៥. បញ្ចមវគ្គោ

(៤៣) ១. វិមុត្តិកថា

៤១៨. វិមុត្តិញាណំ វិមុត្តន្តិ? អាមន្តា. យំ កិញ្ចិ វិមុត្តិញាណំ សព្ពំ តំ វិមុត្តន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ…. វិមុត្តិញាណំ វិមុត្តន្តិ? អាមន្តា. បច្ចវេក្ខណញាណំ វិមុត្តន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

វិមុត្តិញាណំ វិមុត្តន្តិ? អាមន្តា. គោត្រភុនោ បុគ្គលស្ស វិមុត្តិញាណំ វិមុត្តន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… សោតាបត្តិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នស្ស បុគ្គលស្ស វិមុត្តិញាណំ វិមុត្តន្តិ? អាមន្តា. សោតាបន្នស្ស ញាណំ, សោតាបត្តិផលំ បត្តស្ស បដិលទ្ធស្ស អធិគតស្ស សច្ឆិកតស្ស ញាណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… សកទាគាមិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នស្ស បុគ្គលស្ស វិមុត្តិញាណំ វិមុត្តន្តិ? អាមន្តា. សកទាគាមិស្ស ញាណំ, សកទាគាមិផលំ បត្តស្ស បដិលទ្ធស្ស អធិគតស្ស សច្ឆិកតស្ស ញាណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អនាគាមិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នស្ស បុគ្គលស្ស វិមុត្តិញាណំ វិមុត្តន្តិ? អាមន្តា. អនាគាមិស្ស ញាណំ, អនាគាមិផលំ បត្តស្ស បដិលទ្ធស្ស អធិគតស្ស សច្ឆិកតស្ស ញាណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អរហត្តសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នស្ស បុគ្គលស្ស វិមុត្តិញាណំ វិមុត្តន្តិ? អាមន្តា. អរហតោ ញាណំ, អរហត្តំ បត្តស្ស បដិលទ្ធស្ស អធិគតស្ស សច្ឆិកតស្ស ញាណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៤១៩. សោតាបត្តិផលសមង្គិស្ស បុគ្គលស្ស វិមុត្តិញាណំ វិមុត្តន្តិ? អាមន្តា. សោតាបត្តិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នស្ស បុគ្គលស្ស វិមុត្តិញាណំ វិមុត្តន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… សកទាគាមិផលសមង្គិស្ស បុគ្គលស្ស វិមុត្តិញាណំ វិមុត្តន្តិ? អាមន្តា. សកទាគាមិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នស្ស បុគ្គលស្ស វិមុត្តិញាណំ វិមុត្តន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អនាគាមិផលសមង្គិស្ស បុគ្គលស្ស វិមុត្តិញាណំ វិមុត្តន្តិ? អាមន្តា. អនាគាមិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នស្ស បុគ្គលស្ស វិមុត្តិញាណំ វិមុត្តន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អរហត្តផលសមង្គិស្ស បុគ្គលស្ស វិមុត្តិញាណំ វិមុត្តន្តិ? អាមន្តា. អរហត្តសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នស្ស បុគ្គលស្ស វិមុត្តិញាណំ វិមុត្តន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៤២០. សោតាបត្តិផលសមង្គិស្ស បុគ្គលស្ស វិមុត្តិញាណំ វិមុត្តំ តញ្ច ផលំ បត្តស្ស ញាណន្តិ? អាមន្តា. សោតាបត្តិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នស្ស បុគ្គលស្ស វិមុត្តិញាណំ វិមុត្តំ តញ្ច ផលំ បត្តស្ស ញាណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… សកទាគាមិផលសមង្គិស្ស បុគ្គលស្ស វិមុត្តិញាណំ វិមុត្តំ តញ្ច ផលំ បត្តស្ស ញាណន្តិ? អាមន្តា. សកទាគាមិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នស្ស បុគ្គលស្ស វិមុត្តិញាណំ វិមុត្តំ តញ្ច ផលំ បត្តស្ស ញាណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អនាគាមិផលសមង្គិស្ស បុគ្គលស្ស វិមុត្តិញាណំ វិមុត្តំ តញ្ច ផលំ បត្តស្ស ញាណន្តិ? អាមន្តា. អនាគាមិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នស្ស បុគ្គលស្ស វិមុត្តិញាណំ វិមុត្តំ តញ្ច ផលំ បត្តស្ស ញាណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អរហត្តផលសមង្គិស្ស បុគ្គលស្ស វិមុត្តិញាណំ វិមុត្តំ តញ្ច ផលំ បត្តស្ស ញាណន្តិ? អាមន្តា. អរហត្តសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នស្ស បុគ្គលស្ស វិមុត្តិញាណំ វិមុត្តំ តញ្ច ផលំ បត្តស្ស ញាណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

វិមុត្តិកថា និដ្ឋិតា.

