៤. ចតុត្ថវគ្គោ

(៣៣) ១. គិហិស្ស អរហាតិកថា

៣៨៧. គិហិស្ស អរហាតិ? អាមន្តា. អត្ថិ អរហតោ គិហិសំយោជនន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… នត្ថិ អរហតោ គិហិសំយោជនន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ នត្ថិ អរហតោ គិហិសំយោជនំ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘គិហិស្ស អរហា’’តិ.

គិហិស្ស អរហាតិ? អាមន្តា. ននុ អរហតោ គិហិសំយោជនំ បហីនំ ឧច្ឆិន្នមូលំ តាលាវត្ថុកតំ អនភាវង្កតំ អាយតិំ អនុប្បាទធម្មន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អរហតោ គិហិសំយោជនំ បហីនំ ឧច្ឆិន្នមូលំ តាលាវត្ថុកតំ អនភាវង្កតំ អាយតិំ អនុប្បាទធម្មំ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘គិហិស្ស អរហា’’តិ.

គិហិស្ស អរហាតិ? អាមន្តា. អត្ថិ កោចិ គិហី គិហិសំយោជនំ អប្បហាយ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ទុក្ខស្សន្តករោតិ [ម. និ. ២.១៨៦]? នត្ថិ. ហញ្ចិ នត្ថិ កោចិ គិហី គិហិសំយោជនំ អប្បហាយ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ទុក្ខស្សន្តករោ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘គិហិស្ស អរហា’’តិ.

គិហិស្ស អរហាតិ? អាមន្តា. ននុ វច្ឆគោត្តោ បរិព្ពាជកោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អត្ថិ នុ ខោ, ភោ គោតម, កោចិ គិហី គិហិសំយោជនំ អប្បហាយ កាយស្ស ភេទា ទុក្ខស្សន្តករោ’’តិ? ‘‘នត្ថិ ខោ, វច្ឆ, កោចិ គិហី គិហិសំយោជនំ អប្បហាយ កាយស្ស ភេទា ទុក្ខស្សន្តករោ’’តិ. អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ ន វត្តព្ពំ – ‘‘គិហិស្ស អរហា’’តិ.

គិហិស្ស អរហាតិ? អាមន្តា. អរហា មេថុនំ ធម្មំ បដិសេវេយ្យ, មេថុនំ ឧប្បាទេយ្យ, បុត្តសម្ពាធសយនំ អជ្ឈាវសេយ្យ, កាសិកចន្ទនំ បច្ចនុភវេយ្យ, មាលាគន្ធវិលេបនំ ធារេយ្យ, ជាតរូបរជតំ សាទិយេយ្យ, អជេឡកំ បដិគ្គណ្ហេយ្យ, កុក្កុដសូករំ បដិគ្គណ្ហេយ្យ, ហត្ថិគវស្សវឡវំ បដិគ្គណ្ហេយ្យ, តិត្តិរវដ្ដកមោរកបិញ្ជរំ [… កបិញ្ជលំ (ស្យា. កំ. បី.)] បដិគ្គណ្ហេយ្យ, ចិត្តវណ្ឌវាលមោឡិំ [បីតវណ្ដវាលមោឡិកំ (ស្យា. កំ. បី.)] ធារេយ្យ, ឱទាតានិ វត្ថានិ ទីឃទសានិ ធារេយ្យ, យាវជីវំ អគារិយភូតោ អស្សាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ន វត្តព្ពំ – ‘‘គិហិស្ស អរហា’’តិ? អាមន្តា. ននុ យសោ កុលបុត្តោ, ឧត្តិយោ គហបតិ, សេតុ មាណវោ, គិហិព្យញ្ជនេន អរហត្តំ បត្តោតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ យសោ កុលបុត្តោ, ឧត្តិយោ គហបតិ, សេតុ មាណវោ, គិហិព្យញ្ជនេន អរហត្តំ បត្តោ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘គិហិស្ស អរហា’’តិ.

គិហិស្ស អរហាតិកថា និដ្ឋិតា.

៤. ចតុត្ថវគ្គោ

(៣៤) ២. ឧបបត្តិកថា

៣៨៨. សហ ឧបបត្តិយា អរហាតិ? អាមន្តា. សហ ឧបបត្តិយា សោតាបន្នោ ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សហ ឧបបត្តិយា អរហាតិ? អាមន្តា. សហ ឧបបត្តិយា សកទាគាមី ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សហ ឧបបត្តិយា អរហាតិ? អាមន្តា. សហ ឧបបត្តិយា អនាគាមី ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សហ ឧបបត្តិយា សោតាបន្នោ ន ហោតីតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ សហ ឧបបត្តិយា សោតាបន្នោ ន ហោតិ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘សហ ឧបបត្តិយា អរហា’’តិ.

សហ ឧបបត្តិយា សកទាគាមី ន ហោតីតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ សហ ឧបបត្តិយា សកទាគាមី ន ហោតិ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘សហ ឧបបត្តិយា អរហា’’តិ.

សហ ឧបបត្តិយា អនាគាមី ន ហោតីតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ សហ ឧបបត្តិយា អនាគាមី ន ហោតិ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘សហ ឧបបត្តិយា អរហា’’តិ.

៣៨៩. សហ ឧបបត្តិយា អរហាតិ? អាមន្តា. សារិបុត្តោ ថេរោ សហ ឧបបត្តិយា អរហាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ. មហាមោគ្គល្លានោ ថេរោ …បេ… មហាកស្សបោ ថេរោ…បេ… មហាកច្ចានោ ថេរោ…បេ… មហាកោដ្ឋិកោ ថេរោ…បេ… មហាបន្ថកោ ថេរោ សហ ឧបបត្តិយា អរហាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សារិបុត្តោ ថេរោ ន សហ ឧបបត្តិយា អរហាតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ សារិបុត្តោ ថេរោ ន សហ ឧបបត្តិយា អរហា, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘សហ ឧបបត្តិយា អរហា’’តិ.

មហាមោគ្គល្លានោ ថេរោ…បេ… មហាកស្សបោ ថេរោ…បេ… មហាកច្ចានោ ថេរោ…បេ… មហាកោដ្ឋិកោ ថេរោ…បេ… មហាបន្ថកោ ថេរោ ន សហ ឧបបត្តិយា អរហាតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ មហាបន្ថកោ ថេរោ ន សហ ឧបបត្តិយា អរហា, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘សហ ឧបបត្តិយា អរហា’’តិ.

