៦. ឆដ្ឋវគ្គោ

(៥៣) ១. និយាមកថា

៤៤៥. និយាមោ អសង្ខតោតិ? អាមន្តា. និព្ពានំ តាណំ លេណំ សរណំ បរាយនំ អច្ចុតំ អមតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

និយាមោ អសង្ខតោ, និព្ពានំ អសង្ខតន្តិ? អាមន្តា. ទ្វេ អសង្ខតានីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ទ្វេ អសង្ខតានីតិ? អាមន្តា. ទ្វេ តាណានិ ទ្វេ លេណានិ ទ្វេ សរណានិ ទ្វេ បរាយនានិ ទ្វេ អច្ចុតានិ ទ្វេ អមតានិ ទ្វេ និព្ពានានីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ទ្វេ និព្ពានានីតិ? អាមន្តា. អត្ថិ ទ្វិន្នំ និព្ពានានំ ឧច្ចនីចតា ហីនបណីតតា ឧក្កំសាវកំសោ សីមា វា ភេទោ វា រាជិ វា អន្តរិកា វាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

និយាមោ អសង្ខតោតិ? អាមន្តា. អត្ថិ កេចិ និយាមំ ឱក្កមន្តិ បដិលភន្តិ ឧប្បាទេន្តិ សមុប្បាទេន្តិ ឧដ្ឋាបេន្តិ សមុដ្ឋាបេន្តិ និព្ពត្តេន្តិ អភិនិព្ពត្តេន្តិ ជនេន្តិ សញ្ជនេន្តីតិ? អាមន្តា. អត្ថិ កេចិ អសង្ខតំ ឱក្កមន្តិ បដិលភន្តិ ឧប្បាទេន្តិ សមុប្បាទេន្តិ ឧដ្ឋាបេន្តិ សមុដ្ឋាបេន្តិ និព្ពត្តេន្តិ អភិនិព្ពត្តេន្តិ ជនេន្តិ សញ្ជនេន្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៤៤៦. និយាមោ អសង្ខតោតិ? អាមន្តា. មគ្គោ អសង្ខតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

មគ្គោ សង្ខតោតិ? អាមន្តា. និយាមោ សង្ខតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សោតាបត្តិនិយាមោ អសង្ខតោតិ? អាមន្តា. សោតាបត្តិមគ្គោ អសង្ខតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សោតាបត្តិមគ្គោ សង្ខតោតិ? អាមន្តា. សោតាបត្តិនិយាមោ សង្ខតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សកទាគាមិនិយាមោ…បេ… អនាគាមិនិយាមោ…បេ… អរហត្តនិយាមោ អសង្ខតោតិ? អាមន្តា. អរហត្តមគ្គោ អសង្ខតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ …បេ… អរហត្តមគ្គោ សង្ខតោតិ? អាមន្តា. អរហត្តនិយាមោ សង្ខតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សោតាបត្តិនិយាមោ អសង្ខតោ…បេ… អរហត្តនិយាមោ អសង្ខតោ, និព្ពានំ អសង្ខតន្តិ? អាមន្តា. បញ្ច អសង្ខតានីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… បញ្ច អសង្ខតានីតិ? អាមន្តា. បញ្ច តាណានិ…បេ… អន្តរិកា វាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

និយាមោ អសង្ខតោតិ? អាមន្តា. មិច្ឆត្តនិយាមោ អសង្ខតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… មិច្ឆត្តនិយាមោ សង្ខតោតិ? អាមន្តា. សម្មត្តនិយាមោ សង្ខតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៤៤៧. ន វត្តព្ពំ – ‘‘និយាមោ អសង្ខតោ’’តិ? អាមន្តា. និយាមេ ឧប្បជ្ជ និរុទ្ធេ អនិយតោ ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ…. តេន ហិ និយាមោ អសង្ខតោតិ. មិច្ឆត្តនិយាមេ ឧប្បជ្ជ និរុទ្ធេ អនិយតោ ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… តេន ហិ មិច្ឆត្តនិយាមោ អសង្ខតោតិ.

និយាមកថា និដ្ឋិតា.

