៧. សត្តមវគ្គោ

(៦៣) ១. សង្គហិតកថា

៤៧១. នត្ថិ កេចិ ធម្មា កេហិចិ ធម្មេហិ សង្គហិតាតិ [សង្គហីតាតិ (បី.)]? អាមន្តា. ននុ អត្ថិ កេចិ ធម្មា កេហិចិ ធម្មេហិ គណនំ គច្ឆន្តិ ឧទ្ទេសំ គច្ឆន្តិ បរិយាបន្នាតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អត្ថិ កេចិ ធម្មា កេហិចិ ធម្មេហិ គណនំ គច្ឆន្តិ ឧទ្ទេសំ គច្ឆន្តិ បរិយាបន្នា, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘នត្ថិ កេចិ ធម្មា កេហិចិ ធម្មេហិ សង្គហិតា’’តិ.

ចក្ខាយតនំ កតមក្ខន្ធគណនំ [កតមំ ខន្ធគណនំ (សី. បី. ក.)] គច្ឆតីតិ? រូបក្ខន្ធគណនំ គច្ឆតីតិ. ហញ្ចិ ចក្ខាយតនំ រូបក្ខន្ធគណនំ គច្ឆតិ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘ចក្ខាយតនំ រូបក្ខន្ធេន សង្គហិត’’ន្តិ. សោតាយតនំ…បេ… ឃានាយតនំ…បេ… ជិវ្ហាយតនំ…បេ… កាយាយតនំ កតមក្ខន្ធគណនំ គច្ឆតីតិ? រូបក្ខន្ធគណនំ គច្ឆតីតិ. ហញ្ចិ កាយាយតនំ រូបក្ខន្ធគណនំ គច្ឆតិ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘កាយាយតនំ រូបក្ខន្ធេន សង្គហិត’’ន្តិ.

រូបាយតនំ…បេ… សទ្ទាយតនំ…បេ… គន្ធាយតនំ…បេ… រសាយតនំ…បេ… ផោដ្ឋព្ពាយតនំ កតមក្ខន្ធគណនំ គច្ឆតីតិ? រូបក្ខន្ធគណនំ គច្ឆតីតិ. ហញ្ចិ ផោដ្ឋព្ពាយតនំ រូបក្ខន្ធគណនំ គច្ឆតិ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘ផោដ្ឋព្ពាយតនំ រូបក្ខន្ធេន សង្គហិត’’ន្តិ.

សុខា វេទនា កតមក្ខន្ធគណនំ គច្ឆតីតិ? វេទនាក្ខន្ធគណនំ គច្ឆតីតិ. ហញ្ចិ សុខា វេទនា វេទនាក្ខន្ធគណនំ គច្ឆតិ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘សុខា វេទនា វេទនាក្ខន្ធេន សង្គហិតា’’តិ. ទុក្ខា វេទនា…បេ… អទុក្ខមសុខា វេទនា កតមក្ខន្ធគណនំ គច្ឆតីតិ? វេទនាក្ខន្ធគណនំ គច្ឆតីតិ. ហញ្ចិ អទុក្ខមសុខា វេទនា វេទនាក្ខន្ធគណនំ គច្ឆតិ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អទុក្ខមសុខា វេទនា វេទនាក្ខន្ធេន សង្គហិតា’’តិ.

ចក្ខុសម្ផស្សជា សញ្ញា កតមក្ខន្ធគណនំ គច្ឆតីតិ? សញ្ញាក្ខន្ធគណនំ គច្ឆតីតិ. ហញ្ចិ ចក្ខុសម្ផស្សជា សញ្ញា សញ្ញាក្ខន្ធគណនំ គច្ឆតិ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘ចក្ខុសម្ផស្សជា សញ្ញា សញ្ញាក្ខន្ធេន សង្គហិតា’’តិ. សោតសម្ផស្សជា សញ្ញា…បេ… មនោសម្ផស្សជា សញ្ញា កតមក្ខន្ធគណនំ គច្ឆតីតិ? សញ្ញាក្ខន្ធគណនំ គច្ឆតីតិ. ហញ្ចិ មនោសម្ផស្សជា សញ្ញា សញ្ញាក្ខន្ធគណនំ គច្ឆតិ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘មនោសម្ផស្សជា សញ្ញា សញ្ញាក្ខន្ធេន សង្គហិតា’’តិ.

ចក្ខុសម្ផស្សជា ចេតនា…បេ… មនោសម្ផស្សជា ចេតនា កតមក្ខន្ធគណនំ គច្ឆតីតិ? សង្ខារក្ខន្ធគណនំ គច្ឆតីតិ. ហញ្ចិ មនោសម្ផស្សជា ចេតនា សង្ខារក្ខន្ធគណនំ គច្ឆតិ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘មនោសម្ផស្សជា ចេតនា សង្ខារក្ខន្ធេន សង្គហិតា’’តិ.

ចក្ខុវិញ្ញាណំ …បេ… មនោវិញ្ញាណំ កតមក្ខន្ធគណនំ គច្ឆតីតិ? វិញ្ញាណក្ខន្ធគណនំ គច្ឆតីតិ. ហញ្ចិ មនោវិញ្ញាណំ វិញ្ញាណក្ខន្ធគណនំ គច្ឆតិ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘មនោវិញ្ញាណំ វិញ្ញាណក្ខន្ធេន សង្គហិត’’ន្តិ.

៤៧២. យថា ទាមេន វា យោត្តេន វា ទ្វេ ពលិពទ្ទា សង្គហិតា, សិក្កាយ បិណ្ឌបាតោ សង្គហិតោ, សា គទ្ទុលេន សង្គហិតោ; ឯវមេវ តេ ធម្មា តេហិ ធម្មេហិ សង្គហិតាតិ [សកវាទិវចនំ (អដ្ឋកថា បស្សិតព្ពា)]? ហញ្ចិ ទាមេន វា យោត្តេន វា ទ្វេ ពលីពទ្ទា សង្គហិតា, សិក្កាយ បិណ្ឌបាតោ សង្គហិតោ, សា គទ្ទុលេន សង្គហិតោ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អត្ថិ កេចិ ធម្មា កេហិចិ ធម្មេហិ សង្គហិតា’’តិ [សកវាទិវចនំ (អដ្ឋកថា បស្សិតព្ពា)].

សង្គហិតកថា និដ្ឋិតា.

៧. សត្តមវគ្គោ

(៦៤) ២. សម្បយុត្តកថា

៤៧៣. នត្ថិ កេចិ ធម្មា កេហិចិ ធម្មេហិ សម្បយុត្តាតិ? អាមន្តា. ននុ អត្ថិ កេចិ ធម្មា កេហិចិ ធម្មេហិ សហគតា សហជាតា សំសដ្ឋា ឯកុប្បាទា ឯកនិរោធា ឯកវត្ថុកា ឯការម្មណាតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អត្ថិ កេចិ ធម្មា កេហិចិ ធម្មេហិ សហគតា សហជាតា សំសដ្ឋា ឯកុប្បាទា ឯកនិរោធា ឯកវត្ថុកា ឯការម្មណា, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘នត្ថិ កេចិ ធម្មា កេហិចិ ធម្មេហិ សម្បយុត្តា’’តិ.