៣៩០. សហ ឧបបត្តិយា អរហាតិ? អាមន្តា. ឧបបត្តេសិយេន ចិត្តេន អរហត្តំ សច្ឆិករោតិ លោកិយេន សាសវេន…បេ… សំកិលេសិយេនាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សហ ឧបបត្តិយា អរហាតិ? អាមន្តា. ឧបបត្តេសិយំ ចិត្តំ និយ្យានិកំ ខយគាមី ពោធគាមី អបចយគាមី អនាសវំ…បេ… អសំកិលេសិយន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ននុ ឧបបត្តេសិយំ ចិត្តំ អនិយ្យានិកំ ន ខយគាមិ ន ពោធគាមិ ន អបចយគាមិ សាសវំ…បេ… សំកិលេសិយន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ ឧបបត្តេសិយំ ចិត្តំ អនិយ្យានិកំ ន ខយគាមិ ន ពោធគាមិ ន អបចយគាមិ សាសវំ…បេ… សំកិលេសិយំ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘សហ ឧបបត្តិយា អរហា’’តិ.

សហ ឧបបត្តិយា អរហាតិ? អាមន្តា. ឧបបត្តេសិយេន ចិត្តេន រាគំ បជហតិ, ទោសំ បជហតិ, មោហំ បជហតិ, អនោត្តប្បំ បជហតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សហ ឧបបត្តិយា អរហាតិ? អាមន្តា. ឧបបត្តេសិយំ ចិត្តំ មគ្គោ… សតិបដ្ឋានំ…បេ… សម្មប្បធានំ… ឥទ្ធិបាទោ… ឥន្ទ្រិយំ… ពលំ… ពោជ្ឈង្គោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សហ ឧបបត្តិយា អរហាតិ? អាមន្តា. ឧបបត្តេសិយេន ចិត្តេន ទុក្ខំ បរិជានាតិ, សមុទយំ បជហតិ, និរោធំ សច្ឆិករោតិ, មគ្គំ ភាវេតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ …បេ… សហ ឧបបត្តិយា អរហាតិ? អាមន្តា. ចុតិចិត្តំ មគ្គចិត្តំ ឧបបត្តេសិយំ ចិត្តំ ផលចិត្តន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ឧបបត្តិកថា និដ្ឋិតា.

៤. ចតុត្ថវគ្គោ

(៣៥) ៣. អនាសវកថា

៣៩១. អរហតោ សព្ពេ ធម្មា អនាសវាតិ? អាមន្តា. មគ្គោ ផលំ និព្ពានំ, សោតាបត្តិមគ្គោ សោតាបត្តិផលំ, សកទាគាមិមគ្គោ សកទាគាមិផលំ, អនាគាមិមគ្គោ អនាគាមិផលំ, អរហត្តមគ្គោ អរហត្តផលំ, សតិបដ្ឋានំ សម្មប្បធានំ ឥទ្ធិបាទោ ឥន្ទ្រិយំ ពលំ ពោជ្ឈង្គោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អរហតោ សព្ពេ ធម្មា អនាសវាតិ? អាមន្តា. អរហតោ ចក្ខុំ អនាសវន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ…. អរហតោ ចក្ខុំ អនាសវន្តិ? អាមន្តា. មគ្គោ ផលំ និព្ពានំ, សោតាបត្តិមគ្គោ សោតាបត្តិផលំ…បេ… ពោជ្ឈង្គោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អរហតោ សោតំ…បេ… អរហតោ ឃានំ… អរហតោ ជិវ្ហា… អរហតោ កាយោ អនាសវោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ …បេ… អរហតោ កាយោ អនាសវោតិ? អាមន្តា. មគ្គោ ផលំ និព្ពានំ, សោតាបត្តិមគ្គោ សោតាបត្តិផលំ…បេ… ពោជ្ឈង្គោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អរហតោ កាយោ អនាសវោតិ? អាមន្តា. អរហតោ កាយោ បគ្គហនិគ្គហុបគោ ឆេទនភេទនុបគោ កាកេហិ គិជ្ឈេហិ កុលលេហិ សាធារណោតិ? អាមន្តា. អនាសវោ ធម្មោ បគ្គហនិគ្គហុបគោ ឆេទនភេទនុបគោ កាកេហិ គិជ្ឈេហិ កុលលេហិ សាធារណោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ …បេ….

អរហតោ កាយេ វិសំ កមេយ្យ, សត្ថំ កមេយ្យ, អគ្គិ កមេយ្យាតិ? អាមន្តា. អនាសវេ ធម្មេ វិសំ កមេយ្យ, សត្ថំ កមេយ្យ, អគ្គិ កមេយ្យាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

លព្ភា អរហតោ កាយោ អទ្ទុពន្ធនេន ពន្ធិតុំ, រជ្ជុពន្ធនេន ពន្ធិតុំ, សង្ខលិកពន្ធនេន ពន្ធិតុំ, គាមពន្ធនេន ពន្ធិតុំ, និគមពន្ធនេន ពន្ធិតុំ, នគរពន្ធនេន ពន្ធិតុំ, ជនបទពន្ធនេន ពន្ធិតុំ, កណ្ឋបញ្ចមេហិ ពន្ធនេហិ ពន្ធិតុន្តិ? អាមន្តា. លព្ភា អនាសវោ ធម្មោ អទ្ទុពន្ធនេន ពន្ធិតុំ, រជ្ជុពន្ធនេន ពន្ធិតុំ, សង្ខលិកពន្ធនេន ពន្ធិតុំ, គាមនិគមនគរជនបទពន្ធនេន ពន្ធិតុំ, កណ្ឋបញ្ចមេហិ ពន្ធនេហិ ពន្ធិតុន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៣៩២. យទិ អរហា បុថុជ្ជនស្ស ចីវរំ ទេតិ, អនាសវំ ហុត្វា សាសវំ ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អនាសវំ ហុត្វា សាសវំ ហោតីតិ? អាមន្តា. តញ្ញេវ អនាសវំ តំ សាសវន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… តញ្ញេវ អនាសវំ តំ សាសវន្តិ? អាមន្តា. មគ្គោ អនាសវោ ហុត្វា សាសវោ ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ផលំ… សតិបដ្ឋានំ… សម្មប្បធានំ… ឥទ្ធិបាទោ… ឥន្ទ្រិយំ… ពលំ… ពោជ្ឈង្គោ អនាសវោ ហុត្វា សាសវោ ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