៥. បញ្ចមវគ្គោ

(៤៤) ២. អសេខញាណកថា

៤២១. សេខស្ស អសេខំ ញាណំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. សេខោ អសេខំ ធម្មំ ជានាតិ បស្សតិ, ទិដ្ឋំ វិទិតំ សច្ឆិកតំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, កាយេន ផុសិត្វា វិហរតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ននុ សេខោ អសេខំ ធម្មំ ន ជានាតិ ន បស្សតិ, អទិដ្ឋំ អវិទិតំ អសច្ឆិកតំ ន ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, ន កាយេន ផុសិត្វា វិហរតីតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ សេខោ អសេខំ ធម្មំ ន ជានាតិ ន បស្សតិ, អទិដ្ឋំ អវិទិតំ អសច្ឆិកតំ ន ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, ន កាយេន ផុសិត្វា វិហរតិ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘សេខស្ស អសេខំ ញាណំ អត្ថី’’តិ.

អសេខស្ស អសេខំ ញាណំ អត្ថិ, អសេខោ អសេខំ ធម្មំ ជានាតិ បស្សតិ, ទិដ្ឋំ វិទិតំ សច្ឆិកតំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, កាយេន ផុសិត្វា វិហរតីតិ? អាមន្តា. សេខស្ស អសេខំ ញាណំ អត្ថិ, សេខោ អសេខំ ធម្មំ ជានាតិ បស្សតិ, ទិដ្ឋំ វិទិតំ សច្ឆិកតំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, កាយេន ផុសិត្វា វិហរតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៤២២. សេខស្ស អសេខំ ញាណំ អត្ថិ, សេខោ អសេខំ ធម្មំ ន ជានាតិ ន បស្សតិ, អទិដ្ឋំ អវិទិតំ អសច្ឆិកតំ ន ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, ន កាយេន ផុសិត្វា វិហរតីតិ? អាមន្តា. អសេខស្ស អសេខំ ញាណំ អត្ថិ, អសេខោ អសេខំ ធម្មំ ន ជានាតិ ន បស្សតិ, អទិដ្ឋំ អវិទិតំ អសច្ឆិកតំ ន ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, ន កាយេន ផុសិត្វា វិហរតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សេខស្ស អសេខំ ញាណំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. គោត្រភុនោ បុគ្គលស្ស សោតាបត្តិមគ្គេ ញាណំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… សោតាបត្តិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នស្ស បុគ្គលស្ស សោតាបត្តិផលេ ញាណំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… សកទាគាមិផល… អនាគាមិផល… អរហត្តសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នស្ស បុគ្គលស្ស អរហត្តេ ញាណំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៤២៣. ន វត្តព្ពំ – ‘‘សេខស្ស អសេខំ ញាណំ អត្ថី’’តិ? អាមន្តា. ននុ អាយស្មា អានន្ទោ សេខោ – ‘‘ភគវា ឧឡារោ’’តិ ជានាតិ, ‘‘សារិបុត្តោ ថេរោ, មហាមោគ្គល្លានោ ថេរោ ឧឡារោ’’តិ ជានាតីតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អាយស្មា អានន្ទោ សេខោ – ‘‘ភគវា ឧឡារោ’’តិ ជានាតិ, ‘‘សារិបុត្តោ ថេរោ, មហាមោគ្គល្លានោ ថេរោ ឧឡារោ’’តិ ជានាតិ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘សេខស្ស អសេខំ ញាណំ អត្ថី’’តិ.

អសេខញាណកថា និដ្ឋិតា.