វេទនាក្ខន្ធោ សញ្ញាក្ខន្ធេន សហជាតោតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ វេទនាក្ខន្ធោ សញ្ញាក្ខន្ធេន សហជាតោ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘វេទនាក្ខន្ធោ សញ្ញាក្ខន្ធេន សម្បយុត្តោ’’តិ.

វេទនាក្ខន្ធោ សង្ខារក្ខន្ធេន… វិញ្ញាណក្ខន្ធេន សហជាតោតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ វេទនាក្ខន្ធោ វិញ្ញាណក្ខន្ធេន សហជាតោ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘វេទនាក្ខន្ធោ វិញ្ញាណក្ខន្ធេន សម្បយុត្តោ’’តិ.

សញ្ញាក្ខន្ធោ … សង្ខារក្ខន្ធោ… វិញ្ញាណក្ខន្ធោ វេទនាខន្ធេន… សញ្ញាក្ខន្ធេន… សង្ខារក្ខន្ធេន សហជាតោតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ វិញ្ញាណក្ខន្ធោ សង្ខារក្ខន្ធេន សហជាតោ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘វិញ្ញាណក្ខន្ធោ សង្ខារក្ខន្ធេន សម្បយុត្តោ’’តិ.

៤៧៤. យថា តិលម្ហិ តេលំ អនុគតំ អនុបវិដ្ឋំ, ឧច្ឆុម្ហិ រសោ អនុគតោ អនុបវិដ្ឋោ; ឯវមេវ តេ ធម្មា តេហិ ធម្មេហិ អនុគតា អនុបវិដ្ឋាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សម្បយុត្តកថា និដ្ឋិតា.

៧. សត្តមវគ្គោ

(៦៥) ៣. ចេតសិកកថា

៤៧៥. នត្ថិ ចេតសិកោ ធម្មោតិ? អាមន្តា. ននុ អត្ថិ កេចិ ធម្មា ចិត្តេន សហគតា សហជាតា សំសដ្ឋា សម្បយុត្តា ឯកុប្បាទា ឯកនិរោធា ឯកវត្ថុកា ឯការម្មណាតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អត្ថិ កេចិ ធម្មា ចិត្តេន សហគតា សហជាតា សំសដ្ឋា សម្បយុត្តា ឯកុប្បាទា ឯកនិរោធា ឯកវត្ថុកា ឯការម្មណា, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘នត្ថិ ចេតសិកោ ធម្មោ’’តិ.

ផស្សោ ចិត្តេន សហជាតោតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ ផស្សោ ចិត្តេន សហជាតោ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘ផស្សោ ចេតសិកោ’’តិ. វេទនា…បេ… សញ្ញា… ចេតនា… សទ្ធា… វីរិយំ… សតិ… សមាធិ… បញ្ញា… រាគោ… ទោសោ… មោហោ…បេ… អនោត្តប្បំ ចិត្តេន សហជាតន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អនោត្តប្បំ ចិត្តេន សហជាតំ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អនោត្តប្បំ ចេតសិក’’ន្តិ.

៤៧៦. ចិត្តេន សហជាតាតិ កត្វា ចេតសិកាតិ? អាមន្តា. ផស្សេន សហជាតាតិ កត្វា ផស្សសិកាតិ [ផស្សិកាតិ (បី. អដ្ឋ.)]? អាមន្តា. ចិត្តេន សហជាតាតិ កត្វា ចេតសិកាតិ? អាមន្តា. វេទនាយ… សញ្ញាយ… ចេតនាយ… សទ្ធាយ… វីរិយេន… សតិយា… សមាធិនា… បញ្ញាយ… រាគេន… ទោសេន… មោហេន…បេ… អនោត្តប្បេន សហជាតាតិ កត្វា អនោត្តប្បាសិកាតិ [អនោត្តប្បិកាតិ (?)]? អាមន្តា.

៤៧៧. នត្ថិ ចេតសិកោ ធម្មោតិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា –

‘‘ចិត្តញ្ហិទំ ចេតសិកា ច ធម្មា,

អនត្តតោ សំវិទិតស្ស ហោន្តិ;

ហីនប្បណីតំ តទុភយេ វិទិត្វា,

សម្មទ្ទសោ វេទិ បលោកធម្ម’’ន្តិ.

អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ អត្ថិ ចេតសិកោ ធម្មោតិ.

នត្ថិ ចេតសិកោ ធម្មោតិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា – ‘‘ឥធ, កេវដ្ដ, ភិក្ខុ បរសត្តានំ បរបុគ្គលានំ ចិត្តម្បិ អាទិសតិ ចេតសិកម្បិ អាទិសតិ វិតក្កិតម្បិ អាទិសតិ វិចារិតម្បិ អាទិសតិ – ‘ឯវម្បិ តេ មនោ, ឥត្ថម្បិ តេ មនោ, ឥតិបិ តេ ចិត្ត’’’ន្តិ [ទី. និ. ១.៤៨៥]. អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ អត្ថិ ចេតសិកោ ធម្មោតិ.

ចេតសិកកថា និដ្ឋិតា.

៧. សត្តមវគ្គោ

(៦៦) ៤. ទានកថា

៤៧៨. ចេតសិកោ ធម្មោ ទានន្តិ? អាមន្តា. លព្ភា ចេតសិកោ ធម្មោ បរេសំ ទាតុន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ …បេ… លព្ភា ចេតសិកោ ធម្មោ បរេសំ ទាតុន្តិ? អាមន្តា. លព្ភា ផស្សោ បរេសំ ទាតុន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ …បេ… លព្ភា វេទនា…បេ… សញ្ញា… ចេតនា… សទ្ធា… វីរិយំ… សតិ… សមាធិ… បញ្ញា បរេសំ ទាតុន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៤៧៩. ន វត្តព្ពំ – ចេតសិកោ ធម្មោ ទានន្តិ? អាមន្តា. ទានំ អនិដ្ឋផលំ អកន្តផលំ អមនុញ្ញផលំ សេចនកផលំ ទុក្ខុទ្រយំ ទុក្ខវិបាកន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ននុ ទានំ ឥដ្ឋផលំ កន្តផលំ មនុញ្ញផលំ អសេចនកផលំ សុខុទ្រយំ សុខវិបាកន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ ទានំ ឥដ្ឋផលំ កន្តផលំ មនុញ្ញផលំ អសេចនកផលំ សុខុទ្រយំ សុខវិបាកំ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘ចេតសិកោ ធម្មោ ទាន’’ន្តិ.