យទិ អរហា បុថុជ្ជនស្ស បិណ្ឌបាតំ ទេតិ, សេនាសនំ ទេតិ, គិលានបច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារំ ទេតិ, អនាសវោ ហុត្វា សាសវោ ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អនាសវោ ហុត្វា សាសវោ ហោតីតិ? អាមន្តា. តញ្ញេវ អនាសវំ តំ សាសវន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… តញ្ញេវ អនាសវំ តំ សាសវន្តិ? អាមន្តា. មគ្គោ អនាសវោ ហុត្វា សាសវោ ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ផលំ… សតិបដ្ឋានំ… សម្មប្បធានំ… ឥទ្ធិបាទោ… ឥន្ទ្រិយំ… ពលំ… ពោជ្ឈង្គោ អនាសវោ ហុត្វា សាសវោ ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

យទិ បុថុជ្ជនោ អរហតោ ចីវរំ ទេតិ, សាសវំ ហុត្វា អនាសវំ ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… សាសវំ ហុត្វា អនាសវំ ហោតីតិ? អាមន្តា. តញ្ញេវ សាសវំ តំ អនាសវន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… តញ្ញេវ សាសវំ តំ អនាសវន្តិ? អាមន្តា. រាគោ សាសវោ ហុត្វា អនាសវោ ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ទោសោ…បេ… មោហោ…បេ… អនោត្តប្បំ សាសវំ ហុត្វា អនាសវំ ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

យទិ បុថុជ្ជនោ អរហតោ បិណ្ឌបាតំ ទេតិ, សេនាសនំ ទេតិ, គិលានបច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារំ ទេតិ, សាសវោ ហុត្វា អនាសវោ ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… សាសវោ ហុត្វា អនាសវោ ហោតីតិ? អាមន្តា. តញ្ញេវ សាសវំ តំ អនាសវន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… តញ្ញេវ សាសវំ តំ អនាសវន្តិ? អាមន្តា. រាគោ សាសវោ ហុត្វា អនាសវោ ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ទោសោ…បេ… មោហោ…បេ… អនោត្តប្បំ សាសវំ ហុត្វា អនាសវំ ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ន វត្តព្ពំ – ‘‘អរហតោ សព្ពេ ធម្មា អនាសវា’’តិ? អាមន្តា. ននុ អរហា អនាសវោតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អរហា អនាសវោ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អរហតោ សព្ពេ ធម្មា អនាសវា’’តិ.

អនាសវកថា និដ្ឋិតា.

៤. ចតុត្ថវគ្គោ

(៣៦) ៤. សមន្នាគតកថា

៣៩៣. អរហា ចតូហិ ផលេហិ សមន្នាគតោតិ? អាមន្តា. អរហា ចតូហិ ផស្សេហិ ចតូហិ វេទនាហិ ចតូហិ សញ្ញាហិ ចតូហិ ចេតនាហិ ចតូហិ ចិត្តេហិ ចតូហិ សទ្ធាហិ ចតូហិ វីរិយេហិ ចតូហិ សតីហិ ចតូហិ សមាធីហិ ចតូហិ បញ្ញាហិ សមន្នាគតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អនាគាមី តីហិ ផលេហិ សមន្នាគតោតិ? អាមន្តា. អនាគាមី តីហិ ផស្សេហិ…បេ… តីហិ បញ្ញាហិ សមន្នាគតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សកទាគាមី ទ្វីហិ ផលេហិ សមន្នាគតោតិ? អាមន្តា. សកទាគាមី ទ្វីហិ ផស្សេហិ…បេ… ទ្វីហិ បញ្ញាហិ សមន្នាគតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អរហា សោតាបត្តិផលេន សមន្នាគតោតិ? អាមន្តា. អរហា សោតាបន្នោ សត្តក្ខត្តុបរមោ, កោលង្កោលោ, ឯកពីជីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អរហា សកទាគាមិផលេន សមន្នាគតោតិ? អាមន្តា. អរហា សកទាគាមីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ …បេ… អរហា អនាគាមិផលេន សមន្នាគតោតិ? អាមន្តា. អរហា អនាគាមី, អន្តរាបរិនិព្ពាយី, ឧបហច្ចបរិនិព្ពាយី, អសង្ខារបរិនិព្ពាយី, សសង្ខារបរិនិព្ពាយី, ឧទ្ធំសោតោ អកនិដ្ឋគាមីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អនាគាមី សោតាបត្តិផលេន សមន្នាគតោតិ? អាមន្តា. អនាគាមី សោតាបន្នោ សត្តក្ខត្តុបរមោ, កោលង្កោលោ, ឯកពីជីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ …បេ… អនាគាមី សកទាគាមិផលេន សមន្នាគតោតិ? អាមន្តា. អនាគាមី សកទាគាមីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សកទាគាមី សោតាបត្តិផលេន សមន្នាគតោតិ? អាមន្តា. សកទាគាមី សោតាបន្នោ សត្តក្ខត្តុបរមោ, កោលង្កោលោ, ឯកពីជីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៣៩៤. សោតាបត្តិផលេន សមន្នាគតោ ‘‘សោតាបន្នោ’’តិ វត្តព្ពោតិ? អាមន្តា. អរហា សោតាបត្តិផលេន សមន្នាគតោតិ? អាមន្តា. ស្វេវ អរហា, សោ សោតាបន្នោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សកទាគាមិផលេន សមន្នាគតោ ‘‘សកទាគាមី’’តិ វត្តព្ពោតិ? អាមន្តា. អរហា សកទាគាមិផលេន សមន្នាគតោតិ? អាមន្តា. ស្វេវ អរហា, សោ សកទាគាមីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អនាគាមិផលេន សមន្នាគតោ ‘‘អនាគាមី’’តិ វត្តព្ពោតិ? អាមន្តា. អរហា អនាគាមិផលេន សមន្នាគតោតិ? អាមន្តា. ស្វេវ អរហា, សោ អនាគាមីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សោតាបត្តិផលេន សមន្នាគតោ ‘‘សោតាបន្នោ’’តិ វត្តព្ពោតិ? អាមន្តា. អនាគាមី សោតាបត្តិផលេន សមន្នាគតោតិ? អាមន្តា. ស្វេវ អនាគាមី, សោ សោតាបន្នោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សកទាគាមិផលេន សមន្នាគតោ ‘‘សកទាគាមី’’តិ វត្តព្ពោតិ? អាមន្តា. អនាគាមី សកទាគាមិផលេន សមន្នាគតោតិ? អាមន្តា. ស្វេវ អនាគាមី, សោ សកទាគាមីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សោតាបត្តិផលេន សមន្នាគតោ ‘‘សោតាបន្នោ’’តិ វត្តព្ពោតិ? អាមន្តា. សកទាគាមី សោតាបត្តិផលេន សមន្នាគតោតិ? អាមន្តា. ស្វេវ សកទាគាមី, សោ សោតាបន្នោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៣៩៥. អរហា សោតាបត្តិផលេន សមន្នាគតោតិ? អាមន្តា. ននុ អរហា សោតាបត្តិផលំ វីតិវត្តោតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អរហា សោតាបត្តិផលំ វីតិវត្តោ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អរហា សោតាបត្តិផលេន សមន្នាគតោ’’តិ.