៦. ឆដ្ឋវគ្គោ

(៥៤) ២. បដិច្ចសមុប្បាទកថា

៤៤៨. បដិច្ចសមុប្បាទោ អសង្ខតោតិ? អាមន្តា. និព្ពានំ តាណំ លេណំ សរណំ បរាយនំ អច្ចុតំ អមតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… បដិច្ចសមុប្បាទោ អសង្ខតោ, និព្ពានំ អសង្ខតន្តិ? អាមន្តា. ទ្វេ អសង្ខតានីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ទ្វេ អសង្ខតានីតិ? អាមន្តា. ទ្វេ តាណានិ ទ្វេ លេណានិ ទ្វេ សរណានិ ទ្វេ បរាយនានិ ទ្វេ អច្ចុតានិ ទ្វេ អមតានិ ទ្វេ និព្ពានានីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ទ្វេ និព្ពានានីតិ? អាមន្តា. អត្ថិ ទ្វិន្នំ និព្ពានានំ ឧច្ចនីចតា ហីនបណីតតា ឧក្កំសាវកំសោ សីមា វា ភេទោ វា រាជិ វា អន្តរិកា វាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៤៤៩. បដិច្ចសមុប្បាទោ អសង្ខតោតិ? អាមន្តា. អវិជ្ជា អសង្ខតាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អវិជ្ជា សង្ខតាតិ? អាមន្តា. បដិច្ចសមុប្បាទោ សង្ខតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… បដិច្ចសមុប្បាទោ អសង្ខតោតិ? អាមន្តា. អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារា អសង្ខតាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារា សង្ខតាតិ? អាមន្តា. បដិច្ចសមុប្បាទោ សង្ខតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… បដិច្ចសមុប្បាទោ អសង្ខតោតិ? អាមន្តា. សង្ខារបច្ចយា វិញ្ញាណំ អសង្ខតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… សង្ខារបច្ចយា វិញ្ញាណំ សង្ខតន្តិ? អាមន្តា. បដិច្ចសមុប្បាទោ សង្ខតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… បដិច្ចសមុប្បាទោ អសង្ខតោតិ? អាមន្តា. វិញ្ញាណបច្ចយា នាមរូបំ អសង្ខតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… វិញ្ញាណបច្ចយា នាមរូបំ សង្ខតន្តិ? អាមន្តា. បដិច្ចសមុប្បាទោ សង្ខតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… បដិច្ចសមុប្បាទោ អសង្ខតោតិ? អាមន្តា. ជាតិបច្ចយា ជរាមរណំ អសង្ខតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ជាតិបច្ចយា ជរាមរណំ សង្ខតន្តិ? អាមន្តា. បដិច្ចសមុប្បាទោ សង្ខតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៤៥០. ន វត្តព្ពំ – ‘‘បដិច្ចសមុប្បាទោ អសង្ខតោ’’តិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា – ‘‘ជាតិបច្ចយា, ភិក្ខវេ, ជរាមរណំ. ឧប្បាទា វា តថាគតានំ អនុប្បាទា វា តថាគតានំ ឋិតាវ សា ធាតុ ធម្មដ្ឋិតតា ធម្មនិយាមតា ឥទប្បច្ចយតា. តំ តថាគតោ អភិសម្ពុជ្ឈតិ អភិសមេតិ. អភិសម្ពុជ្ឈិត្វា អភិសមេត្វា អាចិក្ខតិ ទេសេតិ បញ្ញាបេតិ បដ្ឋបេតិ វិវរតិ វិភជតិ ឧត្តានិំ ករោតិ. ‘បស្សថា’តិ ចាហ – ជាតិបច្ចយា, ភិក្ខវេ, ជរាមរណំ. ភវបច្ចយា, ភិក្ខវេ, ជាតិ…បេ… អវិជ្ជាបច្ចយា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា. ឧប្បាទា វា តថាគតានំ អនុប្បាទា វា តថាគតានំ ឋិតាវ សា ធាតុ…បេ… ‘បស្សថា’តិ ចាហ – អវិជ្ជាបច្ចយា, ភិក្ខវេ, សង្ខារា. ឥតិ ខោ, ភិក្ខវេ, យា តត្រ តថតា អវិតថតា អនញ្ញថតា ឥទប្បច្ចយតា – អយំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, បដិច្ចសមុប្បាទោ’’តិ [សំ. និ. ២.២០]. អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ បដិច្ចសមុប្បាទោ អសង្ខតោតិ.

