ សច្ឆិកតោ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, កាយេន ផុសិត្វា វិហរតិ, ឯកទេសំ ន កាយេន ផុសិត្វា វិហរតិ, ឯកទេសំ សត្តក្ខត្តុបរមោ កោលង្កោលោ ឯកពីជី ពុទ្ធេ អវេច្ចប្បសាទេន សមន្នាគតោ ធម្មេ…បេ… សង្ឃេ…បេ… អរិយកន្តេហិ សីលេហិ សមន្នាគតោ, ឯកទេសំ អរិយកន្តេហិ សីលេហិ ន សមន្នាគតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ឯកទេសំ វិមុត្តំ, ឯកទេសំ អវិមុត្តន្តិ? អាមន្តា. ឯកទេសំ សកទាគាមី, ឯកទេសំ ន សកទាគាមី, ឯកទេសំ សកទាគាមិផលប្បត្តោ បដិលទ្ធោ អធិគតោ សច្ឆិកតោ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, កាយេន ផុសិត្វា វិហរតិ, ឯកទេសំ ន កាយេន ផុសិត្វា វិហរតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ឯកទេសំ វិមុត្តំ, ឯកទេសំ អវិមុត្តន្តិ? អាមន្តា. ឯកទេសំ អនាគាមី, ឯកទេសំ ន អនាគាមី, ឯកទេសំ អនាគាមិផលប្បត្តោ បដិលទ្ធោ អធិគតោ សច្ឆិកតោ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, កាយេន ផុសិត្វា វិហរតិ, ឯកទេសំ ន កាយេន ផុសិត្វា វិហរតិ, ឯកទេសំ អន្តរាបរិនិព្ពាយី, ឧបហច្ចបរិនិព្ពាយី, អសង្ខារបរិនិព្ពាយី, សសង្ខារបរិនិព្ពាយី, ឧទ្ធំសោតោអកនិដ្ឋគាមី, ឯកទេសំ ន ឧទ្ធំសោតោអកនិដ្ឋគាមីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ឯកទេសំ វិមុត្តំ, ឯកទេសំ អវិមុត្តន្តិ? អាមន្តា. ឯកទេសំ អរហា ឯកទេសំ ន អរហា, ឯកទេសំ អរហត្តប្បត្តោ បដិលទ្ធោ អធិគតោ សច្ឆិកតោ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, កាយេន ផុសិត្វា វិហរតិ, ឯកទេសំ ន កាយេន ផុសិត្វា វិហរតិ, ឯកទេសំ វីតរាគោ វីតទោសោ វីតមោហោ…បេ… ឯកទេសំ សច្ឆិកាតព្ពំ សច្ឆិកតំ, ឯកទេសំ សច្ឆិកាតព្ពំ ន សច្ឆិកតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

វិមុត្តំ វិមុច្ចមានន្តិ? អាមន្តា. ឧប្បាទក្ខណេ វិមុត្តំ, ភង្គក្ខណេ វិមុច្ចមានន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៣៦៧. ន វត្តព្ពំ – ‘‘វិមុត្តំ វិមុច្ចមាន’’ន្តិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា – ‘‘តស្ស ឯវំ ជានតោ ឯវំ បស្សតោ កាមាសវាបិ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ, ភវាសវាបិ ចិត្តំ វិមុច្ចតិ, អវិជ្ជាសវាបិ ចិត្តំ វិមុច្ចតី’’តិ [ទី. និ. ១.២៤៨ អាទយោ]! អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ វត្តព្ពំ [តេន ហិ (សី. ស្យា. កំ.), តេន ហិ ន វត្តព្ពំ (ក.)] – ‘‘វិមុត្តំ វិមុច្ចមាន’’ន្តិ.

វិមុត្តំ វិមុច្ចមានន្តិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា – ‘‘សោ ឯវំ សមាហិតេ ចិត្តេ បរិសុទ្ធេ បរិយោទាតេ អនង្គណេ វិគតូបក្កិលេសេ មុទុភូតេ កម្មនិយេ ឋិតេ អានេញ្ជប្បត្តេ អាសវានំ ខយញាណាយ ចិត្តំ អភិនិន្នាមេតី’’តិ! អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ ន វត្តព្ពំ – ‘‘វិមុត្តំ វិមុច្ចមាន’’ន្តិ.