អរហា សោតាបត្តិផលំ វីតិវត្តោ តេន សមន្នាគតោតិ? អាមន្តា. អរហា សោតាបត្តិមគ្គំ វីតិវត្តោ, សក្កាយទិដ្ឋិំ វិចិកិច្ឆំ សីលព្ពតបរាមាសំ, អបាយគមនីយំ រាគំ, អបាយគមនីយំ ទោសំ, អបាយគមនីយំ មោហំ វីតិវត្តោ តេន សមន្នាគតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អរហា សកទាគាមិផលេន សមន្នាគតោតិ? អាមន្តា. ននុ អរហា សកទាគាមិផលំ វីតិវត្តោតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អរហា សកទាគាមិផលំ វីតិវត្តោ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អរហា សកទាគាមិផលេន សមន្នាគតោ’’តិ.

អរហា សកទាគាមិផលំ វីតិវត្តោ តេន សមន្នាគតោតិ? អាមន្តា. អរហា សកទាគាមិមគ្គំ វីតិវត្តោ, ឱឡារិកំ កាមរាគំ, ឱឡារិកំ ព្យាបាទំ វីតិវត្តោ តេន សមន្នាគតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អរហា អនាគាមិផលេន សមន្នាគតោតិ? អាមន្តា. ននុ អរហា អនាគាមិផលំ វីតិវត្តោតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អរហា អនាគាមិផលំ វីតិវត្តោ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អរហា អនាគាមិផលេន សមន្នាគតោ’’តិ.

អរហា អនាគាមិផលំ វីតិវត្តោ តេន សមន្នាគតោតិ? អាមន្តា. អរហា អនាគាមិមគ្គំ វីតិវត្តោ, អណុសហគតំ កាមរាគំ, អណុសហគតំ ព្យាបាទំ វីតិវត្តោ តេន សមន្នាគតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អនាគាមី សោតាបត្តិផលេន សមន្នាគតោតិ? អាមន្តា. ននុ អនាគាមី សោតាបត្តិផលំ វីតិវត្តោតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អនាគាមី សោតាបត្តិផលំ វីតិវត្តោ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អនាគាមី សោតាបត្តិផលេន សមន្នាគតោ’’តិ.

អនាគាមី សោតាបត្តិផលំ វីតិវត្តោ តេន សមន្នាគតោតិ? អាមន្តា. អនាគាមី សោតាបត្តិមគ្គំ វីតិវត្តោ, សក្កាយទិដ្ឋិំ…បេ… អបាយគមនីយំ មោហំ វីតិវត្តោ តេន សមន្នាគតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អនាគាមី សកទាគាមិផលេន សមន្នាគតោតិ? អាមន្តា. ននុ អនាគាមី សកទាគាមិផលំ វីតិវត្តោតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អនាគាមី សកទាគាមិផលំ វីតិវត្តោ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អនាគាមី សកទាគាមិផលេន សមន្នាគតោ’’តិ.

អនាគាមី សកទាគាមិផលំ វីតិវត្តោ តេន សមន្នាគតោតិ? អាមន្តា. អនាគាមី សកទាគាមិមគ្គំ វីតិវត្តោ, ឱឡារិកំ កាមរាគំ, ឱឡារិកំ ព្យាបាទំ វីតិវត្តោ តេន សមន្នាគតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សកទាគាមី សោតាបត្តិផលេន សមន្នាគតោតិ? អាមន្តា. ននុ សកទាគាមី សោតាបត្តិផលំ វីតិវត្តោតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ សកទាគាមី សោតាបត្តិផលំ វីតិវត្តោ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘សកទាគាមី សោតាបត្តិផលេន សមន្នាគតោ’’តិ.

សកទាគាមី សោតាបត្តិផលំ វីតិវត្តោ តេន សមន្នាគតោតិ? អាមន្តា. សកទាគាមី សោតាបត្តិមគ្គំ វីតិវត្តោ, សក្កាយទិដ្ឋិំ…បេ… អបាយគមនីយំ មោហំ វីតិវត្តោ តេន សមន្នាគតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៣៩៦. ន វត្តព្ពំ – ‘‘អរហា ចតូហិ ផលេហិ សមន្នាគតោ’’តិ? អាមន្តា. ននុ អរហតា ចត្តារិ ផលានិ បដិលទ្ធានិ, តេហិ ច អបរិហីនោតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អរហតា ចត្តារិ ផលានិ បដិលទ្ធានិ តេហិ ច អបរិហីនោ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អរហា ចតូហិ ផលេហិ សមន្នាគតោ’’តិ.

ន វត្តព្ពំ – ‘‘អនាគាមី តីហិ ផលេហិ សមន្នាគតោ’’តិ? អាមន្តា. ននុ អនាគាមិនា តីណិ ផលានិ បដិលទ្ធានិ, តេហិ ច អបរិហីនោតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អនាគាមិនា តីណិ ផលានិ បដិលទ្ធានិ តេហិ ច អបរិហីនោ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អនាគាមី តីហិ ផលេហិ សមន្នាគតោ’’តិ.

ន វត្តព្ពំ – ‘‘សកទាគាមី ទ្វីហិ ផលេហិ សមន្នាគតោ’’តិ? អាមន្តា. ននុ សកទាគាមិនា ទ្វេ ផលានិ បដិលទ្ធានិ, តេហិ ច អបរិហីនោតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ សកទាគាមិនា ទ្វេ ផលានិ បដិលទ្ធានិ តេហិ ច អបរិហីនោ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘សកទាគាមី ទ្វីហិ ផលេហិ សមន្នាគតោ’’តិ.