៤៥១. អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារាតិ យា តត្ថ ធម្មដ្ឋិតតា ធម្មនិយាមតា អសង្ខតា, និព្ពានំ អសង្ខតន្តិ? អាមន្តា. ទ្វេ អសង្ខតានីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ទ្វេ អសង្ខតានីតិ? អាមន្តា. ទ្វេ តាណានិ…បេ… អន្តរិកា វាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារាតិ យា តត្ថ ធម្មដ្ឋិតតា ធម្មនិយាមតា អសង្ខតា, សង្ខារបច្ចយា វិញ្ញាណន្តិ យា តត្ថ ធម្មដ្ឋិតតា ធម្មនិយាមតា អសង្ខតា, និព្ពានំ អសង្ខតន្តិ? អាមន្តា. តីណិ អសង្ខតានីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ…. តីណិ អសង្ខតានីតិ? អាមន្តា. តីណិ តាណានិ…បេ… អន្តរិកា វាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារាតិ យា តត្ថ ធម្មដ្ឋិតតា ធម្មនិយាមតា អសង្ខតា, សង្ខារបច្ចយា វិញ្ញាណន្តិ យា តត្ថ ធម្មដ្ឋិតតា ធម្មនិយាមតា អសង្ខតា…បេ… ជាតិបច្ចយា ជរាមរណន្តិ យា តត្ថ ធម្មដ្ឋិតតា ធម្មនិយាមតា អសង្ខតា, និព្ពានំ អសង្ខតន្តិ? អាមន្តា. ទ្វាទស អសង្ខតានីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ទ្វាទស អសង្ខតានីតិ? អាមន្តា. ទ្វាទស តាណានិ ទ្វាទស លេណានិ…បេ… អន្តរិកា វាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

បដិច្ចសមុប្បាទកថា និដ្ឋិតា.

៦. ឆដ្ឋវគ្គោ

(៥៥) ៣. សច្ចកថា

៤៥២. ចត្តារិ សច្ចានិ អសង្ខតានីតិ? អាមន្តា. ចត្តារិ តាណានិ ចត្តារិ លេណានិ ចត្តារិ សរណានិ ចត្តារិ បរាយនានិ ចត្តារិ អច្ចុតានិ ចត្តារិ អមតានិ ចត្តារិ និព្ពានានីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ចត្តារិ និព្ពានានីតិ? អាមន្តា. អត្ថិ ចតុន្នំ និព្ពានានំ ឧច្ចនីចតា ហីនបណីតតា ឧក្កំសាវកំសោ សីមា វា ភេទោ វា រាជិ វា អន្តរិកា វាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ទុក្ខសច្ចំ អសង្ខតន្តិ? អាមន្តា. ទុក្ខំ អសង្ខតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ទុក្ខសច្ចំ អសង្ខតន្តិ? អាមន្តា. កាយិកំ ទុក្ខំ ចេតសិកំ ទុក្ខំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សឧបាយាសា អសង្ខតាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… សមុទយសច្ចំ អសង្ខតន្តិ? អាមន្តា. សមុទយោ អសង្ខតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… សមុទយសច្ចំ អសង្ខតន្តិ? អាមន្តា. កាមតណ្ហា ភវតណ្ហា វិភវតណ្ហា អសង្ខតាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… មគ្គសច្ចំ អសង្ខតន្តិ? អាមន្តា. មគ្គោ អសង្ខតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… មគ្គសច្ចំ អសង្ខតន្តិ? អាមន្តា. សម្មាទិដ្ឋិ…បេ… សម្មាសមាធិ អសង្ខតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ទុក្ខំ សង្ខតន្តិ? អាមន្តា. ទុក្ខសច្ចំ សង្ខតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… កាយិកំ ទុក្ខំ ចេតសិកំ ទុក្ខំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សឧបាយាសា សង្ខតាតិ? អាមន្តា. ទុក្ខសច្ចំ សង្ខតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… សមុទយោ សង្ខតោតិ? អាមន្តា. សមុទយសច្ចំ សង្ខតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… កាមតណ្ហា ភវតណ្ហា វិភវតណ្ហា សង្ខតាតិ? អាមន្តា. សមុទយសច្ចំ សង្ខតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… មគ្គោ សង្ខតោតិ? អាមន្តា. មគ្គសច្ចំ សង្ខតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… សម្មាទិដ្ឋិ…បេ… សម្មាសមាធិ សង្ខតោតិ? អាមន្តា. មគ្គសច្ចំ សង្ខតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៤៥៣. និរោធសច្ចំ អសង្ខតំ, និរោធោ អសង្ខតោតិ? អាមន្តា. ទុក្ខសច្ចំ អសង្ខតំ, ទុក្ខំ អសង្ខតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… និរោធសច្ចំ អសង្ខតំ, និរោធោ អសង្ខតោតិ? អាមន្តា. សមុទយសច្ចំ អសង្ខតំ, សមុទយោ អសង្ខតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… និរោធសច្ចំ អសង្ខតំ, និរោធោ អសង្ខតោតិ? អាមន្តា. មគ្គសច្ចំ អសង្ខតំ, មគ្គោ អសង្ខតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ទុក្ខសច្ចំ អសង្ខតំ, ទុក្ខំ សង្ខតន្តិ? អាមន្តា. និរោធសច្ចំ អសង្ខតំ, និរោធោ សង្ខតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… សមុទយសច្ចំ អសង្ខតំ, សមុទយោ សង្ខតោតិ? អាមន្តា. និរោធសច្ចំ អសង្ខតំ, និរោធោ សង្ខតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… មគ្គសច្ចំ អសង្ខតំ, មគ្គោ សង្ខតោតិ? អាមន្តា. និរោធសច្ចំ អសង្ខតំ, និរោធោ សង្ខតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៤៥៤. ន វត្តព្ពំ – ‘‘ចត្តារិ សច្ចានិ អសង្ខតានី’’តិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា – ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, តថានិ អវិតថានិ អនញ្ញថានិ! កតមានិ ចត្តារិ? ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ, ភិក្ខវេ, តថមេតំ អវិតថមេតំ អនញ្ញថមេតំ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ…បេ… ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ តថមេតំ អវិតថមេតំ អនញ្ញថមេតំ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិ តថានិ អវិតថានិ អនញ្ញថានី’’តិ [សំ. និ. ៥.១០៩០]. អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ ចត្តារិ សច្ចានិ អសង្ខតានីតិ.