អត្ថិ ចិត្តំ វិមុច្ចមានន្តិ? អាមន្តា. អត្ថិ ចិត្តំ រជ្ជមានំ ទុស្សមានំ មុយ្ហមានំ កិលិស្សមានន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ននុ រត្តញ្ចេវ អរត្តញ្ច, ទុដ្ឋញ្ចេវ អទុដ្ឋញ្ច, មូឡ្ហញ្ចេវ អមូឡ្ហញ្ច, ឆិន្នញ្ចេវ អឆិន្នញ្ច, ភិន្នញ្ចេវ អភិន្នញ្ច, កតញ្ចេវ អកតញ្ចាតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ រត្តញ្ចេវ អរត្តញ្ច, ទុដ្ឋញ្ចេវ អទុដ្ឋញ្ច, មូឡ្ហញ្ចេវ អមូឡ្ហញ្ច, ឆិន្នញ្ចេវ អឆិន្នញ្ច, ភិន្នញ្ចេវ អភិន្នញ្ច, កតញ្ចេវ អកតញ្ច, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អត្ថិ ចិត្តំ វិមុច្ចមាន’’ន្តិ.

វិមុច្ចមានកថា និដ្ឋិតា.

៣. តតិយវគ្គោ

(២៥) ៥. អដ្ឋមកកថា

៣៦៨. អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស ទិដ្ឋិបរិយុដ្ឋានំ បហីនន្តិ? អាមន្តា. អដ្ឋមកោ បុគ្គលោ សោតាបន្នោ សោតាបត្តិផលប្បត្តោ បដិលទ្ធោ អធិគតោ សច្ឆិកតោ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, កាយេន ផុសិត្វា វិហរតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស វិចិកិច្ឆាបរិយុដ្ឋានំ បហីនន្តិ? អាមន្តា. អដ្ឋមកោ បុគ្គលោ សោតាបន្នោ សោតាបត្តិផលប្បត្តោ…បេ… កាយេន ផុសិត្វា វិហរតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស ទិដ្ឋិបរិយុដ្ឋានំ បហីនន្តិ? អាមន្តា. អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស ទិដ្ឋានុសយោ បហីនោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស ទិដ្ឋិបរិយុដ្ឋានំ បហីនន្តិ? អាមន្តា. អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស វិចិកិច្ឆានុសយោ… សីលព្ពតបរាមាសោ បហីនោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស វិចិកិច្ឆាបរិយុដ្ឋានំ បហីនន្តិ? អាមន្តា. អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស វិចិកិច្ឆានុសយោ បហីនោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស វិចិកិច្ឆាបរិយុដ្ឋានំ បហីនន្តិ? អាមន្តា. អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស ទិដ្ឋានុសយោ… សីលព្ពតបរាមាសោ បហីនោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស ទិដ្ឋានុសយោ អប្បហីនោតិ? អាមន្តា. អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស ទិដ្ឋិបរិយុដ្ឋានំ អប្បហីនន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស ទិដ្ឋានុសយោ អប្បហីនោតិ? អាមន្តា. អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស វិចិកិច្ឆាបរិយុដ្ឋានំ អប្បហីនន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស វិចិកិច្ឆានុសយោ… សីលព្ពតបរាមាសោ អប្បហីនោតិ? អាមន្តា. អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស ទិដ្ឋិបរិយុដ្ឋានំ អប្បហីនន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស សីលព្ពតបរាមាសោ អប្បហីនោតិ? អាមន្តា. អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស វិចិកិច្ឆាបរិយុដ្ឋានំ អប្បហីនន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៣៦៩. អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស ទិដ្ឋិបរិយុដ្ឋានំ បហីនន្តិ? អាមន្តា. អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស ទិដ្ឋិបរិយុដ្ឋានបហានាយ មគ្គោ ភាវិតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស ទិដ្ឋិបរិយុដ្ឋានំ បហីនន្តិ? អាមន្តា. អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស ទិដ្ឋិបរិយុដ្ឋានបហានាយ សតិបដ្ឋានា ភាវិតា…បេ… សម្មប្បធានា…បេ… ពោជ្ឈង្គា ភាវិតាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស វិចិកិច្ឆាបរិយុដ្ឋានំ បហីនន្តិ? អាមន្តា. អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស វិចិកិច្ឆាបរិយុដ្ឋានបហានាយ មគ្គោ ភាវិតោ…បេ… ពោជ្ឈង្គា ភាវិតាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស ទិដ្ឋិបរិយុដ្ឋានបហានាយ មគ្គោ អភាវិតោតិ? អាមន្តា. អមគ្គេន បហីនំ លោកិយេន សាសវេន…បេ… សំកិលេសិយេនាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស ទិដ្ឋិបរិយុដ្ឋានបហានាយ សតិបដ្ឋានា…បេ… ពោជ្ឈង្គា អភាវិតាតិ? អាមន្តា. អមគ្គេន បហីនំ លោកិយេន សាសវេន…បេ… សំកិលេសិយេនាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស វិចិកិច្ឆាបរិយុដ្ឋានបហានាយ មគ្គោ អភាវិតោ…បេ… សតិបដ្ឋានា…បេ… ពោជ្ឈង្គា អភាវិតាតិ? អាមន្តា. អមគ្គេន បហីនំ លោកិយេន សាសវេន…បេ… សំកិលេសិយេនាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៣៧០. ន វត្តព្ពំ – ‘‘អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស ទិដ្ឋិបរិយុដ្ឋានំ បហីន’’ន្តិ? អាមន្តា. ឧប្បជ្ជិស្សតីតិ? នុប្បជ្ជិស្សតិ. ហញ្ចិ នុប្បជ្ជិស្សតិ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស ទិដ្ឋិបរិយុដ្ឋានំ បហីន’’ន្តិ.