អរហតា ចត្តារិ ផលានិ បដិលទ្ធានិ តេហិ ច អបរិហីនោតិ, អរហា ចតូហិ ផលេហិ សមន្នាគតោតិ? អាមន្តា. អរហតា ចត្តារោ មគ្គា បដិលទ្ធា តេហិ ច អបរិហីនោតិ, អរហា ចតូហិ មគ្គេហិ សមន្នាគតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អនាគាមិនា តីណិ ផលានិ បដិលទ្ធានិ តេហិ ច អបរិហីនោតិ, អនាគាមី តីហិ ផលេហិ សមន្នាគតោតិ? អាមន្តា. អនាគាមិនា តយោ មគ្គា បដិលទ្ធា តេហិ ច អបរិហីនោតិ, អនាគាមី តីហិ មគ្គេហិ សមន្នាគតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សកទាគាមិនា ទ្វេ ផលានិ បដិលទ្ធានិ តេហិ ច អបរិហីនោតិ, សកទាគាមី ទ្វីហិ ផលេហិ សមន្នាគតោតិ? អាមន្តា. សកទាគាមិនា ទ្វេ មគ្គា បដិលទ្ធា, តេហិ ច អបរិហីនោតិ, សកទាគាមី ទ្វីហិ មគ្គេហិ សមន្នាគតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សមន្នាគតកថា និដ្ឋិតា.

៤. ចតុត្ថវគ្គោ

(៣៧) ៥. ឧបេក្ខាសមន្នាគតកថា

៣៩៧. អរហា ឆហិ ឧបេក្ខាហិ សមន្នាគតោតិ? អាមន្តា. អរហា ឆហិ ផស្សេហិ, ឆហិ វេទនាហិ, ឆហិ សញ្ញាហិ…បេ… ឆហិ បញ្ញាហិ សមន្នាគតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អរហា ឆហិ ឧបេក្ខាហិ សមន្នាគតោតិ? អាមន្តា. អរហា ចក្ខុនា រូបំ បស្សន្តោ សោតេន សទ្ទំ សុណាតិ, ឃានេន គន្ធំ ឃាយតិ, ជិវ្ហាយ រសំ សាយតិ, កាយេន ផោដ្ឋព្ពំ ផុសតិ, មនសា ធម្មំ វិជានាតិ…បេ… មនសា ធម្មំ វិជានន្តោ ចក្ខុនា រូបំ បស្សតិ, សោតេន សទ្ទំ សុណាតិ, ឃានេន គន្ធំ ឃាយតិ, ជិវ្ហាយ រសំ សាយតិ, កាយេន ផោដ្ឋព្ពំ ផុសតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អរហា ឆហិ ឧបេក្ខាហិ សមន្នាគតោតិ? អាមន្តា. សតតំ សមិតំ អព្ពោកិណ្ណំ ឆហិ ឧបេក្ខាហិ សមន្នាគតោ សមោហិតោ [សមាហិតោ (ស្យា.)], ឆ ឧបេក្ខាយោ បច្ចុបដ្ឋិតាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ន វត្តព្ពំ – ‘‘អរហា ឆហិ ឧបេក្ខាហិ សមន្នាគតោ’’តិ? អាមន្តា. ននុ អរហា ឆឡង្គុបេក្ខោតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អរហា ឆឡង្គុបេក្ខោ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អរហា ឆហិ ឧបេក្ខាហិ សមន្នាគតោ’’តិ…បេ….

ឧបេក្ខាសមន្នាគតកថា និដ្ឋិតា.

៤. ចតុត្ថវគ្គោ

(៣៨) ៦. ពោធិយា ពុទ្ធោតិកថា

៣៩៨. ពោធិយា ពុទ្ធោតិ? អាមន្តា. ពោធិយា និរុទ្ធាយ វិគតាយ បដិបស្សទ្ធាយ អពុទ្ធោ ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ពោធិយា ពុទ្ធោតិ? អាមន្តា. អតីតាយ ពោធិយា ពុទ្ធោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អតីតាយ ពោធិយា ពុទ្ធោតិ? អាមន្តា. តាយ ពោធិយា ពោធិករណីយំ ករោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

តាយ ពោធិយា ពោធិករណីយំ ករោតីតិ? អាមន្តា. តាយ ពោធិយា ទុក្ខំ បរិជានាតិ, សមុទយំ បជហតិ, និរោធំ សច្ឆិករោតិ, មគ្គំ ភាវេតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ពោធិយា ពុទ្ធោតិ? អាមន្តា. អនាគតាយ ពោធិយា ពុទ្ធោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អនាគតាយ ពោធិយា ពុទ្ធោតិ? អាមន្តា. តាយ ពោធិយា ពោធិករណីយំ ករោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

តាយ ពោធិយា ពោធិករណីយំ ករោតីតិ? អាមន្តា. តាយ ពោធិយា ទុក្ខំ បរិជានាតិ…បេ… មគ្គំ ភាវេតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

បច្ចុប្បន្នាយ ពោធិយា ពុទ្ធោ, តាយ ពោធិយា ពោធិករណីយំ ករោតីតិ? អាមន្តា. អតីតាយ ពោធិយា ពុទ្ធោ, តាយ ពោធិយា ពោធិករណីយំ ករោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

បច្ចុប្បន្នាយ ពោធិយា ពុទ្ធោ, តាយ ពោធិយា ទុក្ខំ បរិជានាតិ, សមុទយំ បជហតិ, និរោធំ សច្ឆិករោតិ, មគ្គំ ភាវេតីតិ? អាមន្តា. អតីតាយ ពោធិយា ពុទ្ធោ, តាយ ពោធិយា ទុក្ខំ បរិជានាតិ…បេ… មគ្គំ ភាវេតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

បច្ចុប្បន្នាយ ពោធិយា ពុទ្ធោ, តាយ ពោធិយា ពោធិករណីយំ ករោតីតិ? អាមន្តា. អនាគតាយ ពោធិយា ពុទ្ធោ, តាយ ពោធិយា ពោធិករណីយំ ករោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

បច្ចុប្បន្នាយ ពោធិយា ពុទ្ធោ, តាយ ពោធិយា ទុក្ខំ បរិជានាតិ…បេ… មគ្គំ ភាវេតីតិ? អាមន្តា. អនាគតាយ ពោធិយា ពុទ្ធោ, តាយ ពោធិយា ទុក្ខំ បរិជានាតិ…បេ… មគ្គំ ភាវេតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អតីតាយ ពោធិយា ពុទ្ធោ, ន ច តាយ ពោធិយា ពោធិករណីយំ ករោតីតិ? អាមន្តា. បច្ចុប្បន្នាយ ពោធិយា ពុទ្ធោ, ន ច តាយ ពោធិយា ពោធិករណីយំ ករោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អតីតាយ ពោធិយា ពុទ្ធោ, ន ច តាយ ពោធិយា ទុក្ខំ បរិជានាតិ…បេ… មគ្គំ ភាវេតីតិ? អាមន្តា. បច្ចុប្បន្នាយ ពោធិយា ពុទ្ធោ, ន ច តាយ ពោធិយា ទុក្ខំ បរិជានាតិ…បេ… មគ្គំ ភាវេតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អនាគតាយ ពោធិយា ពុទ្ធោ, ន ច តាយ ពោធិយា ពោធិករណីយំ ករោតីតិ? អាមន្តា. បច្ចុប្បន្នាយ ពោធិយា ពុទ្ធោ, ន ច តាយ ពោធិយា ពោធិករណីយំ ករោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អនាគតាយ ពោធិយា ពុទ្ធោ, ន ច តាយ ពោធិយា ទុក្ខំ បរិជានាតិ…បេ… មគ្គំ ភាវេតីតិ? អាមន្តា. បច្ចុប្បន្នាយ ពោធិយា ពុទ្ធោ, ន ច តាយ ពោធិយា ទុក្ខំ បរិជានាតិ…បេ… មគ្គំ ភាវេតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៣៩៩. អតីតាយ ពោធិយា ពុទ្ធោ, អនាគតាយ ពោធិយា ពុទ្ធោ, បច្ចុប្បន្នាយ ពោធិយា ពុទ្ធោតិ? អាមន្តា. តីហិ ពោធីហិ ពុទ្ធោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