សច្ចកថា និដ្ឋិតា.

៦. ឆដ្ឋវគ្គោ

(៥៦) ៤. អារុប្បកថា

៤៥៥. អាកាសានញ្ចាយតនំ អសង្ខតន្តិ? អាមន្តា. និព្ពានំ តាណំ លេណំ សរណំ បរាយនំ អច្ចុតំ អមតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អាកាសានញ្ចាយតនំ អសង្ខតំ, និព្ពានំ អសង្ខតន្តិ? អាមន្តា. ទ្វេ អសង្ខតានីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ទ្វេ អសង្ខតានីតិ? អាមន្តា. ទ្វេ តាណានិ…បេ… អន្តរិកា វាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អាកាសានញ្ចាយតនំ អសង្ខតន្តិ? អាមន្តា. អាកាសានញ្ចាយតនំ ភវោ គតិ សត្តាវាសោ សំសារោ យោនិ វិញ្ញាណដ្ឋិតិ អត្តភាវបដិលាភោតិ? អាមន្តា. អសង្ខតំ ភវោ គតិ សត្តាវាសោ សំសារោ យោនិ វិញ្ញាណដ្ឋិតិ អត្តភាវបដិលាភោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អត្ថិ អាកាសានញ្ចាយតនូបគំ កម្មន្តិ? អាមន្តា. អត្ថិ អសង្ខតូបគំ កម្មន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អត្ថិ អាកាសានញ្ចាយតនូបគា សត្តាតិ? អាមន្តា. អត្ថិ អសង្ខតូបគា សត្តាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អាកាសានញ្ចាយតនេ សត្តា ជាយន្តិ ជីយន្តិ មីយន្តិ ចវន្តិ ឧបបជ្ជន្តីតិ? អាមន្តា. អសង្ខតេ សត្តា ជាយន្តិ ជីយន្តិ មីយន្តិ ចវន្តិ ឧបបជ្ជន្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អាកាសានញ្ចាយតនេ អត្ថិ វេទនា សញ្ញា សង្ខារា វិញ្ញាណន្តិ? អាមន្តា. អសង្ខតេ អត្ថិ វេទនា សញ្ញា សង្ខារា វិញ្ញាណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អាកាសានញ្ចាយតនំ ចតុវោការភវោតិ? អាមន្តា. អសង្ខតំ ចតុវោការភវោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៤៥៦. ន វត្តព្ពំ – ‘‘ចត្តារោ អារុប្បា អសង្ខតា’’តិ? អាមន្តា. ននុ ចត្តារោ អារុប្បា អនេជា វុត្តា ភគវតាតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ ចត្តារោ អារុប្បា អនេជា វុត្តា ភគវតា, តេន វត រេ វត្តព្ពេ ‘‘ចត្តារោ អារុប្បា អសង្ខតា’’តិ.