ទានំ ឥដ្ឋផលំ វុត្តំ ភគវតា, ចីវរំ ទានន្តិ [ឧបរិ វុច្ចមានាយ បរវាទីបុច្ឆាយ សទិសា, អដ្ឋកថា ឱលោកេតព្ពា]? អាមន្តា. ចីវរំ ឥដ្ឋផលំ កន្តផលំ មនុញ្ញផលំ អសេចនកផលំ សុខុទ្រយំ សុខវិបាកន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ទានំ ឥដ្ឋផលំ វុត្តំ ភគវតា, បិណ្ឌបាតោ សេនាសនំ គិលានបច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារោ ទានន្តិ? អាមន្តា. គិលានបច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារោ ឥដ្ឋផលោ កន្តផលោ មនុញ្ញផលោ អសេចនកផលោ សុខុទ្រយោ សុខវិបាកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៤៨០. ន វត្តព្ពំ – ‘‘ចេតសិកោ ធម្មោ ទាន’’ន្តិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា –

‘‘សទ្ធា ហិរិយំ កុសលញ្ច ទានំ,

ធម្មា ឯតេ សប្បុរិសានុយាតា;

ឯតញ្ហិ មគ្គំ ទិវិយំ វទន្តិ,

ឯតេន ហិ គច្ឆតិ ទេវលោក’’ន្តិ [អ. និ. ៨.៣២].

អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ ចេតសិកោ ធម្មោ ទានន្តិ.

ន វត្តព្ពំ – ‘‘ចេតសិកោ ធម្មោ ទាន’’ន្តិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា – ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, ទានានិ មហាទានានិ អគ្គញ្ញានិ រត្តញ្ញានិ វំសញ្ញានិ បោរាណានិ អសង្កិណ្ណានិ អសង្កិណ្ណបុព្ពានិ, ន សង្កិយន្តិ ន សង្កិយិស្សន្តិ, អប្បដិកុដ្ឋានិ សមណេហិ ព្រាហ្មណេហិ វិញ្ញូហិ! កតមានិ បញ្ច? ឥធ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ បាណាតិបាតំ បហាយ បាណាតិបាតា បដិវិរតោ ហោតិ. បាណាតិបាតា បដិវិរតោ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ អបរិមាណានំ សត្តានំ អភយំ ទេតិ អវេរំ ទេតិ អព្យាពជ្ឈំ [អព្យាបជ្ឈំ (ស្យា. ក.)] ទេតិ. អបរិមាណានំ សត្តានំ អភយំ ទត្វា អវេរំ ទត្វា អព្យាពជ្ឈំ ទត្វា អបរិមាណស្ស អភយស្ស អវេរស្ស អព្យាពជ្ឈស្ស ភាគី ហោតិ. ឥទំ, ភិក្ខវេ, បឋមំ ទានំ មហាទានំ អគ្គញ្ញំ រត្តញ្ញំ វំសញ្ញំ បោរាណំ អសង្កិណ្ណំ អសង្កិណ្ណបុព្ពំ, ន សង្កិយតិ ន សង្កិយិស្សតិ, អប្បដិកុដ្ឋំ សមណេហិ ព្រាហ្មណេហិ វិញ្ញូហិ. បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ អទិន្នាទានំ បហាយ…បេ… កាមេសុមិច្ឆាចារំ បហាយ…បេ… មុសាវាទំ បហាយ…បេ… សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានំ បហាយ សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានា បដិវិរតោ ហោតិ. សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានា បដិវិរតោ, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកោ អបរិមាណានំ សត្តានំ អភយំ ទេតិ អវេរំ ទេតិ អព្យាពជ្ឈំ ទេតិ. អបរិមាណានំ សត្តានំ អភយំ ទត្វា អវេរំ ទត្វា អព្យាពជ្ឈំ ទត្វា អបរិមាណស្ស អភយស្ស អវេរស្ស អព្យាពជ្ឈស្ស ភាគី ហោតិ. ឥទំ, ភិក្ខវេ, បញ្ចមំ ទានំ មហាទានំ អគ្គញ្ញំ រត្តញ្ញំ វំសញ្ញំ បោរាណំ អសង្កិណ្ណំ អសង្កិណ្ណបុព្ពំ, ន សង្កិយតិ ន សង្កិយិស្សតិ, អប្បដិកុដ្ឋំ សមណេហិ ព្រាហ្មណេហិ វិញ្ញូហិ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច ទានានិ មហាទានានិ អគ្គញ្ញានិ រត្តញ្ញានិ វំសញ្ញានិ បោរាណានិ អសង្កិណ្ណានិ អសង្កិណ្ណបុព្ពានិ, ន សង្កិយន្តិ ន សង្កិយិស្សន្តិ, អប្បដិកុដ្ឋានិ សមណេហិ ព្រាហ្មណេហិ វិញ្ញូហី’’តិ [អ. និ. ៨.៣៩]. អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ ចេតសិកោ ធម្មោ ទានន្តិ.

៤៨១. ន វត្តព្ពំ – ‘‘ទេយ្យធម្មោ ទាន’’ន្តិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា – ‘‘ឥធេកច្ចោ អន្នំ ទេតិ, បានំ ទេតិ, វត្ថំ ទេតិ, យានំ ទេតិ, មាលំ ទេតិ, គន្ធំ ទេតិ, វិលេបនំ ទេតិ, សេយ្យំ ទេតិ, អាវសថំ ទេតិ, បទីបេយ្យំ ទេតី’’តិ [សំ. និ. ៣.៣៦២-៣៩១ ថោកំ វិសទិសំ]! អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ ទេយ្យធម្មោ ទានន្តិ.

៤៨២. ទេយ្យធម្មោ ទានន្តិ? អាមន្តា. ទេយ្យធម្មោ ឥដ្ឋផលោ កន្តផលោ មនុញ្ញផលោ អសេចនកផលោ សុខុទ្រយោ សុខវិបាកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ទានំ ឥដ្ឋផលំ វុត្តំ ភគវតា, ចីវរំ ទានន្តិ? អាមន្តា. ចីវរំ ឥដ្ឋផលំ កន្តផលំ មនុញ្ញផលំ អសេចនកផលំ សុខុទ្រយំ សុខវិបាកន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ទានំ ឥដ្ឋផលំ វុត្តំ ភគវតា, បិណ្ឌបាតោ ទានំ… សេនាសនំ ទានំ… គិលានបច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារោ ទានន្តិ? អាមន្តា. គិលានបច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារោ ឥដ្ឋផលោ កន្តផលោ មនុញ្ញផលោ អសេចនកផលោ សុខុទ្រយោ សុខវិបាកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… តេន ហិ ន វត្តព្ពំ – ‘‘ទេយ្យធម្មោ ទាន’’ន្តិ.

ទានកថា និដ្ឋិតា.