តីហិ ពោធីហិ ពុទ្ធោតិ? អាមន្តា. សតតំ សមិតំ អព្ពោកិណ្ណំ តីហិ ពោធីហិ សមន្នាគតោ សមោហិតោ, តិស្សោ ពោធិយោ បច្ចុបដ្ឋិតាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ន វត្តព្ពំ – ‘‘ពោធិយា ពុទ្ធោ’’តិ? អាមន្តា. ននុ ពោធិបដិលាភា ពុទ្ធោតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ ពោធិបដិលាភា ពុទ្ធោ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘ពោធិយា ពុទ្ធោ’’តិ.

ពោធិបដិលាភា ពុទ្ធោតិ, ពោធិយា ពុទ្ធោតិ? អាមន្តា. ពោធិបដិលាភា ពោធីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ពោធិយា ពុទ្ធោតិកថា និដ្ឋិតា.

៤. ចតុត្ថវគ្គោ

(៣៩) ៧. លក្ខណកថា

៤០០. លក្ខណសមន្នាគតោ ពោធិសត្តោតិ? អាមន្តា. បទេសលក្ខណេហិ សមន្នាគតោ បទេសពោធិសត្តោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

លក្ខណសមន្នាគតោ ពោធិសត្តោតិ? អាមន្តា. តិភាគលក្ខណេហិ សមន្នាគតោ តិភាគពោធិសត្តោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

លក្ខណសមន្នាគតោ ពោធិសត្តោតិ? អាមន្តា. ឧបឌ្ឍលក្ខណេហិ សមន្នាគតោ ឧបឌ្ឍពោធិសត្តោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

លក្ខណសមន្នាគតោ ពោធិសត្តោតិ? អាមន្តា. ចក្កវត្តិសត្តោ លក្ខណសមន្នាគតោ, ចក្កវត្តិសត្តោ ពោធិសត្តោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ចក្កវត្តិសត្តោ លក្ខណសមន្នាគតោ, ចក្កវត្តិសត្តោ ពោធិសត្តោតិ? អាមន្តា. យាទិសោ ពោធិសត្តស្ស បុព្ពយោគោ បុព្ពចរិយា ធម្មក្ខានំ ធម្មទេសនា, តាទិសោ ចក្កវត្តិសត្តស្ស បុព្ពយោគោ បុព្ពចរិយា ធម្មក្ខានំ ធម្មទេសនាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៤០១. យថា ពោធិសត្តស្ស ជាយមានស្ស ទេវា បឋមំ បដិគ្គណ្ហន្តិ បច្ឆា មនុស្សា [ទី. និ. ២.២៧; ម. និ. ៣.២០៥ វុត្តំ ទិស្សាយ បុច្ឆតិ], ឯវមេវំ ចក្កវត្តិសត្តស្ស ជាយមានស្ស ទេវា បឋមំ បដិគ្គណ្ហន្តិ បច្ឆា មនុស្សាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

យថា ពោធិសត្តស្ស ជាយមានស្ស ចត្តារោ នំ ទេវបុត្តា បដិគ្គហេត្វា មាតុ បុរតោ ឋបេន្តិ – ‘‘អត្តមនា, ទេវិ, ហោហិ! មហេសក្ខោ តេ បុត្តោ ឧប្បន្នោ’’តិ, ឯវមេវំ ចក្កវត្តិសត្តស្ស ជាយមានស្ស ចត្តារោ នំ ទេវបុត្តា បដិគ្គហេត្វា មាតុ បុរតោ ឋបេន្តិ – ‘‘អត្តមនា, ទេវិ, ហោហិ! មហេសក្ខោ តេ បុត្តោ ឧប្បន្នោ’’តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

យថា ពោធិសត្តស្ស ជាយមានស្ស ទ្វេ ឧទកស្ស ធារា អន្តលិក្ខា បាតុភវន្តិ – ឯកា សីតស្ស, ឯកា ឧណ្ហស្ស – យេន ពោធិសត្តស្ស ឧទកកិច្ចំ ករោន្តិ មាតុ ច, ឯវមេវំ ចក្កវត្តិសត្តស្ស ជាយមានស្ស ទ្វេ ឧទកស្ស ធារា អន្តលិក្ខា បាតុភវន្តិ – ឯកា សីតស្ស, ឯកា ឧណ្ហស្ស – យេន ចក្កវត្តិសត្តស្ស ឧទកកិច្ចំ ករោន្តិ មាតុ ចាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

យថា សម្បតិជាតោ ពោធិសត្តោ សមេហិ បាទេហិ បតិដ្ឋហិត្វា ឧត្តរេន អភិមុខោ សត្តបទវីតិហារេន គច្ឆតិ សេតម្ហិ ឆត្តេ អនុធារិយមានេ, សព្ពា ច ទិសា វិលោកេតិ, អាសភិញ្ច វាចំ ភាសតិ – ‘‘អគ្គោហមស្មិ លោកស្ស, ជេដ្ឋោហមស្មិ លោកស្ស, សេដ្ឋោហមស្មិ លោកស្ស, អយមន្តិមា ជាតិ, នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោ’’តិ, ឯវមេវំ សម្បតិជាតោ ចក្កវត្តិសត្តោ សមេហិ បាទេហិ បតិដ្ឋហិត្វា ឧត្តរេន អភិមុខោ សត្តបទវីតិហារេន គច្ឆតិ សេតម្ហិ ឆត្តេ អនុធារិយមានេ, សព្ពា ច ទិសា វិលោកេតិ, អាសភិញ្ច វាចំ ភាសតិ – ‘‘អគ្គោហមស្មិ លោកស្ស, ជេដ្ឋោហមស្មិ លោកស្ស, សេដ្ឋោហមស្មិ លោកស្ស, អយមន្តិមា ជាតិ, នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោ’’តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