អារុប្បកថា និដ្ឋិតា.

៦. ឆដ្ឋវគ្គោ

(៥៧) ៥. និរោធសមាបត្តិកថា

៤៥៧. និរោធសមាបត្តិ អសង្ខតាតិ? អាមន្តា. និព្ពានំ តាណំ លេណំ សរណំ បរាយនំ អច្ចុតំ អមតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… និរោធសមាបត្តិ អសង្ខតា, និព្ពានំ អសង្ខតន្តិ? អាមន្តា. ទ្វេ អសង្ខតានីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ទ្វេ អសង្ខតានីតិ? អាមន្តា. ទ្វេ តាណានិ…បេ… អន្តរិកា វាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

និរោធសមាបត្តិ អសង្ខតាតិ? អាមន្តា. អត្ថិ កេចិ និរោធំ សមាបជ្ជន្តិ បដិលភន្តិ ឧប្បាទេន្តិ សមុប្បាទេន្តិ ឧដ្ឋបេន្តិ សមុដ្ឋបេន្តិ និព្ពត្តេន្តិ អភិនិព្ពត្តេន្តិ ជនេន្តិ សញ្ជនេន្តីតិ? អាមន្តា. អត្ថិ កេចិ អសង្ខតំ សមាបជ្ជន្តិ បដិលភន្តិ ឧប្បាទេន្តិ សមុប្បាទេន្តិ ឧដ្ឋបេន្តិ សមុដ្ឋបេន្តិ និព្ពត្តេន្តិ អភិនិព្ពត្តេន្តិ ជនេន្តិ សញ្ជនេន្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៤៥៨. និរោធា វោទានំ វុដ្ឋានំ បញ្ញាយតីតិ? អាមន្តា. អសង្ខតា វោទានំ វុដ្ឋានំ បញ្ញាយតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… និរោធំ សមាបជ្ជន្តស្ស បឋមំ និរុជ្ឈតិ វចីសង្ខារោ, តតោ កាយសង្ខារោ, តតោ ចិត្តសង្ខារោតិ? អាមន្តា. អសង្ខតំ សមាបជ្ជន្តស្ស បឋមំ និរុជ្ឈតិ វចីសង្ខារោ, តតោ កាយសង្ខារោ, តតោ ចិត្តសង្ខារោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… និរោធា វុដ្ឋហន្តស្ស បឋមំ ឧប្បជ្ជតិ ចិត្តសង្ខារោ, តតោ កាយសង្ខារោ, តតោ វចីសង្ខារោតិ? អាមន្តា. អសង្ខតា វុដ្ឋហន្តស្ស បឋមំ ឧប្បជ្ជតិ ចិត្តសង្ខារោ, តតោ កាយសង្ខារោ, តតោ វចីសង្ខារោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

និរោធា វុដ្ឋិតំ តយោ ផស្សា ផុសន្តិ – សុញ្ញតោ ផស្សោ, អនិមិត្តោ ផស្សោ, អប្បណិហិតោ ផស្សោតិ? អាមន្តា. អសង្ខតា វុដ្ឋិតំ តយោ ផស្សា ផុសន្តិ – សុញ្ញតោ ផស្សោ, អនិមិត្តោ ផស្សោ, អប្បណិហិតោ ផស្សោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

និរោធា វុដ្ឋិតស្ស វិវេកនិន្នំ ចិត្តំ ហោតិ វិវេកបោណំ វិវេកបព្ភារន្តិ? អាមន្តា. អសង្ខតា វុដ្ឋិតស្ស វិវេកនិន្នំ ចិត្តំ ហោតិ វិវេកបោណំ វិវេកបព្ភារន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៤៥៩. ន វត្តព្ពំ – ‘‘និរោធសមាបត្តិ អសង្ខតា’’តិ? អាមន្តា. សង្ខតាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… តេន ហិ និរោធសមាបត្តិ អសង្ខតាតិ.

និរោធសមាបត្តិកថា និដ្ឋិតា.