ន វត្តព្ពំ – ‘‘អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស វិចិកិច្ឆាបរិយុដ្ឋានំ បហីន’’ន្តិ? អាមន្តា. ឧប្បជ្ជិស្សតីតិ? នុប្បជ្ជិស្សតិ. ហញ្ចិ នុប្បជ្ជិស្សតិ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស វិចិកិច្ឆាបរិយុដ្ឋានំ បហីន’’ន្តិ.

អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស ទិដ្ឋិបរិយុដ្ឋានំ នុប្បជ្ជិស្សតីតិ កត្វា បហីនន្តិ? អាមន្តា. អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស ទិដ្ឋានុសយោ នុប្បជ្ជិស្សតីតិ កត្វា បហីនោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស ទិដ្ឋិបរិយុដ្ឋានំ នុប្បជ្ជិស្សតីតិ កត្វា បហីនន្តិ? អាមន្តា. អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស វិចិកិច្ឆានុសយោ… សីលព្ពតបរាមាសោ នុប្បជ្ជិស្សតីតិ កត្វា បហីនោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស វិចិកិច្ឆាបរិយុដ្ឋានំ នុប្បជ្ជិស្សតីតិ កត្វា បហីនន្តិ? អាមន្តា. អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស វិចិកិច្ឆានុសយោ… សីលព្ពតបរាមាសោ នុប្បជ្ជិស្សតីតិ កត្វា បហីនោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស ទិដ្ឋិបរិយុដ្ឋានំ នុប្បជ្ជិស្សតីតិ កត្វា បហីនន្តិ? អាមន្តា. គោត្រភុនោ បុគ្គលស្ស ទិដ្ឋិបរិយុដ្ឋានំ នុប្បជ្ជិស្សតីតិ កត្វា បហីនន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស វិចិកិច្ឆាបរិយុដ្ឋានំ នុប្បជ្ជិស្សតីតិ កត្វា បហីនន្តិ? អាមន្តា. គោត្រភុនោ បុគ្គលស្ស វិចិកិច្ឆាបរិយុដ្ឋានំ នុប្បជ្ជិស្សតីតិ កត្វា បហីនន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អដ្ឋមកកថា និដ្ឋិតា.