យថា ពោធិសត្តស្ស ជាយមានស្ស មហតោ អាលោកស្ស មហតោ ឱភាសស្ស មហតោ ភូមិចាលស្ស បាតុភាវោ ហោតិ, ឯវមេវំ ចក្កវត្តិសត្តស្ស ជាយមានស្ស មហតោ អាលោកស្ស មហតោ ឱភាសស្ស មហតោ ភូមិចាលស្ស បាតុភាវោ ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

យថា ពោធិសត្តស្ស បកតិកាយោ សមន្តា ព្យាមំ ឱភាសតិ, ឯវមេវំ ចក្កវត្តិសត្តស្ស បកតិកាយោ សមន្តា ព្យាមំ ឱភាសតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

យថា ពោធិសត្តោ មហាសុបិនំ បស្សតិ, ឯវមេវំ ចក្កវត្តិសត្តោ មហាសុបិនំ បស្សតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៤០២. ន វត្តព្ពំ – ‘‘លក្ខណសមន្នាគតោ ពោធិសត្តោ’’តិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា – ‘‘ទ្វត្តិំសិមានិ, ភិក្ខវេ, មហាបុរិសស្ស មហាបុរិសលក្ខណានិ, យេហិ សមន្នាគតស្ស មហាបុរិសស្ស ទ្វេវ គតិយោ ភវន្តិ អនញ្ញា [ន អញ្ញា (ក.)]! សចេ អគារំ អជ្ឈាវសតិ, រាជា ហោតិ ចក្កវត្តី ធម្មិកោ ធម្មរាជា ចាតុរន្តោ វិជិតាវី ជនបទត្ថាវរិយប្បត្តោ សត្តរតនសមន្នាគតោ. តស្សិមានិ សត្ត រតនានិ ភវន្តិ, សេយ្យថិទំ – ចក្ករតនំ, ហត្ថិរតនំ, អស្សរតនំ, មណិរតនំ, ឥត្ថិរតនំ, គហបតិរតនំ, បរិណាយករតនមេវ សត្តមំ. បរោសហស្សំ ខោ បនស្ស បុត្តា ភវន្តិ សូរា វីរង្គរូបា បរសេនប្បមទ្ទនា. សោ ឥមំ បថវិំ សាគរបរិយន្តំ អទណ្ឌេន អសត្ថេន ធម្មេន អភិវិជិយ អជ្ឈាវសតិ. សចេ ខោ បន អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជតិ, អរហំ ហោតិ សម្មាសម្ពុទ្ធោ លោកេ វិវដ្ដច្ឆទោ’’តិ [ទី. និ. ៣.២០០]. អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ លក្ខណសមន្នាគតោ ពោធិសត្តោតិ.

លក្ខណកថា និដ្ឋិតា.

៤. ចតុត្ថវគ្គោ

(៤០) ៨. និយាមោក្កន្តិកថា

៤០៣. ពោធិសត្តោ កស្សបស្ស ភគវតោ បាវចនេ ឱក្កន្តនិយាមោ ចរិតព្រហ្មចរិយោតិ [ម. និ. ២.២៨២ ឃដិការសុត្តំ និស្សាយ បុច្ឆតិ]? អាមន្តា. ពោធិសត្តោ កស្សបស្ស ភគវតោ សាវកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ពោធិសត្តោ កស្សបស្ស ភគវតោ សាវកោតិ? អាមន្តា. សាវកោ ហុត្វា ពុទ្ធោ ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សាវកោ ហុត្វា ពុទ្ធោ ហោតីតិ? អាមន្តា. អនុស្សវិយោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អនុស្សវិយោតិ? អាមន្តា. ននុ ភគវា សយម្ភូតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ ភគវា សយម្ភូ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អនុស្សវិយោ’’តិ.

ពោធិសត្តោ កស្សបស្ស ភគវតោ បាវចនេ ឱក្កន្តនិយាមោ ចរិតព្រហ្មចរិយោតិ? អាមន្តា. ភគវតា ពោធិយា មូលេ តីណេវ សាមញ្ញផលានិ អភិសម្ពុទ្ធានីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ននុ ភគវតា ពោធិយា មូលេ ចត្តារិ សាមញ្ញផលានិ អភិសម្ពុទ្ធានីតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ ភគវតា ពោធិយា មូលេ ចត្តារិ សាមញ្ញផលានិ អភិសម្ពុទ្ធានិ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘ពោធិសត្តោ កស្សបស្ស ភគវតោ បាវចនេ ឱក្កន្តនិយាមោ ចរិតព្រហ្មចរិយោ’’តិ.