៦. ឆដ្ឋវគ្គោ

(៥៨) ៦. អាកាសកថា

៤៦០. អាកាសោ អសង្ខតោតិ? អាមន្តា. និព្ពានំ តាណំ លេណំ សរណំ បរាយនំ អច្ចុតំ អមតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អាកាសោ អសង្ខតោ, និព្ពានំ អសង្ខតន្តិ? អាមន្តា. ទ្វេ អសង្ខតានីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ…. ទ្វេ អសង្ខតានីតិ? អាមន្តា. ទ្វេ តាណានិ…បេ… អន្តរិកា វាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អាកាសោ អសង្ខតោតិ? អាមន្តា. អត្ថិ កេចិ អនាកាសំ អាកាសំ ករោន្តីតិ? អាមន្តា. អត្ថិ កេចិ សង្ខតំ អសង្ខតំ ករោន្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អត្ថិ កេចិ អាកាសំ អនាកាសំ ករោន្តីតិ? អាមន្តា. អត្ថិ កេចិ អសង្ខតំ សង្ខតំ ករោន្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អាកាសេ បក្ខិនោ គច្ឆន្តិ, ចន្ទិមសូរិយា គច្ឆន្តិ, តារករូបានិ គច្ឆន្តិ, ឥទ្ធិំ វិកុព្ពន្តិ, ពាហុំ ចាលេន្តិ, បាណិំ ចាលេន្តិ, លេឌ្ឌុំ ខិបន្តិ, លគុឡំ ខិបន្តិ, ឥទ្ធិំ [សត្តិំ (?)] ខិបន្តិ, ឧសុំ ខិបន្តីតិ? អាមន្តា. អសង្ខតេ បក្ខិនោ គច្ឆន្តិ, ចន្ទិមសូរិយា គច្ឆន្តិ, តារករូបានិ គច្ឆន្តិ, ឥទ្ធិំ វិកុព្ពន្តិ, ពាហុំ ចាលេន្តិ, បាណិំ ចាលេន្តិ, លេឌ្ឌុំ ខិបន្តិ, លគុឡំ ខិបន្តិ, ឥទ្ធិំ ខិបន្តិ, ឧសុំ ខិបន្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៤៦១. អាកាសំ បរិវារេត្វា ឃរានិ ករោន្តិ កោដ្ឋានិ ករោន្តីតិ? អាមន្តា. អសង្ខតំ បរិវារេត្វា ឃរានិ ករោន្តិ កោដ្ឋានិ ករោន្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ឧទបានេ ខញ្ញមានេ អនាកាសោ អាកាសោ ហោតីតិ? អាមន្តា. សង្ខតំ អសង្ខតំ ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

តុច្ឆឧទបានេ បូរិយមានេ, តុច្ឆកោដ្ឋេ បូរិយមានេ, តុច្ឆកុម្ភិយា បូរិយមានាយ អាកាសោ អន្តរធាយតីតិ? អាមន្តា. អសង្ខតំ អន្តរធាយតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៤៦២. ន វត្តព្ពំ – ‘‘អាកាសោ អសង្ខតោ’’តិ? អាមន្តា. អាកាសោ សង្ខតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… តេន ហិ អាកាសោ អសង្ខតោតិ.

អាកាសកថា និដ្ឋិតា.

៦. ឆដ្ឋវគ្គោ

(៥៩) ៧. អាកាសោ សនិទស្សនោតិកថា

៤៦៣. អាកាសោ សនិទស្សនោតិ? អាមន្តា. រូបំ រូបាយតនំ រូបធាតុ នីលំ បីតកំ លោហិតកំ ឱទាតំ ចក្ខុវិញ្ញេយ្យំ ចក្ខុស្មិំ បដិហញ្ញតិ ចក្ខុស្ស អាបាថំ អាគច្ឆតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អាកាសោ សនិទស្សនោតិ? អាមន្តា. ចក្ខុញ្ច បដិច្ច អាកាសញ្ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុវិញ្ញាណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ …បេ….

ចក្ខុញ្ច បដិច្ច អាកាសញ្ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុវិញ្ញាណន្តិ? អាមន្តា. ‘‘ចក្ខុញ្ច បដិច្ច អាកាសញ្ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុវិញ្ញាណ’’ន្តិ – អត្ថេវ [អត្ថិ (?)] សុត្តន្តោតិ? នត្ថិ. ‘‘ចក្ខុញ្ច បដិច្ច រូបេ ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុវិញ្ញាណ’’ន្តិ [ម. និ. ១.៤០០; ៣.៤២១; សំ. និ. ៤.៦០] – អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ ‘‘ចក្ខុញ្ច បដិច្ច រូបេ ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុវិញ្ញាណ’’ន្តិ – អត្ថេវ សុត្តន្តោ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘ចក្ខុញ្ច បដិច្ច អាកាសញ្ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុវិញ្ញាណ’’ន្តិ.