៥. បញ្ចមវគ្គោ

(៤៥) ៣. វិបរីតកថា

៤២៤. បថវីកសិណំ សមាបត្តិំ [បថវីកសិណសមាបត្តិំ (សី. ក.)] សមាបន្នស្ស វិបរីតេ ញាណន្តិ? អាមន្តា. អនិច្ចេ និច្ចន្តិ វិបរិយេសោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ទុក្ខេ សុខន្តិ…បេ… អនត្តនិ អត្តាតិ…បេ… អសុភេ សុភន្តិ វិបរិយេសោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

បថវីកសិណំ សមាបត្តិំ សមាបន្នស្ស វិបរីតេ ញាណន្តិ? អាមន្តា. អកុសលន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ននុ កុសលន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ កុសលំ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘បថវីកសិណំ សមាបត្តិំ សមាបន្នស្ស វិបរីតេ ញាណ’’ន្តិ.

អនិច្ចេ និច្ចន្តិ វិបរិយេសោ, សោ ច អកុសលោតិ? អាមន្តា. បថវីកសិណំ សមាបត្តិំ សមាបន្នស្ស វិបរីតេ ញាណំ, តញ្ច អកុសលន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ទុក្ខេ សុខន្តិ…បេ… អនត្តនិ អត្តាតិ…បេ… អសុភេ សុភន្តិ វិបរិយេសោ, សោ ច អកុសលោតិ? អាមន្តា. បថវីកសិណំ សមាបត្តិំ សមាបន្នស្ស វិបរីតេ ញាណំ, តញ្ច អកុសលន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៤២៥. បថវីកសិណំ សមាបត្តិំ សមាបន្នស្ស វិបរីតេ ញាណំ, តញ្ច អកុសលន្តិ? អាមន្តា. អនិច្ចេ និច្ចន្តិ វិបរិយេសោ, សោ ច កុសលោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… បថវីកសិណំ សមាបត្តិំ សមាបន្នស្ស វិបរីតេ ញាណំ, តញ្ច អកុសលន្តិ? អាមន្តា. ទុក្ខេ សុខន្តិ…បេ… អនត្តនិ អត្តាតិ…បេ… អសុភេ សុភន្តិ វិបរិយេសោ, សោ ច កុសលោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៤២៦. បថវីកសិណំ សមាបត្តិំ សមាបន្នស្ស វិបរីតេ ញាណន្តិ? អាមន្តា. អរហា បថវីកសិណំ សមាបត្តិំ សមាបជ្ជេយ្យាតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អរហា បថវីកសិណំ សមាបត្តិំ សមាបជ្ជេយ្យ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘បថវីកសិណំ សមាបត្តិំ សមាបន្នស្ស វិបរីតេ ញាណ’’ន្តិ.

បថវីកសិណំ សមាបត្តិំ សមាបន្នស្ស វិបរីតេ ញាណំ, អរហា បថវីកសិណំ សមាបត្តិំ សមាបជ្ជេយ្យាតិ? អាមន្តា. អត្ថិ អរហតោ វិបរិយេសោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អត្ថិ អរហតោ វិបរិយេសោតិ? អាមន្តា. អត្ថិ អរហតោ សញ្ញាវិបរិយេសោ ចិត្តវិបរិយេសោ ទិដ្ឋិវិបរិយេសោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

នត្ថិ អរហតោ សញ្ញាវិបរិយេសោ ចិត្តវិបរិយេសោ ទិដ្ឋិវិបរិយេសោតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ នត្ថិ អរហតោ សញ្ញាវិបរិយេសោ ចិត្តវិបរិយេសោ ទិដ្ឋិវិបរិយេសោ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អត្ថិ អរហតោ វិបរិយេសោ’’តិ.

៤២៧. ន វត្តព្ពំ – បថវីកសិណំ សមាបត្តិំ សមាបន្នស្ស វិបរីតេ ញាណន្តិ? អាមន្តា. បថវីកសិណំ សមាបត្តិំ សមាបជ្ជន្តស្ស សព្ពេវ បថវីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ. តេន ហិ បថវីកសិណំ សមាបត្តិំ សមាបន្នស្ស វិបរីតេ ញាណន្តិ.

បថវីកសិណំ សមាបត្តិំ សមាបន្នស្ស វិបរីតេ ញាណន្តិ? អាមន្តា. ននុ បថវី អត្ថិ, អត្ថិ ច កោចិ បថវិំ បថវិតោ សមាបជ្ជតីតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ បថវី អត្ថិ, អត្ថិ ច កោចិ បថវិំ បថវិតោ សមាបជ្ជតិ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘បថវីកសិណំ សមាបត្តិំ សមាបន្នស្ស វិបរីតេ ញាណ’’ន្តិ.