៧. សត្តមវគ្គោ

(៦៧) ៥. បរិភោគមយបុញ្ញកថា

៤៨៣. បរិភោគមយំ បុញ្ញំ វឌ្ឍតីតិ? អាមន្តា. បរិភោគមយោ ផស្សោ វឌ្ឍតិ, វេទនា វឌ្ឍតិ, សញ្ញា វឌ្ឍតិ, ចេតនា វឌ្ឍតិ, ចិត្តំ វឌ្ឍតិ, សទ្ធា វឌ្ឍតិ, វីរិយំ វឌ្ឍតិ, សតិ វឌ្ឍតិ, សមាធិ វឌ្ឍតិ, បញ្ញា វឌ្ឍតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

បរិភោគមយំ បុញ្ញំ វឌ្ឍតីតិ? អាមន្តា. លតា វិយ វឌ្ឍតិ, មាលុវា វិយ វឌ្ឍតិ, រុក្ខោ វិយ វឌ្ឍតិ, តិណំ វិយ វឌ្ឍតិ, មុញ្ជបុញ្ជោ វិយ វឌ្ឍតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៤៨៤. បរិភោគមយំ បុញ្ញំ វឌ្ឍតីតិ? អាមន្តា. ទាយកោ ទានំ ទត្វា ន សមន្នាហរតិ, ហោតិ បុញ្ញន្តិ? អាមន្តា. អនាវដ្ដេន្តស្ស [អនាវដ្ដន្តស្ស (សី. បី. ក.), អនាវជ្ឈន្តស្ស (ស្យា.)] ហោតិ… អនាភោគស្ស ហោតិ… អសមន្នាហរន្តស្ស ហោតិ… អមនសិករោន្តស្ស ហោតិ… អចេតយន្តស្ស ហោតិ… អបត្ថយន្តស្ស ហោតិ… អប្បណិទហន្តស្ស ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ននុ អាវដ្ដេន្តស្ស ហោតិ… អាភោគស្ស ហោតិ… សមន្នាហរន្តស្ស ហោតិ… មនសិករោន្តស្ស ហោតិ… ចេតយន្តស្ស ហោតិ… បត្ថយន្តស្ស ហោតិ… បណិទហន្តស្ស ហោតីតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អាវដ្ដេន្តស្ស ហោតិ… អាភោគស្ស ហោតិ… សមន្នាហរន្តស្ស ហោតិ… មនសិករោន្តស្ស ហោតិ… ចេតយន្តស្ស ហោតិ… បត្ថយន្តស្ស ហោតិ… បណិទហន្តស្ស ហោតិ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘បរិភោគមយំ បុញ្ញំ វឌ្ឍតី’’តិ.

៤៨៥. បរិភោគមយំ បុញ្ញំ វឌ្ឍតីតិ? អាមន្តា. ទាយកោ ទានំ ទត្វា កាមវិតក្កំ វិតក្កេតិ, ព្យាបាទវិតក្កំ វិតក្កេតិ, វិហិំសាវិតក្កំ វិតក្កេតិ, ហោតិ បុញ្ញន្តិ? អាមន្តា. ទ្វិន្នំ ផស្សានំ…បេ… ទ្វិន្នំ ចិត្តានំ សមោធានំ ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ទ្វិន្នំ ផស្សានំ…បេ… ទ្វិន្នំ ចិត្តានំ សមោធានំ ហោតីតិ? អាមន្តា. កុសលាកុសលា សាវជ្ជានវជ្ជា ហីនបណីតា កណ្ហសុក្កសប្បដិភាគា ធម្មា សម្មុខីភាវំ អាគច្ឆន្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… កុសលាកុសលា សាវជ្ជានវជ្ជា ហីនបណីតា កណ្ហសុក្កសប្បដិភាគា ធម្មា សម្មុខីភាវំ អាគច្ឆន្តីតិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា – ‘‘ចត្តារិមានិ, ភិក្ខវេ, សុវិទូរវិទូរានិ! កតមានិ ចត្តារិ? នភញ្ច, ភិក្ខវេ, បថវី ច – ឥទំ បឋមំ សុវិទូរវិទូរំ. ឱរិមញ្ច, ភិក្ខវេ, តីរំ សមុទ្ទស្ស បារិមញ្ច តីរំ – ឥទំ ទុតិយំ សុវិទូរវិទូរំ. យតោ ច, ភិក្ខវេ, វេរោចនោ អព្ភុទេតិ យត្ថ ច អត្ថមេតិ – ឥទំ តតិយំ សុវិទូរវិទូរំ. សតញ្ច, ភិក្ខវេ, ធម្មោ អសតញ្ច ធម្មោ – ឥទំ ចតុត្ថំ សុវិទូរវិទូរំ. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារិ សុវិទូរវិទូរានីតិ.

‘‘នភញ្ច ទូរេ បថវី ច ទូរេ,

បារំ សមុទ្ទស្ស តទាហុ ទូរេ;

យតោ ច វេរោចនោ អព្ភុទេតិ,

បភង្ករោ យត្ថ ច អត្ថមេតិ.

‘‘តតោ ហវេ ទូរតរំ វទន្តិ,

សតញ្ច ធម្មំ អសតញ្ច ធម្មំ;

អព្យាយិកោ ហោតិ សតំ សមាគមោ,

យាវម្បិ តិដ្ឋេយ្យ តថេវ ហោតិ.

‘‘ខិប្បញ្ហិ វេតិ [ខិប្បំហវេតិ (ពហូសុ)] អសតំ សមាគមោ;

តស្មា សតំ ធម្មោ អសព្ភិ អារកា’’តិ [អ. និ. ៤.៤៧].

អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ ន វត្តព្ពំ – ‘‘កុសលាកុសលា សាវជ្ជានវជ្ជា ហីនបណីតា កណ្ហសុក្កសប្បដិភាគា ធម្មា សម្មុខីភាវំ អាគច្ឆន្តី’’តិ.

៤៨៦. ន វត្តព្ពំ – ‘‘បរិភោគមយំ បុញ្ញំ វឌ្ឍតី’’តិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា –

‘‘អារាមរោបា វនរោបា, យេ ជនា សេតុការកា;

បបញ្ច ឧទបានញ្ច, យេ ទទន្តិ ឧបស្សយំ.

‘‘តេសំ ទិវា ច រត្តោ ច, សទា បុញ្ញំ បវឌ្ឍតិ;

ធម្មដ្ឋា សីលសម្បន្នា, តេ ជនា សគ្គគាមិនោ’’តិ [សំ. និ. ១.៤៧].

អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ បរិភោគមយំ បុញ្ញំ វឌ្ឍតីតិ.