៤០៤. ពោធិសត្តោ កស្សបស្ស ភគវតោ បាវចនេ ឱក្កន្តនិយាមោ ចរិតព្រហ្មចរិយោតិ? អាមន្តា. ពោធិសត្តោ ទុក្ករការិយំ អកាសីតិ? អាមន្តា. ទស្សនសម្បន្នោ បុគ្គលោ ទុក្ករការិយំ ករេយ្យាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ពោធិសត្តោ អបរន្តបំ [អមរំ តបំ (សំ. និ. ១.១៣៧)] អកាសិ, អញ្ញំ សត្ថារំ ឧទ្ទិសីតិ? អាមន្តា. ទស្សនសម្បន្នោ បុគ្គលោ អញ្ញំ សត្ថារំ ឧទ្ទិសេយ្យាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អាយស្មា អានន្ទោ ភគវតោ បាវចនេ ឱក្កន្តនិយាមោ ចរិតព្រហ្មចរិយោ, អាយស្មា អានន្ទោ ភគវតោ សាវកោតិ? អាមន្តា. ពោធិសត្តោ កស្សបស្ស ភគវតោ បាវចនេ ឱក្កន្តនិយាមោ ចរិតព្រហ្មចរិយោ, ពោធិសត្តោ កស្សបស្ស ភគវតោ សាវកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ចិត្តោ គហបតិ ហត្ថកោ អាឡវកោ ភគវតោ បាវចនេ ឱក្កន្តនិយាមោ ចរិតព្រហ្មចរិយោ, ចិត្តោ គហបតិ ហត្ថកោ អាឡវកោ ភគវតោ សាវកោតិ? អាមន្តា. ពោធិសត្តោ កស្សបស្ស ភគវតោ បាវចនេ ឱក្កន្តនិយាមោ ចរិតព្រហ្មចរិយោ, ពោធិសត្តោ កស្សបស្ស ភគវតោ សាវកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ពោធិសត្តោ កស្សបស្ស ភគវតោ បាវចនេ ឱក្កន្តនិយាមោ ចរិតព្រហ្មចរិយោ, ន ច កស្សបស្ស ភគវតោ សាវកោតិ? អាមន្តា. អាយស្មា អានន្ទោ ភគវតោ បាវចនេ ឱក្កន្តនិយាមោ ចរិតព្រហ្មចរិយោ, ន ច ភគវតោ សាវកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ពោធិសត្តោ កស្សបស្ស ភគវតោ បាវចនេ ឱក្កន្តនិយាមោ ចរិតព្រហ្មចរិយោ, ន ច កស្សបស្ស ភគវតោ សាវកោតិ? អាមន្តា. ចិត្តោ គហបតិ ហត្ថកោ អាឡវកោ ភគវតោ បាវចនេ ឱក្កន្តនិយាមោ ចរិតព្រហ្មចរិយោ, ន ច ភគវតោ សាវកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ពោធិសត្តោ កស្សបស្ស ភគវតោ បាវចនេ ឱក្កន្តនិយាមោ ចរិតព្រហ្មចរិយោ, ន ច កស្សបស្ស ភគវតោ សាវកោតិ? អាមន្តា. សាវកោ ជាតិំ វីតិវត្តោ អសាវកោ ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៤០៥. ន វត្តព្ពំ – ‘‘ពោធិសត្តោ កស្សបស្ស ភគវតោ បាវចនេ ឱក្កន្តនិយាមោ ចរិតព្រហ្មចរិយោ’’តិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា – ‘‘កស្សបេ អហំ, អានន្ទ, ភគវតិ ព្រហ្មចរិយំ អចរិំ អាយតិំ សម្ពោធាយា’’តិ! អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ ន វត្តព្ពំ – ‘‘ពោធិសត្តោ កស្សបស្ស ភគវតោ បាវចនេ ឱក្កន្តនិយាមោ ចរិតព្រហ្មចរិយោ’’តិ.

ពោធិសត្តោ កស្សបស្ស ភគវតោ បាវចនេ ឱក្កន្តនិយាមោ ចរិតព្រហ្មចរិយោតិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា –

‘‘សព្ពាភិភូ សព្ពវិទូហមស្មិ,

សព្ពេសុ ធម្មេសុ អនុបលិត្តោ;

សព្ពញ្ជហោ តណ្ហក្ខយេ វិមុត្តោ,

សយំ អភិញ្ញាយ កមុទ្ទិសេយ្យំ.

‘‘ន មេ អាចរិយោ អត្ថិ, សទិសោ មេ ន វិជ្ជតិ;

សទេវកស្មិំ លោកស្មិំ, នត្ថិ មេ បដិបុគ្គលោ.

‘‘អហញ្ហិ អរហា លោកេ, អហំ សត្ថា អនុត្តរោ;

ឯកោម្ហិ សម្មាសម្ពុទ្ធោ, សីតិភូតោស្មិ និព្ពុតោ.

‘‘ធម្មចក្កំ បវត្តេតុំ, គច្ឆាមិ កាសិនំ បុរំ;

អន្ធីភូតស្មិំ [អន្ធភូតស្មិំ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] លោកស្មិំ, អាហញ្ឆំ [អាហញ្ញិំ (ក.)] អមតទុន្ទុភិ’’ន្តិ [ទុទ្រភិន្តិ (ក.)].

‘‘យថា ខោ ត្វំ, អាវុសោ, បដិជានាសិ, អរហសិ អនន្តជិនោ’’តិ?

‘‘មាទិសា វេ ជិនា ហោន្តិ, យេ បត្តា អាសវក្ខយំ;

ជិតា មេ បាបកា ធម្មា, តស្មាហំ ឧបក ជិនោ’’តិ [មហាវ. ១១; ម. និ. ១.២៨៥; ២.៣៤១].

អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ ន វត្តព្ពំ – ‘‘ពោធិសត្តោ កស្សបស្ស ភគវតោ បាវចនេ ឱក្កន្តនិយាមោ ចរិតព្រហ្មចរិយោ’’តិ.

ពោធិសត្តោ កស្សបស្ស ភគវតោ បាវចនេ ឱក្កន្តនិយាមោ ចរិតព្រហ្មចរិយោតិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា – ‘‘‘ឥទំ ទុក្ខំ អរិយសច្ច’ន្តិ មេ, ភិក្ខវេ, បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទិ. ‘តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ បរិញ្ញេយ្យ’ន្តិ មេ, ភិក្ខវេ…បេ… បរិញ្ញាតន្តិ មេ, ភិក្ខវេ, បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ…បេ… អាលោកោ ឧទបាទិ. ‘ឥទំ ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ច’ន្តិ មេ, ភិក្ខវេ…បេ… ‘តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខសមុទយំ [ទុក្ខសមុទយោ (ស្យា. កំ.)] អរិយសច្ចំ បហាតព្ព’ន្តិ មេ, ភិក្ខវេ…បេ… បហីនន្តិ មេ, ភិក្ខវេ…បេ… ‘ឥទំ ទុក្ខនិរោធំ [ទុក្ខនិរោធោ (ស្យា. កំ.)] អរិយសច្ច’ន្តិ មេ, ភិក្ខវេ…បេ… ‘តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ចំ សច្ឆិកាតព្ព’ន្តិ មេ, ភិក្ខវេ…បេ… សច្ឆិកតន្តិ មេ, ភិក្ខវេ…បេ… ‘ឥទំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ច’ន្តិ មេ, ភិក្ខវេ…បេ… ‘តំ ខោ បនិទំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ ភាវេតព្ព’ន្តិ មេ, ភិក្ខវេ…បេ… ភាវិតន្តិ មេ, ភិក្ខវេ, បុព្ពេ អននុស្សុតេសុ ធម្មេសុ ចក្ខុំ ឧទបាទិ, ញាណំ ឧទបាទិ, បញ្ញា ឧទបាទិ, វិជ្ជា ឧទបាទិ, អាលោកោ ឧទបាទី’’តិ [មហាវ. ១៥; សំ. និ. ៥.១០៨១; បដិ. ម. ២.៣០]. អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ ន វត្តព្ពំ – ‘‘ពោធិសត្តោ កស្សបស្ស ភគវតោ បាវចនេ ឱក្កន្តនិយាមោ ចរិតព្រហ្មចរិយោ’’តិ.