៤៦៤. ន វត្តព្ពំ – ‘‘អាកាសោ សនិទស្សនោ’’តិ? អាមន្តា. ននុ បស្សតិ ទ្វិន្នំ រុក្ខានំ អន្តរំ, ទ្វិន្នំ ថម្ភានំ អន្តរំ, តាឡច្ឆិទ្ទំ វាតបានច្ឆិទ្ទន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ បស្សតិ ទ្វិន្នំ រុក្ខានំ អន្តរំ, ទ្វិន្នំ ថម្ភានំ អន្តរំ, តាឡច្ឆិទ្ទំ វាតបានច្ឆិទ្ទំ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អាកាសោ សនិទស្សនោ’’តិ.

អាកាសោ សនិទស្សនោតិកថា និដ្ឋិតា.

៦. ឆដ្ឋវគ្គោ

(៦០) ៨. បថវីធាតុ សនិទស្សនាតិអាទិកថា

៤៦៥. បថវីធាតុ សនិទស្សនាតិ? អាមន្តា. រូបំ រូបាយតនំ រូបធាតុ នីលំ បីតកំ លោហិតកំ ឱទាតំ ចក្ខុវិញ្ញេយ្យំ ចក្ខុស្មិំ បដិហញ្ញតិ ចក្ខុស្ស អាបាថំ អាគច្ឆតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

បថវីធាតុ សនិទស្សនាតិ? អាមន្តា. ចក្ខុញ្ច បដិច្ច បថវីធាតុញ្ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុវិញ្ញាណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ចក្ខុញ្ច បដិច្ច បថវីធាតុញ្ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុវិញ្ញាណន្តិ? អាមន្តា. ‘‘ចក្ខុញ្ច បដិច្ច បថវីធាតុញ្ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុវិញ្ញាណ’’ន្តិ – អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? នត្ថិ. ‘‘ចក្ខុញ្ច បដិច្ច រូបេ ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុវិញ្ញាណ’’ន្តិ – អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ ‘‘ចក្ខុញ្ច បដិច្ច រូបេ ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុវិញ្ញាណ’’ន្តិ – អត្ថេវ សុត្តន្តោ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘ចក្ខុញ្ច បដិច្ច បថវីធាតុញ្ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុវិញ្ញាណ’’ន្តិ.

៤៦៦. ន វត្តព្ពំ – ‘‘បថវីធាតុ សនិទស្សនា’’តិ? អាមន្តា. ននុ បស្សតិ ភូមិំ បាសាណំ បព្ពតន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ បស្សតិ [បស្សសិ (សី. ស្យា. ក.) ឯវមុបរិបិ] ភូមិំ បាសាណំ បព្ពតំ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘បថវីធាតុ សនិទស្សនា’’តិ…បេ….

ន វត្តព្ពំ – ‘‘អាបោធាតុ សនិទស្សនា’’តិ? អាមន្តា. ននុ បស្សតិ ឧទកន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ បស្សតិ ឧទកំ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អាបោធាតុ សនិទស្សនាតិ…បេ….

ន វត្តព្ពំ – តេជោធាតុ សនិទស្សនាតិ? អាមន្តា. ននុ បស្សតិ អគ្គិំ ជលន្តន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ បស្សតិ អគ្គិំ ជលន្តំ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘តេជោធាតុ សនិទស្សនា’’តិ…បេ….

ន វត្តព្ពំ – ‘‘វាយោធាតុ សនិទស្សនា’’តិ? អាមន្តា. ននុ បស្សតិ វាតេន រុក្ខេ សញ្ចាលិយមានេតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ បស្សតិ វាតេន រុក្ខេ សញ្ចាលិយមានេ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘វាយោធាតុ សនិទស្សនា’’តិ…បេ….

បថវីធាតុ សនិទស្សនាតិអាទិកថា និដ្ឋិតា.