បថវី អត្ថិ, បថវិំ បថវិតោ សមាបជ្ជន្តស្ស វិបរីតំ ហោតីតិ? អាមន្តា. និព្ពានំ អត្ថិ, និព្ពានំ និព្ពានតោ សមាបជ្ជន្តស្ស វិបរីតំ ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… តេន ហិ ន វត្តព្ពំ – ‘‘បថវីកសិណំ សមាបត្តិំ សមាបន្នស្ស វិបរីតេ ញាណ’’ន្តិ.

វិបរីតកថា និដ្ឋិតា.

៥. បញ្ចមវគ្គោ

(៤៦) ៤. និយាមកថា

៤២៨. អនិយតស្ស និយាមគមនាយ អត្ថិ ញាណន្តិ? អាមន្តា. និយតស្ស អនិយាមគមនាយ អត្ថិ ញាណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

និយតស្ស អនិយាមគមនាយ នត្ថិ ញាណន្តិ? អាមន្តា. អនិយតស្ស និយាមគមនាយ នត្ថិ ញាណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អនិយតស្ស និយាមគមនាយ អត្ថិ ញាណន្តិ? អាមន្តា. និយតស្ស និយាមគមនាយ អត្ថិ ញាណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

និយតស្ស និយាមគមនាយ នត្ថិ ញាណន្តិ? អាមន្តា. អនិយតស្ស និយាមគមនាយ នត្ថិ ញាណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អនិយតស្ស និយាមគមនាយ អត្ថិ ញាណន្តិ? អាមន្តា. អនិយតស្ស អនិយាមគមនាយ អត្ថិ ញាណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អនិយតស្ស អនិយាមគមនាយ នត្ថិ ញាណន្តិ? អាមន្តា. អនិយតស្ស និយាមគមនាយ នត្ថិ ញាណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៤២៩. អនិយតស្ស និយាមគមនាយ អត្ថិ ញាណន្តិ? អាមន្តា. អនិយតស្ស និយាមគមនាយ អត្ថិ និយាមោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អនិយតស្ស និយាមគមនាយ អត្ថិ ញាណន្តិ? អាមន្តា. អនិយតស្ស និយាមគមនាយ អត្ថិ សតិបដ្ឋានា… សម្មប្បធានា… ឥទ្ធិបាទា… ឥន្ទ្រិយា… ពលា… ពោជ្ឈង្គាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អនិយតស្ស និយាមគមនាយ នត្ថិ និយាមោតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អនិយតស្ស និយាមគមនាយ នត្ថិ និយាមោ, នោ វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អនិយតស្ស និយាមគមនាយ អត្ថិ ញាណ’’ន្តិ.

អនិយតស្ស និយាមគមនាយ នត្ថិ សតិបដ្ឋានា…បេ… ពោជ្ឈង្គាតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អនិយតស្ស និយាមគមនាយ នត្ថិ ពោជ្ឈង្គា, នោ វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អនិយតស្ស និយាមគមនាយ អត្ថិ ញាណ’’ន្តិ.

៤៣០. អនិយតស្ស និយាមគមនាយ អត្ថិ ញាណន្តិ? អាមន្តា. គោត្រភុនោ បុគ្គលស្ស សោតាបត្តិមគ្គេ ញាណំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… សោតាបត្តិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នស្ស បុគ្គលស្ស សោតាបត្តិផលេ ញាណំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ …បេ… អរហត្តសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នស្ស បុគ្គលស្ស អរហត្តេ ញាណំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៤៣១. ន វត្តព្ពំ – ‘‘អនិយតស្ស និយាមគមនាយ អត្ថិ ញាណ’’ន្តិ? អាមន្តា. ននុ ភគវា ជានាតិ – ‘‘អយំ បុគ្គលោ សម្មត្តនិយាមំ ឱក្កមិស្សតិ, ភព្ពោ អយំ បុគ្គលោ ធម្មំ អភិសមេតុ’’ន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ ភគវា ជានាតិ – ‘‘អយំ បុគ្គលោ សម្មត្តនិយាមំ ឱក្កមិស្សតិ, ភព្ពោ អយំ បុគ្គលោ ធម្មំ អភិសមេតុំ,’’ តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អនិយតស្ស និយាមគមនាយ អត្ថិ ញាណ’’ន្តិ.