៣. តតិយវគ្គោ

(២៦) ៦. អដ្ឋមកស្សឥន្ទ្រិយកថា

៣៧១. អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស នត្ថិ សទ្ធិន្ទ្រិយន្តិ? អាមន្តា. អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស នត្ថិ សទ្ធាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ. អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស នត្ថិ វីរិយិន្ទ្រិយំ…បេ… នត្ថិ សតិន្ទ្រិយំ…បេ… នត្ថិ សមាធិន្ទ្រិយំ…បេ… នត្ថិ បញ្ញិន្ទ្រិយន្តិ? អាមន្តា. អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស នត្ថិ បញ្ញាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថិ សទ្ធាតិ? អាមន្តា. អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថិ សទ្ធិន្ទ្រិយន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថិ វីរិយំ…បេ… អត្ថិ សតិ… អត្ថិ សមាធិ… អត្ថិ បញ្ញាតិ? អាមន្តា. អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថិ បញ្ញិន្ទ្រិយន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថិ មនោ, អត្ថិ មនិន្ទ្រិយន្តិ? អាមន្តា. អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថិ សទ្ធា, អត្ថិ សទ្ធិន្ទ្រិយន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថិ មនោ, អត្ថិ មនិន្ទ្រិយន្តិ? អាមន្តា. អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថិ បញ្ញា, អត្ថិ បញ្ញិន្ទ្រិយន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថិ សោមនស្សំ, អត្ថិ សោមនស្សិន្ទ្រិយំ, អត្ថិ ជីវិតំ, អត្ថិ ជីវិតិន្ទ្រិយន្តិ? អាមន្តា. អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថិ សទ្ធា, អត្ថិ សទ្ធិន្ទ្រិយន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថិ ជីវិតំ, អត្ថិ ជីវិតិន្ទ្រិយន្តិ? អាមន្តា. អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស…បេ… អត្ថិ បញ្ញា, អត្ថិ បញ្ញិន្ទ្រិយន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថិ សទ្ធា, នត្ថិ សទ្ធិន្ទ្រិយន្តិ? អាមន្តា. អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថិ មនោ, នត្ថិ មនិន្ទ្រិយន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថិ សទ្ធា, នត្ថិ សទ្ធិន្ទ្រិយន្តិ? អាមន្តា. អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថិ សោមនស្សំ, នត្ថិ សោមនស្សិន្ទ្រិយន្តិ…បេ… អត្ថិ ជីវិតំ, នត្ថិ ជីវិតិន្ទ្រិយន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថិ បញ្ញា, នត្ថិ បញ្ញិន្ទ្រិយន្តិ? អាមន្តា. អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថិ មនោ, នត្ថិ មនិន្ទ្រិយន្តិ? អត្ថិ សោមនស្សំ, នត្ថិ សោមនស្សិន្ទ្រិយន្តិ? អត្ថិ ជីវិតំ, នត្ថិ ជីវិតិន្ទ្រិយន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស នត្ថិ សទ្ធិន្ទ្រិយន្តិ? អាមន្តា. អដ្ឋមកោ បុគ្គលោ អស្សទ្ធោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស នត្ថិ វីរិយិន្ទ្រិយន្តិ? អាមន្តា. អដ្ឋមកោ បុគ្គលោ កុសីតោ ហីនវីរិយោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស នត្ថិ សតិន្ទ្រិយន្តិ? អាមន្តា. អដ្ឋមកោ បុគ្គលោ មុដ្ឋស្សតិ អសម្បជានោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស នត្ថិ សមាធិន្ទ្រិយន្តិ? អាមន្តា. អដ្ឋមកោ បុគ្គលោ អសមាហិតោ វិព្ភន្តចិត្តោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស នត្ថិ បញ្ញិន្ទ្រិយន្តិ? អាមន្តា. អដ្ឋមកោ បុគ្គលោ ទុប្បញ្ញោ ឯលមូគោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថិ សទ្ធា, សា ច សទ្ធា និយ្យានិកាតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថិ សទ្ធា, សា ច សទ្ធា និយ្យានិកា, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស នត្ថិ សទ្ធិន្ទ្រិយ’’ន្តិ. អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថិ វីរិយំ, តញ្ច វីរិយំ និយ្យានិកំ; អត្ថិ សតិ, សា ច សតិ និយ្យានិកា; អត្ថិ សមាធិ, សោ ច សមាធិ និយ្យានិកោ; អត្ថិ បញ្ញា, សា ច បញ្ញា និយ្យានិកាតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថិ បញ្ញា, សា ច បញ្ញា និយ្យានិកា, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស នត្ថិ បញ្ញិន្ទ្រិយ’’ន្តិ.