ន វត្តព្ពំ – ‘‘បរិភោគមយំ បុញ្ញំ វឌ្ឍតី’’តិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា – ‘‘ចត្តារោមេ, ភិក្ខវេ, បុញ្ញាភិសន្ទា កុសលាភិសន្ទា សុខស្សាហារា សោវគ្គិកា សុខវិបាកា សគ្គសំវត្តនិកា ឥដ្ឋាយ កន្តាយ មនាបាយ ហិតាយ សុខាយ សំវត្តន្តិ! កតមេ ចត្តារោ? យស្ស, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ចីវរំ បរិភុញ្ជមានោ អប្បមាណំ ចេតោសមាធិំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, អប្បមាណោ តស្ស បុញ្ញាភិសន្ទោ កុសលាភិសន្ទោ សុខស្សាហារោ សោវគ្គិកោ សុខវិបាកោ សគ្គសំវត្តនិកោ ឥដ្ឋាយ កន្តាយ មនាបាយ ហិតាយ សុខាយ សំវត្តតិ. យស្ស, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ បិណ្ឌបាតំ បរិភុញ្ជមានោ…បេ… សេនាសនំ បរិភុញ្ជមានោ…បេ… គិលានបច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារំ បរិភុញ្ជមានោ អប្បមាណំ ចេតោសមាធិំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, អប្បមាណោ តស្ស បុញ្ញាភិសន្ទោ កុសលាភិសន្ទោ សុខស្សាហារោ សោវគ្គិកោ សុខវិបាកោ សគ្គសំវត្តនិកោ ឥដ្ឋាយ កន្តាយ មនាបាយ ហិតាយ សុខាយ សំវត្តតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ចត្តារោ បុញ្ញាភិសន្ទា កុសលាភិសន្ទា សុខស្សាហារា សោវគ្គិកា សុខវិបាកា សគ្គសំវត្តនិកា ឥដ្ឋាយ កន្តាយ មនាបាយ ហិតាយ សុខាយ សំវត្តន្តី’’តិ [អ. និ. ៤.៥១]. អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ បរិភោគមយំ បុញ្ញំ វឌ្ឍតីតិ.

៤៨៧. បរិភោគមយំ បុញ្ញំ វឌ្ឍតីតិ? អាមន្តា. ទាយកោ ទានំ ទេតិ, បដិគ្គាហកោ បដិគ្គហេត្វា ន បរិភុញ្ជតិ ឆឌ្ឌេតិ វិស្សជ្ជេតិ, ហោតិ បុញ្ញន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ ទាយកោ ទានំ ទេតិ, បដិគ្គាហកោ បដិគ្គហេត្វា ន បរិភុញ្ជតិ ឆឌ្ឌេតិ វិស្សជ្ជេតិ, ហោតិ បុញ្ញំ; នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘បរិភោគមយំ បុញ្ញំ វឌ្ឍតី’’តិ.

បរិភោគមយំ បុញ្ញំ វឌ្ឍតីតិ? អាមន្តា. ទាយកោ ទានំ ទេតិ, បដិគ្គាហកេ បដិគ្គហិតេ រាជានោ វា ហរន្តិ, ចោរា វា ហរន្តិ, អគ្គិ វា ទហតិ, ឧទកំ វា វហតិ, អប្បិយា វា ទាយាទា ហរន្តិ, ហោតិ បុញ្ញន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ ទាយកោ ទានំ ទេតិ, បដិគ្គាហកេ បដិគ្គហិតេ រាជានោ វា ហរន្តិ, ចោរា វា ហរន្តិ, អគ្គិ វា ទហតិ, ឧទកំ វា វហតិ, អប្បិយា វា ទាយាទា ហរន្តិ, ហោតិ បុញ្ញំ; នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘បរិភោគមយំ បុញ្ញំ វឌ្ឍតី’’តិ.

បរិភោគមយបុញ្ញកថា និដ្ឋិតា.

៧. សត្តមវគ្គោ

(៦៨) ៦. ឥតោទិន្នកថា

៤៨៨. ឥតោ ទិន្នេន តត្ថ យាបេន្តីតិ? អាមន្តា. ឥតោ ចីវរំ ទេន្តិ តំ ចីវរំ តត្ថ បរិភុញ្ជន្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ឥតោ បិណ្ឌបាតំ ទេន្តិ, ឥតោ សេនាសនំ ទេន្តិ, ឥតោ គិលានបច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារំ ទេន្តិ, ឥតោ ខាទនីយំ ទេន្តិ, ឥតោ ភោជនីយំ ទេន្តិ, ឥតោ បានីយំ ទេន្តិ; តំ បានីយំ តត្ថ បរិភុញ្ជន្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ឥតោ ទិន្នេន តត្ថ យាបេន្តីតិ? អាមន្តា. អញ្ញោ អញ្ញស្ស ការកោ បរកតំ សុខទុក្ខំ អញ្ញោ ករោតិ, អញ្ញោ បដិសំវេទេតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៤៨៩. ន វត្តព្ពំ – ‘‘ឥតោ ទិន្នេន តត្ថ យាបេន្តី’’តិ? អាមន្តា. ននុ បេតា អត្តនោ អត្ថាយ ទានំ ទេន្តំ អនុមោទេន្តិ, ចិត្តំ បសាទេន្តិ, បីតិំ ឧប្បាទេន្តិ, សោមនស្សំ បដិលភន្តីតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ បេតា អត្តនោ អត្ថាយ ទានំ ទេន្តំ អនុមោទេន្តិ, ចិត្តំ បសាទេន្តិ, បីតិំ ឧប្បាទេន្តិ, សោមនស្សំ បដិលភន្តិ; តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘ឥតោ ទិន្នេន តត្ថ យាបេន្តី’’តិ.

៤៩០. ន វត្តព្ពំ – ‘‘ឥតោ ទិន្នេន តត្ថ យាបេន្តី’’តិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា –

‘‘ឧន្នមេ ឧទកំ វុដ្ឋំ, យថានិន្នំ បវត្តតិ;

ឯវមេវ ឥតោ ទិន្នំ, បេតានំ ឧបកប្បតិ.

‘‘យថា វារិវហា បូរា, បរិបូរេន្តិ សាគរំ;

ឯវមេវ ឥតោ ទិន្នំ, បេតានំ ឧបកប្បតិ.

‘‘ន ហិ តត្ថ កសី អត្ថិ, គោរក្ខេត្ថ ន វិជ្ជតិ;

វណិជ្ជា តាទិសី នត្ថិ, ហិរញ្ញេន កយាកយំ [កយក្កយំ (សី. បី.)];

ឥតោ ទិន្នេន យាបេន្តិ, បេតា កាលង្កតា តហិ’’ន្តិ [ខុ. បា. ៧.៦; បេ. វ. ១៩].

អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ ឥតោ ទិន្នេន តត្ថ យាបេន្តីតិ.

៤៩១. ន វត្តព្ពំ – ‘‘ឥតោ ទិន្នេន តត្ថ យាបេន្តី’’តិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា – ‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, ឋានានិ សម្បស្សន្តា មាតាបិតរោ បុត្តំ ឥច្ឆន្តិ កុលេ ជាយមានំ! កតមានិ បញ្ច? ភដោ វា នោ ភរិស្សតិ, កិច្ចំ វា នោ ករិស្សតិ, កុលវំសោ ចិរំ ឋស្សតិ, ទាយជ្ជំ បដិបជ្ជិស្សតិ, អថ វា បន បេតានំ កាលង្កតានំ ទក្ខិណំ អនុប្បទស្សតិ – ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច ឋានានិ សម្បស្សន្តា មាតាបិតរោ បុត្តំ ឥច្ឆន្តិ កុលេ ជាយមាន’’ន្តិ.