និយាមកថា និដ្ឋិតា.

៥. បញ្ចមវគ្គោ

(៤៧) ៥. បដិសម្ភិទាកថា

៤៣២. សព្ពំ ញាណំ បដិសម្ភិទាតិ? អាមន្តា. សម្មុតិញាណំ បដិសម្ភិទាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… សម្មុតិញាណំ បដិសម្ភិទាតិ? អាមន្តា. យេ កេចិ សម្មុតិំ ជានន្តិ, សព្ពេ តេ បដិសម្ភិទាបត្តាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… សព្ពំ ញាណំ បដិសម្ភិទាតិ? អាមន្តា. ចេតោបរិយាយេ ញាណំ បដិសម្ភិទាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ចេតោបរិយាយេ ញាណំ បដិសម្ភិទាតិ? អាមន្តា. យេ កេចិ បរចិត្តំ ជានន្តិ, សព្ពេ តេ បដិសម្ភិទាបត្តាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សព្ពំ ញាណំ បដិសម្ភិទាតិ? អាមន្តា. សព្ពា បញ្ញា បដិសម្ភិទាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… សព្ពា បញ្ញា បដិសម្ភិទាតិ? អាមន្តា. បថវីកសិណំ សមាបត្តិំ សមាបន្នស្ស អត្ថិ បញ្ញា, សា បញ្ញា បដិសម្ភិទាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អាបោកសិណំ…បេ… តេជោកសិណំ…បេ… វាយោកសិណំ…បេ… នីលកសិណំ…បេ… បីតកសិណំ…បេ… លោហិតកសិណំ…បេ… ឱទាតកសិណំ…បេ… អាកាសានញ្ចាយតនំ…បេ… វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ…បេ… អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ…បេ… នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ សមាបន្នស្ស…បេ… ទានំ ទទន្តស្ស…បេ… ចីវរំ ទទន្តស្ស…បេ… បិណ្ឌបាតំ ទទន្តស្ស…បេ… សេនាសនំ ទទន្តស្ស…បេ… គិលានបច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារំ ទទន្តស្ស អត្ថិ បញ្ញា, សា បញ្ញា បដិសម្ភិទាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៤៣៣. ន វត្តព្ពំ – ‘‘សព្ពំ ញាណំ បដិសម្ភិទា’’តិ? អាមន្តា. អត្ថិ លោកុត្តរា បញ្ញា, សា បញ្ញា ន បដិសម្ភិទាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… តេន ហិ សព្ពំ ញាណំ បដិសម្ភិទាតិ.

បដិសម្ភិទាកថា និដ្ឋិតា.

៥. បញ្ចមវគ្គោ

(៤៨) ៦. សម្មុតិញាណកថា

៤៣៤. ន វត្តព្ពំ – ‘‘សម្មុតិញាណំ សច្ចារម្មណញ្ញេវ ន អញ្ញារម្មណ’’ន្តិ? អាមន្តា. ននុ បថវីកសិណំ សមាបត្តិំ សមាបន្នស្ស អត្ថិ ញាណំ, បថវីកសិណញ្ច សម្មុតិសច្ចម្ហីតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ បថវីកសិណំ សមាបត្តិំ សមាបន្នស្ស អត្ថិ ញាណំ, បថវីកសិណញ្ច សម្មុតិសច្ចម្ហិ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘សម្មុតិញាណំ សច្ចារម្មណញ្ញេវ ន អញ្ញារម្មណ’’ន្តិ.

ន វត្តព្ពំ – ‘‘សម្មុតិញាណំ សច្ចារម្មណញ្ញេវ ន អញ្ញារម្មណ’’ន្តិ? អាមន្តា…បេ… ននុ អាបោកសិណំ…បេ… តេជោកសិណំ…បេ… គិលានបច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារំ ទទន្តស្ស អត្ថិ ញាណំ, គិលានបច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារោ ច សម្មុតិសច្ចម្ហីតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ គិលានបច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារំ ទទន្តស្ស អត្ថិ ញាណំ, គិលានបច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារោ ច សម្មុតិសច្ចម្ហិ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘សម្មុតិញាណំ សច្ចារម្មណញ្ញេវ ន អញ្ញារម្មណ’’ន្តិ.