៣៧២. សកទាគាមិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថិ សទ្ធា, អត្ថិ សទ្ធិន្ទ្រិយន្តិ? អាមន្តា. អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថិ សទ្ធា, អត្ថិ សទ្ធិន្ទ្រិយន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… សកទាគាមិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថិ បញ្ញា, អត្ថិ បញ្ញិន្ទ្រិយន្តិ? អាមន្តា. អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថិ បញ្ញា, អត្ថិ បញ្ញិន្ទ្រិយន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អនាគាមិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នស្ស បុគ្គលស្ស… អរហត្តសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថិ សទ្ធា, អត្ថិ សទ្ធិន្ទ្រិយំ…បេ… អត្ថិ បញ្ញា, អត្ថិ បញ្ញិន្ទ្រិយន្តិ? អាមន្តា. អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថិ បញ្ញា, អត្ថិ បញ្ញិន្ទ្រិយន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថិ សទ្ធា, នត្ថិ សទ្ធិន្ទ្រិយន្តិ? អាមន្តា. សកទាគាមិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថិ សទ្ធា, នត្ថិ សទ្ធិន្ទ្រិយន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថិ បញ្ញា, នត្ថិ បញ្ញិន្ទ្រិយន្តិ? អាមន្តា. សកទាគាមិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថិ បញ្ញា, នត្ថិ បញ្ញិន្ទ្រិយន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថិ សទ្ធា, នត្ថិ សទ្ធិន្ទ្រិយន្តិ…បេ… អត្ថិ បញ្ញា, នត្ថិ បញ្ញិន្ទ្រិយន្តិ? អាមន្តា. អនាគាមិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នស្ស បុគ្គលស្ស… អរហត្តសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថិ បញ្ញា, នត្ថិ បញ្ញិន្ទ្រិយន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស នត្ថិ បញ្ចិន្ទ្រិយានីតិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា – ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, ឥន្ទ្រិយានិ! កតមានិ បញ្ច? សទ្ធិន្ទ្រិយំ, វីរិយិន្ទ្រិយំ, សតិន្ទ្រិយំ, សមាធិន្ទ្រិយំ, បញ្ញិន្ទ្រិយំ – ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចិន្ទ្រិយានិ. ឥមេសំ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ សមត្តា បរិបូរត្តា អរហា ហោតិ. តតោ មុទុតរេហិ អរហត្តសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នោ ហោតិ, តតោ មុទុតរេហិ អនាគាមី ហោតិ, តតោ មុទុតរេហិ អនាគាមិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នោ ហោតិ, តតោ មុទុតរេហិ សកទាគាមី ហោតិ, តតោ មុទុតរេហិ សកទាគាមិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នោ ហោតិ, តតោ មុទុតរេហិ សោតាបន្នោ ហោតិ, តតោ មុទុតរេហិ សោតាបត្តិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នោ ហោតិ. យស្ស ខោ, ភិក្ខវេ, ឥមានិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ សព្ពេន សព្ពំ សព្ពថា សព្ពំ នត្ថិ, តមហំ ‘ពាហិរោ បុថុជ្ជនបក្ខេ ឋិតោ’តិ វទាមី’’តិ [សំ. និ. ៥.៤៨៨]. អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. អដ្ឋមកោ បុគ្គលោ ពាហិរោ បុថុជ្ជនបក្ខេ ឋិតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… តេន ហិ អដ្ឋមកស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថិ បញ្ចិន្ទ្រិយានីតិ.

អដ្ឋមកស្ស ឥន្ទ្រិយកថា និដ្ឋិតា.

៣. តតិយវគ្គោ

(២៧) ៧. ទិព្ពចក្ខុកថា

៣៧៣. មំសចក្ខុំ ធម្មុបត្ថទ្ធំ ទិព្ពចក្ខុំ ហោតីតិ? អាមន្តា. មំសចក្ខុំ ទិព្ពចក្ខុំ, ទិព្ពចក្ខុំ មំសចក្ខុន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

មំសចក្ខុំ ធម្មុបត្ថទ្ធំ ទិព្ពចក្ខុំ ហោតីតិ? អាមន្តា. យាទិសំ មំសចក្ខុំ តាទិសំ ទិព្ពចក្ខុំ, យាទិសំ ទិព្ពចក្ខុំ តាទិសំ មំសចក្ខុន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