‘‘បញ្ច ឋានានិ សម្បស្សំ, បុត្តំ ឥច្ឆន្តិ បណ្ឌិតា;

ភដោ វា នោ ភរិស្សតិ, កិច្ចំ វា នោ ករិស្សតិ.

‘‘កុលវំសោ ចិរំ តិដ្ឋេ, ទាយជ្ជំ បដិបជ្ជតិ;

អថ វា បន បេតានំ, ទក្ខិណំ អនុប្បទស្សតិ.

‘‘ឋានានេតានិ សម្បស្សំ, បុត្តំ ឥច្ឆន្តិ បណ្ឌិតា;

តស្មា សន្តោ សប្បុរិសា, កតញ្ញូ កតវេទិនោ.

‘‘ភរន្តិ មាតាបិតរោ, បុព្ពេ កតមនុស្សរំ;

ករោន្តិ តេសំ កិច្ចានិ, យថា តំ បុព្ពការិនំ.

‘‘ឱវាទការី ភដបោសី, កុលវំសំ អហាបយំ;

សទ្ធោ សីលេន សម្បន្នោ, បុត្តោ ហោតិ បសំសិយោ’’តិ [អ. និ. ៥.៣១].

អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ ឥតោ ទិន្នេន តត្ថ យាបេន្តីតិ.

ឥតោ ទិន្នកថា និដ្ឋិតា.

៧. សត្តមវគ្គោ

(៦៩) ៧. បថវី កម្មវិបាកោតិកថា

៤៩២. បថវី កម្មវិបាកោតិ? អាមន្តា. សុខវេទនិយា ទុក្ខវេទនិយា អទុក្ខមសុខវេទនិយា, សុខាយ វេទនាយ សម្បយុត្តា, ទុក្ខាយ វេទនាយ សម្បយុត្តា, អទុក្ខមសុខាយ វេទនាយ សម្បយុត្តា, ផស្សេន សម្បយុត្តា, វេទនាយ សម្បយុត្តា, សញ្ញាយ សម្បយុត្តា, ចេតនាយ សម្បយុត្តា, ចិត្តេន សម្បយុត្តា, សារម្មណា; អត្ថិ តាយ អាវដ្ដនា [អាវជ្ជនា (ស្យា. កំ.)] អាភោគោ សមន្នាហារោ មនសិការោ ចេតនា បត្ថនា បណិធីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ននុ ន សុខវេទនិយា ន ទុក្ខវេទនិយា ន អទុក្ខមសុខវេទនិយា, ន សុខាយ វេទនាយ សម្បយុត្តា, ន ទុក្ខាយ វេទនាយ សម្បយុត្តា, ន អទុក្ខមសុខាយ វេទនាយ សម្បយុត្តា, ន ផស្សេន សម្បយុត្តា, ន វេទនាយ សម្បយុត្តា, ន សញ្ញាយ សម្បយុត្តា, ន ចេតនាយ សម្បយុត្តា, ន ចិត្តេន សម្បយុត្តា, អនារម្មណា; នត្ថិ តាយ អាវដ្ដនា អាភោគោ សមន្នាហារោ មនសិការោ ចេតនា បត្ថនា បណិធីតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ ន សុខវេទនិយា ន ទុក្ខវេទនិយា…បេ… អនារម្មណា; នត្ថិ តាយ អាវដ្ដនា…បេ… បណិធិ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘បថវី កម្មវិបាកោ’’តិ.

ផស្សោ កម្មវិបាកោ, ផស្សោ សុខវេទនិយោ ទុក្ខវេទនិយោ អទុក្ខមសុខវេទនិយោ សុខាយ វេទនាយ សម្បយុត្តោ ទុក្ខាយ…បេ… អទុក្ខមសុខាយ វេទនាយ សម្បយុត្តោ ផស្សេន សម្បយុត្តោ វេទនាយ សម្បយុត្តោ សញ្ញាយ សម្បយុត្តោ ចេតនាយ សម្បយុត្តោ ចិត្តេន សម្បយុត្តោ សារម្មណោ; អត្ថិ តស្ស អាវដ្ដនា…បេ… បណិធីតិ? អាមន្តា. បថវី កម្មវិបាកោ, បថវី សុខវេទនិយា ទុក្ខវេទនិយា អទុក្ខមសុខវេទនិយា សុខាយ វេទនាយ សម្បយុត្តា ទុក្ខាយ…បេ… អទុក្ខមសុខាយ វេទនាយ សម្បយុត្តា ផស្សេន សម្បយុត្តា វេទនាយ សម្បយុត្តា សញ្ញាយ សម្បយុត្តា ចេតនាយ សម្បយុត្តា ចិត្តេន សម្បយុត្តា សារម្មណា; អត្ថិ តាយ អាវដ្ដនា អាភោគោ សមន្នាហារោ មនសិការោ ចេតនា បត្ថនា បណិធីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ …បេ… បថវី កម្មវិបាកោ, បថវី ន សុខវេទនិយា ន ទុក្ខវេទនិយា…បេ… អនារម្មណា; នត្ថិ តាយ អាវដ្ដនា…បេ… បណិធីតិ? អាមន្តា. ផស្សោ កម្មវិបាកោ, ផស្សោ ន សុខវេទនិយោ ន ទុក្ខវេទនិយោ …បេ… អនារម្មណោ; នត្ថិ តស្ស អាវដ្ដនា…បេ… បណិធីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

បថវី កម្មវិបាកោតិ? អាមន្តា. បថវី បគ្គហនិគ្គហុបគា ឆេទនភេទនុបគាតិ? អាមន្តា. កម្មវិបាកោ បគ្គហនិគ្គហុបគោ ឆេទនភេទនុបគោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

លព្ភា បថវី កេតុំ វិក្កេតុំ អាឋបេតុំ ឱចិនិតុំ វិចិនិតុន្តិ? អាមន្តា. លព្ភា កម្មវិបាកោ កេតុំ វិក្កេតុំ អាឋបេតុំ ឱចិនិតុំ វិចិនិតុន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៤៩៣. បថវី បរេសំ សាធារណាតិ? អាមន្តា. កម្មវិបាកោ បរេសំ សាធារណោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

កម្មវិបាកោ បរេសំ សាធារណោតិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា –

‘‘អសាធារណមញ្ញេសំ, អចោរហរណោ និធិ;

កយិរាថ មច្ចោ បុញ្ញានិ, សចេ សុចរិតំ ចរេ’’តិ [ខុ. បា. ៨.៩ ខុទ្ទកបាឋេ, ថោកំ វិសទិសំ].

អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ ន វត្តព្ពំ – ‘‘កម្មវិបាកោ បរេសំ សាធារណោ’’តិ.

បថវី កម្មវិបាកោតិ? អាមន្តា. បឋមំ បថវី សណ្ឋាតិ, បច្ឆា សត្តា ឧប្បជ្ជន្តីតិ? អាមន្តា. បឋមំ វិបាកោ ឧប្បជ្ជតិ, បច្ឆា វិបាកបដិលាភាយ កម្មំ ករោន្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

បថវី សព្ពសត្តានំ កម្មវិបាកោតិ? អាមន្តា. សព្ពេ សត្តា បថវិំ បរិភុញ្ជន្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… សព្ពេ សត្តា បថវិំ បរិភុញ្ជន្តីតិ? អាមន្តា. អត្ថិ កេចិ បថវិំ អបរិភុញ្ជិត្វា បរិនិព្ពាយន្តីតិ? អាមន្តា. អត្ថិ កេចិ កម្មវិបាកំ អខេបេត្វា បរិនិព្ពាយន្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

បថវី ចក្កវត្តិសត្តស្ស កម្មវិបាកោតិ? អាមន្តា. អញ្ញេ សត្តា បថវិំ បរិភុញ្ជន្តីតិ? អាមន្តា. ចក្កវត្តិសត្តស្ស កម្មវិបាកំ អញ្ញេ សត្តា បរិភុញ្ជន្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ចក្កវត្តិសត្តស្ស កម្មវិបាកំ អញ្ញេ សត្តា បរិភុញ្ជន្តីតិ? អាមន្តា. ចក្កវត្តិសត្តស្ស ផស្សំ វេទនំ សញ្ញំ ចេតនំ ចិត្តំ សទ្ធំ វីរិយំ សតិំ សមាធិំ បញ្ញំ អញ្ញេ សត្តា បរិភុញ្ជន្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៤៩៤. ន វត្តព្ពំ – ‘‘បថវី កម្មវិបាកោ’’តិ? អាមន្តា. ននុ អត្ថិ ឥស្សរិយសំវត្តនិយំ កម្មំ អធិបច្ចសំវត្តនិយំ កម្មន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អត្ថិ ឥស្សរិយសំវត្តនិយំ កម្មំ អធិបច្ចសំវត្តនិយំ កម្មំ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘បថវី កម្មវិបាកោ’’តិ.

បថវី កម្មវិបាកោតិកថា និដ្ឋិតា.

៧. សត្តមវគ្គោ

(៧០) ៨. ជរាមរណំ វិបាកោតិកថា

៤៩៥. ជរាមរណំ វិបាកោតិ? អាមន្តា. សុខវេទនិយំ ទុក្ខវេទនិយំ អទុក្ខមសុខវេទនិយំ, សុខាយ វេទនាយ សម្បយុត្តំ, ទុក្ខាយ វេទនាយ សម្បយុត្តំ, អទុក្ខមសុខាយ វេទនាយ សម្បយុត្តំ, ផស្សេន សម្បយុត្តំ, វេទនាយ សម្បយុត្តំ, សញ្ញាយ សម្បយុត្តំ, ចេតនាយ សម្បយុត្តំ, ចិត្តេន សម្បយុត្តំ, សារម្មណំ; អត្ថិ តស្ស អាវដ្ដនា អាភោគោ សមន្នាហារោ មនសិការោ ចេតនា បត្ថនា បណិធីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ននុ ន សុខវេទនិយំ ន ទុក្ខវេទនិយំ…បេ… អនារម្មណំ; នត្ថិ តស្ស អាវដ្ដនា…បេ… បណិធីតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ ន សុខវេទនិយំ ន ទុក្ខវេទនិយំ…បេ… អនារម្មណំ; នត្ថិ តស្ស អាវដ្ដនា …បេ… បណិធិ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘ជរាមរណំ វិបាកោ’’តិ.

ផស្សោ វិបាកោ, ផស្សោ សុខវេទនិយោ ទុក្ខវេទនិយោ…បេ… សារម្មណោ; អត្ថិ តស្ស អាវដ្ដនា…បេ… បណិធីតិ? អាមន្តា. ជរាមរណំ វិបាកោ, ជរាមរណំ សុខវេទនិយំ ទុក្ខវេទនិយំ…បេ… សារម្មណំ; អត្ថិ តស្ស អាវដ្ដនា…បេ… បណិធីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ជរាមរណំ វិបាកោ, ជរាមរណំ ន សុខវេទនិយំ ន ទុក្ខវេទនិយំ…បេ… អនារម្មណំ; នត្ថិ តស្ស អាវដ្ដនា…បេ… បណិធីតិ? អាមន្តា. ផស្សោ វិបាកោ, ផស្សោ ន សុខវេទនិយោ ន ទុក្ខវេទនិយោ…បេ… អនារម្មណោ; នត្ថិ តស្ស អាវដ្ដនា…បេ… បណិធីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៤៩៦. អកុសលានំ ធម្មានំ ជរាមរណំ, អកុសលានំ ធម្មានំ វិបាកោតិ? អាមន្តា. កុសលានំ ធម្មានំ ជរាមរណំ, កុសលានំ ធម្មានំ វិបាកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

កុសលានំ ធម្មានំ ជរាមរណំ, ន វត្តព្ពំ – ‘‘កុសលានំ ធម្មានំ វិបាកោ’’តិ? អាមន្តា. អកុសលានំ ធម្មានំ ជរាមរណំ, ន វត្តព្ពំ – ‘‘អកុសលានំ ធម្មានំ វិបាកោ’’តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

កុសលានំ ធម្មានំ ជរាមរណំ, អកុសលានំ ធម្មានំ វិបាកោតិ? អាមន្តា. អកុសលានំ ធម្មានំ ជរាមរណំ, កុសលានំ ធម្មានំ វិបាកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អកុសលានំ ធម្មានំ ជរាមរណំ, ន វត្តព្ពំ – ‘‘កុសលានំ ធម្មានំ វិបាកោ’’តិ? អាមន្តា. កុសលានំ ធម្មានំ ជរាមរណំ, ន វត្តព្ពំ – ‘‘អកុសលានំ ធម្មានំ វិបាកោ’’តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

កុសលានញ្ច អកុសលានញ្ច ធម្មានំ ជរាមរណំ, អកុសលានំ ធម្មានំ វិបាកោតិ? អាមន្តា. កុសលានញ្ច អកុសលានញ្ច ធម្មានំ ជរាមរណំ, កុសលានំ ធម្មានំ វិបាកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

កុសលានញ្ច អកុសលានញ្ច ធម្មានំ ជរាមរណំ, ន វត្តព្ពំ – ‘‘កុសលានំ ធម្មានំ វិបាកោ’’តិ? អាមន្តា. កុសលានញ្ច អកុសលានញ្ច ធម្មានំ ជរាមរណំ, ន វត្តព្ពំ – ‘‘អកុសលានំ ធម្មានំ វិបាកោ’’តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៤៩៧. ន វត្តព្ពំ – ‘‘ជរាមរណំ វិបាកោ’’តិ? អាមន្តា. ននុ អត្ថិ ទុព្ពណ្ណសំវត្តនិយំ កម្មំ អប្បាយុកសំវត្តនិយំ កម្មន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អត្ថិ ទុព្ពណ្ណសំវត្តនិយំ កម្មំ អប្បាយុកសំវត្តនិយំ កម្មំ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘ជរាមរណំ វិបាកោ’’តិ.