៤៣៥. សម្មុតិញាណំ សច្ចារម្មណញ្ញេវ ន អញ្ញារម្មណន្តិ? អាមន្តា. តេន ញាណេន ទុក្ខំ បរិជានាតិ, សមុទយំ បជហតិ, និរោធំ សច្ឆិករោតិ, មគ្គំ ភាវេតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សម្មុតិញាណកថា និដ្ឋិតា.

៥. បញ្ចមវគ្គោ

(៤៩) ៧. ចិត្តារម្មណកថា

៤៣៦. ចេតោបរិយាយេ ញាណំ ចិត្តារម្មណញ្ញេវ ន អញ្ញារម្មណន្តិ? អាមន្តា. ននុ អត្ថិ កោចិ ‘‘សរាគំ ចិត្តំ សរាគំ ចិត្ត’’ន្តិ បជានាតីតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អត្ថិ កោចិ ‘‘សរាគំ ចិត្តំ សរាគំ ចិត្ត’’ន្តិ បជានាតិ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘ចេតោបរិយាយេ ញាណំ ចិត្តារម្មណញ្ញេវ ន អញ្ញារម្មណ’’ន្តិ.

ននុ អត្ថិ កោចិ វីតរាគំ ចិត្តំ…បេ… សទោសំ ចិត្តំ… វីតទោសំ ចិត្តំ… សមោហំ ចិត្តំ… វីតមោហំ ចិត្តំ… សំខិត្តំ ចិត្តំ… វិក្ខិត្តំ ចិត្តំ… មហគ្គតំ ចិត្តំ… អមហគ្គតំ ចិត្តំ… សឧត្តរំ ចិត្តំ… អនុត្តរំ ចិត្តំ… សមាហិតំ ចិត្តំ… អសមាហិតំ ចិត្តំ… វិមុត្តំ ចិត្តំ…បេ… អវិមុត្តំ ចិត្តំ ‘‘អវិមុត្តំ ចិត្ត’’ន្តិ បជានាតីតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អត្ថិ កោចិ ‘‘អវិមុត្តំ ចិត្តំ អវិមុត្តំ ចិត្ត’’ន្តិ បជានាតិ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘ចេតោបរិយាយេ ញាណំ ចិត្តារម្មណញ្ញេវ ន អញ្ញារម្មណ’’ន្តិ.

៤៣៧. ផស្សារម្មណេ ញាណំ វត្តព្ពំ – ‘‘ចេតោបរិយាយេ ញាណ’’ន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ ផស្សារម្មណេ ញាណំ វត្តព្ពំ ចេតោបរិយាយេ ញាណំ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘ចេតោបរិយាយេ ញាណំ ចិត្តារម្មណញ្ញេវ ន អញ្ញារម្មណ’’ន្តិ. វេទនារម្មណេ ញាណំ…បេ… សញ្ញារម្មណេ ញាណំ… ចេតនារម្មណេ ញាណំ… ចិត្តារម្មណេ ញាណំ… សទ្ធារម្មណេ ញាណំ… វីរិយារម្មណេ ញាណំ… សតារម្មណេ ញាណំ… សមាធារម្មណេ ញាណំ… បញ្ញារម្មណេ ញាណំ… រាគារម្មណេ ញាណំ … ទោសារម្មណេ ញាណំ… មោហារម្មណេ ញាណំ…បេ… អនោត្តប្បារម្មណេ ញាណំ វត្តព្ពំ – ‘‘ចេតោបរិយាយេ ញាណ’’ន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អនោត្តប្បារម្មណេ ញាណំ វត្តព្ពំ ចេតោបរិយាយេ ញាណំ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘ចេតោបរិយាយេ ញាណំ ចិត្តារម្មណញ្ញេវ ន អញ្ញារម្មណ’’ន្តិ.