មំសចក្ខុំ ធម្មុបត្ថទ្ធំ ទិព្ពចក្ខុំ ហោតីតិ? អាមន្តា. តញ្ញេវ មំសចក្ខុំ តំ ទិព្ពចក្ខុំ, តំ ទិព្ពចក្ខុំ តំ មំសចក្ខុន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

មំសចក្ខុំ ធម្មុបត្ថទ្ធំ ទិព្ពចក្ខុំ ហោតីតិ? អាមន្តា. យាទិសោ មំសចក្ខុស្ស វិសយោ អានុភាវោ គោចរោ តាទិសោ ទិព្ពស្ស ចក្ខុស្ស វិសយោ អានុភាវោ គោចរោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

មំសចក្ខុំ ធម្មុបត្ថទ្ធំ ទិព្ពចក្ខុំ ហោតីតិ? អាមន្តា. ឧបាទិណ្ណំ [ឧបាទិន្នំ (ស្យា. កំ.)] ហុត្វា អនុបាទិណ្ណំ ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ឧបាទិណ្ណំ ហុត្វា អនុបាទិណ្ណំ ហោតីតិ? អាមន្តា. កាមាវចរំ ហុត្វា រូបាវចរំ ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

កាមាវចរំ ហុត្វា រូបាវចរំ ហោតីតិ? អាមន្តា. រូបាវចរំ ហុត្វា អរូបាវចរំ ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

រូបាវចរំ ហុត្វា អរូបាវចរំ ហោតីតិ? អាមន្តា. បរិយាបន្នំ ហុត្វា អបរិយាបន្នំ ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៣៧៤. មំសចក្ខុំ ធម្មុបត្ថទ្ធំ ទិព្ពចក្ខុំ ហោតីតិ? អាមន្តា. ទិព្ពចក្ខុំ ធម្មុបត្ថទ្ធំ មំសចក្ខុំ ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

មំសចក្ខុំ ធម្មុបត្ថទ្ធំ ទិព្ពចក្ខុំ ហោតីតិ? អាមន្តា. ទិព្ពចក្ខុំ ធម្មុបត្ថទ្ធំ បញ្ញាចក្ខុំ ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

មំសចក្ខុំ ធម្មុបត្ថទ្ធំ ទិព្ពចក្ខុំ ហោតីតិ? អាមន្តា. ទិព្ពចក្ខុំ ធម្មុបត្ថទ្ធំ មំសចក្ខុំ ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

មំសចក្ខុំ ធម្មុបត្ថទ្ធំ ទិព្ពចក្ខុំ ហោតីតិ? អាមន្តា. ទ្វេវ ចក្ខូនីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ទ្វេវ ចក្ខូនីតិ? អាមន្តា. ននុ តីណិ ចក្ខូនិ វុត្តានិ ភគវតា – មំសចក្ខុំ, ទិព្ពចក្ខុំ, បញ្ញាចក្ខុន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ តីណិ ចក្ខូនិ វុត្តានិ ភគវតា – មំសចក្ខុំ, ទិព្ពចក្ខុំ, បញ្ញាចក្ខុំ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘ទ្វេវ ចក្ខូនី’’តិ.

ទ្វេវ ចក្ខូនីតិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា – ‘‘តីណិមានិ, ភិក្ខវេ, ចក្ខូនិ! កតមានិ តីណិ? មំសចក្ខុំ, ទិព្ពចក្ខុំ, បញ្ញាចក្ខុន្តិ – ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, តីណិ ចក្ខូនី’’តិ.

‘‘មំសចក្ខុំ ទិព្ពចក្ខុំ, បញ្ញាចក្ខុំ អនុត្តរំ;

ឯតានិ តីណិ ចក្ខូនិ, អក្ខាសិ បុរិសុត្តមោ.

‘‘មំសចក្ខុស្ស ឧប្បាទោ, មគ្គោ ទិព្ពស្ស ចក្ខុនោ;

យទា ច ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញាចក្ខុំ អនុត្តរំ;

តស្ស ចក្ខុស្ស បដិលាភា, សព្ពទុក្ខា បមុច្ចតី’’តិ [ឥតិវុ. ៦១ ឥតិវុត្តកេ].

អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ ន វត្តព្ពំ – ‘‘ទ្វេវ ចក្ខូនី’’តិ.

ទិព្ពចក្ខុកថា និដ្ឋិតា.

៣. តតិយវគ្គោ

(២៨) ៨. ទិព្ពសោតកថា