៦. ឆដ្ឋវគ្គោ

(៦១) ៩. ចក្ខុន្ទ្រិយំ សនិទស្សនន្តិអាទិកថា

៤៦៧. ចក្ខុន្ទ្រិយំ សនិទស្សនន្តិ? អាមន្តា. រូបំ រូបាយតនំ រូបធាតុ…បេ… ចក្ខុស្ស អាបាថំ អាគច្ឆតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ចក្ខុន្ទ្រិយំ សនិទស្សនន្តិ? អាមន្តា. ចក្ខុញ្ច បដិច្ច ចក្ខុន្ទ្រិយញ្ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុវិញ្ញាណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ចក្ខុញ្ច បដិច្ច ចក្ខុន្ទ្រិយញ្ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុវិញ្ញាណន្តិ? អាមន្តា. ‘‘ចក្ខុញ្ច បដិច្ច ចក្ខុន្ទ្រិយញ្ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុវិញ្ញាណ’’ន្តិ – អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? នត្ថិ. ‘‘ចក្ខុញ្ច បដិច្ច រូបេ ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុវិញ្ញាណ’’ន្តិ – អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ ‘‘ចក្ខុញ្ច បដិច្ច រូបេ ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុវិញ្ញាណ’’ន្តិ – អត្ថេវ សុត្តន្តោ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘ចក្ខុញ្ច បដិច្ច ចក្ខុន្ទ្រិយញ្ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុវិញ្ញាណ’’ន្តិ.

៤៦៨. ន វត្តព្ពំ – ‘‘បញ្ចិន្ទ្រិយានិ សនិទស្សនានី’’តិ? អាមន្តា. ននុ បស្សតិ ចក្ខុំ សោតំ ឃានំ ជិវ្ហំ កាយន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ បស្សតិ ចក្ខុំ សោតំ ឃានំ ជិវ្ហំ កាយំ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘បញ្ចិន្ទ្រិយានិ សនិទស្សនានី’’តិ…បេ….

ចក្ខុន្ទ្រិយំ សនិទស្សនន្តិអាទិកថា និដ្ឋិតា.

៦. ឆដ្ឋវគ្គោ

(៦២) ១០. កាយកម្មំ សនិទស្សនន្តិកថា

៤៦៩. កាយកម្មំ សនិទស្សនន្តិ? អាមន្តា. រូបំ រូបាយតនំ រូបធាតុ នីលំ បីតកំ លោហិតកំ ឱទាតំ ចក្ខុវិញ្ញេយ្យំ ចក្ខុស្មិំ បដិហញ្ញតិ ចក្ខុស្ស អាបាថំ អាគច្ឆតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

កាយកម្មំ សនិទស្សនន្តិ? អាមន្តា. ចក្ខុញ្ច បដិច្ច កាយកម្មញ្ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុវិញ្ញាណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ចក្ខុញ្ច បដិច្ច កាយកម្មញ្ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុវិញ្ញាណន្តិ? អាមន្តា. ‘‘ចក្ខុញ្ច បដិច្ច កាយកម្មញ្ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុវិញ្ញាណ’’ន្តិ – អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? នត្ថិ. ‘‘ចក្ខុញ្ច បដិច្ច រូបេ ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុវិញ្ញាណ’’ន្តិ – អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ ‘‘ចក្ខុញ្ច បដិច្ច រូបេ ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុវិញ្ញាណ’’ន្តិ – អត្ថេវ សុត្តន្តោ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘ចក្ខុញ្ច បដិច្ច កាយកម្មញ្ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុវិញ្ញាណ’’ន្តិ.

៤៧០. ន វត្តព្ពំ – ‘‘កាយកម្មំ សនិទស្សន’’ន្តិ? អាមន្តា. ននុ បស្សតិ អភិក្កមន្តំ បដិក្កមន្តំ អាលោកេន្តំ វិលោកេន្តំ សមិញ្ជេន្តំ បសារេន្តន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ បស្សតិ អភិក្កមន្តំ បដិក្កមន្តំ អាលោកេន្តំ វិលោកេន្តំ សមិញ្ជេន្តំ បសារេន្តំ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘កាយកម្មំ សនិទស្សន’’ន្តិ.

កាយកម្មំ សនិទស្សនន្តិកថា និដ្ឋិតា.

ឆដ្ឋវគ្គោ.

តស្សុទ្ទានំ –

និយមោ អសង្ខតោ, បដិច្ចសមុប្បាទោ អសង្ខតោ, ចត្តារិ សច្ចានិ អសង្ខតានិ, ចត្តារោ អារុប្បា អសង្ខតា, និរោធសមាបត្តិ អសង្ខតា, អាកាសោ អសង្ខតោ, អាកាសោ សនិទស្សនោ, ចត្តារោ មហាភូតា, បញ្ចិន្ទ្រិយានិ, តថេវ កាយកម្មន្តិ.