ផស្សារម្មណេ ញាណំ ន វត្តព្ពំ – ‘‘ចេតោបរិយាយេ ញាណ’’ន្តិ? អាមន្តា. ផស្សបរិយាយេ ញាណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… វេទនារម្មណេ ញាណំ…បេ… សញ្ញារម្មណេ ញាណំ…បេ… អនោត្តប្បារម្មណេ ញាណំ ន វត្តព្ពំ – ‘‘ចេតោបរិយាយេ ញាណ’’ន្តិ? អាមន្តា. អនោត្តប្បបរិយាយេ ញាណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៤៣៨. ន វត្តព្ពំ – ‘‘ចេតោបរិយាយេ ញាណំ ចិត្តារម្មណញ្ញេវ ន អញ្ញារម្មណ’’ន្តិ? អាមន្តា. ននុ ចេតោបរិយាយេ ញាណន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ ចេតោបរិយាយេ ញាណំ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘ចេតោបរិយាយេ ញាណំ ចិត្តារម្មណញ្ញេវ ន អញ្ញារម្មណ’’ន្តិ.

ចិត្តារម្មណកថា និដ្ឋិតា.

៥. បញ្ចមវគ្គោ

(៥០) ៨. អនាគតញាណកថា

៤៣៩. អនាគតេ ញាណំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អនាគតំ មូលតោ ជានាតិ, ហេតុតោ ជានាតិ, និទានតោ ជានាតិ, សម្ភវតោ ជានាតិ, បភវតោ ជានាតិ, សមុដ្ឋានតោ ជានាតិ, អាហារតោ ជានាតិ, អារម្មណតោ ជានាតិ, បច្ចយតោ ជានាតិ, សមុទយតោ ជានាតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អនាគតេ ញាណំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អនាគតំ ហេតុបច្ចយតំ ជានាតិ, អារម្មណបច្ចយតំ ជានាតិ, អធិបតិបច្ចយតំ ជានាតិ, អនន្តរបច្ចយតំ ជានាតិ, សមនន្តរបច្ចយតំ ជានាតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អនាគតេ ញាណំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. គោត្រភុនោ បុគ្គលស្ស សោតាបត្តិមគ្គេ ញាណំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ…. សោតាបត្តិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នស្ស បុគ្គលស្ស សោតាបត្តិផលេ ញាណំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សកទាគាមិ…បេ… អនាគាមិ …បេ… អរហត្តសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នស្ស បុគ្គលស្ស អរហត្តេ ញាណំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៤៤០. ន វត្តព្ពំ – ‘‘អនាគតេ ញាណំ អត្ថី’’តិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា – ‘‘បាដលិបុត្តស្ស ខោ, អានន្ទ, តយោ អន្តរាយា ភវិស្សន្តិ – អគ្គិតោ វា ឧទកតោ វា មិថុភេទា វា’’តិ [មហាវ. ២៨៦; ទី. និ. ២.១៥២; ឧទា. ៧៦]! អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ អនាគតេ ញាណំ អត្ថីតិ.

អនាគតញាណកថា និដ្ឋិតា.

៥. បញ្ចមវគ្គោ

(៥១) ៩. បដុប្បន្នកថា

៤៤១. បដុប្បន្នេ [បច្ចុប្បន្នេ (សី. ស្យា.)] ញាណំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. តេន ញាណេន តំ ញាណំ ជានាតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… តេន ញាណេន តំ ញាណំ ជានាតីតិ? អាមន្តា. តេន ញាណេន តំ ញាណំ ‘‘ញាណ’’ន្តិ ជានាតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… តេន ញាណេន តំ ញាណំ ‘‘ញាណ’’ន្តិ ជានាតីតិ? អាមន្តា. តំ ញាណំ តស្ស ញាណស្ស អារម្មណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

តំ ញាណំ តស្ស ញាណស្ស អារម្មណន្តិ? អាមន្តា. តេន ផស្សេន តំ ផស្សំ ផុសតិ, តាយ វេទនាយ តំ វេទនំ វេទេតិ, តាយ សញ្ញាយ តំ សញ្ញំ សញ្ជានាតិ, តាយ ចេតនាយ តំ ចេតនំ ចេតេតិ, តេន ចិត្តេន តំ ចិត្តំ ចិន្តេតិ, តេន វិតក្កេន តំ វិតក្កំ វិតក្កេតិ, តេន វិចារេន តំ វិចារំ វិចារេតិ, តាយ បីតិយា តំ បីតិំ បិយាយតិ, តាយ សតិយា តំ សតិំ សរតិ, តាយ បញ្ញាយ តំ បញ្ញំ បជានាតិ, តេន ខគ្គេន តំ ខគ្គំ ឆិន្ទតិ, តេន ផរសុនា តំ ផរសុំ តច្ឆតិ, តាយ កុធារិយា តំ កុធារិំ តច្ឆតិ, តាយ វាសិយា តំ វាសិំ តច្ឆតិ, តាយ សូចិយា តំ សូចិំ សិព្ពេតិ, តេន អង្គុលគ្គេន តំ អង្គុលគ្គំ បរាមសតិ, តេន នាសិកគ្គេន តំ នាសិកគ្គំ បរាមសតិ, តេន មត្ថកេន តំ មត្ថកំ បរាមសតិ, តេន គូថេន តំ គូថំ ធោវតិ, តេន មុត្តេន តំ មុត្តំ ធោវតិ, តេន ខេឡេន តំ ខេឡំ ធោវតិ, តេន បុព្ពេន តំ បុព្ពំ ធោវតិ, តេន លោហិតេន តំ លោហិតំ ធោវតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ …បេ….