ជរាមរណំ វិបាកោតិកថា និដ្ឋិតា.

៧. សត្តមវគ្គោ

(៧១) ៩. អរិយធម្មវិបាកកថា

៤៩៨. នត្ថិ អរិយធម្មវិបាកោតិ? អាមន្តា. ននុ មហប្ផលំ សាមញ្ញំ មហប្ផលំ ព្រហ្មញ្ញន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ មហប្ផលំ សាមញ្ញំ មហប្ផលំ ព្រហ្មញ្ញំ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘នត្ថិ អរិយធម្មវិបាកោ’’តិ.

នត្ថិ អរិយធម្មវិបាកោតិ? អាមន្តា. ននុ អត្ថិ សោតាបត្តិផលន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អត្ថិ សោតាបត្តិផលំ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘នត្ថិ អរិយធម្មវិបាកោ’’តិ. ននុ អត្ថិ សកទាគាមិផលំ…បេ… អនាគាមិផលំ…បេ… អរហត្តផលន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អត្ថិ អរហត្តផលំ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘នត្ថិ អរិយធម្មវិបាកោ’’តិ.

សោតាបត្តិផលំ ន វិបាកោតិ? អាមន្តា. ទានផលំ ន វិបាកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… សោតាបត្តិផលំ ន វិបាកោតិ? អាមន្តា. សីលផលំ…បេ… ភាវនាផលំ ន វិបាកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សកទាគាមិផលំ…បេ… អនាគាមិផលំ…បេ… អរហត្តផលំ ន វិបាកោតិ? អាមន្តា. ទានផលំ ន វិបាកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អរហត្តផលំ ន វិបាកោតិ? អាមន្តា. សីលផលំ…បេ… ភាវនាផលំ ន វិបាកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ទានផលំ វិបាកោតិ? អាមន្តា. សោតាបត្តិផលំ វិបាកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ទានផលំ វិបាកោតិ? អាមន្តា. សកទាគាមិផលំ…បេ… អនាគាមិផលំ…បេ… អរហត្តផលំ វិបាកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… សីលផលំ…បេ… ភាវនាផលំ វិបាកោតិ? អាមន្តា. សោតាបត្តិផលំ វិបាកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ភាវនាផលំ វិបាកោតិ? អាមន្តា. សកទាគាមិផលំ…បេ… អនាគាមិផលំ …បេ… អរហត្តផលំ វិបាកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៤៩៩. កាមាវចរំ កុសលំ សវិបាកន្តិ? អាមន្តា. លោកុត្តរំ កុសលំ សវិបាកន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… រូបាវចរំ កុសលំ…បេ… អរូបាវចរំ កុសលំ សវិបាកន្តិ? អាមន្តា. លោកុត្តរំ កុសលំ សវិបាកន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

លោកុត្តរំ កុសលំ អវិបាកន្តិ? អាមន្តា. កាមាវចរំ កុសលំ អវិបាកន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… លោកុត្តរំ កុសលំ អវិបាកន្តិ? អាមន្តា. រូបាវចរំ…បេ… អរូបាវចរំ កុសលំ អវិបាកន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៥០០. កាមាវចរំ កុសលំ សវិបាកំ អាចយគាមីតិ? អាមន្តា. លោកុត្តរំ កុសលំ សវិបាកំ អាចយគាមីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… រូបាវចរំ…បេ… អរូបាវចរំ កុសលំ សវិបាកំ អាចយគាមីតិ? អាមន្តា. លោកុត្តរំ កុសលំ សវិបាកំ អាចយគាមីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

លោកុត្តរំ កុសលំ សវិបាកំ អបចយគាមីតិ? អាមន្តា. កាមាវចរំ កុសលំ សវិបាកំ អបចយគាមីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ…. លោកុត្តរំ កុសលំ សវិបាកំ អបចយគាមីតិ? អាមន្តា. រូបាវចរំ…បេ… អរូបាវចរំ កុសលំ សវិបាកំ អបចយគាមីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អរិយធម្មវិបាកកថា និដ្ឋិតា.

៧. សត្តមវគ្គោ

(៧២) ១០. វិបាកោ វិបាកធម្មធម្មោតិកថា

៥០១. វិបាកោ វិបាកធម្មធម្មោតិ? អាមន្តា. តស្ស វិបាកោ វិបាកធម្មធម្មោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… តស្ស វិបាកោ វិបាកធម្មធម្មោតិ? អាមន្តា. តស្ស តស្សេវ នត្ថិ ទុក្ខស្ស អន្តកិរិយា នត្ថិ វដ្ដុបច្ឆេទោ នត្ថិ អនុបាទាបរិនិព្ពានន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

វិបាកោ វិបាកធម្មធម្មោតិ? អាមន្តា. វិបាកោតិ វា វិបាកធម្មធម្មោតិ វា វិបាកធម្មធម្មោតិ វា វិបាកោតិ វា ឯសេសេ ឯកដ្ឋេ សមេ សមភាគេ តជ្ជាតេតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

វិបាកោ វិបាកធម្មធម្មោតិ? អាមន្តា. វិបាកោ ច វិបាកធម្មធម្មោ ច វិបាកធម្មធម្មោ ច វិបាកោ ច សហគតា សហជាតា សំសដ្ឋា សម្បយុត្តា ឯកុប្បាទា ឯកនិរោធា ឯកវត្ថុកា ឯការម្មណាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

វិបាកោ វិបាកធម្មធម្មោតិ? អាមន្តា. តញ្ញេវ អកុសលំ សោ អកុសលស្ស វិបាកោ, តញ្ញេវ កុសលំ សោ កុសលស្ស វិបាកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

វិបាកោ វិបាកធម្មធម្មោតិ? អាមន្តា. យេនេវ ចិត្តេន បាណំ ហនតិ តេនេវ ចិត្តេន និរយេ បច្ចតិ, យេនេវ ចិត្តេន ទានំ ទេតិ តេនេវ ចិត្តេន សគ្គេ មោទតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៥០២. ន វត្តព្ពំ – ‘‘វិបាកោ វិបាកធម្មធម្មោ’’តិ? អាមន្តា. ននុ វិបាកា ចត្តារោ ខន្ធា អរូបិនោ អញ្ញមញ្ញបច្ចយាតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ វិបាកា ចត្តារោ ខន្ធា អរូបិនោ អញ្ញមញ្ញបច្ចយា, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘វិបាកោ វិបាកធម្មធម្មោ’’តិ.