៤៤២. ន វត្តព្ពំ – ‘‘បដុប្បន្នេ ញាណំ អត្ថី’’តិ? អាមន្តា. ននុ សព្ពសង្ខារេ អនិច្ចតោ ទិដ្ឋេ តម្បិ ញាណំ អនិច្ចតោ ទិដ្ឋំ ហោតីតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ សព្ពសង្ខារេ អនិច្ចតោ ទិដ្ឋេ តម្បិ ញាណំ អនិច្ចតោ ទិដ្ឋំ ហោតិ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘បដុប្បន្នេ ញាណំ អត្ថី’’តិ.

បដុប្បន្នញាណកថា [បច្ចុប្បន្នកថា (សី.)] និដ្ឋិតា.

៥. បញ្ចមវគ្គោ

(៥២) ១០. ផលញាណកថា

៤៤៣. សាវកស្ស ផលេ ញាណំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. សាវកោ ផលស្ស កតំ បញ្ញាបេតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ព…បេ….

សាវកស្ស ផលេ ញាណំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អត្ថិ សាវកស្ស ផលបរោបរិយត្តិ ឥន្ទ្រិយបរោបរិយត្តិ បុគ្គលបរោបរិយត្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សាវកស្ស ផលេ ញាណំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អត្ថិ សាវកស្ស ខន្ធបញ្ញត្តិ អាយតនបញ្ញត្តិ ធាតុបញ្ញត្តិ សច្ចបញ្ញត្តិ ឥន្ទ្រិយបញ្ញត្តិ បុគ្គលបញ្ញត្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សាវកស្ស ផលេ ញាណំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. សាវកោ ជិនោ សត្ថា សម្មាសម្ពុទ្ធោ សព្ពញ្ញូ សព្ពទស្សាវី ធម្មស្សាមី ធម្មប្បដិសរណោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សាវកស្ស ផលេ ញាណំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. សាវកោ អនុប្បន្នស្ស មគ្គស្ស ឧប្បាទេតា អសញ្ជាតស្ស មគ្គស្ស សញ្ជនេតា អនក្ខាតស្ស មគ្គស្ស អក្ខាតា មគ្គញ្ញូ មគ្គវិទូ មគ្គកោវិទោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៤៤៤. ន វត្តព្ពំ – ‘‘សាវកស្ស ផលេ ញាណំ អត្ថី’’តិ? អាមន្តា. សាវកោ អញ្ញាណីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… តេន ហិ សាវកស្ស ផលេ ញាណំ អត្ថីតិ…បេ….

ផលញាណកថា និដ្ឋិតា.

បញ្ចមវគ្គោ.

តស្សុទ្ទានំ –

វិមុត្តិញាណំ វិមុត្តំ, សេខស្ស អសេខំ ញាណំ, វិបរីតេ ញាណំ, អនិយតស្ស និយាមគមនាយ អត្ថិ ញាណំ, សព្ពំ ញាណំ បដិសម្ភិទាតិ, សម្មុតិញាណំ, ចេតោបរិយាយេ ញាណំ, អនាគតេ ញាណំ, បដុប្បន្នេ ញាណំ, សាវកស្ស ផលេ ញាណន្តិ.

មហាបណ្ណាសកោ.

តស្សាបិ ឧទ្ទានំ –

សត្តុបលទ្ធិំ, ឧបហរតោ, ពលំ, គិហិស្ស អរហា ច, វិមុត្តិបញ្ចមន្តិ.